‘আখৰোটৰ দাম কমি আহিছে’

শ্ৰীনগৰৰ হাৰৱান অঞ্চলৰ সেই গলিটোত হঠাৎ বিশেষ এক শব্দেৰে ভৰি পৰিল। মহম্মদ আফজল আৰু ছাজিদ খানে আখৰোটৰ গছ (Jugalans regia) এডাল জোকাৰি দিয়াত আখৰোটবোৰ তলত থকা ঘৰবোৰৰ টিনৰ চালিত জৰজৰকৈ সৰি পৰিছে।

এশ ফুট ওখ মানে দহ মহলাৰ বিল্ডিং এটাৰ সমান ওখ গছ এডালত উঠি আখৰোটৰ গছ এডাল জোকাৰি দিয়াটো কঠিন কাম। সেয়ে আখৰোট সংগ্ৰহ কৰা মানুহ সাধাৰণতে বৰ কৌশলী হয়, যাক চানান ৱয়েল বুলি কোৱা হয়। মহম্মদ আফজল (২৪)ৰ ঘৰ জম্মুৰ ৰাজৌৰিত। তেওঁ যোৱা ছবছৰ ধৰি আখৰোট পৰা কামটো কৰি আহিছে। প্ৰত্যেকটো চিজনতে তেওঁ কাশ্মীৰলৈ এই কামটোৰ বাবে আহে। “গছবোৰ যিহে ওখ, মোৰ বৰ ভয় লাগে।” আখৰোট সংগ্ৰহ কৰাৰ উপৰিও তেওঁ আপেল পেকিং কৰা আৰু আন চিজনত গছ কটা কামো কৰে।

আখৰোট চপোৱা বতৰ হৈছে আগষ্টৰ পৰা অক্টোবৰলৈ। এইখিনি সময়ত আফজলে পুৱা ৭ বজাৰ পৰা কাম আৰম্ভ কৰে আৰু সন্ধিয়া ছটা বজাত কাম সামৰে। তেওঁ গছৰ উচ্চতাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি এদিনত চাৰিৰ পৰা পাঁচডাল গছৰ পৰা আখৰোট পাৰে। আখৰোট পাৰিবলৈ তেওঁ ঠানিবোৰ দীঘল মজবুত টাঙোন এডাল ঠানিত ফঁচাই লৈ জোকাৰি দিয়ে।

আখৰোট পৰা কামটো আফজলে কঠিন কাম বুলিয়ে কয়। “বৰ বিপদসংকুল কাম,” তেওঁ কয়। “পাঁচ কিলোগ্ৰাম ওজনৰ লাঠি এডাল হাতত লৈ গছৰ ওপৰত নিজৰ ভাৰসাম্য ৰক্ষা কৰি থকা, তাতে আকৌ জোকাৰি আখৰোট সৰুওৱা কামটো সহজ নহয়।”

কিছুমান আখৰোটৰ গছ বিশেষকৈ বুড়গামত ১৫০ ফুট পৰ্য্যন্ত ওখ হয়। “বৰষুণৰ বতৰত গছবোৰ পিচল হৈ থাকে কাৰণে আমি নুঠো,” আফজলে কয়। “ভাগ্যে আমি কোনো দূৰ্ঘটনাৰ সন্মুখীন হোৱা নাই।”

কিন্তু তেওঁৰ পৰিয়ালে তেওঁৰ সুৰক্ষাক লৈ চিন্তিত হোৱা দেখা যায়। “মোৰ মায়ে আনক আখৰোটৰ গছৰ পৰা পৰি মৰা দেখিছে কাৰণে মই এই কাম কৰাটো বেয়া পায়,” তেওঁ স্বীকাৰ কৰে।

শস্য চপোৱাৰ সময় আটাইতকৈ বেছি আঘাতপ্ৰাপ্ত হোৱা লোকৰ ক্ষেত্ৰত চতুৰ্থ স্থানত আছে আখৰোট সংগ্ৰহকাৰী, এয়া শ্ৰীনগৰৰ ডক্টৰ্চে ২০২৩ত কৰা এক অধ্যয়নৰ তথ্য

এনে এক দূৰ্ঘটনাত মৃত্যু হৈছিল গুলাম মহম্মদ গানিৰ। “আব্বাৰ মৃত্যুৰ পিছত সকলো সলনি হৈ গ’ল। মই স্কুল এৰি উপাৰ্জনৰ বাট বিচাৰিবলৈ বাধ্য হ’লো,” নিজৰ কোঠাত বহি জাভাইড গানিয়ে কয়। ২০১৭ত তেওঁৰ পিতৃ গুলাম মহম্মদ গানিয়ে পুলৱামা জিলাত, য’ত তেওঁলোক থাকে, ট্ৰল মনঘামা গাঁৱৰ ৫০ ফুট ওখ আখৰোট গছ এডালৰ পৰা আখৰোট পাৰি থাকোত পৰিছিল।

