ਸਮੁੰਦਰ, ਜਾਲ਼ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਦਗੀ

ਅੰਦਰੂਨੀ ਖੇਤਰ ਵੱਲ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਪਾਲਘਰ ਜਿਲ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਬਰੇਤੇ ਅਤੇ ਦਹਾਨੂੰ ਨਦੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਪੇਤਲੇ ਨਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਅਮਿਤਾ ਤਾਂਡੇਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਉਹ ਉੱਚ ਜਵਾਰ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਕਸਰ ਹੀ ਉੱਠਣ ਲਈ ਅਲਾਰਮ ਲਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬੈਟਰੀ ਨਾਲ਼ ਚੱਲਣ ਵਾਲ਼ੀ ਲਾਈਟ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ, 10-15 ਕਿਲੋ ਵਜ਼ਨੀ ਜਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਮੋਢੇ ‘ਤੇ ਟੰਗੀ ਉਹ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਨ੍ਹੇਰੇ ਵਿੱਚ ਪੈਦਲ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਨਦੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 400 ਮੀਟਰ ਨੇੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ। “ਚੰਨ ਦੀਆਂ ਅਵਸਥਾਵਾਂ ਸਮਝਣ ਦਾ ਸਾਡਾ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਤਜ਼ਰਬਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਜਵਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲਦਾ ਹੈ,” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

“ਸਾਡੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਦਿਆਂ ਦੇਖਦੇ ਵੱਡੇ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਜਦ 15 ਕੁ ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ ਤਾਂ ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ਼ ਲੈ ਜਾਂਦੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜਵਾਰਭਾਟੇ, ਚੰਦ, ਤੇ ਛੋਟੀ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਹੁੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਬਾਰੇ ਸਿਖਾਇਆ।” 60 ਸਾਲਾ ਅਮਿਤਾ ਨੇ ਕੋਈ ਪੰਜ ਦਹਾਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਜਵਾਰਭਾਟੇ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਸਮਝਦਿਆਂ ਲੰਘਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਨਦੀ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਔਰਤ 100x20 ਫੁੱਟ ਦੇ ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹ ਕੇ ਵਿਛਾ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਛੇਤੀ ਹੀ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੀ ਤੋਂ 30 ਕੁ ਫੁੱਟ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਤੁਰਦਿਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਪਾਸਿਓਂ ਇਸਨੂੰ ਫੜ੍ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਦੇਖੇ ਕਿ ਕੀ ਫੜ੍ਹਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਹੀ ਜਾਲ਼ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਡੁਬੋ ਕੇ ਖਿੱਚਣਗੀਆਂ।

“ਰਾਤ ਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਆਮਚਿਆ ਕਪਾਲਾਲਾ ਬੈਟਰੀ ਆਸਤੇ। ਫ਼ਕਤ ਲਾਇਟੀਚਾਆ ਸਿਗਨਲਵਾਰ ਚਲਤਾਤ (ਅਸੀਂ ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਬੈਟਰੀ ਲੈਂਪ ਲਾਏ ਹੁੰਦੇ ਨੇ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਟਿਮਟਿਮਾਉਂਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਤਾਲਮੇਲ ਬਿਠਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ)। ਲਹਿਰਾਂ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਨਾਲ਼ ਤੁਹਾਡਾ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਥਾਂ ਕਦੀ ਵੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਸਾਡੇ ਗਲ ਤੱਕ ਪਾਣੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਇਸ ਕਰਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਜੇ ਬਗੈਰ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹੇ ਮੁੜੇ ਤਾਂ ਦਿਹਾੜੀ ਨਹੀਂ ਕਮਾ ਪਾਵਾਂਗੇ।” ਅਮਿਤਾ ਅਕਸਰ ਚਾਰ ਕੁ ਘੰਟੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਤੱਕ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚਲਾ ਭਾਰ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਜਾਪਣ ਲੱਗਦਾ।

ਉਹਨਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋਰ ਮਰਦ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਹਨਾਂ ਕੋਲ਼ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਦਹਾਨੂੰ ਤਾਲੁਕਾ ਦੇ ਵਾਰੋਰ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਕੁਝ ਮੀਟਰ ਦੀ ਦੂਰੀ ਤੇ ਸਥਿਤ ਲਗਭਗ 20 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਇਸ ਖਾੜੀ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਖੇਤਰ ਜਵਾਰਭਾਟਾ ਖੇਤਰ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਦਾ ਪੱਧਰ ਹੇਠਾਂ ਹੋਣ ‘ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ‘ਤੇ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। “ਜੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਜਾਵਾਂ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਖਾਵਾਂਗੇ ਕੀ?” ਅਮਿਤਾ ਸਵਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਇਹ ਅਜਿਹਾ ਸਵਾਲ ਹੈ ਜੋ ਅੱਜ-ਕੱਲ ਅਕਸਰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਲਈ ਕਿ ਵਾਡਵਣ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਲਈ 17,471 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬਾ ਇਸੇ ਜਵਾਰਭਾਟੇ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਵਾਹਰਲਾਲ ਨਹਿਰੂ ਪੋਰਟ ਅਥਾਰਟੀ (ਜੇ. ਐਨ. ਪੀ. ਏ.) ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਮੈਰੀਟਾਈਮ ਬੋਰਡ (ਐਮ. ਐਮ. ਬੀ.) ਵਿਚਾਲੇ ਜਨਤਕ-ਨਿੱਜੀ ਭਾਈਵਾਲੀ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਹ 13ਵੀਂ ਵੱਡੀ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਦੇ 1,448 ਹੈਕਟੇਅਰ ਰਕਬੇ ਤੇ ਬਣਾਏ ਨਕਲੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਟਾਪੂ ਉੱਤੇ ਉਸਾਰਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੰਟੇਨਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਹੋਵੇਗਾ। ਇਹ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਕਾਰਗੋ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਣ ਦੇ ਸਮਰੱਥ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਸਭ ਤੋਂ ਡੂੰਘੀਆਂ ਬੰਦਰਗਾਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੀ ਹੋਵੇਗਾ।

ਅਜੋਕੇ ਅਨੁਮਾਨਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ 2029 ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ 2037 ਤੱਕ। 76,220 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਵਾਲ਼ਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ 10 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਿੱਧੇ ਅਤੇ ਅਸਿੱਧੇ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮਛੇਰਾ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਤੇ ਹੁਨਰ ਵਿਕਾਸ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਮਹਾਰਾਸ਼ਟਰ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਇਸੇ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ। ਸੂਬਾ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ, ਹੁਨਰ ਸਿਖਲਾਈ, ਆਈ. ਟੀ. ਆਈ. ਦੇ ਅਪਗ੍ਰੇਡੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਲਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੰਸਥਾ ਰਾਹੀਂ, ਉਹ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹੈ ਕਿ “ਸਾਡੇ ਮਛੇਰੇ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਨੌਜਵਾਨ ਇਸ ਤਰੱਕੀ ਦੇ ਸਿਰਫ਼ ਗਵਾਹ ਹੀ ਨਾ ਬਣਨ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਲਾਭਪਾਤਰੀ ਵੀ ਬਣਨ।”

ਪਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦੇ ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਮਛਿਆਰੇ, 45 ਸਾਲਾ ਵਿਜੈ ਵਿੰਡੇ ਅਨੁਸਾਰ, “ਜੇ. ਐਨ. ਪੀ. ਟੀ. ਬੰਦਰਗਾਹ ਵੱਲ ਦੇਖੋ; ਇਸ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮੈਂਬਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੌਕਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ੀ। ਨੌਕਰੀਆਂ ਅਤੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਲਈ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲੜ ਰਹੇ ਨੇ। ਸਾਰੇ ਵੱਡੇ ਪ੍ਰਜੈਕਟਾਂ ’ਚ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।”

“ਸਾਡੇ ਬੱਚੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਬੋਇਸਰ ਦੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਖੇਤਰ 'ਚ ਫੈਕਟਰੀਆਂ ‘ਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨਾ ਵੀ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਖਾਧ ਵਸਤਾਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਅਸਮਾਨ ਛੂਹ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇਲ ਤਾਂ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੀ ਹੋ ਚੁੱਕਿਆ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਲਈ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵੀ ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਜ਼ਰੀਏ ਅਸੀਂ ਜੋ ਵੀ ਕਮਾਈ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਸੇ ਨਾਲ਼ ਸਾਡਾ ਚੁੱਲ੍ਹਾ ਬਲ਼ਦਾ ਹੈ,” ਅਮਿਤਾ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ।

