మేళ్‌ఘాట్‌లోని పులి దేవుళ్ళు

పొలాల్లోకి పులి వస్తే శుభసూచకమని మా కోర్కూ సమాజంలో నమ్ముతాం. దాని పాదముద్రలు రైతు సంపదలకు సూచన. అంతటా సుఖసంతోషాలు వెల్లివిరుస్తాయి.

నా పేరు రామ్‌లాల్. మహారాష్ట్రలో, మేళ్‌ఘాట్‌ టైగర్ రిజర్వ్ (ఎమ్‌టిఆర్) బఫర్ ప్రాంతంలోని పాయ్‌విహీర్ గ్రామంలో జన్మించాను. నేను, వసంత్ ఎమ్‌టిఆర్ ప్రధాన ప్రాంతంలోని బోరాత్యాఖేడా గ్రామంలో నివసిస్తాం. మేమిద్దరం కోర్కూ ఆదివాసులం. మా కుటుంబాలు తరతరాలుగా ఈ అడవుల్లోనే నివసిస్తున్నాయి.

ఆవుల, ఎద్దుల పేడలో పులి పంజా గుర్తులు కనిపించడం శుభసూచకం అన్న నమ్మకంతో మేం పెరిగాం. ఆ గుర్తులు ఉండే పిడకను ధాన్యాగారంలో మేం జాగ్రత్తగా భద్రపపరుచుకుంటాం. దాని ఉనికి వల్ల, ఇంట్లో ఎప్పుడూ ధాన్యానికి కొరత ఏర్పడదని నమ్ముతాం.

మేం ఎక్కువగా మొక్కజొన్న, జొన్న, వరి, గోధుమ, చిరుధాన్యాలు, సోయాచిక్కుళ్ళు, వేరుశనగ, పొద్దుతిరుగుడు, నువ్వులు, కంది, పెసర, శనగ, ఇంకా ఇతరత్రా పప్పుధాన్యాలను పండిస్తాం. వీటిలో ఎక్కువ భాగాన్ని మాకోసం వినియోగించుకొని, కొంత భాగాన్ని మాత్రమే అమ్ముతాం. మా సముదాయంలో, చాలామంది రైతులకు అటవీ భూమిని సాగు చేయడానికి వ్యక్తిగత అటవీ హక్కులు ఉన్నాయి. సాగునీటి కోసం మేం వర్షంపైనే కాకుండా, సమీపంలోని వాగులు, బావులపై కూడా ఆధారపడతాం.

ఈ టైగర్ రిజర్వ్‌లో జంగిల్ సఫారీలకు వెళ్ళే పర్యాటకులు, అడవిలో పులిని చూసినప్పుడల్లా తెగ సంబరపడుతుంటారు. గర్వపడుతుంటారు కూడా. అంతే కాకుండా, తమను తాము పులులుగా పిలుచుకోవటం మొదలుపెట్టారు!

కానీ, కోర్కూ ఆదివాసులమైన మేం, పులి తరచుగా కనిపించడం మంచిది కాదని నమ్ముతాం: “కులా మామా, ఆమ్ చో ళకా బాకీ దుగూ [పులి మామా, మాకు ఎప్పుడూ కనిపించకు].” కోర్కూ భాషలో మేం పులిని ‘మామా’ అని పిలుస్తాం - పులిని మేనమామగా సంబోధించి కన్నతల్లులను గౌరవిచడం, లేదా దాన్ని రక్షణ కల్పించే ‘మామ’గా భావించడమే ఇందులోని పరమార్థం.

అందుకే, మా పొలాల్లో పులి ఉనికిని స్వాగతిస్తున్నప్పటికీ, దాన్ని చూడాలని మాత్రం మేం కోరుకోం.

ఎమ్‌టిఆర్‌లో సుమారు 30-39 పులులు నివసిస్తున్నాయని ఒక అంచనా. ఇది మహారాష్ట్ర, మధ్యప్రదేశ్ రాష్ట్రాలలోని సాత్పుడా పర్వత శ్రేణుల దిగువ ప్రాంతంలో ఉంది. ఈ ఉష్ణమండల ఆకురాల్చే పర్వతాలు మధ్యభారతంలో 2,769 చదరపు కిలోమీటర్ల మేర విస్తరించి ఉన్నాయి.

