ഹൃദയത്തിലേറ്റുന്ന ഭാരം

2012-ൽ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ് അധികമാവുന്നതിനുമുമ്പാണ് അഞ്ജു റാണിയുടെ ജീവിതം ഇതളഴിയാൻ തുടങ്ങിയത്. “എൻ്റെ ഭർത്താവ് മദ്യത്തിനടിമയായിരുന്നു. എല്ലാ ദിവസവും ഞങ്ങൾ വഴക്കിടും. മാനസികമായി ഞാൻ തകരുകയായിരുന്നു,” രണ്ട് കുട്ടികളുടെ അമ്മയായ ആ 34-കാരി പറയുന്നു.

ഭർത്താവ് വീട്ടിലേക്ക് ഒരു ചില്ലിക്കാശുപോലും കൊടുക്കുന്നില്ല. “കറൻ്റ് ബില്ല് പലപ്പോഴും അടയ്ക്കാറില്ല. കടങ്ങൾ കൂടുന്നു. പലിശക്കാർ വന്ന് ഉപദ്രവിക്കുന്നു. പേടിച്ചാണ് ഇന്ന് ഞാൻ കഴിയുന്നത്.”

പടിഞ്ഞാറൻ ഉത്തർപ്രദേശിലെ സയാന പട്ടണത്തിലെ അവരുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് 30 കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള അയാദ്നഗർ എന്ന ഗ്രാമത്തിൽ അച്ഛനമ്മമാരെ കാണാൻ പോകുമ്പോഴൊക്കെയും, അയൽക്കാരും ബന്ധുക്കളും അവരുടെ ഈ മാനസിക സമ്മർദ്ദത്തെ സാരമുള്ളതല്ലെന്ന് പറഞ്ഞ് തള്ളിക്കളയും.

ഭർത്താവിൻ്റെയടുത്തേക്ക് തിരിച്ചുപോകാൻ അവർ നിർബന്ധിക്കും. വർഷങ്ങളോളം അവളതാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. മകളോടൊപ്പം.

അഞ്ജുവിൻ്റെ അച്ഛൻ 15 വർഷം മുമ്പ് മരിച്ചതിൽപ്പിന്നെ അമ്മ ഒറ്റയ്ക്കാണ് കഴിയുന്നത്. “ഒരു ദിവസം ഞാൻ എല്ലാം മതിയാക്കി എൻ്റെ വീട്ടിലേക്ക് മടങ്ങിപ്പോന്നു. അയാൽ ഒരിക്കൽപ്പോലും വന്നില്ല. ഞാൻ തിരിച്ചുപോയതുമില്ല,” അമ്മയോടൊപ്പം ഒരു കയറ്റുകട്ടിലിലിരുന്ന് അഞ്ജു പറയുന്നു

ഒരു കർഷകത്തൊഴിലാളിയായി ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി അവർ. ദിവസം 200-250 രൂപ കൂലിയായി കിട്ടും. ജോലിയുണ്ടെങ്കിൽ, കൃഷിയുടെ സമയത്ത്.

2017-ൽ വീണ്ടും വിവാഹം കഴിക്കാൻ അവർ തീരുമാനിച്ചു. രണ്ടാമത്തെ മകളും ജനിച്ചു. “വീണ്ടും ജീവിക്കാൻ ഞാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ രണ്ടാമത്തെ വിവാഹം, ആദ്യത്തേതിനേക്കാൾ മോശമായിരുന്നു. അയാളും ദിവസവും കുടിച്ച് വന്ന് എന്നെ തല്ലും. വീട്ടുസാധനങ്ങളെല്ലാം പെറുക്കി വിറ്റ് കുടിക്കും. ആദ്യം, ധാന്യങ്ങളും, കൂളറുമൊക്കെയായിരുന്നു. പിന്നെ എൻ്റെ തയ്യൽമെഷീൻ. പിന്നീട്, അയാൾ അയാൾ മറ്റ് വീടുകളിൽനിന്ന് മോഷ്ടിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഞാൻ നാണംകെട്ടു.”

