വാഡ്വനിലെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹം: കലങ്ങിമറിയുന്ന കടലിൽ വലയെറിയുന്നവർ

പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ഡഹനു ഉൾക്കടലിലെ ആഴം കുറഞ്ഞ നീർച്ചാലുകളെയും അടരുകളുള്ള മണൽത്തിട്ടകളെയും വെള്ളത്തിലാഴ്ത്തിക്കൊണ്ട് അറബിക്കടൽ വീണ്ടും കരയിലേക്ക് അടിച്ചുകയറുന്നു. അമിതാ താണ്ടേലിന് ഒരു പോള കണ്ണടയ്ക്കാൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. വേലിയേറ്റത്തിന്റെ സമയാകുമ്പോൾ ഉണരാൻ പാകത്തിന് അവർ അലാറം വെക്കാറുണ്ട്. പാതിരാത്രി കഴിഞ്ഞുള്ള സമയത്ത്, ബാറ്ററിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഒരു ഹെഡ്‌ലൈറ്റ് നെറ്റിയിൽ വെച്ചുകെട്ടി, 10-15 കിലോഗ്രാം ഭാരം വരുന്ന വല ചുമലിലേന്തി അവർ നടന്നുതുടങ്ങും. ഉൾക്കടലിലേയ്ക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ 400 മീറ്റർ അകലമുള്ളിടത്ത് മറ്റൊരു സ്ത്രീ അവരെ കാത്തുനിൽപ്പുണ്ടാകും. "വർഷങ്ങളുടെ അനുഭവസമ്പത്തുകൊണ്ടാണ് ചന്ദ്രന്റെ വൃദ്ധിക്ഷയങ്ങൾ തിരിച്ചറിയാനുള്ള കഴിവ് ഞങ്ങൾ നേടുന്നത്. വേലിയേറ്റവും ഇറക്കവും എപ്പോഴായിരിക്കുമെന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് മനസ്സിലാക്കാനാകും," അവർ പറഞ്ഞു.

"അച്ഛനമ്മമാർ മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്നത് കണ്ടാണ് ഞങ്ങളുടെ സമുദായത്തിലെ കുട്ടികൾ വളരുന്നത്. എനിക്ക് 15 വയസ്സുള്ളപ്പോൾ മുതൽ അച്ഛൻ എന്നെയും കൂടെ കൊണ്ടുപോകുമായിരുന്നു. ഏറ്റിറക്കങ്ങളെക്കുറിച്ചും ചന്ദ്രനെക്കുറിച്ചും ഉൾക്കടലിൽ മത്സ്യം സഞ്ചരിക്കുന്ന പ്രദേശങ്ങളെക്കുറിച്ചുമെല്ലാം അച്ഛനാണ് എന്നെ പഠിപ്പിച്ചത്." 60 വയസ്സുള്ള അമിത അച്ഛന്റെ പാത പിന്തുടർന്ന് കഴിഞ്ഞ അഞ്ച് പതിറ്റാണ്ടോളമായി ഏറ്റിറക്കങ്ങൾക്കൊത്ത് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്നു.

ഉൾക്കടലിന്റെ അരികിത്തെത്തുന്നതോടെ, അമിതയും മറ്റേ സ്ത്രീയും ചേർന്ന് 100 x 20 അടി വിസ്തീർണ്ണമുള്ള വല നിവർത്തി, അതിന്റെ രണ്ടറ്റവും പിടിച്ച് കടലിലിറങ്ങും. ഏകദേശം 30 അടി അകലത്തിൽ നടന്നുനീങ്ങുന്ന അവർ, വല വെള്ളത്തിൽ മുക്കിയും പിന്നെ വലിച്ചും മുന്നോട്ട് നടക്കും. വലയിൽ എത്രത്തോളം മീൻ കയറിയിട്ടുണ്ടെന്ന് കാണാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ, വലയുടെ ഭാരത്തിലെ വ്യതിയാനമാണ് അവർ കണക്കാക്കുക.

