‘ఈ ఉద్యోగమే మాకున్న ఏకైక జీవనాధారం’

గత ఏడేళ్ళుగా నేను పారిశుద్ధ్య కార్మికుల జీవితాలను, పోరాటాలను ఛాయాచిత్రాల ద్వారా నమోదుచేస్తున్నాను. ఇన్నేళ్ళలో ఈ పారిశుద్ధ్య కార్మికులు సరైన మాస్కులు లేదా రక్షణ పరికరాలను ధరించి తమ పనిని చేయటాన్ని నేను ఒక్కసారి కూడా చూడలేదు. ఏ కొద్దిపాటి ఉపకరణాలనో వారు వాడినా కూడా, అవి వాళ్ళు స్వయంగా తయారుచేసుకొని ఉపయోగించుకుంటున్నవే.

భారతదేశంలో శాస్త్రీయ పురోగతి అత్యున్నత స్థాయికి చేరుకున్నప్పటికీ, మనం భూగర్భ మురుగు కాలువల్లోకి మనుషులను పంపుతూనే ఉన్నాం. అక్కడ వారు తమ ప్రాణాలను పణంగా పెట్టి పనిచేస్తారు, తరచుగా ప్రాణాలు కోల్పోతారు కూడా. విజ్ఞానశాస్త్రం ఎంతగా అభివృద్ధి చెందినప్పటికీ, మన సమాజంలో కుల వివక్ష మాత్రం ఇంకా లోతుగా పాదుకొనిపోయి ఉందని ఇది స్పష్టం చేస్తుంది.

కోవిడ్ మహామారి, ప్రకృతి వైపరీత్యాల వంటి అసాధారణ పరిస్థితులలో మాత్రమే సమాజం పారిశుద్ధ్య కార్మికులను "ముందువరుస శ్రామికులు"గా గుర్తుపెట్టుకుంటుంది. మిగిలిన అన్ని సమయాలలో వాళ్ళు కేవలం చెత్తను తొలగించేవారుగా మాత్రమే గుర్తుంటారు.

2025 ఆగస్టు 1 నుండి 13 వరకు, పారిశుద్ధ్య కార్మికులందరూ చెన్నైలోని నగర మునిసిపల్ సంస్థ, గ్రేటర్ చెన్నై కార్పొరేషన్ ప్రధాన కార్యాలయమైన రిప్పన్ భవనం వెలుపల పారిశుద్ధ్య పనులను ప్రైవేటుపరం చేయటాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ ఒక నిరంతర నిరసనకు కూర్చున్నారు. పదమూడవ రోజున, తమిళనాడు ప్రభుత్వం పోలీసుల సహాయంతో వారిని అక్కడ నుంచి బలవంతంగా ఖాళీ చేయించింది.

ఈ ప్రాంతాలలో ఘన వ్యర్థాల నిర్వహణను ప్రైవేట్ కాంట్రాక్టర్లకు అప్పగించాలని గ్రేటర్ చెన్నై కార్పొరేషన్ నిర్ణయించిన తరువాత, 5 (రాయపురం). 6 (తిరు వి. కల్యాణసుందరం నగర్) జోన్‌లకు చెందిన కార్మికులు ఆగస్టు 1 నుండి తమ నిరసనను తెలుపుతున్నారు.

ఏళ్ళ తరబడి నగరాన్ని శుభ్రం చేయడంలోనే గడిపిన ఈ కార్మికులకు - వీరిలో ఎక్కువమంది దళిత మహిళలు - ప్రైవేటీకరణ అంటే కేవలం వేతనాల ప్రశ్న కాదు, అది వారి గౌరవానికీ మనుగడకూ సంబంధించినది. కార్పొరేషన్‌లో ప్రత్యక్ష ఉపాధికల్పనను కోల్పోవడం అంటే ప్రస్తుత కార్మిక చట్టాల ప్రకారం శాశ్వత స్థాయిని పొందే అవకాశాన్ని కూడా కోల్పోవడం. వారి ప్రతిఘటన జీవనోపాధి కోసం చేసే పోరాటమే కాక, కానరాని తమ శ్రమను, సామర్థ్యం పేరుతో మరింత విలువ తగ్గించడానికి చేస్తోన్న ప్రయత్నాన్ని నిరాకరించడం.

పారిశుద్ధ్య కార్మికులు ముందుగా ఆ స్థలాన్ని పూర్తిగా శుభ్రం చేసి, బ్లీచింగ్ పౌడర్ చల్లి, దానిని అందంగా తీర్చిదిద్దకుండా ఎన్నికైన ప్రతినిధులు ఎన్నడూ ఒక వేదిక పైకి అడుగు పెట్టి ఎరుగరు. అయినప్పటికీ, ఈ సమాజాన్ని వ్యాధుల బారిన పడకుండా రక్షించే ఈ వ్యక్తులు కులం కారణంగా తోటి మానవులుగా తమ గౌరవాన్నీ గుర్తింపునూ కోల్పోతున్నారు. తరం తర్వాత తరం, వారు ఈ విధంగానే మోసపోతున్నారు.

వారి నిరసన జరిగిన ఆ 13 రోజులలో నేను వారి జీవితాలను, పోరాటాలను నమోదు చేస్తూ ఐదు రోజుల పాటు వారితో గడిపాను. పారిశుద్ధ్య కార్మికులు తమ జీవితాలలో ఒక్క చుక్క అభివృద్ధిని కూడా చూడలేదని నాకు స్పష్టంగా అర్థమయింది. కొన్ని తరాలుగా వారు తమ యవ్వనాన్ని, జీవితంలో చాలా భాగాన్ని పారిశుద్ధ్య పనికి అంకితం చేసి, అందుకు బదులుగా తమ సర్వస్వాన్నీ పోగొట్టుకున్నారు.

తమ వివరాలను బయటకు వెల్లడించకూడదనే షరతుతో సమ్మె చేస్తోన్న శ్రామికులు నాతో మాట్లాడారు. వారిలో ఒకరు నాతో ఇలా చెప్పారు: "అన్నా, మాకు ఎలాంటి ముందస్తు నోటీసు ఇవ్వకుండా వాళ్ళు మా ఉద్యోగాలను మార్చేశారు. ఏమైనా మార్పులుంటే, మా అందరికీ సమాచారం ఇవ్వాలి, మమ్మల్నందరినీ పిలిచి మాకు వివరించాలి. అలా చేయటానికి బదులు వాళ్ళు చాలా మమూలుగా చెప్పేశారు- మీరిక ఇక్కడ పనిచేసేది లేదు, పోయి ప్రైవేట్ కంపెనీలో చేరండి అని. 16 ఏళ్ళపాటు ఒళ్ళు విరుచుకుని ఈ కార్పొరేషన్లో పనిచేస్తే, ఉన్నట్టుండి వాళ్ళు నాతో ఇలా చెప్తారా? నేను నీళ్ళు లేకుండా, సెలవులు లేకుండా, సమయానికి రాని జీతాలతో పనిచేశాను. మేం అప్పులు చేస్తేనే నా పిల్లలు చదువుకున్నారు. ఈ ఉద్యోగాన్ని లాగేసుకుంటే, మేం మా అప్పుల్ని ఎలా తిరిగి తీర్చాలి? మేం పర్మనెంట్ ఉద్యోగాల కోసం కూడా అడగటం లేదు - మేం ఇప్పుడు సంపాదిస్తోన్న జీతాలే మాకు ఇవ్వాలి.”

నిరసన చేసేందుకు అక్కడకు చేరిన 2,000 మందికి పైగా కార్మికులలో చాలామంది 16 లేదా 20 ఏళ్ళుగా నిరంతరాయంగా పనిచేస్తున్నవారు. వారు NULM (నేషనల్ అర్బన్ లైవ్లీహుడ్ మిషన్ - దేశీయ నగర జీవనోపాధుల కార్యక్రమం) ద్వారా గ్రేటర్ చెన్నై కార్పొరేషన్ కింద, నెలకు రూ. 23,000 జీతానికి పనిచేస్తున్నారు .