എന്തുവന്നാലും പെണ്മക്കളെ പോറ്റണമെന്ന് നിശ്ചയിച്ചുറപ്പിച്ച അഞ്ജു റാണി അമ്മയുടെ അടുത്തേക്ക് മടങ്ങി.”രണ്ട് ബന്ധങ്ങളും തകർന്നതുകൊണ്ട് എനിക്കെന്തെങ്കിലും കുഴപ്പുണ്ടാവുമെന്നാണ് ചുറ്റുമുള്ളവർ വിചാരിച്ചത്.”

കൃഷി ചെയ്യാനും, കള പറിക്കാനും, വിത്ത് വിതയ്ക്കാനും അറിയുന്ന അവിദഗ്ദ്ധ തൊഴിലാളിയായ അഞ്ജു, ചില ദിവസങ്ങളിൽ ജോലി കിട്ടാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാറുണ്ട്.

ഓഗസ്റ്റിലെ ഒരു മഴക്കാറ് മൂടിയ ഉച്ചയ്ക്ക്, നെൽപ്പാടത്ത് ജോലി ചെയ്യുമ്പോൾ, അവർ തൻ്റെ ദു:ഖങ്ങൾ മറ്റുള്ളവരുമായി പങ്കുവെക്കാറുണ്ട്. ജീവിക്കാനുള്ള ധൈര്യം അതവർക്ക് നൽകുന്നു.

“അത് എൻ്റെ മനസ്സിന് ആശ്വാസം തരുന്നു. ചിലപ്പോൾ, ആകെ ഒരു വീർപ്പുമുട്ടുമ്പോൾ, മരിക്കാൻ തോന്നുന്നുവെന്നൊക്കെ ഞാൻ അവരോട് പറയാറുണ്ട്. അപ്പോൾ അവർ, ‘അങ്ങിനെ ചിന്തിക്കുകയേ അരുത്. കുട്ടികൾക്ക് പിന്നെ ആരാണുള്ളത്? സ്വന്തം കാര്യം നോക്കി, കുട്ടികളെക്കുറിച്ച് ചിന്തിക്കൂ. നിന്നെ ഉപേക്ഷിക്കാൻ ഭർത്താവ് തീരുമാനിച്ചില്ലേ? അവൻ അവൻ്റെ വഴിക്ക് പോകട്ടെ’ എന്ന് പറയും. അത് കേൾക്കുമ്പോൾ അല്പം ആശ്വാസം ലഭിക്കും.”

പണിസ്ഥലത്ത് കിട്ടുന്ന ഇത്തരത്തിലുള്ള സാഹോദര്യങ്ങളുണ്ടായിട്ടും ചിലപ്പോൾ, രാത്രി ഉറക്കം കിട്ടാതെ അഞ്ജു തിരിഞ്ഞും മറിഞ്ഞും കിടക്കും. പല പല ആധികൾ ചിന്തകളിലേക്ക് കടന്നുവരും. ഈ വർഷത്തെ രക്ഷാബന്ധൻ ദിവസം, അവൾ, കുട്ടിക്കാലത്ത് തനിക്ക് നഷ്ടപ്പെട്ട സഹോദരന്മാരെക്കുറിച്ചോർത്തു. “എൻ്റെ രണ്ട് പെണ്മക്കൾക്കും സഹോദരരില്ല. അവരുടേയും അവസ്ഥ എന്നെപ്പോലെയാവുമോ അവരുടേയും അവസ്ഥ എന്ന് എനിക്ക് തോന്നാറുണ്ട്. അച്ഛനോ, സഹോദരനോ ഇല്ലാതെ.”

