ବସନ୍ତର ଆଗମନକୁ ୱର୍ଲି ଢଙ୍ଗରେ ସ୍ଵାଗତ

ମାଇ (ମେ) ମାସ ସରିଗଲା ବେଳକୁ ଆମେ ଶିମଗା ଉତ୍ସବକୁ ଅତି ଆଗ୍ରହର ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥାଉ। ଆମ ୱର୍ଲି ଭାଷାରେ କ୍ୟାଲେଣ୍ଡରର ବାରମାସ ଯାକ ହେଲା ଚଇତ (ଚୈତ୍ର), ବୈଶାଖ, ଜେଠ (ଜ୍ୟେଷ୍ଠ), ଆଖାର (ଆଷାଢ), ଶ୍ରାବଣ, ଭାଦ୍ଵା (ଭାଦ୍ରବ), ଅଶ୍ଵୀନ (ଆଶ୍ଵିନ), କାର୍ତ୍ତିକ, ମକଶୀର (ମାର୍ଗଶିର), ପୂଷ (ପୌଷ), ମାଇ (ମାଘ) ଓ ଫାଲଗୁନ (ଯାହାକୁ ଶିମଗା ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ)।

ଶିମଗା ଦିନ ଆସିବାର ସପ୍ତାହେ କି ଦି’ ସପ୍ତାହ ପୂର୍ବରୁ ଆମେ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରି ଠିଆ ଭାବେ ଗଦା କରୁ ଓ ନିଆଁ ଲଗାଇ ଛୋଟ ଆକାରର ଉତ୍ସବ କରୁ, ଯାହାକୁ କୁହାଯାଏ ହୋଲି। ଆମେ ପାରମ୍ପରିକ ଆଟ୍ୟା ପାଟ୍ୟା ପରି ଖେଳ ଖେଳି ସାରା ରାତି କଟାଇ ଦେଉ। ଫାଲଗୁନ ପନ୍ଦର ଦିନରେ ପଡୁଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣମୀ ରାତିରେ ବଡ଼ ଡାଳ ଓ କାଠ ଏକାଠି କରି ବଡ଼ ଆକାରର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରିବାକୁ ସମସ୍ତେ ସମବେତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଉତ୍ସବ ରୀତିରେ କେବଳ ପୁରୁଷମାନେ ଯୋଗ ଦିଅନ୍ତି। ଡାଳପତ୍ର ସହ ଗୋଟିଏ ଲମ୍ବା ବାଉଁଶକୁ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅଣାଯାଏ। ସେଥିରେ ଫୁଲମାଳ, ଗାଠି ବା ମିଶିରି ଓ ଚାଉଳରେ ତିଆରି ପାମ୍ପଡ଼ ଆଦି ବନ୍ଧାଯାଏ। କଳା କୁକୁଡ଼ା ଚିଆଁକୁ ବାଉଁଶ ଅଗରେ ବାନ୍ଧି ଦିଆଯାଏ। ଏହି ବାଉଁଶକୁ ମଝିରେ ପୋତି ଦେଇ ତା’ ଚାରିପଟେ ଆଖପାଖ ଜଙ୍ଗଲରୁ ସଂଗ୍ରହ କରି ଅଣାଯାଇଥିବା କାଠକୁ ତା’ ଚାରିପଟେ ସଜେଇ ରଖାଯାଏ। ଏହି ଗଠନଟିକୁ କୁହାଯାଏ ହୋଲି। ଲୋକେ ଗୋଟିଏ ନଡିଆ ଭାଙ୍ଗି ହୋଲିକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଗାଁର ଜଣେ ବୟସ୍କ ଲୋକ ବା ପୁଡହାରଖି ସାରା ଗାଁରେ ଘୋଷଣା (ଡୱାଣ୍ଡି) କରନ୍ତି ଓ ହୋଲିରେ ନିଆଁ ଲଗାଯାଏ।

