ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ପଲାମୁ: କରଜଠାରୁ ବଳି ଭୟଙ୍କର ଭାଗ୍ୟ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ

‘‘ଲକଡାଉନ୍ ସମୟରେ, ଆମେ ବିଶାଖାପାଟଣାରୁ ଘରକୁ ଆସିବା ପାଇଁ ୧୨ ଦିନ ଧରି ଚାଲିଥିଲୁ,’’ - ୨୦୨୦ ମସିହାରେ କୋଭିଡ-୧୯ର ତିକ୍ତ ଅନୁଭୂତିକୁ ମନେ ପକାଇ କୁହନ୍ତି ୪୫ ବର୍ଷୀୟ କାୟିଲ ଭୂୟାଁ। ସେତେବେଳେ ଅଗନାମପୁଡ଼ିରେ ଲାର୍ସେନ୍ ଏଣ୍ଡ ଟୁବ୍ରୋ (ଏଲ୍‌ ଆଣ୍ଡ ଟି)ର ଏକ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳରେ ଜଣେ ଦୈନିକ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ ସେ କାମ କରୁଥିଲେ।

ସେମାନେ ପ୍ରାୟ ୮୦ ଜଣ ଥିଲେ, ସେଥିରେ ୧୦ ଜଣ ମହିଳା ଏବଂ ୪ ଜଣ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ରହିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାୟ ହଜାରେ କିଲୋମିଟର ପାଦରେ ଚାଲି ଚାଲି ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡକୁ ଆସିଥିଲେ। ‘‘ଆମେ ଦିନରାତି ଚାଲୁଥିଲୁ। ଯେତେବେଳେ ଥକି ଯାଉଥିଲୁ, ଗୋଟେ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ଶୋଇପଡୁଥିଲୁ, ତା’ପରେ ପୁଣି ଚାଲିବା ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲୁ।’’ ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପଲାମୁ ଜିଲ୍ଲାର ରାବଦା ଗାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ଏମିତି ଆସିଥିଲେ।

ପ୍ରାୟ ଛଅ ବର୍ଷ ପରେ, ଜାତୀୟ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ (ଏନସିଆର)ରୁ ଟ୍ରେନ୍ ଯୋଗେ ସମାନ ଧରଣର ଯାତ୍ରା କରିଛନ୍ତି କାୟିଲ। ଆଉ ଏକ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥିତିର ମୁକାବିଲା କରିବାକୁ ସେ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି।

ସେ ଏବେ ଋଣ ଭାରରେ ବୁଡ଼ି ରହିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ସେ ଶୁଝିପାରୁନାହାନ୍ତି।

ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲ ଏବଂ ଇରାନ ଯୁଦ୍ଧ ଯୋଗୁଁ ଏଲପିଜି ସିଲିଣ୍ଡରର ଘୋର ଅଭାବ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକମାନେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଛନ୍ତି।

‘‘ମାର୍ଚ୍ଚ ଆରମ୍ଭରେ, ସମସ୍ତେ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଆଉ ଏକ ଲକଡାଉନ୍ ଆସୁଛି,’’ ମନେ ପକାଇ କହିଥିଲେ କାୟିଲ। ନୋଏଡାସ୍ଥିତ ‘ଏଲ୍‌ ଆଣ୍ଡ ଟି’ ନିର୍ମାଣ ସ୍ଥଳରେ ସେ ଜଣେ ରାଜମିସ୍ତ୍ରୀ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲେ। ଦୈନିକ ତାଙ୍କୁ ୫୦୦ ଟଙ୍କା ମଜୁରି ମିଳୁଥିଲା।

ତା’ପରେ ଏଲପିଜି ଦର ତିନିଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇ କିଲୋଗ୍ରାମ ପିଛା ୯୦ ଟଙ୍କାରୁ ୩୦୦ ଟଙ୍କାକୁ ହୋଇଗଲା। ‘‘ଆମେ ରୋଷେଇ କରିବା ପାଇଁ ସଟରିଂ ସାମଗ୍ରୀ ଏବଂ ପ୍ଲାଇଉଡ୍ ଜଳାଉଥିଲୁ,’’ ସେ କୁହନ୍ତି। ‘‘ମାତ୍ର ୧୦ ଦିନ ପାଇଁ ଆମେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଚଳିଗଲୁ।’’