അഞ്ജു ചാമർ സമുദായാംഗമാണ് (ഉത്തർ പ്രദേശിൽ പട്ടികജാതിയാണ് അവർ). ഈ ജാതിസമുദായത്തിലെ മിക്കവരും ഭൂരഹിത കർഷകത്തൊഴിലാളികളാണ്. അടിസ്ഥാനസൗകര്യങ്ങളിൽപ്പോലും വിവേചനവും വിലക്കുകളും നേരിടുന്നവർ.

ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് പരിചിതമായ ഇത്തരം വെല്ലുവിളികൾ കൂടുതൽ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്നത് ദളിത് സ്ത്രീകളാണെന്ന് അവർ പറയുന്നു. വീടിനകത്തും പുറത്തുമുള്ള ഇത്തരം സംഘർഷങ്ങൾ ആഴമുള്ള മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളിലേക്ക് നയിക്കാറുണ്ടെങ്കിലും, ആവശ്യമായ വൈദ്യസഹായം കിട്ടാതെ, ഇതിനെയൊക്കെ വിധിയെന്നും നിർഭാഗ്യമെന്നും കരുതി സ്വീകരിക്കുകയാണ് അവർ.

ഈ അഭിമുഖത്തിനുവേണ്ടി ഇരുന്നുതന്ന മറ്റ് ദളിത് സ്ത്രീകളെപ്പോലെ, അഞ്ജുവും പലപ്പോഴും സംസാരത്തിനിടയ്ക്ക് നിശ്ശബ്ദതയിലേക്ക് വീണു. ആഖ്യാനംപോലെത്തന്നെ ആ നിശ്ശബ്ദതയും സംസാരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ചിന്തയിൽ ആണ്ടിരിക്കുമ്പോഴത്തെ ആ നിശ്ശബ്ദത മനസ്സിൻ്റെ ഇടങ്ങളെ വെളിവാക്കുന്നു.

തൻ്റെ മാനസികവ്യഥയുടെ പ്രകൃതത്തെക്കുറിച്ച് അജ്ഞാതയായ അഞ്ജു, മറ്റ് ആയിരക്കണക്കിന് ദളിത് സ്ത്രീകളെപ്പോലെത്തന്നെ, തൻ്റെ ഇരുണ്ട മാനസികാവസ്ഥകളെ, ഗുരുതരമായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു മാനസികാരോഗ്യപ്രശ്നമായി തിരിച്ചറിഞ്ഞിരുന്നില്ല. എന്നാൽ മാനസികരോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രത്യേകമായ സ്ഥിതിവിവരക്കണക്കൊന്നും നിലനിൽക്കുന്നില്ല. 'വൈകല്യം' എന്ന വിശാലമായ ഒരു വർഗ്ഗത്തിനകത്താണ്, ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ സർവേ, മാനസികാസ്വാസ്ഥ്യങ്ങളെ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത്.

"എൻ്റെ ഒരേയൊരു തർക്കം, അയാളുടെ മദ്യപാന ശീലത്തെക്കുറിച്ച് മാത്രമായിരുന്നു. ആ ഒരു കാര്യത്തിൽ സന്ധിചെയ്യുന്നതിലുള്ള എൻ്റെ പരാജയമാണ് എന്നെ ശിക്ഷിച്ചത്. ഇതെല്ലാം ഒറ്റയ്ക്ക് സഹിക്കാൻ എന്നെ വിട്ടുകൊടുത്തുകൊണ്ട്."

