মিৰিগুড়াৰ আচল সঞ্জীৱনী আচুন্তা টোপ্পো

সঞ্জীৱনীয়ে আচুন্তাক মা বুলিয়ে মাতে, কিন্তু আচুন্তাৰ তেওঁ মাক নহয়।

আচুন্তা টোপ্পো ধৰমজয়গড় ব্লকৰ মিৰিগুড়া উপ-কেন্দ্ৰৰ এগৰাকী গ্ৰামীণ স্বাস্থ্য আয়োজক (আৰ.এইছ.অ’.)। তাতে তেওঁ কাম কৰাৰ দুটা দশক হ’ল। কেইবছৰমান আগতে তেওঁ বৰ জটিল অৱস্থাত থকা মাতৃ এগৰাকীৰ সন্তান প্ৰসৱ কৰোৱাইছিল। মাকৰ ৰক্তচাপ বহুত বেছি আছিল আৰু হিমগ্লবিন বৰ কম আছিল - সাত গ্ৰামতকৈও কম। “তেওঁ আমাৰ স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰলৈ আহে মানে প্ৰসৱ-যন্ত্ৰণা আৰম্ভ হৈছিল। আমি তেওঁক টেবুললৈ আনো মানে শিশুটিৰ জন্ম হৈছিল,” আচুন্তাই মনত পেলায়।

উপ-স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰটোত জন্ম পোৱা শিশুটিৰ অৱস্থা একেবাৰেই ভাল নাছিল। “আমাৰ ইয়াত অক্সিজেনৰ ব্যৱস্থা নাছিল আৰু মাকজনীৰ অৱস্থা বৰ সংকটজনক আছিল,” আচুন্তাই মনত পেলায়। বহুত বেছি ৰক্তক্ষৰণ হৈছিল আৰু আৰআইঅ’গৰাকীয়ে মাকৰেই যত্ন ল’ব নে শিশুটিৰ ভাবি পোৱা নাছিল।

“প্ৰথমে আমি তেওঁলোকক ধৰমজয়গড়লৈ লৈ গ’লো। তাত ডাক্তৰ এজন আছিল, তেওঁৰ নাম মই ল’ব নিবিচাৰো। আমি সন্তানটো আৰু মাকক এনে এক জটিল অৱস্থাত কিয় তালৈ নিলো, তাকে লৈ তেওঁ অসন্তুষ্টি ব্যক্ত কৰিলো,” তেওঁ মনত পেলায়। কিন্তু আচুন্তাই ডাক্তৰৰ সৈতে তৰ্ক-বিতৰ্ক কৰিলে। “মই ডাক্তৰগৰাকীক ক’লো, আপুনি যদি নোৱাৰে, তেন্তে কৈ দিয়ক। অকণমান সহায় কৰক। তেওঁৰ খং উঠিল।”

আচুন্তাই শিশুটিক লৈ এম্বুলেন্স এখন বিচাৰিলে। সেই সময়ত ডাক্তৰে অলপ বুজিলে আৰু এটা বেজী দিলে। আচুন্তাই কয় যে মিতানিন (স্বীকৃতিপ্ৰাপ্ত সামাজিক স্বাস্থ্যকৰ্মী)গৰাকীয়ে বহুতখিনি সহায় কৰিলে। তেওঁ মুখেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস দি শিশুটিক বাচি থকাত সহায় কৰিলে।

ৰাজ্যিক হেল্পলাইন নম্বৰ ১০৮ত শেষত সঁহাৰি পোৱা গ’ল আৰু এম্বুলেঞ্চ এখন আহি মাকৰ দায়িত্ব ল’লে। তেওঁলোকক চত্তীশগড়ৰ ৰাজগঢ় চহৰৰ ভাল সুবিধা থকা ৰাজগঢ় মেডিকেল কলেজলৈ লৈ যোৱা হ’ল। “মই শিশুটোক কোলাত লৈছিলো,” মুখেৰে শ্বাস-প্ৰশ্বাস দি থকা অৱস্থাতে তেনেকৈ লোৱাৰ কথা আৰএইচঅ’-গৰাকীয়ে কয়। আচুন্তাই যেতিয়া নৱজাতকটিক ডাক্তৰৰ হাতত তুলি দিছিল, তেতিয়া ডাক্তৰে কৈছিল যে শিশুটো নাবাচে। “শিশুৰোগ বিশেষজ্ঞগৰাকীয়ে একেবাৰেই আশা নাই বুলি কৈছিল,” তেওঁ মনত পেলায়।