అంతలోనే అకస్మాత్తుగా, ఎటువంటి ముందస్తు నోటీసు లేకుండా, వారి పనిని ప్రైవేటుపరం చేశారు, వారి నెలవారీ వేతనాన్ని రూ. 23,000 నుండి రూ. 16,000కు తగ్గించారు. దీనిని వ్యతిరేకిస్తూ వారు రిప్పన్ భవనం వెలుపల వరుసగా 13 రోజుల పాటు నిరసన తెలిపారు. 20 సంవత్సరాలకు పైగా తాము చేస్తోన్న ఉద్యోగాలు ఏదో ఒక రోజున పర్మనెంట్ అవుతాయనే నమ్మకంతో కార్మికులు పనిచేస్తున్నారు. అందుకు బదులుగా, వారి పనిని ప్రైవేట్ కాంట్రాక్టర్లకు అప్పగించారు, వారి వేతనాలను వారిప్పుడు సంపాదిస్తున్న దానికంటే తగ్గించేశారు. ఇది వారి మానసిక స్థితిని ఎంతగా ప్రభావితం చేస్తుందో గుర్తించేందుకు సమాజం నిరాకరిస్తోంది.

ఇప్పుడు వారి నిరసన పర్మనెంట్ ఉద్యోగాల కోసం కాదు. తక్కువ జీతం వచ్చే కాంట్రాక్ట్ పనికి మార్చకుండా, కార్పొరేషన్ కింద ఇప్పుడిస్తోన్న జీతాలను నిలుపుకోవటం కోసమే. తమ పిల్లలను ఇంట్లో ఆకలికి వదిలేసి వారు మండే ఎండలో, కుండపోత వర్షంలో పగలూ రాత్రీ అనే తేడా లేకుండా 13 రోజుల పాటు రిప్పన్ భవనం ముందు నిరసనకు కూర్చున్నారు. నిరసనకారులలో నాలుగింట మూడు వంతుల మంది మహిళలు, వారిలో చాలామంది భర్తలను కోల్పోయినవారు.

"చాలామంది మహిళలకు వారి భర్తలు చనిపోయారు, లేదంటే తాగుబోతులు. అటువంటి పరిస్థితులలో ఈ చీపురే మాకు భర్త, ఈ చెత్త ఎత్తివేసే పనే మా కుటుంబం," అని ఒక శ్రామికురాలు అన్నారు. మరొకరు మాట్లాడుతూ, "మా పిల్లలు మమ్మల్ని అడుగుతున్నారు: 'అమ్మా, వచ్చే నెల అద్దె ఎలా కట్టాలి?' మా మనవలు, 'ఇంక నువ్వు మాకోసం ఏమీ కొనలేవు,' అని అంటున్నారు. వాళ్ళకు మేమేం జవాబు చెప్పాలి?" అన్నారు.

ఇంతకుముందరి పరిపాలనలో, పారిశుద్ధ్య కార్మికులలో ఎక్కువమందిని కాంట్రాక్ట్ కార్మికులుగా మార్చేశారు. ప్రస్తుత ప్రభుత్వం కూడా అదే విధానాన్ని కొనసాగిస్తోంది. పారిశుద్ధ్య కార్మికులను పర్మనెంట్ చేస్తామని ప్రస్తుతం అధికారంలో ఉన్న పార్టీ ఎన్నికల సమయంలో చేసిన వాగ్దానం కేవలం దాని ప్రణాళికాపత్రం (manifesto) లోనే మిగిలిపోయింది.

పారిశుద్ధ్య కార్మికుల నిరసన వల్ల రిప్పన్ భవనం వద్ద ప్రజలకు తీవ్ర అసౌకర్యం కలిగిందని, ట్రాఫిక్ రద్దీ ఏర్పడిందని, పారిశుద్ధ్య పనులు చేయకపోవటం వలన ఇరవై లక్షలమందికి పైగా ప్రజలు ప్రభావితులవుతారని ఆరోపిస్తూ చెన్నై కార్పొరేషన్ ఒక పత్రికా ప్రకటనను విడుదల చేసింది.