“ਕਿਸੇ-ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ 200-300 ਰੁਪਏ ਵੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਸੇ ਦਿਨ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰਾਨੇ ਮਾਲ਼ਾ ਮਾਜ਼ੇ ਬਾਈਪਣ ਦਿਲੇ, ਮੁਕਤ ਕੇਲ਼ਾ [ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਔਰਤ ਹੋਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ]।” ਦੋ ਸ਼ਰਾਬੀ ਮਰਦਾਂ ਨਾਲ਼ ਵਿਆਹ ਪਿੱਛੋਂ, ਅਮਿਤਾ ਨੇ ਅਖੀਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ, ਹੱਥੀਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਕਮਾਈ ਕਰ ਕੇ, ਇਕੱਲਿਆਂ ਹੀ ਪਾਲਿਆ ਹੈ।

“ਮੈਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਇਸ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਦੇਖਦੀ ਆ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਪਿੰਡ ਦੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਖੇਡੀ, ਤੈਰਾਕੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕੇਕੜੇ ਫੜ੍ਹਦੀ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਉਹਨਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਦਾਦਾ-ਦਾਦੀ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਠ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸੀ। ਹੱਥੀਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਦਾ ਹੁਨਰ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਹੀ ਦੇਣ ਹੈ।”

ਨਦੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਮਿਲ਼ਣ ਦਾ ਸਵਾਲ ਅਤੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਕਰਨ ਜਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲ਼ੇ ਬਦਲਾਅ, ਅਮਿਤਾ ਜਿਹੇ ਹੋਰ ਕਈ ਹੱਥੀਂ ਮੱਛੀ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ਦੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸਮਝ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲਿਪਤ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੱਸਣ ਅਨੁਸਾਰ, “ ਸਮੁੰਦਰਾਤ ਸਗਲ਼ ਏਕਮੇਕਾਂਵਰ ਜਗਤ। ਹਿਰਾਵ ਸ਼ੈਵਾਲ ਆਹੇ, ਤਯਾਵਰ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਜਗਤਾਤ, ਤਇਨਾ ਮਾਸੇ ਖਾਤਾਤ, ਮਾਸੇ ਅਸਤੀਲ ਤਰ ਆਮਹੀ ਜਗਤੋ। [ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਚੀਜ਼ ਆਪਣੀ ਹੋਂਦ ਲਈ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ 'ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਹਰੀ ਕਾਈ ਹੈ ਜਿਸ ‘ਤੇ ਛੋਟੇ ਜੀਵ ਪਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਨਿਰਭਰ ਹਾਂ]।”

“ਓਲਾ ਖਾਲੀ ਗੇਲ ਕੀ ਸਮੁੰਦਰਾਚ ਪੋਟ ਦਿਸਤ। ਕੇਕੜੇ ਦਿਸਤਾਤ, ਸ਼ਿਮਪਲੇ ਦਿਸਤਾਤ, ਲਹਾਨ ਮਾਸੇ ਦਿਸਤਾਤ। ਹੇਚ ਪੁੜ੍ਹੇ ਮੋਟੇ ਹੋਤਾਤ। ਹੀ ਤਿਆਨਚੀ ਵੜਹਯਾਚੀ ਜਗਾ ਆਹੇ। [ਜਦੋਂ ਜਵਾਰ ਘਟਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਤਲਹਟੀ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਕੇਕੜੇ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਸਿੱਪੀਆਂ ਅਤੇ ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਜੀਵ ਇੱਥੇ ਵਧਣ-ਫੁੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਡੂੰਘੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ]। ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੱਛੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਾਂ- ਅੰਡੇ ਕਿੱਥੇ ਹਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕਿੱਥੇ ਤਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਕੇਕੜੇ ਕਿੱਥੋਂ ਨਿਕਲਦੇ ਹਨ। ਸਮੁੰਦਰ ਆਪ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਸਿਖਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ,” ਅਮਿਤਾ ਜੀ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਥਰੀਲੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਖੇਤਰ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ੰਖੋਧਰ ਪੋਇੰਟ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ਼ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਹਾਨੂੰ ਆਧਾਰਿਤ ਖੋਜੀ ਭੂਸ਼ਨ ਭੋਇਰ ਇਸ ਨੂੰ “ਪਰਤਦਾਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਾਤਾਵਰਣ” ਦਾ ਨਾਮ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਥਾਂ ਪਥਰੀਲੀਆਂ ਚੱਟਾਨਾਂ, ਜਵਾਰਭਾਟੇ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਚਿੱਕੜ-ਭਰੀਆਂ ਥਾਵਾਂ, ਛੋਟੀਆਂ ਖਾੜੀਆਂ, ਮੈਂਗਰੋਵ ਅਤੇ ਵੈਤਰਨਾ ਵਰਗੀਆਂ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਅਰਬ ਸਾਗਰ ਨਾਲ ਮੇਲ-ਜੋਲ ਨਾਲ਼ ਬਣੀ ਹੈ। “ਨਦੀ ਦਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰੇਪਨ ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਧਰਤੀ ਦੇ ਕੁਝ ਫੁੱਟ ਹੇਠਾਂ ਮਿਲ਼ਣ ਵਾਲ਼ਾ ਮਿੱਠਾ ਪਾਣੀ ਵੀ ਖਾਰੇ ਹਾਲਾਤ ਪੈਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਪਲੈਂਕਟਨ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ,” ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ।