কিন্তু আচুন্তাই এনেয়ে ৮০ কিলোমিটাৰ শিশুটি লৈ অহা নাছিল, সেয়ে তেওঁ কিবা কৰিব পাৰে নেকি জোৰকৈ ধৰিলে। “মাক আৰু শিশু দুয়োটাই বাচিল। মনত বৰ সন্তোষ পালো।” দীঘল এটা উশাহ টানি তেওঁ কাহিনীটো শেষ কৰি ক’লে, “পাঁচ বছৰ পাৰ হৈ গ’ল। এতিয়া শিশুটি একেবাৰে সুস্থ।”

সৰু ল’ৰাটো মিৰিগুড়া গাঁৱত পৰিয়ালৰ সৈতে থাকে, পৰিয়ালটোৱে খেতি কৰি জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে। “মই তাক নাম দিলো ‘সঞ্জীৱনী’! কিয়নো প্ৰথমবাৰৰ বাবে মই সঞ্জীৱনী সেৱা (এম্বুলেন্স) পাইছিলো!” স্থানীয় লোকে চিষ্টাৰ বুলি মতা আচুন্তাই কয়।

গ্ৰামীণ স্বাস্থ্য আয়োজক আচুন্তা তপ্পো ওৰাওঁ সম্প্ৰদায়ৰ, তেওঁ চত্তীশগড়ৰ আগতে উদয়পুৰ বুলি জনজাত ধৰমজয়গড় ব্লকৰ ৰাথিয়া, বাইগা আৰু বিৰহৰ আদিবাসী সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰায় ৪,০০০ৰো অধিক লোকৰ চোৱাচিতা কৰে। তেওঁলোকৰ প্ৰায়ভাগৰেই সৰু সৰু খেতিমাটি আছে, তাৰ লগতে বনজ সামগ্ৰীৰ যেনে খৰি, মহুৱা, চাৰ আৰু তেন্দু পাতৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি তেওঁলোকে জীৱিকা নিৰ্বাহ কৰে।

তেওঁলোকৰ ঘৰ মিৰিগুড়া, নাকানা, ভাওনৰখল আৰু চেমিপালি খুৰ্দ গাঁৱত, আচুন্তাই কাম কৰা মিৰিগুড়া উপ-স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰ ওপৰত তেওঁলোক নিৰ্ভৰশীল।

“মই ইয়াত ২০০৫ৰ পৰা আছো,” এই অঞ্চলৰ বাসিন্দা হৈ পৰা আচুন্তাই কয়। “মই বহু পৰিৱৰ্তন দেখিছো। আগতে যোগাযোগৰ বৰ অসুবিধা আছিল আৰু মই এদিনত এখন গাওঁ পাবলৈ ১৫-২০ কিলোমিটাৰ যাব লাগিছিল।”

২০১৫ত যেতিয়া ৰাস্তাত বাহন সোমাব নোৱাৰিছিল, পাথ্ৰিদানগাঁৱৰ গৰ্ভৱতী মহিলা এগৰাকীৰ একলেম্পচিয়া হৈছিল। “আমি কাপোৰ এখনেৰে তেওঁ মেৰিয়াই বৰ কষ্টেৰে ইয়ালৈ আনিছিলো। শিশুটিৰ জন্ম ইয়াত হৈছিল,” তেওঁ আমাক কয়।

হাবিৰ মাজেৰে খোজ কাঢ়ি যাওতে বনৰীয়া জন্তুৰ ওলাব বুলি তেওঁৰ বৰ ভয় লাগিছিল, সেই কথা তেওঁ মনত পেলায়। পুৰণি কথা মনত পেলাই তেওঁ কয়, “ডায়েৰিয়া আৰু বতৰৰ ৰোগ আগতে বহুত আছিল। এতিয়া কমিছে। উচ্চ ৰক্তচাপ আৰু মধুমেহ ৰোগো নিয়মীয়া চেক-আপ আৰু ঔষধৰ কাৰণে কমি আহিছে।”

ভাৰতত মেলেৰিয়া ৰোগীৰ সংখ্যা সৰ্বাধিক আৰু চত্তীশগড়ত মেলেৰিয়া ৰোগীৰ সংখ্যা তৃতীয় সৰ্বাধিক - ২০২৪ৰ জুলাইলৈ এই সংখ্যা ১৭,৭৬৫ আছিল - এই তথ্য সোঁচৰা ৰোগ নিয়ন্ত্ৰণৰ ৰাষ্ট্ৰীয় কেন্দ্ৰৰ। ২০২৩ত এই সংখ্যা ৩১,৭০৬ আছিল। অচু্ন্তই কয় যে সজাগতা সভা, নিয়মীয়া সমীক্ষা আৰু ঔষধিযুক্ত আঠুৱা আদিৰ যোগেদি এই সংখ্যা হ্ৰাস পাইছে।

