ବନ୍ୟା ସଂକ୍ରାନ୍ତ ନାଟକ ଓ ଦୃଢ଼ ମୁକାବିଲାର ବାର୍ତ୍ତା

ଗୋଟିଏ ପ୍ଲାଟଫର୍ମ ପରି ପ୍ରତୀୟମାନ ଅନ୍ଧାର ଭର୍ତ୍ତି ମଞ୍ଚ ଛାଇ ଭଳି ଦିଶୁଥିବା ନାରୀ ଓ ପୁରୁଷ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କରେ। “ବର୍ଷ ପରେ ବର୍ଷ ପାହାଡ଼ ଉପରୁ ନଦୀ ଧୋଇ ଆଣୁଥିବା ମାଟି ବେଳାଭୂମିରେ ଜମିରହି ଆବଦ୍ଧ ଜଳ କଡ଼େ କଡ଼େ ଦ୍ୱୀପପୁଞ୍ଜ ଗଢ଼ିଥାଏ”। ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ଶୁଭୁଥିବା କଣ୍ଠସ୍ଵର କେରଳର ଏର୍ନାକୁଲମ ଜିଲ୍ଲାର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଗାଁଗୁଡ଼ିକର ଜମି ଓ ଇତିହାସ ସମ୍ପର୍କରେ ପରିଚୟ ଦିଏ। ଛାୟାରୂପଗୁଡ଼ିକର ପୃଷ୍ଠଭୂମିରୁ ପ୍ରକ୍ଷେପ କରାଯାଉଥିବା ଚିତ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ୧୩୪୧ ମସିହାରୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ଇତିହାସ, ଯେତେବେଳେ କି ଏହା ଐତିହାସିକ ମୁଜିରିସ ବନ୍ଦର ସହରର ଅଂଶ ଥିଲା ତାହା ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ।

ମଞ୍ଚ କିଞ୍ଚିତ ଆଲୋକିତ ହେବା ସହ ଆମେ ଦେଖୁ ଦଶ ଜଣ ଚରିତ୍ର ଏକ ଜଳପ୍ଳାବିତ ରାସ୍ତାରେ ଆଣ୍ଠୁଏ ପାଣିରେ ଆଗକୁ ଚାଲୁଛନ୍ତି। ପାଣି ଭିତରେ ସର ସର ଶବ୍ଦ କରି ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଦଗୁଡ଼ିକ ପୃଷ୍ଠଭୂମିର ଦ୍ରୁତ ହେଉଥିବା ସାଇରନ୍ ପରି ଶୁଭୁଥିବା ସଙ୍ଗୀତ ସହ ପାଦ ପାଦ କରି ଦର୍ଶକମାନଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ବଢ଼ିଚାଲେ।

ଶୈଳଜା କେ. ଏସ. ହେଉଛନ୍ତି ମଞ୍ଚରେ ଥିବା ଦଶଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। ନାଟକର ନାମ ଚେଭିତ୍ତୋର୍ମା – ଏକ ସ୍ଥାନୀୟ କାଥୋଲିକ ରୀତି ଯେଉଁଥିରେ ଜଣେ ମରଣାପର୍ଣ୍ଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଆଶ୍ଵସ୍ତ କରିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କ କାନରେ ଫିସ ଫିସ କରି ଶୁଣା ଯାଉଥିବା ପ୍ରାର୍ଥନା। ବାସ୍ତବରେ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ନାଟକ ହେଉଛି ଏପରି ଏକ ସ୍ଥାନ ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ବାସ୍ତବ ଓ କଳ୍ପନାକୁ ଏକାକାର କରିଦିଏ।

“ମୋ ମା’ କହୁଥିବାର ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଶୁଣିଛି ଯେ ପିଲାବେଳେ ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲି। ଖାଲି ଦୁଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ଗୋଟିଏ ଛୋଟ ଝଡ଼ ଭଳି ଥିଲି। ସେହି ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ ମୋ ମା’ ମୋତେ ଖୁଏଇବାକୁ ମନାଇବା ପାଇଁ ଗପ କହୁଥିଲେ। ସାମାନ୍ୟ ଗରମ ଥିବା ଭାତ ଉପରେ ଲୁଣ ସହ ଅଳ୍ପ ନଡ଼ିଆ ତେଲ ବୁଲାହେଇ ପଡ଼ିଥିବା ଭାତର ଦିବ୍ୟ ବାସ୍ନା ଓ ପାଟି ଓଦା କରି ଦେଉଥିବା ସ୍ୱାଦ...! ଏବଂ ତା’ପରେ ମତେ ଯେତେବେଳେ ୧୨ କି ୧୩ ବର୍ଷ ହେଇଥିଲା, ଜଣେ ହସ୍ତରେଖା ପଢ଼ି ପାରୁଥିବା ମହିଳା ଜ୍ୟୋତିଷ ଆମ ଘରକୁ ଆସିଥିଲେ, ଏବଂ ମୋ ହାତ ଦେଖି କହିଲେ, ‘ସେ ଦିନେ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏ ଘରର ସବୁକିଛି ସଫା କରିଦେବ। ଏପରିକି ଶେଷ ଲୁଣ ଦାନାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ନେଇଯିବ!’ ତାହା ମତେ ଚିନ୍ତିତ କରିଦେଲା। ମୁଁ ଏପରି କେବେ କରିବି? କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତେ ହସି ଉଠିଲେ।

“ବହୁ ବର୍ଷ ପରେ, ୨୦୧୮ରେ ମୋ ମା’ ମୋ ସହିତ ଥିଲେ। ସେ ମାତ୍ର କେତେଦିନ ପାଇଁ ରହିବାକୁ ଆସିଥିଲା, ସେହି ଦୁଃଖିନି ମା”। ତା’ ପରେ ହାତରେ ଲୁଣ ଜାର୍‌ ଧରି ଶୈଳଜା ବନ୍ୟାର ତୁରନ୍ତ ପରେ ମା’ଙ୍କୁ ହରେଇବାର କଥା ବିମୁଗ୍ଧ ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ କହି ଶୁଣାଇବେ।