"രാത്രി ഇരുട്ടത്ത് കാലിനടിയിലെന്താണെന്ന് കാണാനാകില്ല. നെറ്റിയിൽ ബാറ്ററി ലൈറ്റുകൾ കെട്ടിവച്ചാണ് ഞങ്ങൾ ജോലി ചെയ്യാറുള്ളത്. അതിന്റെ അരണ്ട വെളിച്ചത്തിലാണ് ഞങ്ങൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. ശക്തമായ തിരകൾ പ്രതിരോധിച്ച് നടക്കുന്നതിനിടെ ചെറിയ ഒരു പിഴവ് സംഭവിച്ചാൽപ്പോലും സന്തുലനം നഷ്ടപ്പെടും. ഏത് നിമിഷവും അപകടമുണ്ടാകാം. പലപ്പോഴും കഴുത്തറ്റം വെള്ളത്തിൽനിന്നാണ് ഞങ്ങൾ ജോലി ചെയ്യാറുള്ളത്. പക്ഷെ മീൻ പിടിക്കാതെ മടങ്ങിയാൽ അന്നത്തെ ചിലവിന് പണം ഉണ്ടാകില്ലെന്ന ബോധ്യമുള്ളതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ ജോലി തുടരും." പലപ്പോഴും നാല് മണിക്കൂറിൽക്കൂടുതൽ സമയം കടലിൽ ചിലവിടുന്ന അമിത, വലയിൽ വേണ്ടത്ര മീൻ ലഭിച്ചാൽ മാത്രമാണ് മടങ്ങുക.

അമിതയെപ്പോലെ, സ്വന്തമായി ബോട്ടില്ലാത്ത അനേകം സ്ത്രീപുരുഷന്മാർ, 20 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിലുള്ള ഈ ഉൾക്കടലിൽ കൈകൊണ്ട് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തിയാണ് ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നത്. ഡഹനു താലൂക്കയിലെ വരോർ ഗ്രാമത്തിൽനിന്ന് ഏതാനും മീറ്ററുകൾ മാത്രം അകലത്തിലാണ് ഈ ഉൾക്കടൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. വേലിയിറക്ക സമയത്ത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും വേലിയേറ്റ സമയത്ത് കാണാതാവുകയും ചെയ്യുന്ന വേലിത്തട്ട് പ്രദേശത്തിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈ ഭൂപ്രദേശം. "ഞാൻ കടലിൽ ഇറങ്ങാതിരുന്നാൽ പിന്നെ ഞങ്ങൾ എന്ത് കഴിക്കും?" അമിത ചോദിക്കുന്നു.

ഡഹനു ഉൾക്കടലിലെ വേലിത്തട്ട് പ്രദേശം ഉൾപ്പെടെയുള്ള 17,471 ഹെക്ടർ പ്രദേശത്ത് വാഡ്വാൻ തുറമുഖം സ്ഥാപിക്കാനുള്ള വമ്പൻ പദ്ധതിയുടെ ചർച്ചകൾ പുരോഗമിക്കേ ഈ ചോദ്യം അമിതയെ കൂടുതൽ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തുന്നു. ജവഹർലാൽ നെഹ്‌റു പോർട്ട് അതോറിറ്റി, (ജെ.എൻ.പി.എ), മഹാരാഷ്ട്രാ മാരിടൈം ബോർഡ് (എം.എം.ബി) എന്നീ സ്ഥാപനങ്ങൾ ചേർന്നുള്ള പൊതു-സ്വകാര്യ പങ്കാളിത്തത്തിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ 13-മത് പ്രധാന തുറമുഖമായി വാഡ്വാൻ വിഭാവനം ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. തീരത്തുനിന്ന് അകലെയായി കൃത്രിമ ദ്വീപിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെടുന്ന ഏറ്റവും വലിയ കണ്ടെയ്നർ പദ്ധതിയാകുമിത്; അറബിക്കടലിലെ 1,448 ഹെക്ടർ പ്രദേശം മണ്ണിട്ട് നികത്തിയാണ് ഇതിനുള്ള ഭൂമി കണ്ടെത്തുന്നത്. കൂറ്റൻ കാർഗോ കപ്പലുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്ന ലോകത്തിലെതന്നെ ഏറ്റവും ആഴമേറിയ തുറമുഖങ്ങളിലൊന്നായിരിക്കും ഇവിടെ നിർമ്മിക്കപ്പെടുക.

