ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਦੇ ਹਰਵਾਨ ਖੇਤਰ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇਣੀ ਟਪਾਕ ਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਸਾਜ਼ਿਦ ਖਾਨ ਅਖ਼ਰੋਟ ਦੇ ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਤੁੜਾਈ (ਜੁਗਲਾਨਸ ਰੇਗੀਆ) ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਡਿੱਗਦੇ ਅਖ਼ਰੋਟ ਨੇੜਲੇ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਟੀਨ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ-ਡਿੱਗ ਕੇ ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
10 ਮੰਜ਼ਲਾ ਇਮਾਰਤ ਜਾਂ ਕਹਿ ਲਓ 100 ਫੁੱਟ ਦੀ ਉੱਚਾਈ ਤੋਂ ਅਖਰੋਟਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਕਰਨਾ ਕੁਝ-ਕੁਝ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੰਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੁਸ਼ਲਤਾ ਵਾਲ਼ੇ, ਚਾਨਨ ਵੋਇਲ (ਅਖ਼ਰੋਟ ਤੋੜ ਵਾਲ਼ੇ) ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੰਮੂ ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ ਦੇ ਵਾਸੀ 24 ਸਾਲਾ ਮੁਹੰਮਦ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਪਿਛਲੇ ਛੇ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਅਖ਼ਰੋਟ ਤੋੜਨ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਰ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ, ਬਕਰਵਾਲ਼ (ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਪਿਛੜੇ ਕਬੀਲੇ ਵਜੋਂ ਦਰਜ) ਭਾਈਚਾਰੇ ਦਾ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। "ਮੈਨੂੰ ਡਰ ਲੱਗਦਾ ਏ," ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਕਿਉਂਕਿ ਦਰੱਖ਼ਤ ਬੜੇ ਉੱਚੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ।" ਉਹ ਅਖ਼ਰੋਟਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਸੇਬ ਦੀ ਪੈਕੇਜਿੰਗ ਅਤੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਕੱਟਣ ਦਾ ਕੰਮ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ 500-700 ਰੁਪਏ ਦਿਹਾੜੀ ਕਮਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਅਤੇ ਅਖ਼ਰੋਟ ਤੋੜਨ ਵਾਲ਼ੇ ਬਾਕੀ ਜਣੇ ਅਖ਼ਰੋਟ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਨੇੜੇ ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਬਣਾ ਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
ਵਾਢੀ (ਤੁੜਾਈ) ਦੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਅਕਤੂਬਰ ਤੱਕ, ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਦੀ ਦਿਹਾੜੀ ਸਵੇਰੇ ਸੱਤ ਵਜੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮੀਂ ਛੇ ਵਜੇ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚਾਰ ਤੋਂ ਪੰਜ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਤੁੜਾਈ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰੁੱਖਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗਿਣਤੀ ਵੀ ਉਹਦੀ ਉੱਚਾਈ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਟਾਹਣੀਆਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨ ਤੇ ਅਖ਼ਰੋਟ ਤੋੜਨ ਲਈ ਉਹ ਲੰਬੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡਾਂਗਨੁਮਾ ਸੋਟੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਅਖ਼ਰੋਟ ਤੁੜਾਈ ਦਾ ਕੰਮ ਚੁਣੌਤੀ ਭਰਿਆ ਹੈ ਜਿਵੇਂ ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਇਹ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਕੰਮ ਹੈ। ਪੰਜ ਕਿਲੋ ਭਾਰੀ ਡਾਂਗ ਫੜ੍ਹੀ ਰੱਖਣੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ, ਸੰਤੁਲਨ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣਾ ਬੜੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦਾ ਹੈ।"
ਕਈ ਅਖ਼ਰੋਟਾਂ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬੁਡਗਾਮ ਵਿਖੇ ਇਹ 150 ਫੁੱਟ ਤੱਕ ਉੱਚੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। "ਬਰਸਾਤ ਦੇ ਦਿਨੀਂ, ਦਰੱਖ਼ਤ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੀਕਣੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੌਰਾਨ ਅਸੀਂ ਦਰੱਖ਼ਤ 'ਤੇ ਨਹੀਂ ਚੜ੍ਹਦੇ। ਖੁਸ਼ਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ਼ ਹੁਣ ਤੱਕ ਮੇਰੇ ਨਾਲ਼ ਕੋਈ ਘਟਨਾ ਨਹੀਂ ਵਾਪਰੀ," ਅਫ਼ਜ਼ਲ ਨੇ ਕਿਹਾ।
ਪਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਫ਼ਿਕਰ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। "ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਇਹ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਕਈ ਬੰਦੇ ਅਖ਼ਰੋਟ ਦੇ ਦਰੱਖ਼ਤ ਤੋਂ ਫਿਸਲ ਕੇ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ," ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।