ଆଗ କାଳରେ ଗାଁ ଓ ଏହାର ପଡ଼ାଗୁଡ଼ିକରୁ ସମସ୍ତେ ମିଳିତ ଭାବେ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ନିଆଁ ଲଗେଇ ଉତ୍ସବ ପାଳନ କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଶିମଗା ହେବା ପୂର୍ବରୁ ବାହା ହେଇଥିବେ ସେମାନେ ଜଳୁଥିବା ହୋଲି ଚାରିପଟେ ପାଞ୍ଚ ଥର ବୁଲୁଥିଲେ। ଉତ୍ସବ ପ୍ରକୃତରେ ରାତିରେ ହେଉଥିଲା ଓ ସମସ୍ତେ ଥଟ୍ଟାମଜାରେ ମାତୁଥିଲେ। ସବୁ ବୟସର ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତେ ପରସ୍ପର ସହିତ ଥଟ୍ଟା, ମଜା, କୌତୁକ କରୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ହିଁ ଆମେ ଆନନ୍ଦର ଅବସରକୁ ପାଳନ କରୁଥିଲୁ। ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ବେଶପଡ଼ି ଘରକୁ ଘର ବୁଲି ଲୋକଙ୍କ ସହ ଟାହି ଟାପରା କରୁଥିଲେ। ବଦଳରେ ସେମାନେ ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଉପହାର କିମ୍ବା ଟଙ୍କା ଆଦାୟ କରୁଥିଲେ। ଶିମଗା ଉତ୍ସବ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଓ ହସଖୁସି ଆଣି ଦେଉଥିଲା।

ଲୋକେ ଏହି ଅବସରରେ ଏକାଧିକ ଗୀତ ବୋଲନ୍ତି। ସେହି ଗୀତରୁ କେତୋଟିକୁ ‘ପରୀ’ ରିପୋର୍ଟର ଦିବଙ୍ଗତ ମମତା ପାରେଡ ୨୦୨୨ରେ ପାଲଘର ଜିଲ୍ଲାର ତୱାରା ତାଲୁକାରେ କଥିତ ଦୱାର ଭାଷାର ନଥିକରଣ କରୁଥିଲା ବେଳେ ରେକର୍ଡିଂ କରିଥିଲେ। ମମତା ନିଜେ ଜଣେ ୱର୍ଲି ଆଦିବାସୀ ଶ୍ରେଣୀର ଓ ସେ ସେଠାକାର ବିପଦଜନକ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ସମେତ ତାଙ୍କ ନିଜ ଗୋଷ୍ଠୀ ବାବଦରେ ରିପୋର୍ଟ କରୁଥିଲେ। (ପଢନ୍ତୁ: ଇନ ମେମୋରୀ ଅଫ ମମତା ପାରେଡ: ୧୯୯୮-୨୦୨୨)

ହୋଲି ହେବାର ପରଦିନ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ପରିବାରର ସବୁଠାରୁ ସମ୍ମାନିତ ବ୍ୟକ୍ତି ଆଉ ଗୋଟିଏ ରୀତି ପାଳନ ପାଇଁ ଯୋଗାଡ଼ିବା ଆରମ୍ଭ କରେ। ଏହା ସେଇ ଋତୁର ପ୍ରଥମ ଫଳ ଆସିବା ଉପଲକ୍ଷେ କରାଯାଏ। ସେଇ ଫଳଟି ହେଉଛି ଆମ୍ବ। ସେଦିନ ଆମ୍ବ ପୂଜା କରାଯାଏ ଓ ପ୍ରତି ଘରେ ପରିବାରର ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କ ସହ ତାହାକୁ ବାଣ୍ଟି ଖିଆଯାଏ। ଆମେ ଏହି ରୀତି ପାଳନ କରିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମ୍ବ ଖାଉନା। ଏହି ସବୁ ରୀତିନୀତି ଭିତରେ ଆମେ ପ୍ରକୃତିର ପୂଜା କରୁ ଓ ସେଥିପାଇଁ ୱର୍ଲି ସମୁଦାୟ ‘ନିଃସର୍ଗ ପୂଜକ’ ଭାବେ ପରିଚିତ – ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରକୃତି ଉପାସକ। ହୋଲି ହେବା ପରର ପଞ୍ଚମ ଦିନ ହେଉଛି ରଙ୍ଗ ଉତ୍ସବ, ରଙ୍ଗ ପଞ୍ଚମୀ । ସେହି ଦିନ ଶିମଗା ଉତ୍ସବ ଶେଷ ହୁଏ।

ଗୀତ ୧: ଶିମଗା ଉତ୍ସବ ପାଳନ

ଗାୟକ: ସଞ୍ଜୟ ରଘୁ ମୋରଘା
ଭାଷା: ଦୱାର
ସ୍ଥାନ: ଭେୱାଜି (କାଟେଲପଡା), ତାଲୁକା: ତଳସାରି, ଜିଲ୍ଲା: ପାଲଘର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ରେକର୍ଡିଂ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା: ମମତା ପାରେଡ
ତାରିଖ: ମେ ୨୦୨୨