“ନାଟ୍ୟ ଦଳ ହେଉଛି ଗୋଟିଏ ପରିବାର ଭଳି। ଏହା ମୋର ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକୁ ପୁନଃରୁଦ୍ଧାର କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା। ମୁଁ ବୁଝିଲି ଯେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ କିଛି କରିବାକୁ ଓ ସମାଜକୁ ଫେରସ୍ତ ଦେବା ନିମନ୍ତେ ସକ୍ଷମ ଥିଲି”, ୫୭-ବର୍ଷୀୟା ଆତ୍ମ-ନିଯୁକ୍ତ ଶୈଳଜା ଗୌରବାନ୍ଵିତ ସ୍ଵରରେ କହନ୍ତି। ସେ ନିଜକୁ ଜଣେ ଗୃହିଣୀ ବୋଲି କହନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଉଦ୍ୟୋଗୀ ଯେ କି ଆୟ କରିବା ପାଇଁ ଘର ତିଆରି ଆଚାର ବିକ୍ରି କରନ୍ତି। ଏବଂ ଏବେ ନିକଟରେ ଗୋଟିଏ ଗହଣା ଦୋକାନରେ ଜଣେ ବିକ୍ରୟକାରୀ ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଇଛନ୍ତି। “ଗୋଷ୍ଠୀ ନାଟକ ଯାହାକିଛି ୨୦୧୮ରେ ଘଟିଥିଲା ସେଥିରୁ ବାହାରିବା ପାଇଁ ମତେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା, ଏବଂ ମୋର ଅନୁଭୂତିକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ବାଣ୍ଟିଲି, ବିଶେଷ କରି ଆମେ କିପରି [ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟାବେଳେ] ଜୀବନ ବଞ୍ଚୁ ସେ ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ଧାରଣା ନଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ସହ।

ଶୈଳଜାଙ୍କ ୩୨-ବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ଅଭିମନ୍ୟୁ ପି. ଜେ. କହନ୍ତି, “ଗାଁରେ ଆମେ ବନ୍ୟା ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ”। ପୁଥେନଭେଲିକ୍କରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପେରିୟାର ଓ ଚଲକୁଡ଼ି ନଦୀ ଦୁଇଟିର ଠିକ୍ ମଝିରେ ଅବସ୍ଥିତ ଯାହାକୁ ଘେରି ରହିଛି ଜୁଆରଜନିତ ପୋଖରୀ ଓ ଆବଦ୍ଧ ଜଳ। “ପ୍ରତି ବର୍ଷ ପାଖାପାଖି ଡିସେମ୍ବର ବେଳକୁ ଜୁଆର ହେବା ଯୋଗୁଁ ପାଣି ଘର ଭିତରକୁ ଆସିଯାଏ କିମ୍ବା ରାସ୍ତା ଉପରେ ଜମିଯାଏ ଏବଂ ମୌସୁମୀ ସମୟରେ ଭୀଷଣ ବର୍ଷା ହୁଏ, କିନ୍ତୁ କ’ଣ ହେବ ତାହା ଆମକୁ ଜଣାଥାଏ – ପାଣି ମାଡ଼ି ଆସୁଥିବାର ଆମେ ଦେଖିପାରୁ, ତାହା ଧୀରେ ଧୀରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ ଓ ତାହାର ପୂର୍ବାନୁମାନ କରିହୁଏ। ଆମେ ତାହାକୁ ସମ୍ଭାଳି ନେଇପାରୁ, କିନ୍ତୁ ୨୦୧୮ରେ ତାହା ଥିଲା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା।

୨୦୧୮ର ବନ୍ୟା ଥିଲା କେରଳ ବିଗତ ୧୦୦ ବର୍ଷରେ ଦେଖିଥିବା ସର୍ବାଧିକ ଖରାପ ବନ୍ୟା ଏବଂ ପୁଥେନଭେଲିକ୍କରା ଥିଲା ସର୍ବାଧିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ। ସଂପ୍ରତି ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କ୍ଷେତ୍ରରେ କାମ କରୁଥିବା ‘ଇକ୍ଵିନକ୍ଟ’ ସଂସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପୃକ୍ତ ଥିବା ଡଃ ମଧୁସୂଦନନ୍ ସିଜି ଓ ଓ ଡଃ ସ୍ରିଜା କେଜି ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିବା ୨୦୨୦ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ ୨୦୧୮ରେ ସଂଘଟିତ ହୋଇଥିବା ଅଭୂତପୂର୍ବ ବନ୍ୟାର ଏକାଧିକ କାରଣ ରହିଛି: ଜଳ ସଂରଚନା ପରିଚାଳନାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଆର୍ଦ୍ରଭୂମି ଓ ଧାନଜମିର ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ବଦଳୁଥିବା ଅବସ୍ଥା, ଏବଂ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ସେହି ବନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗତିଶୀଳ ଓ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା, ୪୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଲୋକଙ୍କୁ ବିସ୍ଥାପିତ କରିଦେଇଥିଲା। ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟର ପରିଣାମ ସ୍ଵରୂପ ଗୃହପାଳିତ ଜୀବଜନ୍ତୁ ଓ କୃଷି, ମତ୍ସ୍ୟସମ୍ପଦ ଆଦିର କ୍ଷତି, ଘରଗୁଡ଼ିକ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେବା ସହ ଫସଲ ହାନି, ସଡ଼କ, ବନ୍ଧ ଓ ବିଦ୍ୟାଳୟଗୁଡ଼ିକ ବିଧ୍ଵସ୍ତ ହୋଇଥିଲା। ରାଜ୍ୟର ସମୁଦାୟ କ୍ଷତି ୧୦,୦୦୦ କୋଟି ଟଙ୍କାରୁ ଅଧିକ ହୋଇଥିଲା।