പദ്ധതിയുടെ ആദ്യഘട്ടം 2029-ലും രണ്ടാംഘട്ടം 2037-ലും പൂർത്തിയാകുമെന്നാണ് നിലവിലെ കണക്കുകൂട്ടൽ. 76,220 കോടി രൂപ ചിലവ് കണക്കാക്കുന്ന ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ നേരിട്ടും അല്ലാതെയും 10 ലക്ഷം തൊഴിലവസരങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുമെന്നും മത്സ്യത്തൊഴിലാളി സമൂഹത്തിന് നഷ്ടപരിഹാരവും നൈപുണ്യ വികസനത്തിനുള്ള അവസരവും കൈവരുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രാ സർക്കാരും ഇതേ വാഗ്ദാനം ആ ആവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്. പുനരധിവാസം, നൈപുണ്യ വികസന പരിശീലനം, ഐ.ടി.ഐ അപ്ഗ്രഡേഷൻ, പ്രത്യേക ഫിഷറീസ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് എന്നിങ്ങനെയുള്ള പദ്ധതികളിലൂടെ, "നമ്മുടെ മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളും യുവജനങ്ങളും ഈ പുരോഗതിയുടെ സാക്ഷികൾ എന്നതിലുപരി അതിന്റെ പ്രധാന ഗുണഭോക്താക്കൾ ആകുന്നുവെന്ന്" ഉറപ്പുവരുത്താൻ തങ്ങൾ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധരാണെന്നാണ് സർക്കാർ പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുള്ളത്.

എന്നാൽ പ്രദേശവാസികൾ ഈ വാഗ്ദാനങ്ങൾ വിശ്വാസത്തിലെടുത്തിട്ടില്ല. "ജെ.എൻ.പി.ടി തുറമുഖത്തിന്റെ അവസ്ഥ കണ്ടില്ലേ, മത്സ്യത്തൊഴിലാളി കുടുംബങ്ങളിൽനിന്ന് ഒരാൾക്കുപോലും പദ്ധതിയ്ക്ക് കീഴിൽ ജോലി ലഭിച്ചിട്ടില്ല. അവർ ജോലിയ്ക്കും നഷ്ടപരിഹാരത്തിനുമായി കോടതിയിൽ പോരാടുകയാണ്. എല്ലാ വമ്പൻ പദ്ധതികളിലും ഇതുതന്നെയാണ് സംഭവിക്കുന്നത്," സ്വന്തമായുള്ള ബോട്ടിൽ മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്ന 45 വയസ്സുകാരൻ വിജയ് വിൻഡെ പറയുന്നു.

"ഞങ്ങളുടെ മക്കൾ ഇപ്പോൾത്തന്നെ ബോയ്സർ വ്യവസായ മേഖലയിലുള്ള തൊഴിൽശാലകളിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ അവർക്ക് മത്സ്യബന്ധനവും വശമുണ്ട്. ഭക്ഷ്വില കുതിച്ചുയരുന്നു. എണ്ണവില താങ്ങാൻ കഴിയുന്നില്ല. പച്ചക്കറികൾ വാങ്ങുന്നതുപോലും ഞങ്ങൾക്ക് വലിയ ചിലവാണ്. കടലിൽനിന്ന് ലഭിക്കുന്നത് മാത്രം വെച്ചാണ് ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിലെ അടുപ്പ് പുകയുന്നത്," അമിത പറഞ്ഞു.

"ചില ദിവസങ്ങളിൽ ഞങ്ങൾക്ക് 200- 300 രൂപ ലഭിക്കും; ചില ദിവസങ്ങളിൽ അതിലും കുറഞ്ഞ തുകയേ കിട്ടൂ, എന്നാലും ഈ കടലാണ് ഞാനെന്ന സ്ത്രീയ്ക്ക് വ്യക്തിത്വം പകരുന്നത്. ഈ കടലാണ് എന്നെ സ്വതന്ത്രയാക്കിയത്." രണ്ടുതവണ വിവാഹം കഴിച്ചെങ്കിലും പങ്കാളികൾ തികഞ്ഞ മദ്യപാനികളായിരുന്നതിനാൽ അമിത ഒടുവിൽ കൈകൊണ്ടുള്ള മത്സ്യബന്ധനത്തിൽനിന്നുള്ള വരുമാനംകൊണ്ട് ഒറ്റയ്ക്ക് തന്റെ മകനെ വളർത്തുകയാണുണ്ടായത്.