രണ്ട് പെൺകുട്ടികൾക്ക് കിട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന വിദ്യാഭ്യാസം ഒരേകാസശ്വാസമാണെങ്കിലും മാനസികസംഘർഷത്തിന് അത് കുറവൊന്നും വരുത്തുന്നില്ല. "'ജീവിതത്തിൽ സന്തോഷം കണ്ടെത്താമെന്ന പ്രതീക്ഷ ഞാൻ കൈവിട്ടു,' അഞ്ജു പറയുന്നു. "ഞാൻ എന്തെങ്കിലും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിൽ അതവർക്കുവേണ്ടി മാത്രമാണ്. എൻ്റെ ജീവിതം എന്തായാലും നരകമായി"

അഞ്ജുവിനെപ്പോലെ വിധിക്ക് കീഴടങ്ങിയിരിക്കുകയാണ് 23 വയസ്സുള്ള ശിവാനി എന്ന മറ്റൊരു ചാമർ സമുദായാംഗവും. അയാദ്നഗറിലെ വാത്മീകികളുടെ വാസകേന്ദ്രത്തിലാണ് അവരുടെ താമസം. 10-ൽ പഠിക്കുമ്പോൾ വിവാഹ ചെയ്തയച്ചതുകാരണം ആ പരീക്ഷ എഴുതാൻ അവൾക്ക് സാധിച്ചില്ല.

എട്ടുമാസമായി കിടപ്പിലാണ് അവർ. നടക്കുമ്പോൾ ക്ഷീണിച്ച ശരീരം വേദനിക്കുന്നതിനാൽ, ചുവരിൽ കൈപ്പത്തിയമർത്തിപ്പിടിച്ചാണ് അവർ നടക്കുന്നത്. ആദ്യം മഞ്ഞപ്പിത്തവും പിന്നീട് ക്ഷയവും വന്ന അവർ ആ രണ്ട് രോഗങ്ങളുമായി മല്ലിടുകയാണ്.

മകളെ ചേർത്തുപിടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹംകൊണ്ട് കഴിയുന്നതും വേഗം സുഖപ്പെടാൻ ആഗ്രഹിക്കുകയാണ് അവർ. മൂന്ന് വയസ്സുള്ള മകളെ നോക്കാനുള്ള ശക്തിയില്ലാതെ അവർ നിസ്സഹായയാവുന്നു. മകൾ മണലിൽ കൊട്ടാരമുണ്ടാക്കിക്കളിക്കുന്നത് നോക്കി കയറ്റുകട്ടിലിൽ കിടന്ന് അവർ കണ്ണീര് തുടച്ച്, ഒന്ന് എഴുന്നേറ്റിരുന്നു.

“അസുഖം വരുന്നതിനുമുമ്പ് വീട്ടുപണികളൊക്കെ ഞാൻ സുഖമായി ചെയ്തിരുന്നു. ഇപ്പോൾ എൻ്റെ പണി കുടുംബം ഏറ്റെടുത്തിരിക്കുകയാണ്. ഭർത്തൃവീട്ടുകാർ ജോലി ചെയ്യുന്നതും നോക്കി കട്ടിലിൽ കിടക്കേണ്ടിവരുന്നതോർത്ത് എനിക്ക് ലജ്ജ തോന്നുന്നു. വേഗം സുഖപ്പെട്ട് വീട്ടിലെ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്യാൻ കഴിഞ്ഞാൽ മതിയായിരുന്നു,” അവർ പറയുന്നു,

ദീർഘകാലത്തെ അസുഖം തന്നെ കാഴ്ചയിലും ശരീരത്തിലും മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തിയതായി അവർ കരുതുന്നു. “കണ്ണാടി നോക്കാനേ തോന്നുന്നില്ല.” “നല്ല സുന്ദരിയായിരുന്നു. അസുഖം വന്ന് കറുത്തുപോയി,” ഭർത്താവിൻ്റെ അമ്മയും പറയുന്നു.

17 വയസ്സിൽ വിവാഹം കഴിഞ്ഞ ശിവാനിയുടെ ആദ്യത്തെ കുട്ടി ആണായിരുന്നുവെങ്കിലും, 18-ആം മാസം ആ കുഞ്ഞ് മരിച്ചു. “എനിക്കുണ്ടായ അതേ അസുഖമായിരുന്നു അവനും എന്ന് എല്ലാവരും പറയുന്നു. നെഞ്ചിൽ കഫംകെട്ടുന്ന അസുഖം. മരിച്ചതിനുശേഷമാണ് അത് അറിഞ്ഞത്.”