ଶୈଳଜା ଓ ଅଭିମନ୍ୟୁଙ୍କର ଆଖପାଖର ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଳି ଥିବା ଦୁଇ ମହଲା ଘରଟି ବନ୍ୟାରେ ଭୀଷଣ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲା। ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ନାଁରେ ଥିବା ଜାଗା ଉପରେ ସେମାନେ ୨୦୧୦ରେ ତିଆରି କରିଥିବା ଘରଟିର ଋଣ ଶୁଝିବା ଏବେ ବି ବାକି ଅଛି। ପ୍ରଥମେ ତଳ ମହଲାରେ ପାଣି ପଶିଲା ଓ କ୍ରମେ ତାହା ୬ରୁ ୮ ଫୁଟ ଉପରକୁ ଉଠି ବିଦ୍ୟୁତ ସରବରାହ ସୁଇଚ ବୋର୍ଡଗୁଡ଼ିକ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଲା।

“ପୋଲିସ ଆମକୁ ସତର୍କ କରିବାକୁ ଆସିଥିଲେ, ଆମକୁ ଘର ଛାଡ଼ି ଚାଲି ଯିବାକୁ କହିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାହା ଏତେ ବିପଜ୍ଜନକ ହେବ ବୋଲି ଭାବିଲୁ ନାହିଁ – କେତେ ଜଲ୍ଦି ବା କେତେ ପରିମାଣର ଜଳ ସ୍ତର ବୃଦ୍ଧି ପାଇବ ସେ ବିଷୟରେ ଆମର କୌଣସି ଧାରଣା ନଥିଲା। ଆମେ ସେହିଭଳି କିଛି ପୂର୍ବରୁ କେବେ ଦେଖି ନଥିଲୁ। ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବନ୍ୟା ସମୟରେ ଆମ ପରିବାର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଗଲା”। ସେନାବାହିନୀ ଆସି ଶୈଳଜାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ମା’ ଓ ଝିଅଙ୍କ ସହ ସହାୟତା ଶିବିରକୁ ନେଇଗଲା। ଅଭିମନ୍ୟୁ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ସାଙ୍ଗ ଓ ଶୈଳଜାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଗୋଟିଏ ମଲ୍‌କୁ ନିଆଯିବା ପୂର୍ବରୁ ସେମାନେ ଦୁଇଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘରର ଛାତ ଉପରେ ଫସି ରହିଥିଲେ।

“ମୋର ୨୪ତମ ଜନ୍ମଦିନ ଗୋଟିଏ ଦୋକାନ ବଜାର କମ୍ପ୍ଲେକ୍ସରେ ହୋଇଥିବା ସହାୟତା ଶିବିରରେ ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ଵାରା ପାଳନ କରାଗଲା କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ଶିବିରକୁ ଆଣିବା ପୂର୍ବରୁ ଆମେ ମୋ ମାମୁଁଙ୍କ ଘର ଛାତ ଉପରେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚେଇବାକୁ କେବଳ ସାଧା ଭାତ ଖାଇ ୪୮ ଘଣ୍ଟା ରହିଥିଲୁ। ଖୋଲାଥିବା ଗୋଟିଏ ଦୋକାନରୁ କିଛି ମିଠା ଖାଇଥିଲୁ”, ଅଭିମନ୍ୟୁ ବନ୍ୟା ହେବାର ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ ଆଜି ବି ଏଭଳି ପୁଙ୍ଖାନୁପୁଙ୍ଖ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। “ସେବେଠାରୁ ଏପରି ଗୋଟିଏ ଦିନ ନାହିଁ ଯେବେ କି ମୁଁ ସେତେବେଳର କଠା ମନେ ପକେଇ ନାହିଁ। ମୋ ଜନ୍ମଦିନର ଅର୍ଥ ବର୍ତ୍ତମାନ ବଦଳି ଯାଇଛି।

“ପ୍ରାୟ ତିନିଦିନ ଧରି ଫୋନ୍‌ ନେଟୱାର୍କ କାମ କଲା ନାହିଁ”, କହନ୍ତି ଶୈଳଜା। “ଆମେ ପରସ୍ପରଠାରୁ କିଛି ଖବର ପାଇନଥିଲୁ। କିଏ ବଞ୍ଚିଲା କି ନାହିଁ ଆମେ ଜାଣି ନଥିଲୁ। ଲାଗିଲା ସତେ ଯେମିତି ଆଶାବାଦୀ ହେବା ପାଇଁ କୌଣସି ଅବକାଶ ନାହିଁ। ଶୈଳଜାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ, ଯେ କି ଅନ୍ୟ ଜିଲ୍ଲାକୁ ଯାଇ ଜଣେ ନିର୍ମାଣ ଶ୍ରମିକ ଭାବେ କାମ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଘରେ ନଥିଲେ। ଶୈଳଜା ପରବର୍ତ୍ତୀ ତିନିଦିନ ଧରି ତାଙ୍କ ସହ କୌଣସି ଯୋଗାଯୋଗ କରି ନପାରି ତାଙ୍କ ଠିକାଦାରଙ୍କ ସହ କଥାହେବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟଧିକ ମାନସିକ ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତାରେ ରହିଥିଲେ।

ଆଠ ବର୍ଷ ପରେ ଶୈଳଜା ଏବେ ବି ଯେତେବେଳେ ବର୍ଷା ହେଉଛି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ସୁରକ୍ଷା ଘେନି ମାନସିକ ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତା ସହ ସଂଘର୍ଷ କରନ୍ତି। “ବନ୍ୟାରେ ଘରର ସମସ୍ତ ଆସବାବପତ୍ର ଓ ଉପକରଣଗୁଡ଼ିକ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା। କେତେକ ଜିନିଷକୁ ଆମେ ମରାମତି କଲୁ ଓ ଆଉ କେତେକକୁ ବଦଳାଇଲୁ। କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକରେ ପାଣି ଦାଗ ଏବେ ବି ରହିଛି”, ସେ କହନ୍ତି। ଏବଂ ଲୋକମାନେ ବି ସେହି ସମାନ କଥା କହନ୍ତି। “ଆମେ ଫେରିଆସି ରହିବା ପରେ ମା’ କେତେବେଳେ ବି ଘରୁ କୁଆଡ଼େ ଗଲାନାହିଁ ଏବଂ ସେ ପ୍ରକୃତରେ ସେହି ସମୟ ବିଷୟରେ କିଛି କଥା ହେବାକୁ ପସନ୍ଦ କରେ ନାହିଁ। ଆମେ ସମସ୍ତେ ଯେତେବେଳେ ପରସ୍ପରଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିଲୁ ତାହା ତା’ ପାଇଁ ବାସ୍ତବରେ ଅତି କଷ୍ଟକର ହୋଇଥିଲା। ଏବେ ବି ବର୍ଷା ହେଲେ ସେ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ଭୟ ଏବେ ବି ରହୁଛି”, କହନ୍ତି ଅଭିମନ୍ୟୁ।

“ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ସାମାଜିକ ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ରହିଛି ଏବଂ ସଂପ୍ରତି ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ବିଗାଡ଼ି ଦେଉଛି – ଯେମିତି କି ଜୀବିକା ଅର୍ଜ୍ଜନ। ବିପର୍ଯୟ ଓ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ପାଣିପାଗ ତାହାକୁ ଅଧିକ ଜଟିଳ କରୁଛି। ୨୦୧୮ରେ ଘଟିଥିବା ବନ୍ୟାର ତୀବ୍ର ଆଘାତ ଉଦବେଗ, ଅବସାଦ କିମ୍ବା ଅସୁରକ୍ଷିତ ଭାବନା ଭଳି ରୂପ ନେଇପାରେ। ଜୁଆରଜନିତ ବନ୍ୟା ପରି ଦୀର୍ଘକାଳୀନ ସମସ୍ୟା, ବାରମ୍ବାର ଚାପ ଓ ଯନ୍ତ୍ରଣା ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ”, କହନ୍ତି କୋଝିକୋଡସ୍ଥିତ ମେଣ୍ଟାଲ ହେଲଥ୍ ଆକ୍ସନ ଟ୍ରଷ୍ଟର (ଏମଏଚଏଟିର) ପ୍ରତିଷ୍ଠାତା ମନୋଜ କୁମାର।

ସେ ସମୟ କଥା ମନେ ପଡ଼ିଲେ ଶୈଳଜା ଏବେ ବି ଶିହରି ଉଠନ୍ତି, “ଆମେ ଜୁଆରଜନିତ ବନ୍ୟା ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ, କିନ୍ତୁ ୨୦୧୮ରେ ତାହା ଆମକୁ ଅପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଦେଲା। ତାହା ଆମକୁ ଭୀଷଣ ଭାବେ ଆକ୍ରାନ୍ତ କଲା”, ସେ କହନ୍ତି। “ଏବେ ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଦିନ ଲଗାତାର ଭୀଷଣ ବର୍ଷା ହେଉଛି, ମୁଁ ଚିନ୍ତିତ ହେଇଯାଉଛି ଓ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାଗଜପତ୍ର ସହ ଇଲେକ୍ଟ୍ରୋନିକ ସରଞ୍ଜାମ ଏକାଠି କରି ଘରର ପୁରା ଉପର ମହଲାକୁ ନେଇ ରଖିବାକୁ ନିଶ୍ଚିତ କରୁଛି। ଆମେ ପୂର୍ବରୁ ଏଭଳି କେବେ କରିନଥିଲୁ”। ବନ୍ୟା ପରେ, ଶୈଳଜାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କାମ ମିଳିବାକୁ ଦୁଇମାସ ଲାଗିଗଲା। ସେ ନିଜେ କାମ କରିବାକୁ ଯିବାକୁ ଆହୁରି ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଲା। “ସେତେବେଳେ ବଳକା ଋଣ ପରିଶୋଧ କରିବା ନେଇ ମୁଁ ଅଧିକ ଚିନ୍ତିତ ରହୁଥିଲି”, ସେ କହନ୍ତି। “କିଛି ମାସ ପରେ ଆମେ ଯେତେବେଳେ ଧୀରେ ଧୀରେ କାମ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲୁ, ତାହା ଆଶ୍ଵସ୍ତ କଲା”। କିନ୍ତୁ ମାନସିକ ଶାନ୍ତି ଫେରିବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗିଲା।

“ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନ ଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାଏ”, ବୁଝାଇ କହନ୍ତି ପୁଥେନଭେଲିକରାରେ ଚଲାଉଥିବା କମ୍ୟୁନିଟି ରିସୋର୍ସ ସେଣ୍ଟରର ଏମ. ପି. ଶାଜନ। “ଆମର ବର୍ତ୍ତମାନ ହାଟ୍ସଆପ ଗ୍ରୁପ, ସ୍ଵୟଂସହାୟକ ଗ୍ରୁପ ଓ ଗୋଟିଏ ନାଟକ ଗ୍ରୁପ ଅଛି। ବନ୍ୟା ଯୋଗୁଁ ବହୁତ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କର ସବୁକିଛି ହରାଇଛନ୍ତି। ଏହା ବାସ୍ତବରେ ଲୋକଙ୍କର ଜୀବିକା ଅର୍ଜ୍ଜନ ଓ ସୁରକ୍ଷା ଭାବନାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିଛି। ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ନର୍ସ ଓ ସେ ଗୋଟିଏ ପ୍ରାଥମିକ ଚିକିତ୍ସାଳୟରେ କାମ କରନ୍ତି। ସେଠାକୁ ସେତେବେଳେ ବହୁତ ଲୋକ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବାବଦରେ ଆସିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ ଭାବୁ ନଥିଲେ ଯେ ସେମାନଙ୍କ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟର ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନ ନିଆଯାଇ ପାରେ”।

ଏଲ୍ଡହୋସ ସକାରିଆ, ଏମଏଚଏଟିର ଜଣେ ବରିଷ୍ଠ ଚିକିତ୍ସକ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଆକଳନ କରି ସହାୟତା ନେବା ପାଇଁ ଏବେ ବି ରହିଥିବା ଲାଞ୍ଛନାକୁ ଦୋଷ ଦିଅନ୍ତି। କେରଳରେ ୧୯୯୯ ମସିହାରେ ଦେଶର ସର୍ବ ପ୍ରଥମ ଜିଲ୍ଲା ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଯୋଜନା (ଡିଏମଏଚପି) ଖୋଲିଥିବା ସତ୍ତ୍ଵେ ଅବସ୍ଥା ଏଭଳି ରହିଛି। ଏହି ଯୋଜନାରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜିଲ୍ଲାରେ ଆବଶ୍ୟକୀୟ ମନୋଚିକିତ୍ସକ ଓ ମନସ୍ତତ୍ଵବିତ ରଖି କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ ଖୋଲିବା ଏହି ଯୋଜନାରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି।