“তেওঁ যিডাল গছৰ পৰা পৰিছিল, সেইডালত কোনেও আৰু বগাবলৈ সাহস নকৰিলে। সেই গছডাল আমাৰ দুৰ্বিসহ স্মৃতিৰ সাক্ষী হৈ ৰ’ল,” এতিয়া চেলচমেন হিচাপে কাম কৰা জাভাইডে কয়। তেওঁলোকৰ ঘৰৰ পৰা কেৱল ১০০ মিটাৰ দুৰত্বত সেই গছডাল ঘৰটোৰ দ্বিতীয় মহলাৰ পৰা স্পষ্টকৈ দেখা যায়।

আখৰোটৰ বেপাৰী মহম্মদ মকবুল শ্বেইখে সৰি পৰা আখৰোটবোৰ শ্ৰমিকে সংগ্ৰহ কৰা চাই আছে। আখৰোটৰ উদ্যোগটোৰ প্ৰায়ভাগ শ্ৰমিকৰ ঘৰ কাশ্মীৰৰ সীমান্তৱৰ্তী এলেকা যেনে ৰাজৌৰি আৰু পুঞ্চৰ। আখৰোট পৰাসকলক দিনে ১,৫০০ টকাৰ লগতে থকা আৰু খোৱা-লোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰি দিয়া হয়। কিন্তু বহুতেই এই কামলৈ আগবাঢ়ি নাহে। “কম পইচা আৰু টান কামটোৰ বাবে ডেকাচাম এই কামটোত একেবাৰেই আগ্ৰহী নহয়,” শ্বেইখে কয়। “এনেকুৱাই যদি চলি থাকে, তেতিয়া ভৱিষ্যতে এই ব্যৱসায়েৰে কিমানদিন টিকি থাকিব পাৰিম, নাজানো।”

আখৰোট সংগ্ৰহ আৰু সেয়া বাচি পৃথক কৰা কামটো কৰে আখৰোট বেপাৰীৰ পৰিয়াল আৰু শ্ৰমিকে। বাহিৰৰ সেউজীয়া তৰপটো এৰৱাই আখৰোটটো ভালদৰে ধুই তাৰপিছত সেয়া ৰ’দত কেবাদিনৰ বাবে শুকুওৱা হয়। এনেকৈ আখৰোটৰ সোৱাদ বাঢ়ে আৰু দীৰ্ঘকাল ভালে থাকে।

এয়া অক্টোবৰ মাহ আৰু চিজন শেষ হ’বৰ হৈছে। ৬৫ বৰ্ষীয় শ্বেইখে আখৰোটৰ শেষ হিচাপ লৈছে। তাইলবালৰ আখৰোট বেপাৰী ৰাজ্যখনৰ বৰ্তমান পৰিস্থিতিক লৈ অসন্তুষ্ট। “আবকাৰী শুল্ক ৰেহাই দিয়াৰ ফলত বাহিৰৰ পৰা আমদানি হোৱা আখৰোটে আমাৰ বজাৰখন বাৰুকৈয়ে ক্ষতিগ্ৰস্ত কৰিছে।” তেওঁ কয় যে যোৱা এটা দশকত অৰ্থনীতি ডুবিছে, “আপেলেই হওঁক বা আখৰোট আৰু আন ফল, সকলোতে ঘাটি হৈছে।” লোকচান মিলাবলৈ তেওঁ কাঠ-বাদাম আৰু মৌৰ বেপাৰো কৰিবলৈ লৈছে।

জম্মু-কাশ্মীৰত দেশখনৰ আটাইতকৈ বেছি আখৰোট উৎপাদিত হয়- ৯৮ শতাংশ। প্ৰায় ১৫ শতাংশ মাটি আখৰোটৰ খেতিৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু বাৰ্ষিক উৎপাদন হয় প্ৰায় ২.৬৬ লাখ মেট্ৰিক টন। কিন্তু নিয়োগৰ অভাৱ ঘটা অৰ্থব্যৱস্থাত ই হাজাৰ হাজাৰ লোকে প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম কৰি অহা এই কামৰ যোগেদি পেটৰ ভাত মোকলাই আহিব পাৰিছে।

পৰিৱৰ্তিত জলবায়ুৱে আখৰোটৰ খেতিৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পেলাইছে। “শিল-বৰষুণ আৰু প্ৰচণ্ড ধুমুহাই আমাৰ উৎপাদন হ্ৰাস পেলাইছে,” বছৰি ৫,০০০ কিলো আখৰোট বিক্ৰী কৰা বেপাৰী মহম্মদ শ্বেইখে কয়। “খৰাঙেও বাদামৰ খেতিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলায়।”

