ଯେତେବେଳେ ମହୁଲ ଫୁଲ ଏକ ମାତ୍ର ପନ୍ଥା

ଲାଜୋ ଦେବୀ ଏହି ରିପୋର୍ଟର ବିବରଣୀ ଟିପି ଚାଲିଥିବା ଟିପାଖାତାକୁ କୌତୁହଳ ସହକାରେ ଦେଖୁଥାଆନ୍ତି। ମାତ୍ର କେତେ ମିନିଟ ଭିତରେ ତାଙ୍କର କୌତୁହଳ ଭୟରେ ପରିଣତ ହେଲା।

“ଇ ସବ ଲିଖ କେ ଥାନୱା ମେଁ ଦେବାହୁ କ୍ୟା? [ତୁମେ ଥାନାରେ ଦେବାକୁ ଏସବୁ ଲେଖୁଛ କି?”, ସେ ମାଗାହିରେ ପଚାରିଲେ – ବିହାରର ମଗଧ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାଗାହି ଭାଷାରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି। ସେ ମହୁଲ ଗଛରୁ (ମଧୁକା ଲଙ୍ଗିଫୋଲିଆ ଭାର. ଲାଟିଫୋଲିଆ) ମିଳୁଥିବା ମହୁଲ ଫୁଲରୁ କେମିତି ମହୁଲି ମଦ ରନ୍ଧାଯାଏ ସେ ବିଷୟରେ କହୁଥିଲେ – ତାହା ବଞ୍ଚି ରହିବା ପାଇଁ ସେ ରୋଜଗାର କରିବାର ଏକ ମାତ୍ର ଉପାୟ।

ଯଦିଓ ବା ପ୍ରଥମେ ସେ ମାନିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲେ, ତେବେ ତାଙ୍କ କଚ୍ଚା ଘରର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଦୁଇଟି ଡବାରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ସଢୁଥିବା ଆଠ କିଲୋ ଜାଗେରି (ପାଣିଆ ଗୁଡ଼) ଯୋଗୁଁ ରାଜି ହେଲେ। ଏହି ରିପୋର୍ଟରର ଦୃଷ୍ଟି ସେହି ଗୁଡ଼ ଭର୍ତ୍ତି ଡବାଗୁଡ଼ିକ ଉପରେ ପଡ଼ିବା ଦେଖି ସେ ସାଙ୍ଗେ ସାଙ୍ଗେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ କଳା ପଲିଥିନ ଦ୍ଵାରା ଘୋଡ଼େଇ ଦେଲେ। “କେବଳ ହୋଲି ବେଳେ ବିକିବା ପାଇଁ ମୁଁ ଏହା କରୁଛି”, ସେ ଚଟାପଟ ସଫେଇ ଦେଲେ।

ଘରେ ମହୁଲି ମଦ ରାନ୍ଧିବା ଲାଜୋ ଦେବୀଙ୍କ ଭୟ ଓ ଚିନ୍ତାର କାରଣ ହେବା ନିୟମ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଭୁଲ ନୁହେଁ। ବିହାର ପ୍ରୋହିବିସନ ଆଣ୍ଡ ଏକ୍ସସାଇଜ ଆକ୍ଟ, ୨୦୧୬ ଦ୍ଵାରା ମଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ବା ମହୁଲି ମଦ ସମେତ ଯେ କୌଣସି ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ପାଖରେ ରଖିବା, ବଣ୍ଟନ ଓ ବ୍ୟବହାର କରିବା ନିଷିଦ୍ଧ ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି। ଏହା କଲେ ଦଣ୍ଡ ରୂପେ କାରାଦଣ୍ଡ ଦିଆଯିବ, ଯାହାକି ଆଜୀବନ ହୋଇପାରେ, ଓ ୧ ରୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୋରିମାନା କରାଯିବ।

“କେବଳ ବଞ୍ଚିବାକୁ ମୁଁ ଏହା କରେ”, ସେ କହନ୍ତି। ସମାଜର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବହେଳିତ ମୁସାହର ଶ୍ରେଣୀର (ବିହାରରେ ଅନୁସୂଚିତ ଜାତି ରୂପେ ପରିଗଣିତ) ଜଣେ ଭୂମିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ହେବା ସହ ସେ କୁଷ୍ଠ ପରି ବେମାରରେ ପୀଡ଼ିତ।