“ବର୍ତ୍ତମାନ ଆମେ ୫୭ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାର ସମେତ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ସେବା ଯୋଗାଇ ଦେଉଛୁ। ପୀଡ଼ାଜନିତ ଦୁଶ୍ଚିନ୍ତା ଓ ମାନସିକ ଅବସାଦର ବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଛି କାରଣ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ଆମର ପାରିପାର୍ଶ୍ଵିକ ପରିବେଶ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ। ଜୀବିକା ହରାଇବା, ସମ୍ବଳର ଅଭାବ ଇତ୍ୟାଦି ସବୁକିଛି ପରସ୍ପର ସହିତ ସମ୍ପର୍କିତ। ଏବଂ ଡିଏମଏଚପି ଔଷଧ ଭଲ ରୂପେ ଯୋଗାଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାହା ସାମଗ୍ରିକ ଉପଶମ ଦେଉନାହିଁ”, କହନ୍ତି ସକାରିଆ।

ଆରୋଗ୍ୟ ହେବାର ପ୍ରତିକାର ଯାହା ଶୈଳଜା ଓ ତାଙ୍କ ପରି ଅନେକଙ୍କର ଦରକାର ଥିଲା, ତାହା ଗୋଷ୍ଠୀ ନାଟକରୁ ମିଳିଲା। ଏବଂ ତାହା ଆକସ୍ମିକ ଭାବେ ଆସିଲା। ୨୦୨୨ରେ ମନ୍ଦିରରୁ ଫେରିଲା ବେଳେ ସେ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କର ଜଣେ ପଡୋଶୀ ୬୩-ବର୍ଷୀୟା ବିଳାସିନୀ ଟି. ପି.ଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ସେ ଶୈଳଜାଙ୍କୁ ସେଠାରେ ଚାଲିଥିବା କ୍ୟାମ୍ପ ବିଷୟରେ କହିଲେ।

ସେହି କ୍ୟାମ୍ପ ଶୈଳଜାଙ୍କ ପାଇଁ ତାଙ୍କ ଭିତରେ ଆବେଗର ଯେଉଁ ବନ୍ୟା ବହୁଥିଲା ତାହାର ସୁରକ୍ଷା ଜ୍ୟାକେଟ ପରି କାମ କଲା।

“ନାଟକ ମତେ ମୋ ରୋଷେଇ ଘରୁ ବାହାରକୁ ନେଲା। ନିଜକୁ ଓ ମୋ ଚାରି ପାଖରେ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ବଞ୍ଚାଇବା, ବାହ୍ୟ ଜଗତ ଲୋକଙ୍କୁ ଓ ସରକାରଙ୍କୁ ଜଣାଇବା ପାଇଁ ମୁଁ ତାହା କଲି। ମୁଁ ଗୋଟିଏ ପରିବାରର ସଦସ୍ୟ ଭୂମିକାରେ ଅଭିନୟ କଲି, ଏବଂ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ସେହି ସଂଗୀତକୁ ଶୁଣେ ମୋର ଆତ୍ମାରେ ସେହି ଢୋଲର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲି”, କହନ୍ତି ଶୈଳଜା।

ବିଳାସିନୀ ମଧ୍ୟ ଶୈଳଜାଙ୍କ ଘରଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୧୦-ମିନିଟ ଦୂରରେ ଆବଦ୍ଧ ଜଳ ନଦୀକୂଳରେ ରହୁଥିଲେ, ଏବଂ ୨୦୧୮ ବନ୍ୟା ପ୍ରକୋପର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ କାମ କରୁଥିବା କତା କାରଖାନାର କ୍ରସିଂ ମେସିନରେ ହାତ ଲାଖିଯାଇ କଟିଯିବା ପରେ ସେ ଚାକିରି ହରାଇଥିଲେ। ଯେତେବେଳେ ବନ୍ୟା ହେଲା ମନରେଗା କାମର ରୋଜଗାର ଉପରେ ବିଳାସିନୀ ନିର୍ଭର କରୁଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର ଦୁଇ ପୁଅ ଅଟୋରିକ୍ସା ଚାଳକ ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ୨୦୧୮ ପରେ ବହୁ ମାସ ଧରି ସେମାନଙ୍କର କାମ ନଥିଲା।

ସେମାନଙ୍କର ଘର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ବନ୍ୟା ପ୍ଳାବିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ଆସବାବପତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ଵାମୀ ବହୁଦିନ ଧରି ସହାୟତା ଶିବିରରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥିଲେ, ଯେତେବେଳେ କି ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ଘରେ ରହିଥିଲେ। ଘରକୁ ପୂର୍ବ ଅବସ୍ଥାକୁ ଫେରେଇ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବହୁ ସପ୍ତାହ ଲାଗିଗଲା। “ବନ୍ୟା ଛାଡ଼ିବା ପରେ ସପ୍ତାହ ସପ୍ତାହ ଧରି ଆମେ ପ୍ରତିଦିନ ଆସି ଘର ସଫା କରୁଥିଲୁ। ସହାୟତା ଶିବିରରୁ ଘରକୁ ଫେରିବା ଯାତ୍ରା ମୋର ଛାତି ଫଟାଇ ଦେଉଥିଲା। କୌଣସି ଶବ୍ଦ ବିନା, ବିଜୁଳି ଆଲୁଅ ବିନା ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକ ଅନ୍ଧାର ଓ ନିର୍ଜ୍ଜନ ଲାଗୁଥିଲା”, ସେ କହନ୍ତି।

