પર્વતીય વિસ્તારમાં ઉઘાડના દિવસોની, ખુશહાલ દિવસોની રાહમાં

મિર્ઝા મોહમ્મદ ખાન બેફિકરાઈથી કહે છે, “હું માત્ર નહાવા માટે જ ઘેર જઉં છું." તેઓ શ્રીનગરથી ગુરેઝ ખીણ તરફ જતા પ્રવાસીઓ માટેના એક વિરામ સ્થળ, ત્રાગબલમાં, ખાન ટી સ્ટોલમાં બેઠા છે. કાશ્મીરના બહુ ઓછી વસ્તી ધરાવતા આ વિસ્તારમાં આ નાનકડી દુકાન અને તેનું મોટું પાટિયું નજરે ચડ્યા વિના ન રહે.

આ નાનકડી દુકાનના 32 વર્ષના માલિક આગળ કહે છે, "અમને દર ચાર દિવસે 500 લિટર પાણી મળે છે. મારે એનો ઉપયોગ ચા બનાવવા, વાસણો ધોવા અને બીજી જરૂરી વસ્તુઓ માટે કરવો પડે છે.અહીં નાહીને 20-30 લિટર પાણીનો બગાડ કરવાનું મને ન પોસાય!" તેઓ ઉમેરે છે, "એકેએક કપ કિંમતી છે."

મિર્ઝા 12 વર્ષથી ત્રાગબલમાં પ્રવાસીઓને ચા, કોફી, મેગી નૂડલ્સ અને બીજા હળવા નાસ્તા પૂરા પાડતી આ નાનકડી દુકાન ચલાવે છે, પૃષ્ઠભૂમિમાં રાઝદાન પર્વતમાળા છે. મિર્ઝા કહે છે, "હું આને મારું બીજું ઘર કહું છું કારણ કે હું બુધવારથી રવિવાર સુધી અઠવાડિયાના પાંચ દિવસ અહીં રહું છું. સોમવારે હું ઘેર જઉં છું કારણ કે તે કામનો દિવસ છે અને (તે દિવસે) બહુ ઓછા મુલાકાતીઓ આવે છે." તેમનું પારિવારિક ઘર લગભગ 30 કિલોમીટર દૂર ઉત્તર કાશ્મીરના બાંડીપૂર જિલ્લાના પેઠકૂટ વિસ્તારમાં છે. ત્રાગબલમાં મિર્ઝા દુકાનમાં જ સૂઈ રહે છે, દુકાનમાં એક સ્ટોર રૂમ અને 3 x 6 ફૂટનો એક બેડરૂમ છે.

એપ્રિલથી સપ્ટેમ્બર એ પર્યટન માટેની પીક સીઝન છે (આ સમયગાળા દરમિયાન પ્રવાસીઓની સંખ્યા સૌથી વધારે હોય છે) અને મિર્ઝા સવારે નવ વાગ્યાથી રાત્રે સાત વાગ્યા સુધી કામ કરી, દરરોજ લગભગ 100 ગ્રાહકોને સેવા પૂરી પાડી, દર મહિને લગભગ 15000 રુપિયા કમાય છે. તેમની પત્ની અને ચાર બાળકો સહિતના - છ લોકોના પરિવારમાં તેઓ એકમાત્ર કમાનાર સભ્ય છે. સ્થાનિક ટેક્સીમાં ઘેર જવાનો ખર્ચ 300 રુપિયા થાય છે, મિર્ઝાને નિયમિત ધોરણે આ ખર્ચો પરવડી શકે તેમ નથી.

પુરવઠો પર્વતો પર લાવવો પડે છે અને એ માટે મિર્ઝાએ વધારે પૈસા ચૂકવવા પડે છે. મિર્ઝા સમજાવે છે, "સામાન્ય રીતે પાંચ રુપિયાના બિસ્કિટ પેકેટ પર એક રુપિયાનો નફો થતો હોય છે. પરંતુ મારે તે બાંડીપૂરથી અહીં લાવવાનું હોય છે એટલે મારે ભારે કાર્ગો ભાડું ચૂકવવું પડે છે, પરિણામે મારો નફો ઘટીને 50 પૈસા થઈ જાય છે."

પ્રવાસીઓનો ધસારો તેમના ધંધાને સ્થિર કરવામાં અને વધારવામાં મદદ કરશે એવી આશા સાથે મિર્ઝાએ (આ દુકાનની) શરૂઆત કરી હતી પરંતુ હવે તેમને ભરાઈ પડ્યાની લાગણી થાય છે. "અહીં આ દુકાન ચલાવવાનું સહેલું નથી, પરંતુ મને બીજું કંઈ કરવાનું મન નથી થતું જ્યાં મારે ફરીથી એકડેએકથી શરૂઆત કરવી પડે. ગુરેઝ ખીણમાં વધારે પ્રવાસીઓ આવશે તો તેનાથી અમારા વેચાણમાં પણ વધારો થશે."

હવામાનના અપડેટ્સ સાંભળવા માટે તેઓ પોતાના ઢાબામાં રેડિયો રાખે છે. રેડિયો એ મહત્ત્વની જણસ છે કારણ કે ખરાબ હવામાન એટલે મુશ્કેલીઓ - ગુરેઝમાં પ્રવાસીઓની સંખ્યામાં ઘટાડો. મિર્ઝા ઉઘાડના દિવસોની, ખુશહાલ દિવસોની રાહ જુએ છે!

એકવાર પ્રવાસનની મોસમનો અંત આવે અને શિયાળો નજીક આવે એટલે મિર્ઝા કડિયા અથવા સુથાર તરીકેના બીજા નાના-મોટા કામની શોધમાં બાંડીપૂર પાછા ફરે છે. પરંતુ શિયાળામાં કામ મળવું મુશ્કેલ છે. મિર્ઝા કહે છે, “મારે ઘેર બેસવું પડશે અને મારી કમાણીમાંથી મેં જે કંઈ બચાવ્યું છે તે ખર્ચવું પડશે."

અનુવાદ: મૈત્રેયી યાજ્ઞિક