కానీ వాస్తవంలో కార్మికులు తమ నిరసనను శాంతియుతంగా, ఎలాంటి అంతరాయం కలిగించగకుండా నడిపించారు.

ఒక శ్రామికురాలు ఇలా వివరించారు: "వరదలు, తుఫానులు వచ్చిన ప్రతిసారీ వాళ్ళు మాకు పర్మనెంట్ చేస్తామని వాగ్దానం చేస్తారు. కానీ ఏమీ జరగదు. తుఫానుల సమయంలో వరద పోటెత్తిన వీధుల్లో పని చేయటానికి మేం పొద్దున్నే 5 గంటలకంతా ఇంటి నుంచి బయలుదేరతాం. గాలివానకు చనిపోయిన కుక్కలను, పిల్లులను మేం ఉత్త చేతులతో ఎత్తిపారేస్తాం. చేతులకు తొడుగులు కానీ, వాన కోట్లు కానీ లేకుండా పనిచేస్తూ అలసిపోయి రాత్రికి మా పనిని పూర్తిచేస్తాం. ఎప్పుడైనా ఒక అధికారి వచ్చినప్పుడు మాత్రమే వాళ్ళు మాకు చేతి తొడుగులు, కోట్లు ఇస్తారు. లేకుంటే వాటిని మేమే సొంతంగా కొనుక్కుంటాం. ఏడాదిలో ఒకసారి ఒక చెత్త డబ్బా మాత్రమే ఇస్తారు. కనీసం ఒక పార కూడా ఇవ్వరు.”

ప్రైవేటీకరణ, కార్మికులకు ఉచిత యూనిఫారాలు, వర్షాకాలంలో చెత్తను తొలగించే పరికరాలు, ప్రావిడెంట్ ఫండ్, వైద్య బీమా, బోనస్‌లు, పండుగ భత్యాలు, పెళ్ళి కోసం సహాయం (రూ. 20,000 వరకు), చదువు కోసం సహాయం (రూ. 12,000 వరకు), ప్రమాదాలు జరిగినప్పుడు, మరణించినప్పుడు పరిహారం చెల్లించటం, వార్షిక వైద్య పరీక్షలు వంటి అనేక ప్రయోజనాలను తెస్తుందని అదే పత్రికా ప్రకటనలో పేర్కొన్నారు. కానీ ఈ వాగ్దానాలు ఆచరణలో ఉంటాయా లేదా అనేదే చాలా పెద్ద ప్రశ్న.

"ఐదేళ్ళ క్రితం రోజుకు రెండు ట్రక్కుల చెత్త మాత్రమే వచ్చేది. ఇప్పుడు అది నాలుగు ట్రక్కులయింది. మోటారు వాహనాలు రావటానికి ముందు మేం ఏళ్ళ తరబడి చేతితో నెట్టే బండ్లనే ఉపయోగించాం. ఎవరూ వ్యర్థాలను వేరు చేసి ఇవ్వరు; మేం మా ఉత్త చేతులలోనే వాటిని వేరు చేస్తాం - డైపర్లు, శానిటరీ ప్యాడ్లు, విరిగిన గాజు సామాను. మేం ఒక్క రోజు సెలవు తీసుకున్నా ఆ రోజు వేతనాన్ని కోతపెడతారు. మాకు గాయాలైతే, మా డబ్బులతోనే చికిత్స చేయించుకోవాలి. కొన్నిసార్లు ఇళ్ళల్లోవారు మాకు తాగటానికి మంచినీళ్ళు కూడా ఇవ్వరు," అని మరో శ్రామికురాలు చెప్పారు.

నిరసన ముగిసిన తర్వాత, నిరసన స్థలాన్ని శుభ్రం చేయడానికి, అనేక మోసం కేసులున్న ప్రైవేట్ కంపెనీ రాంకీ నియమించిన పారిశుద్ధ్య కార్మికులను, ఎటువంటి రక్షణ పరికరాలు లేకుండా, చెత్త తీసుకువెళ్ళే ట్రక్కులలో తీసుకువచ్చారు. ఇటువంటి ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటోన్న కంపెనీకి ఈ పనిని ఎందుకు అప్పగించారని నిరసనకారులు ప్రశ్నించారు.