“ମୁଁ ଜାଣିଛି ଯେ ବହୁତ ଲୋକ ଜିନିଷପତ୍ର ଫିଙ୍ଗି ଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ସେଭଳି କରି ପାରିଲୁ ନାହିଁ। ମୋ ପିଲାମାନଙ୍କର କିଛି କାମ ନଥିଲା ଓ ଭବିଷ୍ୟତ ଅନିଶ୍ଚିତ ଥିଲା”। ସେ କିଛି ବି ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ ନାହିଁ, ଏପରିକି ଭାଙ୍ଗିରୁଜି ଯାଇଥିବା ଆସବାବପତ୍ର। “ମୁଁ ସବୁକିଛିକୁ ଅତି ଯତ୍ନ ସହକାରେ ସଫା କଲି, ଯେମିତି କୌଣସି ଫଙ୍ଗସ ରହିଯିବ ନାହିଁ। ୨୦୧୮ର ବନ୍ୟା ଏକ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ମୋଡ଼ ପରି ଥିଲା”, ସେ କହନ୍ତି। ଏପରିକି ପ୍ରତି ବର୍ଷ ଆସୁଥିବା ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟାର ପ୍ରଭାବ କ’ଣ ହେବ ଭାବି ତାହା ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତିତ କରୁଥିଲା।

“ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟା କଦବା କ୍ଵଚିତ ଏକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିତ ହେବା ଭଳି ଭୀଷଣ ରୂପ ନେଇଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଧୀରେ ଧୀରେ ପ୍ରାତ୍ୟେହିକ ଜୀବନକୁ ଘେରିଯାଏ”, କହନ୍ତି ଇକ୍ଵିନକ୍ଟର ଗବେଷଣା ନିର୍ଦ୍ଦେଶକ କେ. ଜେ. ଶ୍ରୀଜା। “ପାଣି ଘର ଭିତରେ ବାରମ୍ବାର ପଶେ, ଆସବାବପତ୍ରକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, କୂଅଗୁଡ଼ିକୁ ଦୂଷିତ କରେ, ସ୍ୱଚ୍ଛତାକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରେ, ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟଧାରାକୁ ବ୍ୟାହତ କରେ ଏବଂ ଧୀରେ ଧୀରେ ଜୀବିକା ଆହରଣକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ଏକାଧିକ ମହିଳାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ଜୁଆର ଆଖପାଖରେ ରହିଲେ ସବୁବେଳେ ମନକୁ ଆସେ କି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଉଚ୍ଚ ଜୁଆର ଆସି ଘରେ ପଶିଯିବ କି, କେଉଁଠାରେ ଦାମୀ ଜିନିଷପତ୍ର ରଖାଯିବ ତାହାର ନିଷ୍ପତି ନେବାକୁ ପଡ଼େ, କିମ୍ବା ଘର ମରାମତି କରିବା ପାଇଁ ବିନିଯୋଗ କରିବା କ’ଣ ଠିକ୍‌ ହେବ!

ଗତ ଦଶନ୍ଧିରେ ବିଶ୍ଵ ତାପମାତ୍ରା ବୃଦ୍ଧି ଓ ସମୁଦ୍ରର ବାର୍ଷିକ ସ୍ତରବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ନଦୀ ମୁହାଣ ଦେଇ ସମୁଦ୍ର ଜଳ ସ୍ଥଳଭାଗ କ୍ଷୁଦ୍ର ଜଳଭଣ୍ଡାର ଓ ଛୋଟ ଜଳାଧାରଗୁଡ଼ିକ ମଧ୍ୟକୁ ୨୦୧୧ଠାରୁ ବାରମ୍ବାର ପଶି ଆସୁଛି। ଭେଲାରପାଡ଼ୋମ କଣ୍ଟେନର ଟର୍ମିନାଲ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ କୋଚି ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ଚାନେଲକୁ ଗଭୀର କରିବା ଭଳି ଅଧିକ ସ୍ଥାନୀୟ କାରଣ ଅବସ୍ଥାକୁ ଆହୁରି ଖରାପ କରୁଛି, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ଜିଲ୍ଲାର ତଳିଆ ଅଞ୍ଚଳରେ ଅଧିକାଂଶତଃ ସ୍ଥାୟୀ ବନ୍ୟା-ଭଳି ଅବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଏହା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ସିଧାସଳଖ ଓ ପରିଦୃଶ୍ୟ ପ୍ରଭାବ ଭଳି ବୁଝା ପଡ଼େ। ଏବଂ ୨୦୨୬ରେ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟାକୁ ଏକ ରାଜ୍ୟ-ଭିତ୍ତିକ ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଛି।

“ଉଭୟ ୨୦୧୮ର ବନ୍ୟା ଓ ବାରମ୍ବାର ସଂଘଟିତ ହେଉଥିବା ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟାର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି ଲୋକମାନଙ୍କର ଜଳ ସହ ସମ୍ପର୍କରେ ହୋଇଥିବା ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ। ଜଳ, ଯାହା ସର୍ବଦା କେରଳର ଜୀବନ, ଜୀବିକା ଓ ସଂସ୍କୃତିର କେନ୍ଦ୍ରରେ ରହିଛି, ହଠାତ୍ ତାହା ଅପରିଚିତ ହୋଇଯାଉଛି। ଏହା ଅଣାୟତ୍ତ, ଅନନୁମେୟ ଓ ଅପରିଷ୍କାର ହୋଇଯାଉଛି। ସେହି ସମାନ ଜଳରାଶି ଯାହା ଘର, ଚାଷଜମି ଓ ଜନ ସମୁଦାୟକୁ ବଞ୍ଚାଇ ରଖିଥିଲା, ତାହା ସେମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କଲା। ମୁଁ ଭାବେ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ, ଅର୍ଥାତ ଯେତେବେଳେ ଅତି ପରିଚିତ କିଛି ଭୟର କାରଣ ବନିଯାଏ, ତାହା ମନସ୍ତାତ୍ତ୍ଵିକ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅତି ଗୁରୁତ୍ଵପୂର୍ଣ୍ଣ। ଲୋକେ କେଉଁଭଳି ସେମାନଙ୍କ ପରିବେଶ, ଘର, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କର ସୁରକ୍ଷା ମନୋଭାବ ତାହାକୁ ବଦଳାଇଦିଏ।