୬୦-ବର୍ଷୀୟା ଲାଜୋ ଦେବୀ କୁଷ୍ଠ ରୋଗର ଲକ୍ଷଣ ଘା’ ଚିହ୍ନ ଥିବା ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ରୋଗରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜାନକୀ ମାଂଝି ଛ’ ବର୍ଷ ତଳେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛନ୍ତି। ବିହାର ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହାର ଶତାବ୍ଦୀ କୁଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ଯୋଜନାରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଥିବା ଅପାଙ୍ଗ କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀମାନଙ୍କୁ ମାସିକ ୧,୫୦୦ ଟଙ୍କା ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦିଅନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ଲାଜୋ ଦେବୀ ଆଜି ସୁଦ୍ଧା ଟଙ୍କାଟିଏ ବି ପାଇନାହାନ୍ତି। “କୌଣସି ସରକାରୀ ଅଧିକାରୀ ମୋର ଶାରୀରିକ ଅପାଙ୍ଗ ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଏବେ ସୁଦ୍ଧା ଆସି ନାହାନ୍ତି”, ସେ କହନ୍ତି।

ଘା’ ଯୋଗୁଁ କୌଣସି ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ କରିବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ଓ ରୋଜଗାର କରି ଜୀବନ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ବିଶେଷ କୌଣସି ବାଟ କି ସୁଯୋଗ ନାହିଁ। ମହୁଲି ମଦ ରାନ୍ଧି ବିକ୍ରି କରିବା ମୁସାହରମାନଙ୍କର ପାରମ୍ପରିକ କାମ ଓ ଲାଜୋ ଦେବୀ ନିଜେ ଚାରି ଦଶନ୍ଧି ହେବ ଏହା କରୁଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ଭଙ୍ଗାରୁଜା ଘର ଆଗରେ ଠିଆହେଇ ସେ କହନ୍ତି, “ମୁଁ ମାସକୁ ପ୍ରାୟ ୪୦୦ ଟଙ୍କା ଗୁଡ଼ ଓ ୨୫ ଟଙ୍କା ଗୋବର ଘଷି କିଣିବାରେ ଖର୍ଚ୍ଚ କରେ ଓ ପାଖାପାଖି ୧୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରେ”। ଏହା ବ୍ୟତୀତ ସେ ସରକାରଙ୍କଠାରୁ ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟ ଭତ୍ତା ରୂପେ ୪୦୦ ଟଙ୍କା ପାଆନ୍ତି।

“୪୫ ବର୍ଷ ତଳେ ମୁଁ ଯେବେ ବାହା ହେଇଥିଲି, ସେତେବେଳେ ମୋ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ କୁଷ୍ଠ ହେଇଥିଲା। ସେ କୌଣସି କାମ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ଥିଲେ। ସେ ସମୟରେ ମୁଁ ଦେଖିଲି ଯେ ମୋ ଆଖପାଖରେ ଥିବା ସବୁ ଲୋକ ମଦ ରାନ୍ଧି ବିକୁଛନ୍ତି, ତେଣୁ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେମିତି କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲି”।

ଲାଜୋ ଦେବୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ତାଙ୍କୁ ସ୍ଥାନୀୟ ପୋଲିସ କେତେଥର ଗିରଫ କରିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ପୋଲିସ ରେକର୍ଡ଼ରେ ତାଙ୍କ ନାଁ କେଉଁଠି ନାହିଁ। କିଛି ବର୍ଷ ତଳେ ସେ ମଦ ରାନ୍ଧିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ ଛେଳି ପାଳନ ପରି ଅନ୍ୟ କେତେକ କାମ କରିବାକୁ ଚାହିଁଲେ। ଜଣେ ଜଣାଶୁଣା ଲୋକଠାରୁ ଦୁଇଟି ଛେଳି ଆଣିଲେ ଯେ କି ଦୁଇଟି ଛୁଆ ଦେଲା। କିନ୍ତୁ ନିଷ୍ଠୁର ଭାଗ୍ୟ ଏମିତି କଲା ଯେ ଦିନେ କେହି ଜଣେ ଚାରିଟି ଯାକ ଛେଳିଙ୍କୁ ଚୋରୀ କରି ନେଲା।

ଛେଳିମାନେ ଚାଲିଗଲା ପରେ ସେ ପୁଣି ମହୁଲି ରାନ୍ଧିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। “ଏହୋ ବନ୍ଦ କର ଦେବାଇ ତ କୋଞ୍ଚି କର କେ ଖାଇବାଇ [ଯଦି ଆମେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବୁ ତେବେ କଣ କରି ଖାଇବୁ]?”

ଲୋକମାନଙ୍କ ନାଁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସଠିକ ସ୍ଥାନ ସେମାନଙ୍କ ପରିଚୟ ଗୋପନୀୟ ରଖିବାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଛି।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