‘ഈ കൈവേലയാണ് ഞങ്ങളുടെ സമ്പത്ത്’

അന്തരീക്ഷത്തിൽ കളിമണ്ണിന്റേയും പുകയുടേയും മണമുണ്ട്. വലിയ ടബ്ബിൽ സൂക്ഷിച്ചുവെച്ചിരിക്കുന്ന വെളുത്ത കളിമണ്ണിന്റെ പാടുകൾ, സിമന്റ് നിലത്ത് കാണാം. അച്ചുകളും, പകുതി പണിതീർത്ത മൺ‌വസ്തുക്കളും ചുറ്റും ചിതറിക്കിടക്കുന്നു. അവയ്ക്കിടയിലൂടെ നടക്കാൻപോലും ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. “കാൽ വെക്കുമ്പോൾ സൂക്ഷിക്കണം,” എല്ലാവരേയും എപ്പോഴും ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു ഹമീദ് അഹമ്മദ്.

12 വയസ്സുള്ള ഒരു ആൺകുട്ടി ചവിട്ടുചക്രത്തിനടുത്തിരുന്ന് തന്റെ വിദ്യ പഠിക്കുന്നുണ്ട്. ഹമീദിന്റെ മകൻ മൊഹമ്മദ് സൽമാനാണ് അത്. അവന്റെ ദേഹം മുഴുവൻ വെളുത്ത മണ്ണിന്റെ പൊടി മൂടിയിരിക്കുന്നു. വലത്തേ കാലുകൊണ്ട്, ഭൂമിക്കടിയിലുള്ള ഒരു കറക്കുചക്രത്തിൽ ചവിട്ടുമ്പോൾത്തന്നെ, ഇടതുകാൽ നീട്ടിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. ജോലി ചെയ്യുന്നതിലെ അവന്റെ ശ്രദ്ധ മുഖത്ത് വ്യക്തമായി കാണാനാവും.

“മെല്ലെ ആ പാത്രം എടുക്ക്,” ഹമീദ് അവന് നിർദ്ദേശം നൽകുന്നു. ചരിത്രം ആവർത്തിക്കുകയാണ്. ഒമ്പത് വയസ്സുള്ളപ്പോഴാണ്, ഇന്ന് 49-ലെത്തിനിൽക്കുന്ന ഹമീദ് തന്റെ അച്ഛനിൽനിന്ന് ഈ വിദ്യ കരസ്ഥമാക്കിയത്. “ആദ്യം ചിലതൊക്കെ പൊട്ടി. പരിശീലനംകൊണ്ട് ശരിയാവുന്നതാണ് ഇത്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

10 സഹോദരന്മാരിലൊരാളായ അദ്ദേഹം കുടുംബത്തിലെ ഏഴാം തലമുറയിൽപ്പെട്ട കൈവേലക്കാരനാണ്. ഉത്തർ പ്രദേശിലെ ‘സെറാമിക്ക് സിറ്റി’യായ ഖുർജയിൽ ഈ കൈവേല പരിശീലിക്കുന്ന ഒരേയൊരു കുടുംബമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. സവിശേഷമായ മൺപാത്രങ്ങൾക്ക് പ്രസിദ്ധമാണ് ആ നഗരം. ഇത് നിർമ്മിക്കുന്നത്, അധികവും മുസ്ലിങ്ങളാണ്.

“ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വികർ മുൽത്താനിൽനിന്നാണ് (പാകിസ്താനിലെ പഞ്ചാബിലുള്ള നഗരം‌) ഇവിടെയെത്തിയത്,” ഹമീദിന്റെ മൂത്ത സഹോദരനായ സയീദ് പറയുന്നു. മുൽത്താനി കുംഭാരന്മാരാണ് (മൺപാത്രനിർമ്മാതാക്കൾ) ഖുർജയ്ക്ക് ഈ സവിശേഷമായ മൺപാത്രം നൽകിയത് – ഖുർജയിൽ ഇന്ന് ഏകദേശം 25,000 മൺപാത്രനിർമ്മാതാക്കൾ ഈ ഉപജീവനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

നഗരത്തിനകത്ത്, ഒരു നൂറ്റാണ്ട് പഴക്കമുള്ള ഒരു കോട്ടിയിലാണ് അഹമ്മദ് സഹോദരന്മാരുടെ പണിശാല സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. കുടുംബങ്ങൾ വെവ്വേറെ വീടുകളിലാണ് താമസിക്കുന്നതെങ്കിലും, അവർക്കിടയിൽ സുദൃഢമായ ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. പുരുഷന്മാർ ഒരുമിച്ച് ജോലി ചെയ്യുന്നു. “ഞങ്ങളുടെ കച്ചവടത്തെ രക്ഷപ്പെടുത്തിയത് ഞങ്ങളുടെ ഐക്യമാണ്,” ഹമീദ് പറയുന്നു.

