પ્રેમનો મધુર અવાજ

‘વાહ યા' પુખ્ત વયની વ્યક્તિની હથેળીમાં સહેલાઈથી સમાઈ જાય તેવું હોય છે. વાહ (વાંસ)માંથી બનેલું આ સંગીતવાદ્ય, ફક્ત સાડા ચાર ઇંચથી થોડું લાંબુ હોય છે, અને તે “પ્રેમનું પ્રતીક છે,” ન્ગ્પ લો નાના વાંસના ટુકડાને પોતાના હોઠ પાસે લાવતાં કહે છે.

ન્ગ્પ નાગાલેન્ડના મોન જિલ્લામાં ખેડૂત હતાં. તેઓ અમારી સાથે વાત કરી રહ્યા છે તે દરમિયાન તેઓ આ નાનકડું સંગીતવાદ્ય બહાર કાઢે છે જેને તેમણે પોતાની પાસે જ સાચવી રાખ્યું હતું. પોતાના ડાબા હાથથી, તેઓ વાંસ અને દોરીનો એક છેડો પકડે છે. જમણા હાથથી, તેઓ દોરી પકડે છે, જેના છેડે રંગીન દોરાના ટુકડા લટકે છે. અને પછી તેઓ તેને વગાડવાનું શરૂ કરે છે.

ન્ગ્પની બાજુમાં તેમની બાળપણની સહેલીઓ યિંગ લિ અને નિલઈ બેસેલાં છે. આ ત્રણેય સહેલીઓ સાઠ વર્ષથી વધુ વયની છે. તેઓ ત્રણેય મોન ગામમાં બેપ્ટિસ્ટ ચર્ચની બાજુના મેદાનમાં યોજાઈ રહેલા ઔલેંગ માટે સાથે મુસાફરી કરીને આવ્યાં છે.

ઔલેંગ એ કોન્યાક લોકો દ્વારા દર વર્ષે વસંતઋતુમાં ઉજવાતો છ-દિવસીય તહેવાર છે, જેમાં આખો સમુદાય નવા ઝૂમ ખેતરોમાં બીજ વાવ્યા પછી દેવતાઓ પાસેથી આશીર્વાદ મેળવવા અને સારી ઉપજ થાય તે માટે પ્રાર્થના કરવા એકઠો થાય છે. આ એવા સમાજો છે જ્યાં ઝૂમ (સ્થળાંતરિત ખેતી) હજુ પણ પ્રચલિત છે. કોન્યાક સમુદાય (રાજ્યમાં અનુસૂચિત જનજાતિ તરીકે સૂચિબદ્ધ)નાં ન્ગ્પ કહે છે, “યુવકો આ તહેવારનું મહત્ત્વ ભૂલી ગયા છે.”

ન્ગ્પ કહે છે, “અમને તારીખ અને સમયની ખબર ન હતી, પરંતુ જ્યારે પાનરવો ખીલવા લાગ્યો, ત્યારે અમને ખબર પડી ગઈ કે ઔલેંગ મોસમ આવી ગઈ છે.” ન્ગ્પ ઉમેરે છે કે આનું મહત્ત્વ ઘટવા પાછળ બદલાતો સમાજ જવાબદાર છે, ખાસ કરીને 1960ના દાયકામાં આ ભાગોમાં ખ્રિસ્તી ધર્મના આગમન પછી. “ખ્રિસ્તી ધર્મના આગમન પછી, ઔલેંગ ઘણી પ્રથાઓ વિસરાઈ ગઈ હતી.”

ન્ગ્પ કહે છે કે બદલાતા સમયની નિશાની છે, સંચાર માટે મોબાઇલ ફોનનો ઉપયોગ છે. તેઓ કહે છે, “જ્યારે અમે યુવાન હતાં, ત્યારે અમે ફોન પર વાત કરી શકતાં ન હતાં, તેથી અમે આનો (વાદ્યનો) ઉપયોગ કરતાં હતાં.”

નિલઈ પાસે પણ આવું જ એક વાદ્ય છે, અને યિંગ પાસે પણ. જોકે તેઓ તેને બહાર કાઢતાં નથી. બીજા દિવસે, આ ત્રણેય સહેલીઓ તહેવારમાં ભીડ સામે પ્રદર્શન કરવાની છે.

ન્ગ્પનું વાદ્ય તેમના પતિએ જાતે બનાવીને તેમને ભેટ આપ્યું હતું. તેઓ કહે છે, “પુરુષો તેમને ગમતી છોકરીઓને તે આપતા હતા.” આ કહેતાં તેમની આંખોમાં ચમક આવી જાય છે. અને જ્યારે તેઓ યુવાન હતાં ત્યારે તેમને આવાં કેટલાં વાદ્ય મળ્યાં હતાં એ પૂછતાં ન્ગ્પ હસી પડે છે. પાસે ઊભેલી તેમની સહેલીઓ પણ હસવું રોકી શકતી નથી.

પારી આ વાર્તામાં મદદ કરવા બદલ અથક કોન્યાક સી.નો આભાર માનવા માંગે છે.

અનુવાદક: ફૈઝ મોહંમદ