পিছত আমি আচুন্তাৰ সৈতে সঞ্জীৱনীৰ ঘৰলৈ গ’লো। তেওঁ খেলা-ধূলাত ব্যস্ত আছিল। চিষ্টাৰ আচুন্তাক দেখি ধানখেতিৰ কাম এৰি দৌৰি আমাৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ সঞ্জীৱনীৰ মাক আহি ওলাল।

“চিষ্টাৰ আচুন্তাৰ বিশ্বাসে সকলোকে একগোট কৰিছে,” অঞ্চলটোৰ সামূহিক স্বাস্থ্য বিষয়া (চিএইছঅ’)য়ে কয়। “তেওঁ (আচুন্তা) ইয়াত থকা দিন ধৰি ধৰমজয়গড় ব্লকৰ মিৰিগুড়া স্বাস্থ্য উপ-স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰত ৩,০০০ সন্তান প্ৰসৱ কৰা হৈছে।”

“আগতে বিৰহৰ (আদিবাসী) লোক হস্পিতাললৈ অহা নাছিল। গাঁৱৰ বাহিৰতে তেওঁলোকে সন্তান প্ৰসৱ কৰিছিল। শিশুটিৰ নাভিছেদন কৰা হৈছিল শিলেৰে,” আচুন্তাই কয়।

আচুন্তাৰ মনত আছে কেনেকৈ বিৰহৰ (বিশেষভাৱে বিপন্ন জনজাতীয় গোট) সম্প্ৰদায়ৰ মাতৃ এগৰাকীয়ে সাত নং সন্তান জন্ম দিছিল যাৰ গোটেই জৰায়ুটো ওলাই আহিছিল। আৰএইছঅ’গৰাকীয়ে ততালিকে সেয়া ঠেলি ভৰাই দিছিল।

কিন্তু পৰিৱৰ্তন আহিছে। নিয়মীয়াকৈ স্বাস্থ্যবিধি আৰু পুষ্টি দিৱস পালন, প্ৰসূতিৰ পৰীক্ষা আৰু বিভিন্ন বেচৰকাৰী সংস্থাই স্বাস্থ্যক্ষেত্রত কৰা কাম আৰু মিতানিনসকলৰ প্ৰশিক্ষণে সংস্কাৰ সাধন কৰিছে।

এই প্ৰতিবেদকে মিৰিগুড়াৰ উপ-স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰলৈ যাওতে মিতানিন (স্বীকৃত সামাজিক স্বাস্থ্যকৰ্মী)সকলৰ বৈঠক বহিছিল। সেয়া আছিল জুলাই মাহৰ কথা, অলপতে বৰষুণ হোৱাত কেন্দ্ৰটোৰ ঘাঁহনিডৰা সেউজীয়া হৈ আছিল।

সংকটজনক অৱস্থাত সন্তানৰ প্ৰসৱৰ ক্ষেত্রত কেনেদৰে চোৱাচিতা কৰিব লাগে, সেইবিষয়ে ডাক্তৰে প্ৰশিক্ষণ দি আছিল। “এতিয়া আমি জটিল আৰু ৰিস্ক বেছি থকা কেচবোৰ ধৰমজাইগড়ৰ অসামৰিক হস্পিতাললৈ পঠিয়াও আৰু এই গৰ্ভৱতী মহিলাৰ চোৱাচিতা কৰি থাকো। আমাৰ উপ-স্বাস্থ্যকেন্দ্ৰটোত আটাইবোৰ সুবিধা নাই যদিও আমি এয়া যিমান পাৰি প্ৰণালীবদ্ধ কৰাৰ চেষ্টা কৰি আছো,” কেন্দ্ৰটোৰ চিএইছঅ’ নেহা খালকোৱে কয়।

প্ৰযুক্তিয়ে সহায় নকৰা নহয়। কিন্তু আচুন্তাৰ দৰে আৰএইছঅ’ৰ অনুপ্ৰেৰণা আৰু বিশ্বাসে স্থানীয় লোকৰ মাজত সাহস যোগাই আহিছে। তেওঁলোকেই চৰকাৰী স্বাস্থ্য সেৱা সকলোৰে বাবে সুগম কৰি তুলিছে।

ইয়াৰ আগৰ এক সংস্কৰণ আজিম প্ৰেমজী ফাউণ্ডেছনত প্ৰকাশ পাইছে।

অনুবাদ: পংকজ দাস