"കുട്ടിക്കാലം തൊട്ട് ഞാൻ കാണുന്നതാണ് ഈ കടൽ. ഗ്രാമത്തിലെ മറ്റു കുട്ടികൾക്കൊപ്പം ഞാൻ ഈ കടലിൽ കളിക്കുകയും നീന്തുകയും ഞണ്ടുകളെ പിടിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അക്കാലത്ത്, എന്റെ അച്ഛനമ്മമാരും അവരുടെ അച്ഛനമ്മമാരും അർദ്ധരാത്രി ഉണരുമായിരുന്നു. അവരിൽനിന്നാണ് കൈകൊണ്ട് മീൻ പിടിക്കാനുള്ള കഴിവ് കിട്ടിയത്."

തുറമുഖം പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ നിശ്ചയമായും ഉണ്ടാകാൻ പോകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ എത്തരത്തിലാകുമെന്ന ഭയംപോലെ, ഉൾക്കടലിലേയ്ക്ക് തങ്ങൾക്ക് പ്രവേശനം തടസ്സപ്പെടുമോ എന്ന ചോദ്യവും അമിത ഉൾപ്പെടെ, കൈകൊണ്ട് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്ന തൊഴിലാളികളെ ആശങ്കയിലാഴ്ത്തുന്നു. തീരപരിസ്ഥിതിയെക്കുറിച്ചുള്ള അമിതയുടെ അറിവ് തലമുറകളുടെ ജീവിതാനുഭവങ്ങളിൽനിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞതാണ്. "കടലിലെ ഓരോന്നും മറ്റൊന്നിനെ ആശ്രയിച്ചാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. കടലിലെ ചെറുജീവികൾ പച്ചപ്പായൽ ഭക്ഷിക്കുന്നു, മീനുകൾ ആ ചെറുജീവികളെ ഭക്ഷിക്കുന്നു, നമ്മൾ മീനുകളെയും," അമിത വിശദീകരിക്കുന്നു.

"വേലിയിറക്കമുണ്ടാകുമ്പോൾ കടലിന്റെ ഉള്ള് കാണാനാകും. അവിടെ ഞണ്ടുകളെയും ചിപ്പികളെയും ചെറുമീനുകളെയും കാണാം. ആഴക്കടലിലേയ്ക്ക് നീങ്ങുന്നതിനു മുൻപ് കടലിന്റെ ഈ ഭാഗത്താണ് അവ വളരുന്നത്. മത്സ്യങ്ങൾ എവിടെയാണ് ജനിക്കുന്നതെന്ന് ഞങ്ങളെ ആരും പഠിപ്പിക്കേണ്ടതില്ല. അത് ഞങ്ങൾ നിത്യേന കാണുന്നതാണ് - മീനിന്റെ മുട്ടകൾ എവിടെയാണ്, ചെറുമീനുകൾ നീങ്ങുന്നത് എവിടെയാണ്, ഞണ്ടുകൾ വിരിയുന്നത് എവിടെയാണ് എന്നെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് അറിയാം. കടൽതന്നെ ഞങ്ങളെ എല്ലാം പഠിപ്പിക്കും," ശങ്കോധർ പോയിന്റ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന, പാറകൾ നിറഞ്ഞ പ്രജനന പ്രദേശത്തെയാണ് അമിത ഇത്രയും സ്വാഭാവികമായി വിവരിക്കുന്നത്.

ഡഹനു ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ഗവേഷകനായ ഭൂഷൺ ബോയർ ഈ പ്രദേശത്തെ "അടരുകളുള്ള സമുദ്ര ആവാസവ്യവസ്ഥ" എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിക്കുന്നത്. "പുറത്തേയ്ക്ക് തള്ളിനിൽക്കുന്ന പാറകൾ, വേലിത്തട്ട് പ്രദേശത്തെ ചെളിപ്പരപ്പുകൾ, ഉൾക്കടൽ, കണ്ടൽക്കാടുകൾ എന്നിവ കാണപ്പെടുന്ന ഈ പ്രദേശത്തുവെച്ച് വൈതർണ്ണ ഉൾപ്പെടെയുള്ള നദികളിൽനിന്നുള്ള ശുദ്ധജലം അറബിക്കടലിൽ കലരുന്നു. "നദിയിലെ ശുദ്ധജലം കടലിന്റെ ഉപ്പുരസത്തെ നേർപ്പിക്കും. അത്തരത്തിൽ, ഭൂമിയിൽനിന്ന് ഏതാനും അടി താഴ്ചയിൽ കാണപ്പെടുന്ന മധുരജലം കടലിൽ കലർന്നുണ്ടാകുന്ന ഓരുവെള്ളത്തിൽ പച്ചപ്പായലും മത്സ്യങ്ങളും പെരുകും," അദ്ദേഹം വിവരിക്കുന്നു.

ഡഹനു തീരത്തെ മത്സ്യബന്ധന സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ജൈവവൈവിധ്യത്തെയും നിലനിർത്തുന്ന, അതിലോലമായ ഈ സമുദ്ര വ്യവസ്ഥയാണ് വാഡ്വാൻ തുറമുഖത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തോടെ താറുമാറാകുക. വേലിത്തട്ട് പ്രദേശത്തെ 1,448 ഹെക്ടർ മണ്ണിട്ട് നികത്തി എടുക്കുന്നതും 10.14 കിലോമീറ്റർ നീളത്തിൽ പുലിമുട്ട് പണിയുന്നതും സ്ഥിതി വഷളാക്കും.

ഇത്തരത്തിൽ കടൽ വലിയ തോതിൽ നികത്തുന്നതും ഡ്രഡ്ജിങ് നടത്തുന്നതും മൂലം 'നിശ്ചയമായും' സംഭവിക്കാൻ പോകുന്ന നാശത്തെക്കുറിച്ച് സി.എസ്.ഐ.ആറും നാഷണൽ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ഓഷനോഗ്രഫിയും സംയുക്തമായി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ടിൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നുണ്ട്. തുറമുഖത്തിന്റെ നിർമ്മാണം മത്സ്യങ്ങളുടെ പ്രജനനചക്രത്തെ തടസ്സപ്പെടുത്തുമെന്നും കടലിലെ ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിൽ മാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുമെന്നും സമുദ്രജീവികളുടെ തീരത്തോട് ചേർന്നുള്ള സഞ്ചാരത്തെ ബാധിക്കുമെന്നും റിപ്പോർട്ടിൽ പരാമർശമുണ്ട്.

അമിതയ്ക്കും ഡഹനുവിലെ മറ്റു മത്സ്യബന്ധനത്തൊഴിലാളികൾക്കും ഇത് പരിസ്ഥിതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അമൂർത്തമായ ആശങ്കകൾ അല്ല. തീരത്തോട് ചേർന്നുള്ള ഈ വേലിത്തട്ട് പ്രദേശത്തുനിന്ന് കൈകൊണ്ട് മീൻ പിടിച്ചാണ് അവർ തലമുറകളായി ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നത്. സമ്പന്നമായ ജൈവവൈവിധ്യമുള്ള ഈ പ്രദേശത്തെ ആശ്രയിച്ച് 5,333 വീടുകളിൽനിന്നുള്ള 20,809 മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികൾ ഉപജീവനം കണ്ടെത്തുന്നുണ്ടെന്ന് തുറമുഖത്തിന്റെ പാരിസ്ഥിതിക ആഘാത പഠന റിപ്പോർട്ട് (Environmental Impact Assesment - EIA) ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ അമിതയെപ്പോലെ, കൈകൊണ്ട് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്ന ചെറുകിട തൊഴിലാളികൾ ഇ.ഐ.എ റിപ്പോർട്ടിന്റെ പഠനപരിധിയിൽ ഉൾപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടോ എന്നത് സംബന്ധിച്ച് വ്യക്തതയില്ല.

"കൈകൊണ്ട് മീൻ പിടിക്കുന്ന ഞങ്ങളെപ്പോലുള്ള മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികളുടെ അടുക്കൽ ഒരു ഓഫീസറും വരികയോ ഞങ്ങളുടെ ജോലി എന്താണെന്ന് തിരക്കുകയോ ചെയ്തിട്ടില്ല. അവർ മിക്കവാറും സ്വന്തമായി ബോട്ടുള്ള തൊഴിലാളികളോടായിരിക്കും സംസാരിച്ചിട്ടുണ്ടാവുക," അമിത വിശദീകരിക്കുന്നു. ഡഹനുവിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ കൈകൊണ്ട് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്ന 200-ൽ അധികം തൊഴിലാളികൾ ഉണ്ടായിരിക്കുമെന്ന് വാഡ്വാൻ ബന്ധർ വിരോധി സംഘർഷ സമിതി സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. "എന്നാൽ ഈ തുറമുഖം വരുന്നതോടുകൂടി, പതിവായി കടലിൽ മത്സ്യബന്ധനത്തിനു പോകുന്ന ഈ സമൂഹത്തിന് ഒന്നടങ്കം, ഈ മേഖലയിലേക്ക് പ്രവേശിക്കാൻ കഴിയാതെയാകും. അതിനാൽ ഇവിടെ ഈ തുറമുഖം നിർമ്മിക്കുന്നതിന് ഞങ്ങൾ എതിരാണ്," അമിത പറഞ്ഞു.

