యుద్ధం, పలామూ: అప్పు కంటే దారుణమైనది మరోటి లేదు

లాక్‌డౌన్ సమయం విశాఖపట్నం నుంచి సరాసరి మా ఇంటికి రావటానికి 12 రోజులు నడిచాం," 2020 నాటి కోవిడ్-19 భయంకర అనుభవాన్ని తలచుకుంటూ అన్నారు కయిల్ భుయాఁ (45). అప్పుడాయన అగనంపూడిలోని లార్సన్ & టుబ్రో నిర్మాణ ప్రదేశంలో రోజువారీ కూలీగా పనిచేసేవారు.

ఝార్ఖండ్ వరకూ సుమారు 1000 కిలోమీటర్లు అలా నడిచివారిలో పదిమంది స్త్రీలు, నలుగురు పిల్లలతో సహా మొత్తం 80 మంది ఉన్నారు. "మేం రాత్రింబగళ్ళూ నడిచాం. అలసిపోయినప్పుడల్లా ఒక గంటసేపు నిద్రపోయి, మళ్ళీ నడక మొదలుపెట్టేవాళ్ళం." ఝార్ఖండ్ రాష్ట్రంలోని పలామూ జిల్లాలో ఉన్న రబ్దా గ్రామం వరకూ...

సుమారు ఆరేళ్ళ తర్వాత కయిల్ అటువంటిదే మరొక ప్రయాణానికి - ఈసారి రైలులో, దేశ రాజధాని ప్రాంతం నుండి - మరొక భయానక వాస్తవం వైపు తిరిగి వెళ్ళటానికి పూనుకున్నారు.

ఆయన తాను తీర్చలేని అప్పులో పీకల్లోతున కూరుకుపోయారు.

ఇరాన్‌పై అమెరికా-ఇజ్రాయెల్‌లు చేస్తోన్న యుద్ధం కారణంగా ఏర్పడిన ద్రవీకృత పెట్రోలియం గ్యాస్ (ఎల్‌పిజి) సిలిండర్ల తీవ్ర కొరత వల్ల వలస కార్మికులు అత్యంత తీవ్రంగా ప్రభావితమవుతున్నారు.

ఈ మార్చి ప్రారంభంలో, "మరో లాక్‌డౌన్ రాబోతుందని అందరూ అనటం మొదలుపెట్టారు," ఆయన గుర్తుచేసుకున్నారు. ఆయన నోయిడాలోని ఎల్&టి నిర్మాణ ప్రదేశంలో రోజుకు రూ. 500 కూలీకి తాపీ పని చేస్తున్నారు.

ఆ తర్వాత ఎల్‌పిజి ధరలు కిలో 90 రూపాయల నుండి 300 రూపాయలకు మూడు రెట్లు పెరిగాయి. “వంట చేసుకోవడానికి మేం షట్టరింగ్ సామాగ్రిని, ప్లైవుడ్‌ను మండించాం,” ఆయన చెప్పారు. “ఎలాగోలా నెట్టుకొచ్చాం.” అది కూడా కేవలం పది రోజుల పాటు మాత్రమే.

జనం వెళ్ళిపోవటం మొదలెట్టారు. "నా హిసాబ్ (లెక్కలు) తేల్చమని నేను ఠేకేదార్ (కాంట్రాక్టర్‌)ను అడిగాను — నా కూతురి పెళ్ళి ఉంది, లాక్‌డౌన్ సమయంలో లాగా మళ్ళీ ఇక్కడ చిక్కుకుపోవడం నాకు ఇష్టం లేదు," అన్నారు కయిల్. కాంట్రాక్టర్ అతనికి డబ్బు చెల్లించలేదు; తనకు రావాల్సిన రూ. 40,000 తీసుకోకుండానే కయిల్ అక్కడి నుండి వచ్చేశారు.

ఏప్రిల్ 10న ఆయన, మరో పదిమంది కొత్త దిల్లీ రైల్వే స్టేషన్‌లో కిక్కిరిసి ఉన్న ఒక జనరల్ బోగీలోకి ఎక్కారు. "కాలు పెట్టడానికి కూడా అక్కడ చోటు లేదు. మా కాళ్ళు వాచిపోయాయి. డెహరీ వరకు 14 గంటల పాటు నిలబడే ప్రయాణించాం, ఆ తర్వాత ఇంటికి వెళ్ళేందుకు బస్ ఎక్కాం."

ఆయనకు ఇద్దరు కూతుళ్ళు, ఒక కొడుకు ఉన్నారు. వారితో పాటు ఒక లక్ష రూపాయల అప్పు కూడా ఉంది. కూతురి పెళ్ళి దగ్గరపడుతుండటంతో, "ఒక వడ్డీ వ్యాపారి దగ్గర నెలకు నూటికి 5 రూపాయల వడ్డీకి 1.5 లక్ష రూపాయలు అప్పు తీసుకున్నాను. మరో రూ. 50,000ను ఒక ఠేకేదార్ నుండి అడ్వాన్స్ తీసుకున్నాను." ఆయనకున్న అప్పులకు వడ్డీగా ప్రతినెలా సుమారు 10,000 రూపాయలు తప్పనిసరిగా చెల్లించాలి. "ఏం చేయాలి? పెళ్ళి ఉంది, మేం మా మర్యాదను కాపాడుకోవాలి కదా..."