ചക്രത്തിന്മേൽ ജോലിചെയ്യുമ്പോൾ ഹമീദിന്റെ ഇടതുകൈ, കളിമണ്ണിനെ പിടിച്ചുവെക്കുകയും വലതുകൈ നൃത്തം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങുകയും ചെയ്യുന്നു. വിരലുകൾ വിടർത്തി, അദ്ദേഹം മണ്ണിന് ആകൃതി നൽകുകയാണ്. വർഷങ്ങളായി ജോലി ചെയ്ത് പരുക്കനായിട്ടുപോലും, വളരെ മൃദുവാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്പർശം. ഉയരുകയും വലിയുകയും ചെയ്യുന്ന മണ്ണിനെ അവ തലോടുന്നു. കൈകൾകൊണ്ടുള്ള അമർത്തൽ കിറുകൃത്യമാകണം. അല്പം കൂടുതലായാൽ, വശങ്ങൾ ഇടിയും, അല്പം കുറഞ്ഞാലോ, ആകൃതി വരികയുമില്ല.

“ഖുർജയിൽ എവിടെയെങ്കിലും നിങ്ങൾക്ക് ഈ കല കാണാൻ സാധിക്കുമോ?”, അഭിമാനത്തോടെ അദ്ദേഹം ചോദിക്കുന്നു. “ഒരൊറ്റ മൺകൂനയിൽനിന്ന് ഒരു മിനിറ്റിനുള്ളിൽ വിവിധ ആകൃതികൾ നിർമ്മിക്കാൻ ഞങ്ങൾക്ക് സാധിക്കും,” സയീദ് ഇത് പറയുമ്പോൾ ഹമീദിന്റെ കൈകൾ കറക്കുചക്രത്തിൽ വേഗത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. സ്വന്തം വീടുകളിലേക്കാവശ്യമായ ചായക്കപ്പുകൾ, പാത്രങ്ങൾ, പൂച്ചെട്ടികൾ, മറ്റ് അലങ്കാരവസ്തുക്കൾ എന്നിവയും അവർ നിർമ്മിക്കാറുണ്ട്.

ആളുകളുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ചാണ് ജോലിക്കാരെ വെക്കുന്നത്. ശരാശരി മൂന്നുനാലുപേർ ഇവിടെ എല്ലാ ദിവസവും ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. രാവിലെ 9 മുതൽ വൈകീട്ട് ആറുമണിവരെ ജോലിയെടുക്കും. ഉച്ചയൂണിന് ഒരു ചെറിയ വിശ്രമം മാത്രം.

കളിമണ്ണ് ഗുജറാത്തിൽനിന്നും കല്ല് രാജസ്ഥാനിൽനിന്നുമാണ് വാങ്ങുന്നത്. മഴക്കാലത്ത്, മൺപാത്രങ്ങൾ ഉണങ്ങാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായതിനാൽ, ജോലിത്തിരക്ക് കുറയും. എന്നാൽ, ഉത്സവകാലങ്ങളിൽ വീണ്ടും ആവശ്യക്കാർ കുത്തനെ കൂടും, പ്രത്യേകിച്ചും, ഓഗസ്റ്റ് മാസത്തിനുശേഷം. ഈ സമയത്താണ് അവർക്ക് ധാരാളം ഓർഡറുകൾ കിട്ടുക. മുംബൈ, ദില്ലി എൻ.സി.ആർ, ബാംഗളൂരു തുടങ്ങിയ പ്രധാനപ്പെട്ട കമ്പോളങ്ങളിൽനിന്നൊക്കെ വളരെയധികം ആവശ്യക്കാർ എത്തും.