മൊത്തം പദ്ധതി പ്രദേശമായ 17,471 ഹെക്ടറിൽ 571 ഹെക്ടറുകളിലായി വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന, തുറമുഖത്തോട് ചേർന്നുള്ള റോഡ്, റെയിൽ ഇടനാഴികൾ വാരോർ, അഗാർ, നാർപഡ്, താരാപൂർ എന്നിവ ഉൾപ്പെടെ 16 ഗ്രാമങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകുമെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. പദ്ധതിക്ക് ഭൂമി വിട്ടുനൽകുന്നവർക്ക് നഷ്ടപരിഹാരം ലഭ്യമാക്കുമെന്നും കുടിയൊഴിപ്പിക്കപ്പെടുന്നവരെ പുനരധിവസിപ്പിക്കുമെന്നും അധികൃതർ ഉറപ്പുനൽകിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും നഷ്ടപരിഹാരം നൽകുന്നതിനുള്ള വ്യവസ്ഥാപിത മാതൃകകൾ കടൽ പ്രദേശത്തിൻറെ നഷ്ടം കണക്കിലെടുക്കാറില്ല.

എന്നാൽ മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികൾക്ക് യഥാർത്ഥ നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്നത് അവിടെയാണ്. "ഞങ്ങളുടെ കൃഷിയിടം കടലാണ്. കടൽ നഷ്ടപ്പെടുന്നതിന് നഷ്ടപരിഹാരം നൽകാൻ നിങ്ങൾക്ക് വ്യവസ്ഥയുണ്ടോ?", വിജയ് അമർഷത്തോടെ ചോദിക്കുന്നു.

"ഞങ്ങൾ തലമുറകളായി ഇവിടെ ജീവിക്കുന്നവരാണ്. കൂടിയ വിലയ്ക്ക് വിറ്റുപോകുന്ന വലിയ ചെമ്മീനും കോര അടക്കമുള്ള മത്സ്യങ്ങളും ഇവിടെയാണ് വളരുന്നത്. ഈ തുറമുഖം ആർക്ക് വേണ്ടിയാണ്? വലിയ വ്യവസായികൾക്കുവേണ്ടി. ഇവിടെ വരാൻ പോകുന്നത് ആരാണ്? വലിയ ബിസിനസ്സുകാർ. അപ്പോൾ ഞങ്ങളെപ്പോലുള്ള ദരിദ്ര ജനത ഇവിടെനിന്ന് പുറന്തള്ളപ്പെടും," അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു.

തുറമുഖത്തിന്റെ നിർമാണത്തോടെ, കടലിൽ പതിവായി മീൻ പിടിക്കാൻ ഇറങ്ങുന്ന മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികൾക്ക് ആ പ്രദേശങ്ങളിൽ വിലക്ക് വന്നേക്കാമെന്ന് പാരിസ്ഥിതിക ആഘാതപഠന റിപ്പോർട്ടിൽപോലും പരാമർശമുണ്ട്. എന്നാൽ, ഇത്തരം നഷ്ടത്തിനുള്ള പരിഹാരമായി ഒറ്റത്തവണയായുള്ള സാമ്പത്തിക സഹായത്തിനും താത്കാലിക വരുമാനപദ്ധതിക്കും അർഹതയുള്ള വിഭാഗങ്ങളായി റിപ്പോർട്ടിൽ തിരിച്ചറിഞ്ഞിട്ടുള്ളത് മത്സ്യബന്ധനത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്ന കുടുംബങ്ങൾ, ബോട്ടുടമകൾ, ബോട്ടുകളിൽ ജോലിചെയ്യുന്ന തൊഴിലാളികൾ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളെയാണ്. പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ലഭ്യമാക്കുന്ന നഷ്ടപരിഹാരത്തെക്കുറിച്ച് അമിതയ്ക്ക് യാതൊരു ധാരണയും ഇല്ലാത്തതിൽ അതുകൊണ്ടുതന്നെ അത്ഭുതപ്പെടാനില്ല.