മകൾക്കും രോഗമുണ്ട്. ജന്മനാ, അവളുടെ ഹൃദയത്തിൻ്റെ ഭിത്തിയിൽ ഒരു അസാധാരണ സുഷിരമുണ്ട്. “അവൾക്ക് ഹൃദയത്തിൽ ഓട്ടയുണ്ട്.”

ഒരു കാലിന് വൈകല്യമുള്ള ഭർത്താവ് കൂലിപ്പണിക്കാരനാണ്. ജോലി കണ്ടെത്താൻ അയാൾ ബുദ്ധിമുട്ടുന്നു. അസുഖം വരുന്നതിനുമുമ്പ്, മുളക്, നെൽപ്പാടങ്ങളിൽ വിളവെടുപ്പുകാലത്ത് ശിവാനി ജോലി ചെയ്യാറുണ്ടായിരുന്നു.

ചികിത്സയ്ക്കുവേണ്ടി ശിവാനിക്ക്, 10 കിലോമീറ്റർ അകലെ, ചികിത്സാസൗകര്യങ്ങളുള്ള അയാദ്നഗറിലേക്ക് പോകേണ്ടിവരുന്നു. അവിടെയാണ് അവരുടെ രക്ഷിതാക്കൾ താമസിക്കുന്നത്.

2011-ലെ സെൻസസ് പ്രകാരം 4,400 ആളുകൾ താമസിക്കുന്ന ആ ഗ്രാമത്തിൽ ദേശീയ കുടുംബാരോഗ്യ മിഷൻ്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു ആരോഗ്യകേന്ദ്രമുണ്ട്. പനി, തൊണ്ടവേദന, ദഹനപ്രശ്നങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള ആരോഗ്യ പരിശോധനയും ചികിത്സയും നൽകുന്ന ഒരു സമൂഹ ആരോഗ്യ ഉദ്യോഗസ്ഥനുണ്ട് അവിടെ. ശിവാനിയുടേതുപോലുള്ള കൂടുതൽ സങ്കീർണമായ കേസുകൾക്ക് അവർക്ക് ഹാപുരിലെ സ്വകാര്യ ആശുപത്രി മാത്രമാണ് ആശ്രയം.

അസുഖം വരുമ്പോഴൊക്കെ ശിവാനിയെ അച്ഛനമ്മമാരുടെ വീട്ടിലേയ്ക്കയക്കും. “അവിടെനിന്നാണ് അസുഖം വരുന്നതെന്നാണ് അവർ കരുതുന്നത്. ഭർത്താവിൻ്റെ രക്ഷിതാക്കളുടെ വീട്ടിൽ എന്നെ ഡോക്ടറുടെയടുത്ത് കൊണ്ടുപോവുകപോലുമില്ല. എൻ്റെ വീട്ടിൽ പോയാൽ, അമ്മയാണ് കുളിപ്പിക്കുകയും മറ്റും ചെയ്യുക. സഹോദരൻ എന്നെ കക്കൂസിലേക്കും കുളിമുറിയിലേക്കും എടുത്തുകൊണ്ടുപോവും.” മാസങ്ങളോളം അവർ അവിടെ കഴിയും. ഭേദമാവുമ്പോൾ വീട്ടിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകും.

“വീട്ടുകാർക്ക് ഞാനൊരു ഭാരമാവുകയാണെന്ന് തോന്നും. അവർ കാരണമാണ് ഞാൻ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നത്,” ശിവാനി പറയുന്നു. അച്ഛൻ ദിവസക്കൂലിക്ക് മേസൺ ജോലി ചെയ്യുന്നു. മകളുടെ ചികിത്സയ്ക്ക് ഇക്കഴിഞ്ഞ വർഷങ്ങളിൽ ധാരാളം വായ്പയെടുത്തുകഴിഞ്ഞു അദ്ദേഹം.

ശിവാനിയുടെ വീട്ടിൽനിന്ന് അധികദൂരത്തല്ലാതെയാണ് കോലി സമുദായക്കാരിയായ 28-കാരിയായ കിരൺ താമസിക്കുന്നത്. ഉത്തർ പ്രദേശിലെ പട്ടികവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടവരാണ് അവർ. ത്വക്കിൽ ഒരുതരം പൂപ്പൽ പിടിക്കുന്ന അസുഖമാണ് അവർക്ക്. ചികിത്സിച്ചില്ലെങ്കിൽ ദേഹം മുഴുവൻ പരക്കുന്ന ഒരുതരം രോഗം. ഇതുകാരണമുള്ള മാനസികസമ്മർദ്ദം മാത്രമല്ല അവർക്കുള്ളത്. 2019- അവരുടെ അഞ്ചുമാസം പ്രായമുള്ള മകൻ, കൈകളിൽ കിടന്ന് മരിച്ചു മാസങ്ങളോളം പരിശോധനകൾ നടത്തിയിട്ടും അവൻ്റെ അസുഖം തിരിച്ചറിയാനായില്ല.

ഹാപുർ പട്ടണത്തിലെ ഡോക്ടർമാർ അവരോട്, 60 കിലോമീറ്റർ ദൂരെയുള്ള ന്യൂ ദില്ലിയിലെ ഓൾ ഇന്ത്യാ ഇൻസ്റ്റിട്യൂറ്റ് ഓഫ് മെഡിക്കൽ സയൻസസിലേക്ക് (എ.ഐ.ഐ.എം.എസ്) പോകാൻ നിർദ്ദേശിച്ചു. പരിശോധനകളിൽനിന്ന്, ഹൃദയരോഗം തിരിച്ചറിഞ്ഞു. രണ്ടാമത്തെ തവണ ദില്ലിയിലേക്ക് പോകാനുള്ള പൈസ സ്വരുക്കൂട്ടുന്നതിനിടയ്ക്ക്, കുട്ടിയുടെ ആരോഗ്യം പെട്ടെന്ന് മോശമായി.

“കുറച്ച് കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അവൻ്റെ കരച്ചിൽ നിന്നു. അവനെ രക്ഷപ്പെടുത്താൻ കഴിയുമായിരുന്നു,” ആകെ തകർന്നടിഞ്ഞ് അവർ പറയുന്നു.

ഭർത്താവ് വാർഷിക ‘കൻവർ യാത്ര’യ്ക്ക് പോയ സമയത്ത്, മഴക്കാലത്താണ് ഈ ദുരന്തമുണ്ടായത്. ഹരിദ്വാറിലെ ഗംഗയിൽനിന്ന് ജലം സംഭരിച്ച്, ഗ്രാമങ്ങളിലും വീടിനടുത്തുമുള്ള ശിവക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിവേദിക്കാനായി ഹിന്ദു തീർത്ഥാടകർ, പലപ്പോഴും നഗ്നപാദരായി എല്ലാ വർഷവും നടത്തുന്നതാണ് ആ യാത്ര.

“ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോടെ പോകരുതെന്ന് പറഞ്ഞതാണ്. എന്നാൽ ഇതൊരു കാരണമാണെന്ന് പറഞ്ഞ്, എൻ്റെ വാക്ക് കേൾക്കാതെ പോയതായിരുന്നു. എൻ്റെ കുടുംബത്തിലെ എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ‘കൻവർ യാത്ര’യ്ക്ക് പോയിരുന്നു.

ഒരുവർഷത്തിനുശേഷം കിരൺ വീണ്ടും ഗർഭിണിയായെങ്കിലും, ഗർഭത്തിൻ്റെ രണ്ടാം പാദത്തിൽ ഭ്രൂണം നഷ്ടപ്പെട്ടു. പിന്നീട് അവർ ഇരട്ടകളെ പ്രസവിച്ചു.