ਦਹਾਨੂੰ ਤੱਟ ਦੀ ਜੀਵ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਅਤੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ‘ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਆਰਥਿਕਤਾ ਦੇ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਵਾਡਵਣ ਬੰਦਰਗਾਹ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ਼-ਨਾਲ਼ ਜਵਾਰ-ਭਾਟਾ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ 1,448 ਹੈਕਟੇਅਰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਭਰਾਈ ਕਰਨ ਦਾ ਕੰਮ, ਅਤੇ 10.14 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਲੰਬੀ ਲਹਿਰ-ਰੋਧਕ ਕੰਧ ਦਾ ਵੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ।

ਸੀ.ਐਸ.ਆਈ.ਆਰ.-ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਸਥਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਭੂਮੀ ਸੁਧਾਰ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਤਲ ਦੀ ਸਫ਼ਾਈ ਨਾਲ ‘ਨਿਸ਼ਚਿਤ’ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਬਾਹੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਅਜਿਹੀ ਤਬਾਹੀ ਜੋ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਜਨਨ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਖਲਲ ਪੈਦਾ ਕਰੇਗੀ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਭੋਜਨ ਚੱਕਰ ਨੂੰ ਬਦਲੇਗੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਜਲ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰੇਗੀ।

ਅਮਿਤਾ ਅਤੇ ਦਹਾਨੂੰ ਦੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ਼ ਸਬੰਧ ਰੱਖਦੇ ਹੋਰ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਅਮੂਰਤ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ। ਜਵਾਰਭਾਟੇ ਦੇ ਤੱਟ ਤੋਂ ਕਈ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੇ ਹੱਥੀਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹ ਕੇ ਆਪਣੀ ਆਜੀਵੀਕਾ ਕਮਾਈ ਹੈ। ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮੁਲਾਂਕਣ (ਈ. ਆਈ. ਏ.) ਦੀ ਇੱਕ ਰਿਪੋਰਟ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ 5,333 ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਆਉਂਦੇ ਲਗਭਗ 20,809 ਮਛਿਆਰੇ ਜੈਵ-ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਾਲ਼ੇ ਇਸ ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ। ਪਰ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੈ ਕਿ ਈ. ਆਈ. ਏ. ਦੀ ਇਹ ਰਿਪੋਰਟ ਅਮਿਤਾ ਵਰਗੇ ਛੋਟੇ ਹੱਥ ਨਾਲ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮੰਨਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

“ਸਾਡੇ ਵਰਗੇ ਹੱਥ ਮਛੇਰਿਆਂ ਦੀ ਕੋਈ ਵੀ ਅਫ਼ਸਰ ਆ ਕੇ ਸਾਰ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਲ਼ੇ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਨਾਲ਼ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੋਣੀ ਆ,” ਅਮਿਤਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਵਾਡਵਣ ਬੰਦਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਦਹਾਨੂੰ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ 200 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੱਥ ਮਛੇਰੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। “ਪਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨਾਲ਼ ਇਸ ਭਾਈਚਾਰੇ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਦੀ ਥਾਂ ਗੁਆ ਲੈਣਗੇ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਬੰਦਰਗਾਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ,” ਅਮਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ।

17,471 ਹੈਕਟੇਅਰ ਵਿੱਚੋਂ 571 ਵਿੱਚ ਫ਼ੈਲੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਸੜਕੀ ਅਤੇ ਰੇਲ ਗਲਿਆਰੇ 16 ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰੋਰ, ਅਗਰ, ਨਰਪੜ ਅਤੇ ਤਾਰਾਪੋਰ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਕਵਾਇਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਪਿਤ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਮੁੜ-ਵਸੇਬੇ ਦਾ ਵਾਦਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਸਮੁੰਦਰ ਆਪ ਕਿਸੇ ਰਿਵਾਇਤੀ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੇ ਢਾਂਚੇ ਅੰਤਰਗਤ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ।