స్వయం సహాయక సంఘాల ద్వారా నియమించిన తాత్కాలిక కార్మికులను "కాంట్రాక్ట్ కార్మికులు" అని ముద్ర వేయడం కూడా పూర్తిగా తప్పు. కార్పొరేషన్ ఇటీవల 5, 6 జోన్‌లలో పనిని టెండర్ ద్వారా రాంకీ కంపెనీ కాంట్రాక్టర్లకు అవుట్‌సోర్స్ చేసింది. కానీ ఎలాంటి రాతపూర్వక టెండర్ ప్రక్రియ లేకుండా, స్వయం సహాయక సంఘాల కార్మికులను "కాంట్రాక్టువాళ్ళు" అని పిలవడం మోసం తప్ప మరొకటి కాదు. రిటైర్డ్ జస్టిస్ హరి పరంధామన్ తీర్పు తరువాత, జస్టిస్ సురేశ్ కుమార్ నేతృత్వంలోని ఇద్దరు న్యాయమూర్తుల బెంచ్, హైకోర్టులో ఈ విషయాన్ని ఎత్తి చూపింది.

ఒక శ్రామికురాలు చెప్పినట్లుగా, "దీనిని తక్కువస్థాయి, నీచమైన వృత్తిగా పరిగణిస్తారు. వాళ్ళు మా పిల్లల పురోభివృద్ధిని అడ్డుకుంటారు. మేం రూ 23,000 సంపాదిస్తూ ఒక మెట్టు పైకెక్కితే, మా పిల్లలు ఎప్పటికీ తప్పించుకోలేని విధంగా వాళ్ళు మమ్మల్ని రూ. 15,000కు నెట్టేస్తారు. తరం తర్వాత తరం మేం చెత్తతోనె ముడిపడి ఉండాలని వారు కోరుకుంటారు."

కార్మిక హక్కుల ఉద్యమం, LTUC, AICCTU, UUI సంఘాల నాయకత్వంలో ఈ నిరసన కార్యక్రమం జరిగింది. ఆ మొత్తం 13 రోజుల్లోనూ, ఏ ప్రభుత్వ అధికారి కూడా కార్మికులను నేరుగా కలవడానికి రాలేదు. యూనియన్ నాయకులతో మాత్రమే చర్చలు జరిగాయి, కానీ ప్రభుత్వం ప్రైవేటీకరణపై పట్టు వదలకపోవటంతో, ఎటువంటి ఒప్పందం కుదరలేదు. 13వ రోజున, ప్రభుత్వం పోలీసు అధికారాన్ని ఉపయోగించి నిరసనకారులను బలవంతంగా అక్కడినుంచి తొలగించి, వారందరినీ అరెస్టు చేసింది. చాలా పోరాటం చేసిన తర్వాత ఆ మరుసటి రోజు వారిని విడుదల చేశారు.

ప్రైవేటీకరణ పారిశుద్ధ్య కార్మికుల గొంతులను అణచివేసింది. అధికారాన్ని ప్రశ్నిస్తే, వారిని వెంటనే తొలగించేస్తారు. ఒకసారి నేను కోయంబత్తూరులో పారిశుద్ధ్య పనులను డాక్యుమెంట్ చేస్తున్నప్పుడు, ఒక కార్మికుడు తన ఇబ్బందులను నాతో పంచుకున్నారు. ఆ సాయంత్రం నాటికి, కాంట్రాక్టర్ అతన్ని తొలగించాడు. ప్రైవేటీకరణ అంటే అదే: వారి గొంతులను అణిచివేయడం.