ചായക്കോപ്പകൾ, ബൌളുകൾ, അലങ്കാരപ്പാത്രങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെ, വൈവിധ്യമാർന്ന മൺപാത്രങ്ങളാണ് ഈ സഹോദരന്മാർ ചേർന്ന് ഉണ്ടാക്കുന്നത്. മുഖ്യ മൺപാത്ര നിർമ്മാതാവിന് പൂപ്പാത്രങ്ങളുണ്ടാക്കാനാണ് കൂടുതൽ ഇഷ്ടം. “അനേകം ആകൃതികളിലും വലിപ്പത്തിലുമൊക്കെ അവയുണ്ടാക്കാൻ എനിക്ക് സാധിക്കും,” അല്പമൊരു അഭിമാനത്തോടെത്തന്നെ ഹമീദ് പറയുന്നു.

വലിയൊരു ടബ്ബിൽ കളിമണ്ണിട്ട് ശ്രദ്ധയോടെ ഇളക്കുന്ന, മുസാവീർ എന്ന തൊഴിലാളിയുടെ ഫോണിൽനിന്ന്, ഒരു ഖവാലിയുടെ റിംഗ്‌ടോൺ കേട്ടു. “ഒരേ മട്ടിൽ ചെയ്യുക എന്നതാണ് പ്രധാനം,” കളിമണ്ണ് ഓരോരോ അച്ചുകളിലേക്ക് ഒഴിക്കുമ്പോൾ ആ 25 വയസ്സുള്ള മൺപാത്രനിർമ്മാതാവ് പറയുന്നു. “പൂർത്തിയായ ഉത്പന്നത്തിന്റെ ഗുണം നിശ്ചയിക്കുന്നത് അതാണ്.” കളിമണ്ണ് രൂപപ്പെടുത്തിയാൽ അത് അബ്ദുൾ ഹമീദിനെ ഏൽ‌പ്പിക്കുന്നതിനുമുമ്പ്, ഉണങ്ങാൻ വെക്കും. പതിറ്റാണ്ടുകാലത്തെ പരിചയമുള്ള നിർമ്മാതാവ് വെള്ളത്തിൽ നനച്ച സ്പോഞ്ചുകൊണ്ട് മൺസാമഗ്രികൾ സാവധാനത്തിൽ കഴുകും. കൂർത്ത് നിൽക്കുന്ന ഭാഗങ്ങളൊക്കെ മിനുസപ്പെടുത്തി, അടുത്ത ഘട്ടത്തിലേക്ക് മാറ്റിവെക്കും. തിളക്കം വർദ്ധിപ്പിക്കാൻ ഒരു രാസദ്രാവകത്തിൽ മുക്കുന്നതാണ് ആ ഘട്ടം. “ഈ അവസാന മിനുക്കുപണി വളരെ നിർണ്ണായകമാണ്. അതാണ് ഉത്പന്നത്തിന് ജീവൻ നൽകുന്നത്,” 75 വയസ്സായ അബ്ദുൾ പറയുന്നു.

അബ്ദുൾ ഹമീദിന് ഒരുകാ‍ലത്ത് സ്വന്തമായി ഒരു മൺപാത്ര നിർമ്മാണശാലയുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇപ്പോൾ അഹമ്മദ് സഹോദരന്മാരുടെ കൂടെയാണ് ജോലി. “വയസ്സാകുന്തോറും നിങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ ആദരവ് ലഭിക്കുന്നു ഇവിടെ,” പണിയുടെ മൊത്തം മേൽനോട്ടം നടത്തുന്ന സയീദ് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

ഖുർജയിൽ ഈ വ്യവസായത്തിൽ ഏർപ്പെടുന്നത് മിക്കവാറും പുരുഷന്മാരാണ് “ഞങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിലെ സ്ത്രീകൾ ജോലി ചെയ്യാറില്ല,” ഹമീദ് പറയുന്നു. എന്നാൽ, പണിശാലയിൽ അവർ സ്ത്രീകളെ “മൺപാത്രങ്ങൾ കഴുകാനും, വൃത്തിയാക്കാനും ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ” ജോലിക്ക് വെക്കാറുണ്ടെന്ന് ഹമീദ് സമ്മതിക്കുന്നു.