[ఈ అడవిలో పులులు మాత్రమే కాకుండా, చిరుతపులులు, అడవి కుక్కలు, చారల హైనాలు, తోడేళ్ళు, నక్కలు, గుంటనక్కలు, ఎలుగుబంట్లు, సాంబర్ జింకలు, నీల్‌గాయ్‌లు, అడవి దున్నలు, అలుగులు, నాలుగు కొమ్ముల జింకలు, అడవి పందులు, మచ్చల జింకలు, నీటి పిల్లులు, దేవాంగిపిల్లులు (ఒక రకమైన ఎలుగుబంట్లు), ఇండియన్ గజెల్, కోతులు లాంటి ఎన్నో జంతువులు నివసిస్తున్నాయి.]

మనుషులపై దాడి చేస్తున్న పులులు మేం అడవులలో చూస్తూ పెరిగినవి కావని మా కోర్కూ ప్రజల నమ్మకం. అవి బయటి నుండి వస్తున్నాయి.

ఇటీవలి కాలంలో, పులుల దాడికి గురైన బాధితులలో ఎక్కువమంది 20-35 ఏళ్ళ యువకులే అని గమనించొచ్చు. ఇక్కడ సమస్య ఏంటంటే, అడవి గురించీ, అడవి జంతువుల గురించీ, అడవిలోనే పెరిగిన వృద్ధులకు ఉన్నంత అవగాహన యువకులకు ఉండదు.

యువతకు పులితో ఎలా ప్రవర్తించాలో తెలియదు, చుట్టుపక్కల పులి ఉందో లేదో ఎలా అంచనా వేయాలో కూడా తెలియదు. వాళ్ళకి దాని గురించి ఏమాత్రం అవగాహన లేదు. చుట్టుపక్కల పులులు ఉన్నాయనే వాస్తవాన్ని విస్మరించేవాళ్ళే ఎక్కువగా దాడికి గురవుతున్నారు. ఎందుకంటే, వాళ్ళు చిన్నపిల్లలుగా ఉన్నప్పుడు అడవిలో లేరు.

వాళ్ళకివేవీ ఎందుకు తెలియవంటే, మేళ్‌ఘాట్‌ పులుల సంరక్షణ కేంద్రంగా మారినప్పటి నుండి, అంటే గత పాతికేళ్ళుగా ఈ అడవులు మాకు అందుబాటులో లేకుండా మూసివేయబడ్డాయి. అప్పటి నుండి వాళ్ళను అడవిలోకి అనుమతించకపోవటంతో, అడవిలోకి వెళ్ళినప్పుడు ఎలా ప్రవర్తించాలో వారికి తెలియదు.

[పెరిగిపోతోన్న మౌలిక సదుపాయాల అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు స్థానిక పర్యావరణాన్ని మార్చివేసి, టైగర్ రిజర్వ్‌లలో, వాటి చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలలో నివసించే ప్రజల జీవనోపాధులు సంక్షోభంలో పడటానికి దారితీశాయి. అందువలన, స్థానిక సముదాయాలు అటవీ ఉత్పత్తులపై ఎక్కువగా ఆధారపడాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడి, ఇది మనుషులకు, వన్యప్రాణులకు మధ్య సంఘర్షణకు దారితీస్తోంది. మరోవైపు, మధ్యభారత భూభాగంలో పులుల జనాభా అంతకంతకూ పెరుగుతోంది. టైగర్ రిజర్వ్‌ల నుండి బఫర్ జోన్‌లు, పొలాలు, వెలుపలి గ్రామాలకు సైతం పులుల జనాభా వ్యాపిస్తోంది. భారతదేశంలోని 3,682 పులులలో, 1,439 పులులు మధ్యభారతం, తూర్పు కనుమలలో నివసిస్తున్నాయి. స్టేటస్ ఆఫ్ టైగర్స్ 2022 నివేదిక ప్రకారం, తాడోబా-అంధారీ టైగర్ రిజర్వ్‌లలో, పులుల జనాభాలో గణనీయమైన పెరుగుదల కనబడింది.]

మా సముదాయానికి చెందిన వారెవరైనా తమ ఆవులను, గేదెలను మేపడానికో, చిన్నపాటి అటవీ ఉత్పత్తులను సేకరించడానికో అడవిలోకి వెళ్ళినప్పుడు, వారి భద్రత కోసం, అలాగే మా పశువుల భద్రత కోసం గ్రామ ప్రజలందరూ సామూహిక పూజలు చేస్తుంటాం.

[మేళ్‌ఘాట్‌ ఆదివాసులు పూజించే అనేక దేవుళ్ళలో పులి కూడా ఒకటి.]