കുടുംബത്തിൻ്റെ സാമ്പത്തികസ്ഥിതിയെ മെച്ചപ്പെടുത്താൻ, കിരൺ തുന്നൽപ്പണികൾ ചെയ്യുന്നുണ്ട്. തുന്നൽ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഭർത്താവ് കൂലിപ്പണിക്കാരനാണ്. “അയൽവക്കത്തെ ചില സ്ത്രീകൾ തയ്ക്കാൻ തുണി കൊണ്ടുവരും. മാസം ആയിരമോ രണ്ടായിരമോ അതിൽനിന്ന് കിട്ടുന്നുണ്ട്,” അവർ പറയുന്നു. എന്നാൽ, വാടകയും, വായ്പാ തിരിച്ചടവുമൊക്കെയായി ആ പണം തികയുന്നില്ല. അതെല്ലാം നോക്കുമ്പോൾ തൻ്റെ ത്വഗ്രോഗം ‘നിസ്സാരമായി’ തോന്നുന്നു എന്ന് കിരൺ പറഞ്ഞു.

അസൗകര്യങ്ങളൊക്കെയുണ്ടെങ്കിലും വീട്ടുജോലിയും തുന്നലുമായി സ്വയം ഏർപ്പെട്ടിരിക്കാൻ അവർ അദ്ധ്വാനിക്കുന്നു. “അല്ലെങ്കിൽ എനിക്ക് ജീവിക്കാനാവില്ല. രണ്ട് കുട്ടികളെ നഷ്ടപ്പെട്ടതിൻ്റെ വിഷമത്തിൽനിന്ന് കരകയറാൻ അല്ലെങ്കിൽ ഞാൻ ബുദ്ധിമുട്ടുമായിരുന്നു.”

താൻ കണ്ടുമുട്ടുന്ന പല സ്ത്രീകൾക്കും തങ്ങളുടെ മാനസികപ്രശ്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് പറയാനുള്ള ധൈര്യമോ അതിനെ ശ്രദ്ധിക്കാനുള്ള സമയമോ ഇല്ലെന്ന്, അയാദ്നഗറിലെ അംഗീകൃത സാമൂഹികാരോഗ്യ പ്രവർത്തകയായ കവിതാ റാണി (ആശ പ്രവർത്തക) പറയുന്നു. “വിഷാദരോഗത്തിനുള്ള ചികിത്സ കിട്ടുന്നത് പോകട്ടെ, കുടുംബാംഗങ്ങളുടെ ആരോഗ്യത്തിനുവേണ്ടി ചിലവിടാനുള്ള പൈസപോലും അവരുടെ കൈയ്യിലില്ല.” ഇനി എന്തെങ്കിലുംവശാൽ ചികിത്സ നടത്താൻ ഏതെങ്കിലും സ്ത്രീ ധൈര്യം സംഭരിച്ചാൽപ്പോലും അതിനുള്ള പൈസ കടം വാങ്ങേണ്ടിവരും അവർക്ക്. സ്വന്തമായി പൈസയില്ലെങ്കിൽ അവരെങ്ങിനെ അത് തിരിച്ചടയ്ക്കും?”