പണിശാലയ്ക്കുള്ളിലെ വലിയൊരു ഗോഡൌണിലാണ് സ്ത്രീകൾ ജോലിയെടുക്കുന്നത്. 20 സ്ത്രീകളോടൊപ്പം സെറാമിക്ക് പ്ലേറ്റുകൾ കഴുകുകയായിരുന്നു ഷബാന ഖാൻ. “ദിവസത്തിൽ ആറുമണിക്കൂർ ഈ ജോലി ചെയ്ത്, 300 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട് ഞങ്ങൾ,” ഒരു പാത്രം ശ്രദ്ധയോടെ കഴുകിക്കൊണ്ട്, 48 വയസ്സുള്ള ഷബാന ഞങ്ങളോട് പറയുന്നു. വെള്ളത്തിന്റെയും പാത്രങ്ങളുടെയും ശബ്ദം ഗോഡൌണിൽ കേൾക്കാം.

“ഇതാണ് നിങ്ങൾ പഞ്ചനക്ഷത്രഹോട്ടലുകളിൽ കാണുന്ന തരം പ്ലേറ്റുകൾ,” അഭിമാനം നിഴലിക്കുന്ന സ്വരത്തോടെ അവർ പറയുന്നു.

"കൽക്കരികൊണ്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന 200-ഓളം ഡൌൺ-ഡ്രാഫ്റ്റ് ചൂളകൾ ഖുർജയിലുണ്ടായിരുന്നു,” സയീദ് അഹമ്മദ് പറയുന്നു. സഹോദരന്മാരിൽ സയീദാണ് ഉപഭോക്താക്കളുമായി മിക്കവാറും ഇടപെടുന്നത്. “ഓരോ ചൂളയിലും 120 മണിക്കൂർ ആവൃത്തിയിൽ പാത്രങ്ങൾ ചുടും. നല്ല കറുത്ത പുക വായുവിലേക്കുയരും,” അദ്ദേഹം തുടർന്നു. തുടർച്ചയായി നടക്കുന്ന, വലിയ പ്രക്രിയയാണ് അത്. ഇവിടത്തുകാരായ എത്രയോ തലമുറകളുടെ ജീവിതത്തിന്റെ രു ഭാഗംതന്നെയാണ് ഈ പ്രക്രിയ.

എന്നാൽ 1990-കളോടെ, കൽക്കരിയിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്ന, അദ്ധ്വാനം ആവശ്യമുള്ളതും പാരിസ്ഥിതികമായി ദോഷങ്ങളുള്ളതുമായ ഈ ചൂളകൾ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ട്, ഡീസലിലും എണ്ണയിലും പ്രവർത്തിക്കുന്നതും, കൂടുതൽ ഉത്പാദനക്ഷമതയുള്ളതുമായ ഷട്ടിൽ, ടണൽ ചൂളകൾ നിലവിൽ വന്നു. തീയുടെ ആവൃത്തിയെ ഇത് 2-3 ദിവസമായി കുറച്ചു. ഇന്ധനച്ചിലവുകളിലും കുറവ് വന്നു. 2016-ലെ ദേശീയ ഹരിത ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഒരു ഉത്തരവ് പ്രകാരം നിലവിൽ വന്ന സ്വാഭാവിക വാതകത്തിന്റെ ഉപയോഗം നവേദ് ഖാന്റെ ഇന്ത്യാ ആർട്ട് സെറാമിക്സിന് സഹായകമായി. 1972 മുതൽ നിലവിലുള്ള സ്ഥാപനമാണ് അത്. “സ്വാഭാവിക വാതകത്തിലേക്കുള്ള മാറ്റം സുസ്ഥിരമായ പാത്രനിർമ്മാണത്തിലേക്കുള്ള വലിയൊരു ചുവടുവെപ്പായിരുന്നു. പാഴാകുന്നതിന്റെ അളവ് കുറച്ച് കൂടുതൽ ഉത്പാദിപ്പിക്കാൻ അത് ഞങ്ങളെ സഹായിച്ചു” എന്നാണ് ട്രൈബ്യൂണലിന്റെ ഉത്തരവിനെ പരാമർശിച്ചുകൊണ്ട്, ഈ വലിയ സ്ഥാപനത്തിന്റെ ഉടമ പറയുന്നത്,

എന്നാൽ, അഹമ്മദ് സഹോദരന്മാർക്കും ചെറുകിട പാത്രനിർമ്മാതാക്കൾക്കും ഇതൊരു നല്ല വാർത്തയായിരുന്നില്ല.