ఒక శ్రామికురాలు దుఃఖంతో ఇలా అన్నారు, “మేం 8, 10, ఇంకా 15 ఏళ్ళుగా కూడా పని చేస్తున్నాం. మాకు చేతి తొడుగులు లేవు, మాస్కులు లేవు, ఏమీ ఇవ్వలేదు. అన్నీ మేమే కొనుక్కుంటాం. అయినప్పటికీ, ఏ ప్రభుత్వమూ మాకు అవకాశం ఇవ్వలేదు. ఈ ఉద్యోగం ఒక్కటే మాకున్న ఏకైక జీవనాధారం. మేం కరోనా సమయంలో, తుఫానుల సమయంలో కూడా ఈ ఉద్యోగం చేశాం, అందుకు ప్రతిఫలంగా ఇప్పుడు మమ్మల్ని కాంట్రాక్టర్లకు అప్పగిస్తున్నారు.” మరొకరు ఇలా అన్నారు, “కళైంగర్ అయ్య [డిఎమ్‌కె అధినేత ఎమ్. కరుణానిధి] జీవించి ఉంటే, ఆయన మాకు తప్పకుండా పర్మనెంట్ చేసి ఉండేవాడు. మేం రోడ్డుపై కూర్చుని, వర్షంలో తడిసి, ఎండలో ఎండుతూ కూడా ఇంకా పని చేస్తూనే ఉన్నాం.”

ఆరోగ్య సమస్యలు కూడా చాలా ఎక్కువగా ఉన్నాయి. "మాలో కొందరం ఇప్పుడు గర్భాశయ వాపు, మూత్రపిండాల వ్యాధి, ఇంకా అనేక ఇతర ఆరోగ్య సమస్యలతో బాధపడుతున్నాం. 55, 60 ఏళ్ళు పైబడిన మహిళలకు, 15 సంవత్సరాలు ఈ పని చేసినవారికి కూడా ఉద్యోగం లేదని ఇలా ఉన్నట్టుండి చెబుతున్నారు. ఇన్నేళ్ళుగా ఇంత కష్టపడి పనిచేసినందుకు వారికిప్పుడు కనిపించే ప్రయోజనాలేమిటి?"

మరికొందరు నిరాశగా మాట్లాడారు: "వారు ఇలా మమ్మల్ని దెబ్బతీయటానికి ముందు, రూ.23,000 జీతానికి పనిచేస్తోన్న మాకు ఆరు నెలలుగా పూర్తి జీతాలు కూడా రాలేదు. ఇప్పుడు మేం బతకడానికి అప్పులు చేస్తాం. వడ్డీ పేరుకుపోతుంది. ఎలా ముందుకు సాగాలో మాకు తెలియటంలేదు. మా జీవితాలు ఒక ప్రశ్నగా మారాయి."

"కార్పొరేషన్‌లోని ఇంజనీర్లను, అకౌంటెంట్లను కూడా కాంట్రాక్టుపై ఉంచితే ఒప్పుకుంటారా? అలాంటప్పుడు మమ్మల్ని మాత్రమే ఎందుకు ప్రైవేటీకరించారు? తమిళనాడు ప్రజలను రక్షించడానికి కాకపోతే ఇంకా ఈ ప్రభుత్వం ఉన్నది దేనికి? తమిళనాడు కూడా స్వయంగా ఇంత అవమానానికి గురైనప్పుడు, ఇక మిగిలేది ఏముంది?"

"సామాజిక న్యాయం" అనే సమాజపు ఆలోచన వారి పక్కన కూర్చొని ఒక కప్పు టీ తాగడానికి, వారితో భోజనం పంచుకోవడానికి, వాళ్ళు కూడా మనలాంటి వారే అన్నట్టు ఒక్క క్షణం నటించడానికి ఉద్దేశించినదిగా అనిపిస్తోంది. ఇది పూర్తిగా అసంబద్ధం. నిజమైన సామాజిక న్యాయం అంటే వారితో కలిసి నిలబడటం, వారి హక్కులను సాధించటం, వారి డిమాండ్లను వాస్తవంలోకి తీసుకురావడం, మన నగరాలను శుభ్రంగా ఉంచే వారిని గౌరవంగా చూసుకోవడం. ఇంతకు తక్కువ ఏదైనా అది వంచనే అవుతుంది.

ఈ కథనాన్ని మొదట తమిళంలో నివేదించారు

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి