ବାଘ ବାଘ ଚାରିଆଡ଼େ ବାଘ

ଯେଉଁ ଦିନ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବୈଠାଙ୍କ ଶଳା ତାଙ୍କୁ ଫୋନ୍‌ କରି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଅସୁସ୍ଥ ଥିବା କଥା କହିଲେ, ସେ କାଳ ବିଳମ୍ବ ନକରି ଘରକୁ ଫେରିବା ପାଇଁ ଟ୍ରେନ୍‌ ଧରିଲେ।

୫୦-ବର୍ଷୀୟ ଏହି ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ ବାରମ୍ବାର ବିହାରରୁ ଆନ୍ଧ୍ର ପ୍ରଦେଶ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଗୋଟିଏ ପଥର କଟା କାରଖାନାରେ କାମ କରନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅସୁସ୍ଥତା ଖବର ପାଇଲେ, ସେ ଅଣ-ସଂରକ୍ଷିତ ଟିକେଟଟିଏ କାଟି ବାହାରି ଆସିଲେ। ପଶ୍ଚିମ ଚମ୍ପାରଣ ଜିଲ୍ଲାର ଜିମରି ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଦି’ ଦିନ ଲାଗିଲା – ୨,୦୦୦ କିମିରୁ ଅଧିକ ଦୂରତାର ଯାତ୍ରା।

ଘରେ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଭଲ ହେଉଥିବା ଦେଖି ସେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେଲେ। କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଜାବୁଡ଼ି ଧରି ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ କାନ୍ଦିବାରେ ଲାଗିଲେ। “ମୁଁ କିଛି ବୁଝି ପାରିଲିନି। ମୁଁ ମୋ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛନ୍ତି ବୋଲି ପଚାରିଲି”, ସେହି ଘଟଣାକୁ ମନେ ପକେଇ କହନ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମଣ।

“ଆମ ପୁଅ ରାଜକୁମାରକୁ ଗୋଟେ ବାଘ ମାରି ଦେଇଛି”, ଥର ଥର ସ୍ଵରରେ ଚନ୍ଦାବତୀ ଦେବୀ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏ ଖବର ଶୁଣି ୪୭-ବର୍ଷୀୟା ଜଣକ ମୂର୍ଚ୍ଛା ହେଇଗଲେ, ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ପଡ଼ିଲା।

ବାପ ମା’ଙ୍କ ତୃତୀୟ ସନ୍ତାନ ରାଜକୁମାର ଘରର ପାଞ୍ଚଟି ଛେଳିଙ୍କୁ ଚରେଇବାକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା। ତା’ର ଦାୟିତ୍ଵ ଥିଲା ଛେଳିଗୁଡ଼ିକର ଯତ୍ନ ନେବା ଓ ସେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘରଠୁ ମାତ୍ର ଗୋଟିଏ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ ଥିବା ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ନିକଟକୁ ନେଇଯାଏ।

କିନ୍ତୁ ୧୪ ମେ, ୨୦୨୨ ଦିନ ଛେଳି ଚରାଉଥିବା ବେଳେ ତାକୁ ଗୋଟିଏ ବାଘ (ପାନ୍ଥେରା ଟାଇଗ୍ରିସ) ଆକ୍ରମଣ କଲା। ସେବାଟେ ଆସୁଥିବା ଜଣେ ଲୋକ ଏହି ଆକ୍ରମଣକୁ ଦେଖିଲା ଓ ଗାଁ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲା। ରାଜକୁମାରର ନିଥର ଶରୀରକୁ ୨୫ କିମି ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାଗାହ ଉପଖଣ୍ଡ ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ନିଆଗଲା ଓ ସେଠାରେ ତାକୁ ମୃତ ଘୋଷଣା କରାଗଲା।

“ବାଘଟି ତା’ର ଡାହାଣ ହାତ, ପିଠିପଟ ଓ ତଳିପେଟକୁ ଖାଇ ଦେଇଥିଲା”, ମନେ ପକାନ୍ତି ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ଦେବୀ।

ଜଙ୍ଗଲ, ପରିବେଶ ଓ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ମନ୍ତ୍ରାଳୟ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁ ଆକ୍ରମଣରେ କେହି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ କ୍ଷତିପୂରଣ ବାବଦରେ ତାଙ୍କ ପରିବାରକୁ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଦିଆଯାଏ। ଏହା ଅଭୟାରଣ୍ୟ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ଷତି ବାବଦକୁ ଦିଆଯାଏ, କିନ୍ତୁ ବାଘ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁ ରହୁଥିବା କୋର ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳ ପାଇଁ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେଠାରେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଚଳପ୍ରଚଳ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷେଧ। ବାଲ୍ମୀକି ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟର ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ବା କୋର ଅଞ୍ଚଳ ୪୯୮.୪୫ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର ହୋଇଥିଲା ବେଳେ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ୱସ୍ଥ ଅଞ୍ଚଳ ହେଉଛି ୩୦୦.୯୩ ବର୍ଗ କିଲୋମିଟର।

“କୌଣସି ଦୃଶ୍ୟମାନ ଚିହ୍ନ ଦ୍ଵାରା ଘଞ୍ଚ ବା କୋର ଅଞ୍ଚଳର ସୀମା ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରାଯାଇ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ କେଉଁଠାରୁ ଘଞ୍ଚ ବା କୋର ଅଞ୍ଚଳ ଆରମ୍ଭ ହେଉଛି ତାହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ”, କହନ୍ତି ପ୍ରାୟ ତିନି ଦଶନ୍ଧି ଧରି ବାଲ୍ମୀକି ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ବାଘ ଅନୁସରଣକାରୀ ଭାବେ କାମ କରୁଥିବା ଜୁନେଦ। “ଲୋକେ ଭୁଲବଶତଃ ଘଞ୍ଚ ବା କୋର ଅଞ୍ଚଳ ଭିତରକୁ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତି”, ସେ ଜଣାନ୍ତି।

ପରିବାର ଲୋକେ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ୧୩-ବର୍ଷୀୟ ରାଜକୁମାରର ଶରୀରକୁ ବାଘ ଘୋଷାଡ଼ି ଘୋଷାଡ଼ି କୋର ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲକୁ ନେଇ ଯାଇଥିଲା। ସେଥିପାଇଁ ସବୁକିଛି ବଦଳିଗଲା। “ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀମାନେ ମତେ କହିଲେ ଯେ କୋର ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳରୁ ତା’ର ମୃତ ଦେହ ମିଳିଲା”, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଏହି ରିପୋର୍ଟରକୁ କହିଲେ। “କୋର ଅଞ୍ଚଳ ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲରେ ମୋ ପୁଅର ଫଟୋ ଓ ଭିଡ଼ିଓକୁ ସମସ୍ତ ସାମାଜିକ ଗଣମାଧ୍ୟମରେ ପୋଷ୍ଟ କରି ଦିଆଗଲା, ତେଣୁ ମୁଁ କୌଣସି କ୍ଷତିପୂରଣ ପାଇ ପାରିବି ନାହିଁ”।

ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କ ଏହି ଦାବିକୁ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ବିରୋଧ କରନ୍ତି: “ଗୋଟେ ୧୩ ବର୍ଷ ବୟସର ପିଲା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ କେମିତି ଯାଇପାରିବ? ବାଘ କୋର ବା ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରୁ ଆସିଲା, ମୋ ପୁଅକୁ ମାରିଲା ପରେ ତାକୁ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଘୋଷାଡ଼ି ଘୋଷାଡ଼ି ନେଲା”। ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିବା ବାପାଟି ପୁଣି କହିଲେ, “ସେ ବହୁତ ଭଲ ପାଠ ପଢୁଥିଲା ଓ ସରକାରୀ ଚାକିରି କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା”।

ହିମାଳୟ ପାର୍ବତ୍ୟମାଳାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବାଲ୍ମୀକି ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ୧୯୯୪ରେ ବ୍ୟାଘ୍ର ପ୍ରକଳ୍ପର ଅଂଶ ରୂପେ ପରିଗଣିତ ହେଲା ଓ ଏହି ବୃହତ୍ତ ବିରାଡ଼ିମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ଦୃତ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାରେ ଲାଗିଲା – ୨୦୦୬ରେ ମାତ୍ର ୧୦ଟିରୁ ସେମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ୨୦୨୨ରେ ୫୪ରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ନ୍ୟାସନାଲ ଟାଇଗର କଞ୍ଜର୍ଭେସନ ଅଥରିଟି ପକ୍ଷରୁ ପ୍ରକାଶିତ ରିପୋର୍ଟ ‘ଷ୍ଟାଟସ ଅଫ୍ ଟାଇଗର୍ସ – ପ୍ରିଡେଟର୍ସ ଆଣ୍ଡ ପ୍ରେ ଇନ ଇଣ୍ଡିଆ’ ଅନୁଯାୟୀ, “ବାଘମାନଙ୍କ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ମଣିଷଙ୍କ ସହ ସଂଘର୍ଷ ସୃଷ୍ଟି କଲା”।

ଆଖପାଖରେ ଥିବା ୮-୯ଟି ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗାଁରେ ରହୁଥିବା ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ ଅଧିକାଂଶତଃ ଜାଳେଣି କାଠ ଆଣିବା ପାଇଁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପାଳିତ ପଶୁମାନଙ୍କୁ ଚରେଇବା ପାଇଁ ଚତୁଃପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଯାଆନ୍ତି

୨୦୨୨ରେ ଗୋଟିଏ ବାଘ ଆକ୍ରମଣରେ ନ’ ଜଣ ଲୋକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ। ବାଲ୍ମୀକି ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟ ହେଉଛି ଅନ୍ୟ ବ୍ୟାଘ୍ର ଅଭୟାରଣ୍ୟଗୁଡ଼ିକ ପରି ଆଉ ଗୋଟିଏ, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ଓ ଅନ୍ୟ ହିଂସ୍ରଜନ୍ତୁଗୁଡ଼ି କ ସହାବସ୍ଥାନ ନିମନ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମ କରୁଛନ୍ତି। ଅଧିକ ଜାଣିବା ପାଇଁ ଦେଖନ୍ତୁ ଏହି ଫିଲ୍ମ: ଇନ୍ ଦ ଆଇ ଅଫ୍ ଦ ଟାଇଗର୍।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