അഹമ്മദ് കുടുംബത്തിന് 1946 മുതൽ കൽക്കരികൊണ്ട് കത്തിക്കുന്ന ഡൌൺ ഡ്രാഫ്റ്റ് (ഡി.ഡി) ഉണ്ടായിരുന്നു. അത് അവർ 1990-ഓടെ നിർത്തിവെച്ചു. അതിനുശേഷം, പട്ടണത്തിൽ ലഭ്യമായ മറ്റ് താപസൌകര്യങ്ങളാണ് അവർ ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

“വാതകമുപയോഗിച്ച് പ്രവർത്തിപ്പിക്കാനുള്ള സ്ഥലമോ ധനസ്ഥിതിയോ ഞങ്ങൾക്കില്ല,” സയീദ് പറയുന്നു. വീടിന് സമീപത്തായി, അവർ കൈയ്യൊഴിഞ്ഞ, കൽക്കരികൊണ്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ഡി.ഡി. കിടക്കുന്നുണ്ട്. ഖുർജയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിൽ, ഇത്തരം, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ചിമ്മിനികൾ (പുകക്കുഴലുകൾ) ധാരാളമായി ഉയർന്നുനിൽക്കുന്നത് കാണാം.

പ്രകൃതിവാതകമുപയോഗിച്ചാൽ കൂടുതൽ ഫലപ്രദമായും, കുറഞ്ഞ ഇന്ധനച്ചിലവിലും പാത്രനിർമ്മാണം നടത്താൻ കഴിയുമെങ്കിലും, അതിനാവശ്യമായ നിക്ഷേപം വളരെ വലുതാണ്. ഒരു ചൂളയ്ക്ക് 2 മുതൽ 2.25 കോടി രൂപവരെ ചിലവുണ്ട്. പല കൈവേലക്കാർക്കും അത് ചിന്തിക്കാൻപോലും ആവില്ല. “കച്ചവടം നിലനിർത്താൻ ധാരാളം മൺപാത്രനിർമ്മാതാക്കൾ വായ്പയെടുത്തെങ്കിലും, അവർക്ക് തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ പറ്റിയില്ല. അതുകൊണ്ട് അവരത് ഉപേക്ഷിച്ചു,” ഹമീദ് പറയുന്നു.

വാതകംകൊണ്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന സൌകര്യങ്ങൾ വാടകയ്ക്കെടുക്കാൻ ചെറിയ മൺപാത്രനിർമ്മാതാക്കൾ നിർബന്ധിതരായതോടെ, അവരുടെ സ്വതേയുള്ള മിതമായ ലാഭംപോലും ഇല്ലാതായി. വാടകയ്ക്ക് ചൂള സൌകര്യമെടുക്കാൻ അഹമ്മദ് സഹോദരന്മാരുടെ ബഡ്ജറ്റിലെ 35 ശതമാനവും ചിലവാവുകയും, ഉത്പാദനച്ചിലവ് കൂടുകയും, സ്ഥിരമായ ചൂളസൌകര്യം കിട്ടാതാവുകയും ചെയ്തതോടെ, ആധുനിക ചൂളസൌകര്യമുള്ളവരോട് മത്സരിക്കാൻ അവർക്ക് ബുദ്ധിമുട്ടായി.

ഇപ്പോൾ തങ്ങളുടെ ലാഭവിഹിതം 5-15 ശതമാനമാണെന്ന് ഹമീദ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു. കൽക്കരിച്ചൂളകളുണ്ടായിരുന്നപ്പോൾ 30 ശതമാനംവരെ ലാഭം കിട്ടിയിരുന്നു. വാടകയ്ക്ക് ചൂളകളെടുക്കാനോ ഗതാഗതത്തിനോ അന്നവർക്ക് പൈസ ചിലവാക്കേണ്ടിവന്നിരുന്നില്ല. “വലിയ പാത്രനിർമ്മാതാക്കൾക്ക് വലിയ ലാഭം കിട്ടുന്നുണ്ട്, കാരണം അവരുടെ ഉത്പാദനക്ഷമത കൂടുതലാണ്,” ഹമീദ് പറയുന്നു.