గత లాక్‌డౌన్ సమయంలోలా కాకుండా ఈసారి కయిల్ మళ్ళీ వలస వెళ్ళడానికి 18 నెలలు వేచి ఉండటంలేదు. మే 15న జరిగే పెళ్ళి ముగిసిన రెండు రోజులకే, తండ్రీకొడుకులు పని కోసం వెతుక్కుంటూ చెన్నైకి బయలుదేరుతారు.

రోజుకు రెండు షిఫ్టులు - 16 గంటలు - పనిచేయటం ద్వారా అయన రోజుకు వెయ్యి రూపాయలు సంపాదించగలరు. అయితే, అలా ప్రతి రోజూ పని చేయగలరా? "చెయ్యాలి మరి. మేం తీసుకు డబ్బును తిరిగి ఇచ్చేయాలి."

కయిల్ ఒక్కరే కాదు. "ఈ టోలా (నివాసప్రాంతం)లో కనీసం 20 మంది తిరిగి వచ్చారు," చెప్పారాయన.

అలా తిరిగివచ్చినవారిలో మీనా దేవి ఒకరు.

గత జూన్‌ నెలలో 38 ఏళ్ళ మీనా, భుయాఁ దళిత సముదాయానికే చెందిన తన స్నేహితులైన సరితా దేవి (34), మున్నీ దేవి (45)లతో కలిసి పెరుంబుదూరులోని జెకె టైర్ల కర్మాగారంలో శుభ్రంచేసేవారుగా పనిచేయడానికి చెన్నైకి బయలుదేరారు. “ఎనిమిది గంటల పనికి మాకు రూ. 600 వచ్చేవి,” అన్నారు మీనా. “అది మంచి సంపాదనే.”

2023లో తన పెద్ద కుమార్తె పెళ్ళి జరిగిన తర్వాత ఆమె వలస వెళ్ళడం ప్రారంభించారు. ఆ పెళ్ళి కోసం ఆమె దస్ రూప్యా సైకడా (నెలకు 10 శాతం) వడ్డీ రేటుతో రూ. 25,000 అప్పు తీసుకున్నారు. కేవలం రెండేళ్ళలోనే ఆ అప్పు రూ. 80,000కు పెరిగింది. దానిని తీర్చడానికి ఆమె ఒక మైక్రో ఫినాన్స్ సంస్థ నుండి రూ. 60,000 అప్పు తీసుకున్నారు, కానీ ఆ అప్పును తీర్చలేకపోయారు. ఆ తర్వాత మరొక సంస్థ నుండి రూ. 75,000 తీసుకున్నారు. ప్రస్తుతం ఆమె ప్రతి నెలా వడ్డీ కింద రూ. 7,200 చెల్లిస్తున్నారు.

ఆమె భర్త జొఖన్ భుయాఁ (45), వారి కుమారుడు నరేశ్ (17) కూడా రోజువారీ కూలీలుగా కొంత సంపాదిస్తారు. "అయినా అది సరిపోవడం లేదు."

మీనా, సరిత, మున్నీ వంటి మహిళలు ఎల్‌పిజి తిరిగి సరఫరా అయ్యేంత వరకు వేచి ఉండలేరు. ప్రతి ఉదయం వారు 20 కిలోమీటర్లు ప్రయాణం చేసి డాల్టన్‌గంజ్‌లోని మజ్దూర్ మండి (కార్మికుల సంత)కి వెళ్తారు. "ఉదయం 8 గంటలకల్లా శ్రామికులతో కిక్కిరిసిపోయిన 8–9 టెంపోలు అక్కడి నుండి బయలుదేరుతాయి," అన్నారు మీనా. "కొన్నిసార్లు ఆ శ్రామికులలో సగం మంది మహిళలే ఉంటారు." వారికి పని దొరికితే ఆ రోజుకు 450 రూపాయలు సంపాదిస్తారు; ఒకవేళ పని దొరక్కపోతే, ఖాళీ చేతులతోనే వెనుదిరుగుతారు.

మీనా ఇంటికి తెచ్చే డబ్బు తరచుగా ఆమె భర్త తాగుడు వ్యసనం పాలవుతుంటుంది — ఆమె ఎదిరిస్తె, అతను ఆమెను కొడతాడు. మీనాకు వచ్చే ఏడాది పెళ్ళి చేయాల్సిన మరో కూతురు కూడా ఉంది. "మేం ఈ అప్పులన్నీ అసలెలా తీర్చాలి?" మరో అప్పు చేయడం అనివార్యమని తెలిసిన ఆమె అడుగుతున్నారు.

"మేం చనిపోతామేమో గానీ, ఈ అప్పులు మాత్రం చావవు."