ഡഹനുവിലെ ഈ തീരപ്രദേശം സംരക്ഷിക്കാനായി ഇവിടത്തെ മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികളും കർഷകരും നടത്തിവരുന്ന പോരാട്ടം മൂന്നര പതിറ്റാണ്ട് മുൻപ്, 1990-കളിൽ ആരംഭിച്ചതാണ്; അന്ന്, ഈ പ്രദേശത്ത് തുറമുഖം നിർമിക്കാനുള്ള പദ്ധതിക്കെതിരെ അവർ ആദ്യമായി ശബ്ദമുയർത്തി. അവരുടെ സുദീർഘമായ പോരാട്ടത്തിനൊടുവിൽ സുപ്രീംകോടതി വിഷയത്തിൽ ഇടപെടുകയും പ്രശ്നം പരിഹരിക്കാൻ ഒരു പ്രത്യേക പാരിസ്ഥിതിക അതോറിറ്റിയെ നിയോഗിക്കുകയും ചെയ്തു.

"1996-ൽ ഞങ്ങൾ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചതിന്റെ ഫലമായി ജസ്റ്റിസ് സി.എസ് ധർമ്മാധികാരി ചെയർമാനായി ഡഹനു താലൂക്ക എൻവയൺമെൻ്റ് പ്രൊട്ടക്ഷൻ അതോറിറ്റി (ഡി.ടി.ഇ.പി.എ) രൂപീകരിക്കപ്പെട്ടു," വാഡ്വാൻ ബന്ധർ വിരോധി സംഘർഷ സമിതിയുടെ പ്രസിഡൻറ്, 70 വയസ്സുകാരനായ നാരായൺ പാട്ടീൽ പറഞ്ഞു. "തുറമുഖനിർമ്മാണത്തെ എതിർത്തുകൊണ്ടുള്ള ഞങ്ങളുടെ കേസ് പുതുതായി രൂപീകരിച്ച ഈ അതോറിറ്റിയാണ് പരിഗണിച്ചത്. വർഷങ്ങൾ നീണ്ട നടപടിക്രമങ്ങൾക്കൊടുവിൽ, 1998-ൽ, തുറമുഖ നിർമ്മാണത്തിനുള്ള അനുമതി പരിപൂർണ്ണമായി നിഷേധിക്കപ്പെട്ടു." എന്നാൽ ഇന്ന്, 25 വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, വാഡ്വാൻ തുറമുഖ നിർമ്മാണത്തിന് അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അത് പ്രദേശവാസികളുടെ എതിർപ്പ് കുറഞ്ഞത് മൂലമല്ല, മറിച്ച് പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നിയമങ്ങൾതന്നെ മാറ്റിയതിനാലാണ്.

"നിയമം വഴി ലഭ്യമാക്കിയിട്ടുള്ള സംരക്ഷണങ്ങൾ 2014-നുശേഷം സർക്കാർതന്നെ ഇല്ലാതാക്കുകയായിരുന്നു. സുപ്രീം കോടതി നിയമിച്ച, ഡി.ടി.ഇ.പി.എ- യിൽ ദീർഘകാലമായി പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന അംഗങ്ങൾക്ക് പകരം 2023-ൽ പുതിയ അംഗങ്ങളെ നിയമിച്ചു. നേരത്തെ പദ്ധതിക്ക് അനുമതി നിഷേധിച്ച അതേ അതോറിറ്റിതന്നെ പിൽക്കാലത്ത് പദ്ധതിക്ക് അംഗീകാരം നൽകി എന്നതാണ് വിരോധാഭാസം." നാരായൺ പാട്ടീൽ പറഞ്ഞു. അതിനുപിന്നാലെ, 2024 ഫെബ്രുവരിയിൽ, കേന്ദ്ര പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയവും പദ്ധതിക്ക് പാരിസ്ഥിതിക അനുമതി നൽകി.

മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികൾക്ക് യഥേഷ്ടം മീൻ ലഭിക്കുകയും അവർ ചെമ്മീൻ കൃഷി നടത്തുകയും ചെയ്യുന്ന വാഡ്വാൻ തീരപ്രദേശത്തെ ആവാസവ്യവസ്ഥയെ തുറമുഖ നിർമ്മാണം പ്രതികൂലമായി ബാധിക്കുമെന്ന് 2023-ലെ ഇ.ഐ.എ റിപ്പോർട്ട് അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ടെന്നതാണ് വസ്തുത. ഇതിന് പരിഹാരമായി സർക്കാർ നിർദ്ദേശിക്കുന്നത്, 'ജീവനോപാധികളിലെ വൈവിധ്യവത്കരണം' എന്ന ആശയമാണ്; തുറന്ന കടലിൽ കൂടുവെച്ച് മത്സ്യബന്ധനം നടത്തുന്നതിൽ ചെറുപ്പക്കാർക്ക് പരിശീലനം നൽകുന്നതിനുള്ള പദ്ധതികൾ അടക്കം ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

"ഇനി ഇവിടെ തുറമുഖം വന്നാൽ ഞങ്ങൾ എന്താണ് ചെയ്യുക? എങ്ങനെയാണ് കൂടുവെച്ച് മീൻ പിടിക്കുക? വലയിൽ വീഴാനുള്ള മീനുകളെ കടൽതന്നെ ഞങ്ങൾക്ക് സ്വാഭാവികമായി ഒരുക്കിത്തരും," അസാധാരണമായ ഈ മത്സ്യബന്ധന രീതിയിൽ പരിശീലനം ലഭിക്കുമെന്ന് കരുതപ്പെടുന്ന, യുവ മത്സ്യബന്ധന തൊഴിലാളികളിൽ ഒരാളായ, 32 വയസ്സുകാരൻ കൽപേഷ് ആക്രെ പറഞ്ഞു. ആറുമണിക്കൂറോളം മത്സ്യബന്ധനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടശേഷം വൈകീട്ട് തീരത്ത് മടങ്ങിയെത്തിയതാണ് അദ്ദേഹം. കടൽവെള്ളത്തിൽ നനഞ്ഞു കുളിച്ച്, വസ്ത്രങ്ങളിലാകെയും മണൽ നിറഞ്ഞ്, ഒരുകൈയിൽ ചുരുളുകളാക്കി മടക്കിയ മീൻവലയും മറുകയ്യിൽ മുളകൊണ്ടുള്ള ചൂണ്ടയുമായി നിൽക്കുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് കൂടുവെച്ചുള്ള മത്സ്യബന്ധന രീതിയിൽ വലിയ വിശ്വാസമില്ല.

കടൽമണ്ണിട്ട് നികത്തലും റോഡ് പണിയുമെല്ലാമായി കഴിഞ്ഞ ഏതാനും വർഷങ്ങളായി തുറമുഖ നിർമ്മാണം ദ്രുതഗതിയിൽ പുരോഗമിക്കുകയാണ്. ഗ്രാമീണരുടെ പ്രതിഷേധ പ്രകടനങ്ങളെ അടക്കം നിയമവിരുദ്ധമായ ഒത്തുചേരലുകളായി കണക്കാക്കി അവ തടയാനായി റോഡ് പണി നടക്കുന്ന ഇടത്തുനിന്ന് 500 മീറ്റർ ചുറ്റളവിൽ ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിതയിലെ വകുപ്പ് 163 ബാധകമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. ഈ വകുപ്പ് പ്രകാരമുള്ള നിയന്ത്രണങ്ങൾ സെപ്റ്റംബർ മാസംവരെ തുടരും.

ഏതാനും ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ കൽപേഷും അമിതയും വീണ്ടും കടലിൽ കൈകൊണ്ട് മീൻ പിടിക്കാൻ ഇറങ്ങും. തീരപ്രദേശത്ത് വലിയ മാറ്റങ്ങൾ സംഭവിക്കുമ്പോഴും സ്ഥായിയായ ഏറ്റിറക്കങ്ങളാണ് അവർക്ക് ആശ്രയം. വാഡ്വാൻ തീരത്ത് കാർമേഘങ്ങൾ ഉരുണ്ടു കൂടുമ്പോഴും അമിത, ആശയോടെ പറയുന്നു, "എന്നെങ്കിലുമൊരിക്കൽ എനിക്കൊരു ബോട്ട് വാങ്ങണം."