ଲୋକେ ରାତାରାତି ସେମାନଙ୍କର ଘର, ଜିନିଷପତ୍ର, ଜୀବିକା, ସ୍ମୃତି ଓ ଏପରିକି ଶୈଳଜାଙ୍କ ପରି କିଛି ଲୋକ ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ହରାଇବା ଦ୍ଵାରା ଏହି ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାନସିକ ଆଘାତ ଆଣିଦେଇଛି। ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ସମୟରେ ଓ ତାହାର ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ମହିଳାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପରିବାରକୁ ଏକାଠି ରଖିବାର ଅଦୃଶ୍ୟ ଆବେଗିକ କଷ୍ଟ ବହନ କରିଥାନ୍ତି।

ବିଳାସିନୀ ୨୦୧୮ ବନ୍ୟା ବେଳେ ବହନ କରିଥିବା ମାନସିକ ଚାପ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି। “ସହାୟତା ଶିବିରରେ ସମସ୍ତେ ବାସ୍ତବରେ ବିପନ୍ନ ଥିଲେ। ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଭିତରେ ଚାଲିଥିବା ସବୁ କଥାକୁ ମୁଁ କହୁ ନଥିଲି। ମୁଁ କହିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲି। ଯେତେବେଳେ ଲୋକେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ନିଜ ଭିତରେ କଥା ଚାପି ରଖିବା ସହଜ ହୋଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେହେତୁ ମୁଁ ହସିବା ପାଇଁ ଚାହୁଁଥିଲି, ତା’ର ଅର୍ଥ ନୁହେଁ ଯେ ମୋ ଭିତରେ କଥା ଘଟୁ ନଥିଲା। ମୋର ସୌଭାଗ୍ୟ ଯେ ମୋ ଦୁଇପୁଅ ଘର ସଫା କରିବାରେ ମତେ ସାହାଯ୍ୟ କଲେ, ବହୁତ ଲୋକଙ୍କର ତାହା ମଧ୍ୟ ନଥିଲା। ଭବିଷ୍ୟତକୁ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଦେଖିବାରେ କିଛି ଅର୍ଥ ନାହିଁ। ଆମେ ଅହରହ ଅନିଶ୍ଚିତତା ଭିତରେ ବଞ୍ଚନ୍ତି। ୱୟନାଡ଼ରେ ତାହା ରାତାରାତି ଘଟିବାର ଆମେ ଦେଖିଲୁ”, ୨୦୨୩ରେ ହୋଇଥିବା ଭୂସ୍ଖଳନକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ସେ କହନ୍ତି। “ଅନୁଭବ କରିବା ପାଇଁ ମୋ ପାଖରେ ଆଉ କିଛି ବାକି ନାହିଁ; ମୁଁ ସବୁକିଛି ଦେଖି ସାରିଛି”।

ଏବଂ ଏଭଳି ବିପର୍ଯ୍ୟୟକୁ ଅତି ନିକଟରୁ ଦେଖିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଭିତରୁ ଜଣେ କାହାର ସ୍ଥିତିରୁ ବିଳାସିନୀ, ‘ଟିସ ମୁମ୍ବାଇ’ର ଫୁଲବ୍ରାଇଟ ବୃତ୍ତିର ଅଂଶ ରୁପେ ପ୍ରାକ୍ତନ ଛାତ୍ରୀ ଡଃ ମଞ୍ଜୁଳା ଭାରତୀଙ୍କ ଦ୍ଵାରା କଳ୍ପିତ ନାଟକ ପ୍ରକଳ୍ପ ଓ ଇକ୍ୟୁନକ୍ଟର ଡଃ ଜୟରମଣ ଚିଲାୟିଲଙ୍କ ନେତୃତ୍ଵରେ ଚାଲୁଥିବା ନାଟକ କ୍ୟାମ୍ପରେ ଆସି ଯୋଗଦେଲେ। ଏହାର ମୂଳରେ ରହିଥିବା ଧାରଣା ଥିଲା କି ଯେ ବନ୍ୟାର ଧ୍ଵଂସକାରୀ ପ୍ରଭାବକୁ ଗୋଷ୍ଠୀ ସମୁଦାୟର ଅନୁଭୂତିକୁ ତ୍ରିଶୂରସ୍ଥିତ ନାଟକ ବିଦ୍ୟାଳୟର ଶିକ୍ଷକ ଶ୍ରୀଜିତ ରମଣନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶନାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ନାଟକରେ ଦସ୍ତାବିଜ କରିବା।

“୨୦୧୮ ବନ୍ୟା ତୀବ୍ର ମାନସିକ ଆଘାତ ଆଣିଦେଲା ବେଳେ ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟା ଭୀଷଣ ଜଳବାୟୁ ଚାପ ସୃଷ୍ଟି କରୁଛି। ଗୋଟିଏ ତୀବ୍ର ଆଘାତ ଦେଲାବେଳେ, ଅନ୍ୟଟି ଜଣକର ସୁରକ୍ଷା ଭାବନାକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଓ ନିୟମିତ ଭାବେ ଦୃଢ଼ତାର ସହ ନଷ୍ଟ କରିଚାଲିବା। ତଥାପି ଉଭୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଯାହା ହରେଇବାକୁ ପଡ଼େ ତାହା କେବଳ ସମ୍ପତି ବା ରୋଜଗାର ନୁହେଁ। ଏହା ସେହି ଅଞ୍ଚଳ ଭୂମି ଉପରେ ରହିଥିବା ବିଶ୍ଵାସ ମଧ୍ୟ। ଯେତେବେଳେ ଜଳ ବନ୍ଧୁ ହୋଇ ରହେ ନାହିଁ ଏବଂ ଅନନୁମେୟ ଉପସ୍ଥିତିରେ ପରିଣତ ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରାତ୍ୟେହିକ ଜୀବନକୁ ଉଭୟ ବ୍ୟାବହାରିକ ଓ ଗଭୀର ଆବେଗିକ ସ୍ତରକୁ ପୁନର୍ଗଠିତ କରେ”, କହନ୍ତି କେ. ଶ୍ରୀଜା।