“കൽക്കരി നിരോധനത്തിനുശേഷം ധാരാളം ചെറുകിട നിർമ്മാതാക്കൾ കച്ചവടം അവസാനിപ്പിച്ചു. ഞങ്ങൾക്കും നഷ്ടമുണ്ടെങ്കിലും ഇപ്പോഴും നടത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. കാരണം നഷ്ടം ഞങ്ങൾക്ക് വിഷയമല്ല, ഈ കലയാണ് ഞങ്ങളുടെ സമ്പാദ്യം,” ഹമീദ് കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു

സാധനങ്ങൾ കൊണ്ടുപോവുക എന്നത് അത്ര എളുപ്പമല്ല, കാരണം, എപ്പോഴും അവ പൊട്ടാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ, നവേദിന്റെ ഫാക്ടറിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകാനുള്ള ട്രോളി കിട്ടാൻ ദിവസങ്ങളോളം കാത്തിരിക്കേണ്ടിവരാറുണ്ട്. ഈ സേവനത്തിന് നവേദ് 3,000 രൂപയാണ് വാങ്ങുന്നത്. എന്നാൽ ഫാക്ടറി ഉടമസ്ഥന്റെ ചിലവ് ഏകദേശം 12,00 മാത്രമാണെന്ന് ഹമീദ് ഉറപ്പിച്ച് പറയുന്നു. “സാധനങ്ങൾ ചീത്തയാവുകയോ, ഉടയുകയോ ചെയ്താലും മുഴുവൻ തുകയും കൊടുക്കണം,” സയീദ് പറയുന്നു.

24 മണിക്കൂർ, ഉത്പന്നങ്ങൾ ചൂളയിൽ കിടന്ന് മൂന്ന് ഘടങ്ങളിലൂടെ കടന്നുപോകും. ആദ്യത്തേത് പ്രീഹീറ്റിംഗ് (മുന്നോടിയായി ചൂടക്കുന്ന പ്രക്രിയ), പിന്നീട്, ഫയറിംഗ് (ചുട്ടെടുക്കുക) ഒടുവിലായി. തണുപ്പിക്കൽ. ആദ്യത്തേതിൽ താപനില 500 മുതൽ 750 ഡിഗ്രീ സെൽ‌ഷ്യസുവരെയായിരിക്കും. അത് 10 മണിക്കൂർ നീളും. രണ്ടാമത്തെ ഘട്ടത്തിൽ 1250 ഡിഗ്രി സെ‌ൽ‌ഷ്യസുവരെ, നാലുമണിക്കൂർ നേരം ചുട്ടെടുക്കും. ഈ ഘട്ടത്തിൽ കളിമണ്ണ് കട്ടിയാവും. പിന്നീടാണ് തണുപ്പിക്കുക. അവസാനത്തെ ഘട്ടത്തിൽ. ഇത്തവണ, താപനില 900 മുതൽ 200 ഡിഗ്രി സെൽ‌ഷ്യസിലേക്കുവരെ താഴും. 10 മണിക്കൂ‍റുകൊണ്ട്.

“ഓരോ ഘട്ടത്തിലും കൃത്യത വേണം, കാരണം, ചെറിയ വ്യത്യാസമുണ്ടായാൽ ഉത്പന്നത്തെ അത് ബാധിക്കും” ഹമീദ് വിശദീകരിക്കുന്നു.

തണുപ്പിക്കൽ പ്രക്രിയ കഴിഞ്ഞാലും പാത്രങ്ങൾക്ക് ചൂടുണ്ടാവുമെന്നതിനാൽ, ശ്രദ്ധിച്ചുവേണം കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ. “ചൂടാക്കുന്ന ഘട്ടത്തിന്റെയത്രതന്നെ ശ്രദ്ധവേണം തണുപ്പിക്കുന്ന ഘട്ടത്തിലും. പെട്ടെന്ന് തണുത്താൽ, പാത്രങ്ങൾ പൊട്ടും,” മുകുന്ദ് എന്ന ഒരു തൊഴിലാളി പറയുന്നു.

കടുത്ത ചൂടിൽ മണിക്കൂറുകൾ കഴിഞ്ഞതിനുശേഷം മിന്നിത്തിളങ്ങി സെറാമിക്കുകൾ ചൂളയിൽനിന്ന് പുറത്തുവരും. വില്പനയ്ക്ക് തയ്യാറായി.

“ഞങ്ങളുടെ എല്ലാ അദ്ധ്വാനവും മുതലാവുന്നത് ഈ നിമിഷത്തിലാണ്,” സംതൃപ്തമായ ഒരു ചിരിയോടെ ഹമീദ് പറയുന്നു.

പരിഭാഷ:രാജീവ് ചേലനാട്ട്