ଲୋକେ ଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। କାୟିଲ କୁହନ୍ତି, ‘‘ହିସାବ କରି ମୋ ଟଙ୍କା ମତେ ଦେଇଦେବାକୁ ମୁଁ ଠିକାଦାରଙ୍କୁ କହିଲି - ମୋ ଝିଅର ବାହାଘର ଅଛି ଏବଂ ମୁଁ ଲକଡାଉନ୍ ଭଳି ଫସିବାକୁ ଚାହୁଁନଥିଲି।’’ ହେଲେ ଠିକାଦାର ଟଙ୍କା ଦେଲେ ନାହିଁ ଏବଂ କାୟିଲ ତାଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ୟ ୪୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ନ ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲେ।

ଏପ୍ରିଲ ୧୦ ତାରିଖରେ, ଅନ୍ୟ ଦଶ ଜଣଙ୍କ ସହ ସେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀ ରେଳ ଷ୍ଟେସନରେ ଏକ ଜେନେରାଲ୍ ବଗିରେ ବସିଲେ। ‘‘ସେଠାରେ ଗୋଡ଼ ରଖିବାକୁ ବି ଜାଗା ନଥିଲା। ଆମ ଗୋଡ଼ ଫୁଲି ଯାଇଥିଲା। ଆମେ ଦେହରି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୧୪ ଘଣ୍ଟା ଟ୍ରେନରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇ ଆସିଲୁ, ତା’ପରେ ବସ୍‌ ଧରି ଘରକୁ ଫେରିଲୁ।’’

ତାଙ୍କର ଦୁଇଟି ଝିଅ ଏବଂ ଗୋଟିଏ ପୁଅ - ଏବଂ ତାଙ୍କ ଉପରେ ୧ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଋଣ ବୋଝ ଅଛି। ଝିଅର ବାହାଘର ପାଖେଇ ଆସୁଥିବାରୁ, ‘‘ମୁଁ ଜଣେ ମହାଜନଠାରୁ ଆଉ ଦେଢ଼ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ଋଣ ନେଇଛି। ମାସିକ ୫ ଟଙ୍କା ସୁଧରେ ଅର୍ଥାତ ପ୍ରତି ମାସରେ ଶହେ ଟଙ୍କାରେ ୫ଟଙ୍କା ସୁଧ। ଜଣେ ଠିକାଦାରଙ୍କଠାରୁ ଅଗ୍ରିମ ଆକାରରେ ଆଉ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଆଣିଛି।’’ ସୁଧ ବାବଦକୁ ପ୍ରତି ମାସରେ ପାଖାପାଖି ୧୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ତାଙ୍କୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ‘‘କ’ଣ କରିବୁ, ବାହାଘର ଅଛି, ଆମକୁ ଆମ ସମ୍ମାନ ବଞ୍ଚାଇବାକୁ ହେବ।’’

ଗତ ଲକଡାଉନ୍ ଭଳି ପୁଣି ଥରେ ଦାଦନ ଯିବା ପାଇଁ କାୟିଲ ୧୮ ମାସ ଅପେକ୍ଷା କରିବେ ନାହିଁ। ମେ’ ୧୫ରେ ବାହାଘର, ଏହାର ଦୁଇ ଦିନ ପରେ, ବାପା-ପୁଅ ଦୁଇ ଜଣ କାମ ପାଇଁ ଚେନ୍ନାଇ ବାହାରିଯିବେ।

ଡବଲ୍ ସିଫ୍ଟ ବା ୧୬ ଘଣ୍ଟା - କାମ କଲେ ସେ ଦିନକୁ ୧,୧୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିପାରିବେ। ସେ କ’ଣ ପ୍ରତିଦିନ ଏପରି କରିପାରିବେ? ‘‘ଆମକୁ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ। ଆମେ ନେଇଥିବା ଟଙ୍କା ଫେରାଇବାକୁ ହେବ।’’