2024 നവംബറിൽ കവിതയ്ക്ക് കുറച്ചുകാലം നീണ്ടുനിന്ന പനി വന്നു. മറ്റ് വഴിയില്ലാതെ അവർ, അയൽക്കാരിയിൽനിന്ന് ചികിത്സയ്ക്ക് പണം കടം വാങ്ങി. ഗ്രാമത്തിലെ മറ്റ് സ്ത്രീകളെപ്പോലെ ഇവരും ഒരു ഒരു ‘വ്യാജവൈദ്യനെ’ കണ്ടു. അയാൾ കുറച്ച് ദിവസത്തേക്കുള്ള മരുന്നും കൊടുത്തു. “വെറും വയറ്റിൽ ഞാൻ മരുന്ന് കഴിച്ച് ഉറങ്ങാൻ പോകും. ഒരു ദിവസം ആരോഗ്യം വളരെ മോശമായി. ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ആരുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. രക്ഷപ്പെടില്ല എന്നുതന്നെ തോന്നി. ഒരേയൊരു ചിന്തയാണ് എന്നെ അലട്ടിയത്: എനിക്കെന്തെങ്കിലും സംഭവിച്ചാൽ, എൻ്റെ മക്കൾക്കാരുണ്ട്?” അവർ പറയുന്നു.

അഞ്ജുവിനെപ്പോലെ കവിതയ്ക്കും ഭർത്താവിൽനിന്ന് ഒരു പിന്തുണയും പ്രതീക്ഷിക്കാനാവുമായിരുന്നില്ല. “എന്ത് സമ്പാദിച്ചാലും അത് കള്ളിൽ ചിലവാക്കും.”

വിഷാദരോഗത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരണയും, മാനസികാരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങളെ രൂക്ഷമാക്കുകയോ അതിലേക്ക് നയിക്കുകയോ ചെയ്യുന്ന സാമൂഹിക-സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങളും തമ്മിലുള്ള വലിയ വിടവിനെക്കുറിച്ച് സംസാരിക്കുമ്പോൾ, അവർ പറഞ്ഞത്, സ്ത്രീകൾ ഈ സമ്മർദ്ദവും ആകാംക്ഷയുമൊക്കെ അവരുടെ നിത്യജീവിതത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി കാണുന്നു എന്നാണ്. “സ്വയം ആലോചനകളിലും വേണ്ടാത്ത ചിന്തകളിലും മുഴുകി ഒടുവിൽ അവരുടെ തല വേദനകൊണ്ട് പൊട്ടുന്ന അവസ്ഥയിലെത്തും. അപ്പോൾ അവർ ഒരു ദുപ്പട്ടയോ മറ്റോ തലയിൽ മുറുക്കിച്ചുറ്റി കിടക്കും. അതും ഫലിച്ചില്ലെങ്കിൽ, മരുന്നുകടക്കാരൻ്റെ കൈയ്യിൽനിന്ന് സാർഡോണോ മറ്റോ വാങ്ങിക്കഴിക്കും. അങ്ങിനെ ആ ചക്രം തുടരും.”

സ്വന്തം വികാരങ്ങളൊക്കെ തള്ളിക്കളയാനുള്ള ഒരു തോന്നലുണ്ടാവുന്നുവെന്ന് അഞ്ജു സമ്മതിക്കുന്നു. തൻ്റെ തോന്നലുകളൊക്കെ അടക്കിവെച്ച്, കുടുംബത്തിൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിക്കുക എന്നത് ഒരു ശീലമായി എന്ന് അവർ പറയുന്നു. “ദൈവം എനിക്കായി വിധിച്ചിട്ടുള്ളതിലധികമൊന്നും എനിക്ക് പ്രതീക്ഷിക്കാനാവില്ല. സ്വന്തം നിലയ്ക്കുള്ള ജീവിതം കരുപ്പിടിപ്പിക്കാൻ ഞാൻ പല തവണ ശ്രമിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഏകാന്തത മാത്രമാണ് എനിക്ക് കിട്ടിയത്.”

ഇതിൽ പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള അഭിപ്രായങ്ങളും കാഴ്ചപ്പാടുകളും റിപ്പോർട്ടറുടേത് മാത്രമാണ്. ലാഡ്ലിക്കും യു.എൻ.എഫ്.പി.എ. ക്കും ഇതേ അഭിപ്രായമായിരിക്കണമെന്നില്ല.

ഈ കഥ ആദ്യം റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തത് ഹിന്ദിയിലാണ്

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്