ਅਤੇ ਮਛਿਆਰੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਲਈ ਅਸਲ ਨੁਕਸਾਨ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੈ। “ਆਮਚੀ ਸ਼ੇਟੀ ਸਮੁੰਦਰਾਚ। ਆਤਾ ਸਮੁੰਦਰਾਚਾ ਕਹੀ ਸਾਤਬਾੜਾ ਆਹੇ ਕਾ [ਸਮੁੰਦਰ ਹੀ ਸਾਡਾ ਖੇਤ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਸਮੁੰਦਰ ਲਈ ਵੀ ਸਾਤਬਾੜਾ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ]?” ਵਿਜੈ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਭਰੇ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

“ਅਸੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਆ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਇੱਥੇ ਘੋਲ ਮੱਛੀ ਅਤੇ ਝੀਂਗਿਆਂ ਦੀਆਂ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਪਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਮਹਿੰਗੇ ਮੁੱਲ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਬੰਦਰਗਾਹ ਕੀਹਦੇ ਲਈ ਹੈ? ਵੱਡੇ ਉਦਯੋਗਪਤੀਆਂ ਲਈ। ਇੱਥੇ ਕੌਣ ਆਵੇਗਾ? ਵੱਡੇ ਵਪਾਰੀ। ਅਤੇ ਇਹ ਗਰੀਬ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਧੱਕ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ,” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਈ. ਆਈ. ਏ. ਰਿਪੋਰਟ ਵੀ ਇਹ ਗੱਲ ਕਬੂਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਨ ਨਾਲ਼ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ‘ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ, ਕਿਸ਼ਤੀ ਮਾਲਿਕਾਂ, ਕਿਸ਼ਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਹਾਇਕਾਂ ਅਤੇ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਜੋ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਗਦ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਆਮਦਨ ਸਹਾਰੇ ਲਈ ਯੋਗ ਹਨ। ਅਮਿਤਾ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਕਿਸ਼ਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਉਹ ਮੁਆਵਜ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਯੋਗਤਾ ਦੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਅਮਿਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁਆਵਜ਼ੇ ਦੀ ਗੱਲ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।

ਇਸ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਦਹਾਨੂੰ ਦੇ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦਾ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਦਹਾਕੇ ਪਹਿਲਾਂ 1990ਵਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਸ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਪਲਾਨ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਲੰਬੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਦਕਾ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖਾਸ ਵਾਤਾਵਰਣ ਅਥਾਰਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।

“ਅਸੀਂ 1996 ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਗਏ ਸਾਂ। ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਸੀ. ਐਸ. ਧਰਮਾਧਿਕਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਦਹਾਨੂੰ ਤਾਲੂਕਾ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਥਾਰਟੀ (ਡੀ. ਟੀ. ਈ. ਪੀ. ਏ.) ਦਾ ਗਠਨ ਹੋਇਆ,” 70 ਸਾਲਾ ਨਾਰਾਇਨ ਪਾਟਿਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਜੋ ਵਾਡਵਣ ਬੰਦਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਸਮਿਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹਨ। “ਫ਼ਿਰ ਬੰਦਰਗਾਹ ਦੇ ਵਿਰੋਧ ਦਾ ਸਾਡਾ ਕੇਸ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਅਥਾਰਟੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਫ਼ਿਰ ਕਈ ਸਾਲ ਇਸ ਕੇਸ ਦੇ ਚੱਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਖਿਰਕਾਰ 1998 ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਨਾਉਣ ਲਈ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਾਮੰਜ਼ੂਰੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।” ਅੱਜ 25 ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਜੇ ਵਾਡਵਣ ਬੰਦਰਗਾਹ ਲਈ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਆਈ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੀ ਵਜਾਹ ਸਥਾਨਕ ਵਿਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੇ ਇਰਦ-ਗਿਰਦ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਬਦਲਾਅ ਹਨ।