পাৰ্বত্য অঞ্চলটোত জলবায়ু পৰিৱৰ্তনে কৃষি, উদ্যানশস্য আৰু চৰণীয়া পথাৰৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে। দা ইণ্ডিয়ান নেটৱৰ্ক অন ক্লাইমেট চেঞ্জ এচেচমেণ্ট (আইএনচিচিএ)য়ে থিৰাং কৰিছে যে হিমালয় অঞ্চলত ২০৩০লৈ বৰষুণৰ দিনৰ সংখ্যাই উদ্যানশস্যৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাব। এক ৰাজ্যিক প্ৰতিবেদন অনুযায়ী অঞ্চলটোত ৭০ৰ দশকৰ পৰা এক ডিগ্ৰী উষ্ণতা বৃদ্ধি পাইছে।

কাশ্মীৰৰ এগৰাকী পৰিৱেশবিদ ৰাজা মুজফ্ফৰে কয়, “অনিয়ন্ত্ৰিত উন্নয়ন, ৰাস্তা বহল কৰা আৰু দীৰ্ঘদিন চলা খৰাং বতৰে কেৱল ব্যক্তিগত বাগিচাবোৰতে প্ৰভাৱ পেলোৱা নাই, বৰঞ্চ কাশ্মীৰৰ আখৰোটৰ দীৰ্ঘদিনীয়া ঐতিহ্যৰ ওপৰতো অস্তিত্বৰ সংকট সৃষ্টি কৰিছে।”

সস্তা দামক বাহিৰৰ পৰা আখৰোট অনাৰ ফলত কাশ্মীৰি আখৰোটৰ দাম লক্ষণীয় হাৰত কমিছে – প্ৰায় প্ৰতিটো চিজনত ৫০ শতাংশ কমিছে বুলি কাশ্মীৰ আখৰোট উৎপাদক এচ’ছিয়েচনৰ সভাপতি হাজি বাহাদুৰ খানে কয়।

“প্ৰত্যেক বছৰে অত্যাৱশ্যকীয় সামগ্ৰীৰ দাম বাঢ়িছে, কিন্তু আখৰোটৰ দাম কমিহে আছে,” এনে সংকটৰ বাবে চৰকাৰী নীতিক দোষ দিয়া মহম্মদ শ্বেইখে কয়। “যোৱা বছৰ (২০২৩ত) আমি শুকান আখৰোট ৯৫-১০০ টকা প্ৰতিকিলো দৰত বিক্ৰী কৰিছিলো, আগতে সেই দাম আছিল ২৪০-২৫০ টকা,” শ্বেইখে কয়। “এইবাৰ কি দাম পাম, নাজানো। কিন্তু দাম একেই থাকিব চাগে।”

বহুতেই এই বেপাৰ এৰিছে। ফিৰদৌছ আহমদৰ পৰিয়ালে কেবাদশক ধৰি আখৰোট বিক্ৰী কৰি আহিছিল, কিন্তু শেহতীয়াকৈ ২৬ বছৰীয়া ফিৰদৌছে শ্ৰীনগৰত এখন সৰু দোকান চলাই জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰিবলৈ লৈছে। ফিৰদৌছে ভাৱে যে চৰকাৰী হস্তক্ষেপে কিবা এটা সমাধান কৰিব পাৰে। “তেওঁলোকে আখৰোট আমদানি কৰাৰ পৰিৱৰ্তে কাশ্মীৰত উৎপাদিত আখৰোটক যদি গুৰুত্ব দিয়ে, তেন্তে আমাৰ লাভ হ’ব,” তেওঁ কয়।

মহম্মদ ৰমজান দৰে আখৰোট বিক্ৰী কৰি অহাৰ পাঁচোটা দশক হ’ল। এতিয়া তেওঁৰ ঘৰত বেপাৰীয়ে শাৰী নাপাতে। ৬৫ বৰ্ষীয় লোকজনে নিশাত গাৰ্ডেনৰ ৰাস্তাৰ কাষত এখন অস্থায়ী দোকান বহুৱাইছে, তাতেই তেওঁ সামগ্ৰীবোৰ প্লাষ্টিকৰ চাৰিকুণীয়া খৰাহিত ৰাখি বিক্ৰী কৰে। তেনেকৈ তেওঁ মাহে ১৫,০০০ৰ পৰা ২০,০০০ টকা উপাৰ্জন কৰে। “নিয়মীয়া বৰষুণৰ অভাৱত আখৰোট আকাৰত সৰু হৈছে আৰু চাহিদা কমিছে।”

প্ৰত্যাহ্বান স্বত্ত্বেও ৰমজানে এই বেপাৰ কৰিয়ে পৰিয়ালটোক পোহপাল দি আহিছে। “মই মোৰ ছোৱালীকেইজনীক বিয়া দিব পাৰিছো আৰু মোৰ সন্তানকেইটাক আখৰোটৰ বেপাৰ কৰিয়ে পঢ়ুৱাইছো,” গৌৰৱেৰে তেওঁ কয়।

অনুবাদ: পংকজ দাস