କାୟିଲ ଏକା ନୁହଁନ୍ତି। ‘‘ଏହି ବସ୍ତିରେ ଅତି କମ୍‌ରେ ୨୦ ଜଣ ଲୋକ ଫେରିଛନ୍ତି,’’ ସେ କୁହନ୍ତି।

ମୀନା ଦେବୀ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ।

ଗତ ଜୁନ୍ ମାସରେ, ଭୂୟାଁ ଦଳିତ ସମୁଦାୟର ୩୮ ବର୍ଷୀୟା ମୀନା ନିଜ ସାଙ୍ଗ ସରିତା ଦେବୀ (୩୪) ଏବଂ ମୁନ୍ନି ଦେବୀ (୪୫)ଙ୍କ ସହ ପେରୁମ୍ବୁଦୁରରେ ଥିବା ଜେକେ ଟାୟାର ଫାକ୍ଟେରୀରେ ସଫେଇ କର୍ମଚାରୀ ଭାବେ କାମ କରିବାକୁ ଚେନ୍ନାଇ ଯାଇଥିଲେ। ‘‘ଆମକୁ ଆଠ ଘଣ୍ଟା ପାଇଁ ୬୦୦ ଟଙ୍କା ମିଳୁଥିଲା,’’ କୁହନ୍ତି ମୀନା। ‘‘ଏହି ପାରିଶ୍ରମିକ ଭଲ ଥିଲା।’’

ପ୍ରଥମେ ୨୦୨୩ରେ ତାଙ୍କ ବଡ଼ ଝିଅର ବାହାଘର ପରେ ସେ ପ୍ରବାସୀ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଝିଅ ବାହାଘର ପାଇଁ ସେ ମାସିକ ୧୦ ପ୍ରତିଶତ ସୁଧରେ ୨୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଋଣ ନେଇଥିଲେ। ମାତ୍ର ଦୁଇ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ୮୦,୦୦୦ ଟଙ୍କାକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଥିଲା। ସେହି ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିବା ପାଇଁ ସେ ଗୋଟିଏ ମାଇକ୍ରୋଫାଇନାନ୍ସ ଗ୍ରୁପରୁ ୬୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଋଣ ନେଇଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଶୁଝିବାରେ ବିଫଳ ହେବାରୁ ଅନ୍ୟ ଏକ ଗ୍ରୁପରୁ ୭୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ଋଣ ନେଇଛନ୍ତି। ସେ ଏବେ ପ୍ରତି ମାସରେ କେବଳ ସୁଧ ବାବଦକୁ ୭,୨୦୦ ଟଙ୍କା ଗଣୁଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଜୋଖନ ଭୂୟାଁ (୪୫) ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ପୁଅ ନରେଶ (୧୭) ମଧ୍ୟ ଦୈନିକ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ କିଛି ରୋଜଗାର କରନ୍ତି। ‘‘ତଥାପି ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ।’’

ମୀନା, ସରିତା ଏବଂ ମୁନ୍ନିଙ୍କ ଭଳି ମହିଳାମାନେ ଏଲପିଜି ସୁବିଧା ଉପଲବ୍ଧ ହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ। ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ, ସେମାନେ ୨୦ କିଲୋମିଟର ଦୂର ଡାଲଟନଗଞ୍ଜର ମଜଦୁର ମଣ୍ଡି (ଶ୍ରମ ବଜାର)କୁ ଯାଆନ୍ତି। ‘‘ସକାଳ ୮ଟା ସୁଦ୍ଧା, ୮-୯ଟି ଟେମ୍ପୋରେ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇ ଶ୍ରମିକମାନେ ଯାଇଥାନ୍ତି,’’ କୁହନ୍ତି ମୀନା। ‘‘ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଧା ହେଉଛନ୍ତି ମହିଳା। ଯଦି କାମ ମିଳେ, ସେମାନେ ଦିନକୁ ୪୫୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି। ନଚେତ୍ ଖାଲି ହାତରେ ଘରକୁ ଫେରିଥାନ୍ତି।’’

କାମ କରି ଯେତିକି ଟଙ୍କା ମୀନା ଘରକୁ ଆଣନ୍ତି, ଅନେକ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମଦ ପିଇବାରେ ଏହା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ମୀନା ଏହାକୁ ବିରୋଧ କଲେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପିଟାମରା କରନ୍ତି। ଆସନ୍ତା ବର୍ଷ ମୀନାଙ୍କର ଆଉ ଗୋଟିଏ ଝିଅର ବାହାଘର ଅଛି। ସେ ପଚାରିଥିଲେ, ‘‘ଆମେ ଏତେ ଋଣ କେମିତି ଶୁଝିବୁ?’’ ହେଲେ ସେ ଜାଣିଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଆଉ ଏକ ଋଣ ନେବାକୁ ପଡ଼ିବ।

‘‘ଆମ ଜୀବନ ସରିଯିବ, କିନ୍ତୁ ଏହି କରଜର ବୋଝ କେବେ ସରିବନି’’ - କହିଛନ୍ତି ମୀନା ।