“ਸਾਲ 2014 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਵਿਓਂਤਬੱਧ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ਼ ਕਾਨੂੰਨ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਦੀ ਆਈ ਹੈ। ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਰਹੇ ਡੀ. ਟੀ. ਈ. ਪੀ. ਏ. ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ [ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਵੱਲੋਂ ਥਾਪੇ ਗਏ] ਨੂੰ 2023 ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਵਿਅੰਗ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਉਸੇ ਅਥਾਰਟੀ [ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਨਾਮੰਜੂਰ ਕੀਤਾ ਸੀ] ਤੋਂ ਮਿਲ਼ੀ ਹੈ,” ਨਾਰਾਇਨ ਪਾਟਿਲ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫ਼ਰਵਰੀ 2024 ਵਿੱਚ ਵਾਤਾਵਰਣ, ਜੰਗਲਾਤ ਅਤੇ ਜਲਵਾਯੂ ਪਰਿਵਰਤਨ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਵੀ ਦੇ ਦਿੱਤੀ।

ਸਾਲ 2023 ਦੀ ਈ. ਆਈ. ਏ. ਰਿਪੋਰਟ ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਕਬੂਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਰਗਾਹ ਬਣਨ ਨਾਲ਼ ਵਾਡਵਣ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਮਾਰੂ ਪ੍ਰਭਾਵ ਪਵੇਗਾ ਜਿੱਥੇ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਵੀ ਮਿਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਝੀਂਗਾ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦਾ ਕੰਮ ਚੱਲਦਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੱਲ ਹੈ, ‘ਆਜੀਵੀਕਾ ਵਿਭਿੰਨਤਾ’- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀ ਪਾਲਣ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇਣਾ ਹੈ।

“ਇਥਾ ਹਾ ਪੋਰਟ ਆਲਾ, ਆਮੀ ਕਾਇ ਕਰਾਇਚਾ, ਪਿੰਜਰਿਆਤ ਮੱਛੀ ਕਾਸ਼ਾ ਪਕੜਨਾਰ, ਸਮੁੰਦਰਾ ਆਪਨਹੁਣ ਤਯਾਰ ਕਰਤੋ ਸਗਲ਼ [ਹੁਣ ਜੇ ਬੰਦਰਗਾਹ ਇੱਥੇ ਬਣ ਗਈ ਤਾਂ ਸੀ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ? ਪਿੰਜਰੇ ਨਾਲ਼ ਤੁਸੀਂ ਮੱਛੀਆਂ ਕਿਵੇਂ ਫੜ੍ਹੋਗੇ? ਸਮੁੰਦਰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਮੱਛੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ,” 32 ਸਾਲਾ ਕਲਪੇਸ਼ ਅਕਰੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨ ਮਛਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਗੈਰ-ਰਿਵਾਇਤੀ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੀ ਵਿਉਂਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਉਹ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਛੇ ਘੰਟੇ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣੇ ਹੀ ਪਰਤੇ ਹਨ। ਸ਼ਰੀਰ ਸਮੁੰਦਰੀ ਪਾਣੀ ਨਾਲ਼ ਭਿੱਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਕੱਪੜੇ ਰੇਤੇ ਨਾਲ਼ ਲਿੱਬੜੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕੁੰਡੀਨੁਮਾ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਵਾਲ਼ਾ ਜਾਲ਼ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਸੋਟੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਜਰੇ ਵਿੱਚ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ‘ਤੇ ਜਿਆਦਾ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ।

ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੰਦਰਗਾਹ ਉਸਾਰੀ ਦਾ ਕੰਮ ਜੋਰਾਂ ਸ਼ੋਰਾਂ ਨਾਲ਼ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ, ਸੜਕਾਂ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਕਮਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੜਕ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਥਾਂ ਦੇ 500 ਮੀਟਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤੀ ਨਾਗਰਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਮਹਿਤਾ ਦੇ ਸੈਕਸ਼ਨ 163 ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਇਕੱਠ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਪਿੰਡ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਧਰਨੇ ਨੂੰ ਰੋਕਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਰੋਕ ਸਤੰਬਰ ਮਹੀਨੇ ਤੱਕ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗੀ।

ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਅੰਦਰ ਕਲਪੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਮਿਤਾ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚੋਂ ਹੱਥੀਂ ਮੱਛੀਆਂ ਫੜ੍ਹਨ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਜਦ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢਾ ਬਦਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜਵਾਰ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਅਤੇ ਵਾਡਵਣ ਸਮੁੰਦਰੀ ਕੰਢੇ ‘ਤੇ ਉਫ਼ਨ ਰਹੇ ਤੂਫ਼ਾਨ ਵਿਚਕਾਰ ਅਮਿਤਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਹੀ ਤਮੰਨਾ ਹੈ, “ਮੈਂ ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸ਼ਤੀ ਖਰੀਦਣੀ ਹੈ।”