ଗୀତ ୨: ଦେବା ଆଉ ନେବା

ଗାୟକ: ନବାସୁ ରମେଶ ବେଙ୍ଗଡ଼ା, ଦେଭକୁ ରଘୁ ମୋରଘା
ଭାଷା: ଦୱାର
ସ୍ଥାନ: ଭେୱାଜି (କାଟେଲପଡ଼ା), ତାଲୁକା: ତଳସାରି, ଜିଲ୍ଲା: ପାଲଘର, ମହାରାଷ୍ଟ୍ର
ରେକର୍ଡିଂ ଓ କଥାବାର୍ତ୍ତା: ମମତା ପାରେଡ
ତାରିଖ: ମେ ୨୦୨୨

ଚିତ୍ର ସମ୍ପର୍କରେ

ଚିତ୍ରଶିଳ୍ପୀ: ସାନି ସୋନୱାନେ, ଖାନିୱାଲି, ତାଲୁକା ଭିୱଣ୍ଡି, ଜିଲ୍ଲା ଥାଣେ

ଏହି ଚିତ୍ରରେ ଶିମଗା ଉତ୍ସବ ଓ ଏହାର ସମସ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଓ ମଜାଦାର ଅନୁଭୂତିର ବର୍ଣ୍ଣନା ରହିଛି। ବାମ ପଟ ଉପର କୋଣରେ ଜଣେ ବୟସ୍କ ଲୋକ ତାଙ୍କ ବିଡ଼ି ଟାଣିବାର ମଜା ନେଉଛନ୍ତି। କେତେକ ଲୋକ ପରସ୍ପର ଉପରକୁ ପାଣି ପକାଉଛନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ନବ ବିବାହିତ ଦମ୍ପତି ଶଗଡ଼ରେ ଆସି ପହଞ୍ଚୁଛନ୍ତି ଓ ଶୋଭାଯାତ୍ରାରେ ଯେଉଁମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି ସେମାନେ ଢୋଲର ତାଳେ ତାଳେ ମନଭରି ନାଚୁଛନ୍ତି (ତଳର ବାମ ପଟେ)। କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥଳରେ କେତେ ଜଣ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ଭାଗରେ ଥିବା ବାଉଁଶ ସହ ହୋଲିରେ ନିଆଁ ଲଗାଉଥିବା ଜଣେ ଦେଖି ପାରିବ। ବାଉଁଶ ଆଗରେ ଲାଗିଥିବା ଫୁଲମାଳ ଓ କଳା କୁକୁଡ଼ାକୁ ଦର୍ଶାଯାଇଛି। ଉତ୍ସବର ଆନନ୍ଦକୁ ଏହି ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକାଶ କରାଯାଇଛି।

ମୂଳ କାହାଣୀ ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ରିପୋର୍ଟ କରାଯାଇଥିଲା।

ଗୀତଗୁଡିକର ଇଂରାଜୀ ଅନୁବାଦ: ନମିତା ୱାଇକର ଓ ସାନି ସୋନୱାନେ

‘ପରୀ’ରସଂକଟଗ୍ରସ୍ତ ଭାଷା ପ୍ରକଳ୍ପ (ଇଏଲପି) ହେଉଛି ଅଜିମ ପ୍ରେମଜୀ ବିଶ୍ଵବିଦ୍ୟାଳୟର ସହଯୋଗଜନିତ ପଦକ୍ଷେପର ଅଂଶବିଶେଷ। ଏହାର ଲକ୍ଷ ହେଉଛି ସଙ୍କଟଜନକ ସ୍ଥିତିରେ ଥିବା ଭାରତୀୟ ଭାଷାଗୁଡିକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସ୍ଵର ଓ ଅନୁଭୂତିସବୁକୁ ନଥିଭୁକ୍ତ କରିବା।

ଦୱାର (ଦବର ବା ଦବାରି) ହେଉଛି ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ଓ ଗୁଜରାଟ ସୀମାରେ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ୱର୍ଲି ଏକ ପ୍ରକାରର ଅତି ସଙ୍କଟଜନକ ସ୍ଥିତରେ ଥିବା ଭାଷା। ଏହି ଗୀତଗୁଡ଼ିକ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ପାଲଘରଠାରେ ଯେଉଁଭଳି କୁହାଯାଏ ସେହି ଭାବେ ନଥିଭୁକ୍ତ କରାଯାଇଛି।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