మా గ్రామంలో పులుల దాడులు పెరిగాయని మాకు అనిపిస్తే, పంచాయతీ సభ్యులు ఒక్కొక్క కుటుంబం నుండి రూ.50 నుండి 100 వరకు విరాళాలు సేకరిస్తారు. ఆ డబ్బుతో కొబ్బరికాయలు, ఖారీక్ [ఎండు ఖర్జూరాలు], నిమ్మకాయలు, జెండాలు, చక్కెర, అగరుబత్తీలు, రవా [గోధుమ రవ్వ], వంట నూనె, బోకుద్ [మేక], మిరపకాయలు, జీలకర్ర, పసుపు, టమోటాలు, ఉప్పు, ఉల్లిపాయలు, వెల్లుల్లి, బియ్యం లాంటివి కొంటాం.

ఆ తరువాత, పులి దేవతకు మేకని బలి ఇస్తాం. ఇంకా, ఈ ఆచారాన్ని నిర్వహించే పూజారి భూమ్కాకి కుంకుమ పూసిన కొబ్బరికాయను అర్పిస్తాం.

అప్పుడు ఆయన, “మేం నీకు ఒక కానుకను సమర్పిస్తున్నాం. దయచేసి మా గ్రామాన్ని వదిలిపెట్టి వెళ్ళిపో. మా జంతువులకు హాని చేయడం ఆపు,” అని ప్రార్థిస్తాడు.

పూజారి ప్రార్థనను ముగించగానే, ఆచారం నిర్వహించడానికి గుమిగూడిన గ్రామ పెద్దలు, యువకులు -సాధారణంగా పురుషులు - ప్రసాదాన్ని వండి, అందరికీ వాడీలలో పంచుతారు. [వాడీ అంటే సాల్ (ఏగిస), లేదా పలాశ్ (మోదుగ) చెట్టు ఆకులు. వీటిని భోజనం చేయడానికి ఉపయోగిస్తారు].

అందరూ భోజనం చేయడానికి కూర్చుంటారు. భోజనం చేసేటప్పుడు ఎవరూ ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడకూడదని, ఒకవేళ ఎవరైనా మాట్లాడితే, పూజకు అయ్యే ఖర్చులన్నీ వాళ్ళే భరించాల్సి వస్తుందని ఆదివాసుల నాయకుడు ప్రకటిస్తారు. దీనికి ఒక కారణం ఉంది. పూజ గురించి ఎవరైనా మాట్లాడితే, దాని ఫలితం దక్కదని మేం నమ్ముతాం. ఇది మా నమ్మకం.

అందుకే, తిన్న తరువాతే జనం మాట్లాడటం మొదలుపెడతారు.

రాబోయే తరాలకు ఈ పూజ ఒక సందేశాన్ని అందిస్తుంది. అదేమిటంటే, మన దేవుళ్ళలో పులి ఒకటి. మనం దాని పట్ల గౌరవంగా వ్యవహరించాలి. మన పూర్వీకులు దాన్ని పూజించారు.

మేళ్‌ఘాట్‌లోని మా గిర్‌గుటీ గ్రామంలో, ప్రజలందరూ కలిసి పులి దేవుని రాతి విగ్రహాన్ని ప్రతిష్ఠించారు. కోర్కూ సముదాయానికి ఇది ఒక పుణ్యక్షేత్రం. చైత్ర మాసంలో (ఏప్రిల్ నెలలో) దీన్ని సందర్శిస్తాం.

కోర్కూ తెగకు చెందిన ఆదివాసులు అడవిలోకి వెళ్ళినప్పుడు, మేం ‘చివిచ్’ అని పిలిచే ఒక పక్షి, పులి సమీపంలో ఉందని మమ్మల్ని హెచ్చరిస్తూ ఒక రకమైన శబ్దం చేస్తుంది. ఆ పక్షి కూతలను బట్టి, పులి 100-200 మీటర్ల దూరంలో ఉందా, లేదా ఇంకా దూరంలో ఉందా అని మేం అంచనా వేస్తాం. తదనుగుణంగా, మేం మా దిశను మార్చుకొని వేరే చోటుకి వెళ్తాం.

ఈ విధంగా మేం మా అడవులను రక్షించుకుంటున్నాం. మా జంతువులను, మా సముదాయాన్ని కూడా సురక్షితంగా కాపాడుకుంటున్నాం.

ఈ కథనాన్ని రచయితలు కోర్కూ, మరాఠీ భాషలలో చెప్పారు. కుండలీకరణాలలో, ఐటాలిక్స్‌లో గుర్తించిన వాక్యాలను పరి సంపాదకీయ బృందం చేర్చింది.

రచయితలు బెంగళూరులోని TDUలో, 2023-2025 కోఎగ్జిస్టెన్స్ ఫెలోషిప్ ప్రోగ్రామ్‌లో భాగంగా ఉన్నారు.

అనువాదం: వై. క్రిష్ణ జ్యోతి