ଚେଭିତୋର୍ମା ପ୍ରକୃତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଉଥିବା ଆଞ୍ଚଳିକ ଭୂମିରେ ସେମାନଙ୍କର ବାସ୍ତବ ଜୀବନର ଅନୁଭୂତିକୁ ଏକତ୍ରିତ କରିଛି। ନାଟକର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ କୁହା ଯାଇଥିବା ପରି: ଏହା ଏକ ନାଟକ ନୁହେଁ। ଏହା ଏହି ଭୂମିରେ ଜୀବନର ଝଲକ। ଏହା ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଯୋଗୁଁ ଜୁଆର ଜନିତ ବନ୍ୟାର ଧ୍ଵଂସାତ୍ମକ ପରିଣତି ସମ୍ପର୍କରେ ଜଣାଇବା ସହିତ ଉପଚାର ଓ ଆଶାର ବାର୍ତ୍ତା ମଧ୍ୟ ଦେଉଥିଲା। ଶେଷକୁ ପ୍ରାୟ ଯେଉଁ ଦଶଜଣ ଅଭିନୟ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ନାଟକ କରିବାରେ କୌଣସି ଅଭିଜ୍ଞତା ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ବାସ୍ତବରେ ବନ୍ୟା ବିଭୀଷିକାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥିଲେ। “କେଉଁ ଆଶା ରଖିବାକୁ ହେବ ସେ ବିଷୟରେ ଆମର କୌଣସି ଧାରଣା ନଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଶାଜନ ସାର୍ ଯାହା କହୁଥିଲେ ଆମେ ତାହା କରୁଥିଲୁ”, କହନ୍ତି ବିଳାସିନୀ।

“ଯେଉଁ ଦିନ ମୁଁ ପ୍ରଥମ କରି କ୍ୟାମ୍ପକୁ ଗଲି, ଆଉ ଫେରିଲିନି”, ଶୈଳଜା ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। “କାରଣ ମୋ ଜୀବନରେ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମୋର ନିଜ ପରିବାର ଛଡ଼ା ବାହାର ଜଗତ ସହ ଏକ ଦୃଢ଼ ସମ୍ପର୍କ କଲା ଭଳି ମୁଁ ଅନୁଭବ କଲି। ଏବେ ଆମେ ଅତି ଘନିଷ୍ଠ ହୋଇଯାଇଛୁ, ସେମାନେ ଯେ କୌଣସି କଥା ପାଇଁ ମୋ ସହିତ ଅଛନ୍ତି। ଏହି କାମ ମତେ ଏକ ଉଚ୍ଚତର ଅଭିଳାଷର ଭାବ ଆଣିଦେଇଛି। ଏତେ ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ନିକଟରେ ଆମ କଥା ବଖାଣିବା ପାଇଁ ଆମେ ସକ୍ଷମ ହୋଇଛୁ”।

ସେବେଠାରୁ ଏହି ନାଟକ ସାରା ଦେଶରେ ବୁଲିଛି, କେରଳର ଉପକୂଳବର୍ତ୍ତୀ ଗାଁଗୁଡ଼ିକର ଲୋକଙ୍କ ବାସ୍ତବତାକୁ ଦର୍ଶାଇ ଦେଉଛି। “ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ନାଟକ କରେ, ମୁଁ ଆଦୌ ଏକା ଅନୁଭବ କରେ ନାହିଁ। ନାଟକ ମୋ ନିଜର ଭାବନାକୁ ପ୍ରକାଶ କରିବା ପାଇଁ ମତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି, ଏହା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ ରଖିବା ଓ ମୋ କଥାକୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ କହିବାରେ ମତେ ସାହାଯ୍ୟ କରିଛି”, କହନ୍ତି ବିଳାସିନୀ।

“ଚେଭିତୋର୍ମା ହେଉଛି ଆମେ ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଥିବା ଜଳ ଜମି ରହିବା ଯୋଗୁଁ ସଦା ସର୍ବଦା ଅନିଶ୍ଚିତତାରେ ରହିବା ସମ୍ପର୍କରେ ନାଟକ। ଏହି ନାଟକର ଶେଷରେ ଲୋକେ ସେମାନଙ୍କର ଭୂମି ଛାଡ଼ି ଚାଲି ଯାଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ବାସ୍ତବରେ ତାହା ଘଟୁଥିବା ଆମେ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ମୁଁ ଆମ ନାଟକ ଦଳକୁ ନେଇ ବେଶ୍ ଗର୍ବିତ, କାରଣ ଆମେ ଯେଉଁ ଅବସ୍ଥା ଦେଇ ଗତି କରୁଛୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ତାହା ଅନୁଭବ କରାଉଛୁ। ଆମେ ନାଟକ ଶେଷରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ କାନ୍ଦିବାର ଦେଖିଛୁ। ଆମର ଭୂମି ଯେ ରହିବା ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ ତାହା ଅଧିକ ଲୋକ ଜାଣିଲେଣି”, କହନ୍ତି ବିଳାସିନୀ।

ସବୁକିଛିକୁ ବାଦ୍ ଦେଇଦେଲେ, ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀ ନାଟକ ସେମାନଙ୍କର ଦଳଗତ ଚିକିତ୍ସା ଭାବେ ରହିଛି, ୨୦୧୮ ବନ୍ୟା ଓ ଜଳ ଜନିତ ବନ୍ୟାର ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ମାନସିକ ସ୍ତରରେ ସେମାନଙ୍କର ସାମୂହିକ ଆଘାତକୁ ଉପଶମ କରିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ବାଟରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି।

ସାରା ଦେଶରୁ ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଏବଂ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଂପର୍କିତ ‘ପରୀ’ର ରିପୋର୍ଟ ଶୃଙ୍ଖଳରେ ମାରିୱାଲା ହେଲଥ ଇନିସିଏଟିଭ୍ ସହଯୋଗ କରୁଛନ୍ତି। ମାନସିକ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଉପରେ ଜଳବାୟୁ ସଂକଟର ପ୍ରଭାବ, ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ ଭାରତର ଲୋକ ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ଆସି ଭାରତର ସହରାଞ୍ଚଳରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରବାସୀମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ସଂପର୍କରେ ଏହି ଶୃଙ୍ଖଳ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବ ।