ପଲାମୁର ବିଷାକ୍ତ ଜଳ

ପ୍ରିୟଙ୍କା କୁମାରୀ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ଦ୍ରୁତ ଧାବିକା ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାପା ଲାଲ ଦେଓ ଓରାଓଁ ଗର୍ବର ସହିତ ତାଙ୍କ ୧୮ ବର୍ଷର ଝିଅର ଦୌଡ଼ିବାର ବେଗ ବିଷୟରେ କହନ୍ତି। "ବହୁତ ତେଜ୍‌ ଦୌଡତିଥି ବଚପନ୍‌ସେ [ସେ ପିଲାଦିନୁ ହିଁ ବହୁତ ଜୋରରେ ଦଉଡ଼େ]," ସେ କହନ୍ତି।

ଜଣେ ଦିନମଜୁରିଆଙ୍କ ଚାରି ସନ୍ତାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ପ୍ରିୟଙ୍କା, ଏସ୍.ଏସ୍‌.ସି ଜିଡି ପାଇଁ ନିଜକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରୁଛନ୍ତି — ଯାହା ହେଉଛି ଅର୍ଦ୍ଧସାମରିକ ବାହିନୀ ପାଇଁ ଏକ ସାଧାରଣ ପ୍ରବେଶିକା ପରୀକ୍ଷା।

“ହମ୍‌କୋ ବର୍ଦ୍ଦି ପହନ୍‌ନା ହୈ, [ମୁଁ ୟୁନିଫର୍ମ ପିନ୍ଧିବାକୁ ଚାହୁଁଛି]," ବୋଲି ସେ ଲାଜେଇଯାଇ କୁହନ୍ତି।

ପ୍ରିୟଙ୍କା ପ୍ରତିଦିନ ତାଲିମ ନିଅନ୍ତି – ଏମିତି ଏକ ପରୀକ୍ଷା ଯାହା ପାଇଁ ସେ ହୁଏତ ଆଉ ଯୋଗ୍ୟ ବିବେଚିତ ହୋଇନପାରନ୍ତି। ଅର୍ଦ୍ଧସାମରିକ ବାହିନୀର ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷାରେ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ର ଉପସ୍ଥିତି ଯାଞ୍ଚ କରାଯାଏ ଏବଂତାଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଥିବା ଦାଗ ଓ ଗଣ୍ଠିଗୁଡ଼ିକରେ ହେଉଥିବା ଯନ୍ତ୍ରଣା - ଏହି ଉଭୟରୋଗର ଲକ୍ଷଣ- ତାଙ୍କ ଅଯୋଗ୍ୟତାର କାରଣ ହୋଇପାରେ।

ଗତ ନଭେମ୍ବରରେ, ସେ ନିଜ ଗାଁ ପାଖ ଖୋଲା ପଡ଼ିଆରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ। ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ୮.୫ ମିନିଟରେ ୧,୬୦୦ ମିଟର ଦୌଡ଼ିବା। “ପହଲା ଦିନ୍‌ ହମ୍‌ ୭ ମିନଟ୍‌ ମେ ହି ଦୌର ଗୟେ [ପ୍ରଥମ ଦିନମୁଁ ଏହା ମାତ୍ର ୭ ମିନିଟରେ ଦୌଡ଼ି ଶେଷ କରିଥିଲି],” ବୋଲି ପ୍ରିୟଙ୍କା ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟିର ସହିତ କହନ୍ତି।

କିନ୍ତୁ ସେହି ପ୍ରଥମ ଦୌଡ଼ ପରେ, ଆଣ୍ଠୁରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ବାପା ପେନ୍‌କିଲର୍‌ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ। "ଯଦି ମୁଁ ଥରେ ଏହାକୁ ଖାଇବି, ତେବେ ଏହା ଅଭ୍ୟାସରେ ପଡ଼ିଯିବ।" ତାଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ରହୁଥିବା ପ୍ରତ୍ୟେକ ବୟସ୍କ ବ୍ୟକ୍ତି ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅସହ୍ୟ ହୋଇପଡ଼ିଲେ ପେନ୍‌କିଲର୍‌ ଖାଆନ୍ତି। ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ପଲାମୁ ଜିଲ୍ଲାରେ ସେ ନିଜର ପୁରା ଜୀବନ ଏହା ଦେଖିଆସିଛନ୍ତି।

ଚୁକ୍ରୁ ଗାଁର ଲୋକମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଅନୁସୂଚିତ ଜନଜାତି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ଅଟନ୍ତି, ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ର ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି। ଏହା ଏକ ଅପରିବର୍ତ୍ତନୀୟ ରୋଗାବସ୍ଥା, ଯାହା ପାନୀୟ ଜଳରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଥିବା କାରଣରୁ ଦେଖାଦେଇଥାଏ। ପଥର, ମାଟି ଏବଂ ଭୂତଳ ଜଳରେ ସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ମିଳିଥାଏ। ପଲାମୁରେ ଅଧିକାଂଶ ଭୂଶିଳା ନିସ୍ ଏବଂ ଗ୍ରାନାଇଟ୍‌ ପଥରରେ ତିଆରି ହୋଇଥିବାବେଳେ ଏଥିରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଯୁକ୍ତ ଖଣିଜ ପ୍ରଚୁର ପରିମାଣରେ ରହିଥାଏ। ଏହା ଭିତର ଦେଇ ପାଣି ପ୍ରବାହିତ ହେବା ସମୟରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଧୀରେ ଧୀରେ ପାଣିରେ ମିଶିଯାଏ।

ଭାରତୀୟ ମାନକ ସଂସ୍ଥା ଅନୁଯାୟୀ, ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ର ଗ୍ରହଣଯୋଗ୍ୟ ସୀମା ହେଉଛି ଲିଟର ପିଛା ୧ ରୁ ୧.୫ ମିଲିଗ୍ରାମ୍। ଚୁକ୍ରୁରେ ହାରାହାରି ମାତ୍ରା ଏହାର ପ୍ରାୟ ତିନି ଗୁଣ (୪ ରୁ ୪.୫) ଅଟେ ବୋଲି ଜଳ ବିଭାଗର ଜଣେ ଇଞ୍ଜିନିୟର ନାମ ଗୋପନ ରଖିବା ସର୍ତ୍ତରେ କହିଛନ୍ତି।

ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଥିବା ନଳକୂପଗୁଡ଼ିକରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ର ମାତ୍ରା ବିପଜ୍ଜନକ ଭାବେ ଅଧିକ ଥିବା ଦର୍ଶାଇବାକୁ ସେଥିରେ ନାଲି ରଙ୍ଗର ଛକି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। ପରୀ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଇଥିବା ରାଜ୍ୟ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ବିଭାଗର ଅଗଷ୍ଟ ୨୦୨୫ର ଏକ ରିପୋର୍ଟ ଅନୁଯାୟୀ, ଚୁକ୍ରୁର ସମସ୍ତ ୨୦ଟି ନଳକୂପ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ଯୋଗୁଁ ପ୍ରଦୂଷିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା।

ଚିହ୍ନିତ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କ ପାଖରେ ଏହି ଦୂଷିତ ଜଳ ଉତ୍ସ ବ୍ୟବହାର କରିବା ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବିକଳ୍ପ ନାହିଁ। ପାଣି କିଣିବା ବିକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ବହୁତ ମହଙ୍ଗା ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏହା ପ୍ରତି ଆଖି ବୁଜି ଦେଇଛନ୍ତି।

ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ପରିମଳ ବିଭାଗର ନିର୍ବାହୀ ଯନ୍ତ୍ରୀ ଜାସନ ହୁରୁହ କହନ୍ତି, "କେଉଁ ପାଣି ଅସୁରକ୍ଷିତ ଏବଂ କେଉଁ ଉତ୍ସଗୁଡ଼ିକ ଭଲ ତାହା ଗାଁ ଲୋକେ ଜାଣିଛନ୍ତି... କିଛି ନଳକୂପ ସୁରକ୍ଷିତ ଅଟେ।" କିନ୍ତୁ ହୁରୁହ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶାଇବାକୁ ଅକ୍ଷମ ଥିଲେ କିମ୍ବା ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ସଚେତନତା କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର କୌଣସି ପ୍ରମାଣ ଦେଇପାରିନଥିଲେ।

ଅତ୍ୟଧିକ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଧୀରେ ଧୀରେ ଶରୀରକୁ ବିଷାକ୍ତ କରିଦିଏ। ପିଲାମାନଙ୍କଠାରେ ପ୍ରଥମେ ଡେଣ୍ଟାଲ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ଦେଖାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଏ ଏବଂ ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଏ। ପରେ ଏହା ସ୍କେଲେଟାଲ୍ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ରେ ପରିଣତ ହୁଏ - ଗଣ୍ଠିଗୁଡ଼ିକ ଟାଣ ହୋଇଯାଏ, ହାଡ଼ ଦୁର୍ବଳ ଏବଂ ବିକୃତ ହୋଇଯାଏ।

ପଲାମୁର ସିଭିଲ ସର୍ଜନ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଅଧିକାରୀ (ସିଏମ୍ଓ) ଡାକ୍ତର ଅନିଲ କୁମାର ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ ବୁଝାଇ କହନ୍ତି, "କ୍ୟାଲସିୟମ ସ୍ଥାନରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌ ଜମା ହେବାକୁ ଲାଗେ; ଦାନ୍ତରେ, ହାଡ଼ରେ, ଯେଉଁଠାରେ ବି କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଥାଏ ସେଠାରେ।"

୨୦୦୮ ମସିହାରେ ଚୁକ୍ରୁ ଗାଁରେ ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରତି ୧୦ ଜଣ ପିଲାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୮ ଜଣଙ୍କୁ ଡେଣ୍ଟାଲ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ସର୍ବେକ୍ଷଣ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରାୟ ଅଧା ବୟସ୍କଙ୍କଠାରେ ସ୍କେଲେଟାଲ୍ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ଥିବା ଦେଖାଯାଇଥିଲା ବୋଲି 'ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍‌' ଜର୍ଣ୍ଣାଲରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ରିପୋର୍ଟରେ ଦର୍ଶାଯାଇଥିଲା।

୨୦୧୬ ମସିହାରେ ତତ୍କାଳୀନ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ପରିବାର କଲ୍ୟାଣ ରାଷ୍ଟ୍ରମନ୍ତ୍ରୀ ଅନୁପ୍ରିୟା ପଟେଲ ସଂସଦରେ କହିଥିଲେ ଯେ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ପ୍ରାୟ ୨.୪୬ ଲକ୍ଷ ଲୋକ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇଥିବା ଆଶଙ୍କା କରାଯାଉଛି। ତେବେ ଏହି ରିପୋର୍ଟ ଲେଖିଥିବା ଭାରତୀୟ ବୈଜ୍ଞାନିକମାନେ କହିଛନ୍ତି ଯେ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ୬୬ ନିୟୁତ ଅଟେ ଯାହା ୨୬ ଗୁଣ ଅଧିକ ଅଟେ। ରିପୋର୍ଟରେ ଏହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି ଯେ ଭାରତ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱର ସର୍ବାଧିକ ଭୂତଳ ଜଳ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଏବଂ ଆର୍ସେନିକ୍ ପ୍ରଭାବିତ ଦେଶ।

ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ ନିବାରଣ ଏବଂ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଭାରତରେ ଏକ ଜାତୀୟ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ରହିଛି। କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭୂତଳ ଜଳ ବୋର୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଝାଡ଼ଖଣ୍ଡର ୨୪ଟି ଜିଲ୍ଲା ମଧ୍ୟରୁ ୧୨ଟି ଜିଲ୍ଲାକୁ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ପ୍ରଦୂଷଣ ପାଇଁ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଛି। ସେଥିମଧ୍ୟରେ ପଲାମୁ ଅନ୍ୟତମ।

ତଥାପି, ଯେତେବେଳେ ପରୀ ଏକାଧିକ ସରକାରୀ କାର୍ଯ୍ୟାଳୟ - ଯେପରିକି ପଲାମୁ ଡେପୁଟି କମିଶନର ଦିଲୀପ ପ୍ରତାପ ସିଂହ ଶେଖାୱତ, ପାନୀୟ ଜଳ ଏବଂ ପରିମଳ ବିଭାଗର ନିର୍ବାହୀ ଯନ୍ତ୍ରୀ ତଥା ସିଭିଲ୍ ସର୍ଜନ ଏବଂ ମୁଖ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଅଧିକାରୀ (ସିଏମ୍ଓ) – ପରିଦର୍ଶନ କରିଥିଲା, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ କୁହାଯାଇଥିଲା ଯେ ଜିଲ୍ଲାରେ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭାବିତ ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାର କୌଣସି ରେକର୍ଡ ନାହିଁ।

ପ୍ରିୟଙ୍କାଙ୍କର ଜେଜେବାପା ଓ ଜେଜେମା' ଉଭୟ ଏହି ରୋଗ କାରଣରୁ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଲାଲ ଦେଓଙ୍କ ମାଆ ସୁଖାନୀ ଦେବୀ ଶଯ୍ୟାଶାୟୀ ହୋଇପଡିଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ପରେ ତାଙ୍କ ବାପା ବୁଧ ଓରାଓଁଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମାନ ଅବସ୍ଥା ହେଲା। ୨୦୨୧ ମସିହାରେ ଗୋଟିଏ ମାସର ବ୍ୟବଧାନରେ ଏହି ଦମ୍ପତିଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଥିଲା।

ପରିବାରର ତିନି ବଖରିଆ ମାଟି ଘର ସାମ୍ନାରେ ଗୋଟିଏ ନଳକୂପ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଛକି ଚିହ୍ନ ଦିଆଯାଇଛି। ପ୍ରିୟଙ୍କା ସେଥିରୁ ପାଣି ଭରୁଛନ୍ତି।

"ଆମେ କ'ଣ କରିପାରିବୁ?" ଲାଲ ଦେଓ ପଚାରନ୍ତି! "ପାଣି କିଣିବାକୁ ଆମର ସାମର୍ଥ୍ୟ ନାହିଁ।"

ଯେଉଁ କିଛି ଲୋକଙ୍କର ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅଛି, ସେମାନେ ୧୦ କିଲୋମିଟର ଦୂର ଡାଲଟନଗଞ୍ଜକୁ ଯାଇ ୨୦ ଲିଟର ପିଛା ୩୦ ଟଙ୍କା ଦେଇ ଫିଲ୍ଟର୍ ହୋଇଥିବା ପାଣି କିଣନ୍ତି।

ପ୍ରିୟଙ୍କା ପ୍ରତିଦିନ ପଡ଼ିଆକୁ ଯାଆନ୍ତି। କିନ୍ତୁ ସେ ଏବେ ସାବଧାନତାର ସହ ଧୀର ଗତିରେ ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେ କେତେ ଦୂର ଯାଇପାରିବେ ତାହା ତାଙ୍କ ଆଣ୍ଠୁ ହିଁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ କରିଥାଏ। ସେ ଆଉ ପୂରା ବେଗରେ ଦୌଡ଼ୁନାହାନ୍ତି। ସେ ପରୀକ୍ଷା ଦିନ ପାଇଁ ତାହାକୁ ସାଇତି ରଖିଛନ୍ତି; ଏକ ଅନ୍ତିମ ପ୍ରୟାସ ଯେତେବେଳେ ଏପରି କରିବା ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ।

କିନ୍ତୁ ପରୀକ୍ଷାରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲେ ହେବନି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଅପେକ୍ଷା କରିରହିଛି - ତାଙ୍କ ସ୍ୱପ୍ନର ଚାକିରି ପାଇଁ ହେଉଥିବା ଡାକ୍ତରୀ ପରୀକ୍ଷା।

ନନ୍ଦୁ ସିଂହ ମୁଣ୍ଡରେ ୫୦ କିଲୋ ଧାନ ବୋହିପାରୁଥିଲେ। ଏବେ ସେ ଦିନସାରା ଏକ ଚାରପାଇ (ଦୋଳି ଖଟ) ଉପରେ ଶୋଇ ରହୁଛନ୍ତି। "ମୋର ପୂରା ଶରୀରେ ସବୁବେଳେ ଘୋଳାବିନ୍ଧା ହେଉଛି, ଲାଗୁଛି ଯେମିତି ମୋତେ ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ସକ୍ ଲାଗୁଛି, ବୋଲି ସେ କୁହନ୍ତି।"

୫୬ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଏହି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଫୁଲିଯାଇଛି, ହାଡ଼ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କୁ ସ୍କେଲେଟାଲ୍ ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ହୋଇଛି। "ଗାଁର ଯେକୌଣସି ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତୁ, ସେଠାରେ ଆପଣ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ପାଇବେ, ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ କହନ୍ତି।" ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ ଫ୍ଲୋରୋସିସକୁ ‘ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍’ ବୋଲି କହିଥାନ୍ତି।

ସେ କିପରି ନିଜର ପାଞ୍ଚ ଏକର ଜମିରେ ଚାଷ କରୁଥିଲେ ତାହା ମନେ ପକାନ୍ତି - ଖରିଫ୍ ଋତୁରେ ଧାନ ଓ ମକା ଏବଂ ରବିରେ ଗହମ ଓ ସୋରିଷ। ଚାଷ କାମ ନଥିବା ସମୟରେ, ସେ ଦିନମଜୁରିଆ ଭାବରେ କାମ କରିବା ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଉଥିଲେ। "ମୁଁ ବର୍ଷକୁ ଦୁଇ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲି, ମୁଁ ବହୁତ ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିଲି।"

ସେ ଶେଷ ଥର ପାଇଁ ୨୦୧୫ ମସିହାରେ କାମ କରିବାକୁ ବାହାରକୁ ଯାଇଥିଲେ।

ନନ୍ଦୁ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ବୋହୂ ସରୋ ଦେବୀ ଲାଲ୍ ରଙ୍ଗର ଛକି ଚିହ୍ନ ଥିବା ପାଖ ନଳକୂପରୁ ପାଣି ଧରି ଭିତରକୁ ଆସନ୍ତି।

ମାତ୍ର ୩୦ ବର୍ଷ ବୟସ୍କା ସରୋଙ୍କ ଗଣ୍ଠି, ପିଠି ଏବଂ ମୁଣ୍ଡରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେଉଛି। "ଏହା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ କରେଣ୍ଟ ଲାଗିବା ଭଳି ଲାଗୁଛି," ସେ କହନ୍ତି। ସ୍ନାୟୁ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ଇଲେକ୍ଟ୍ରିକ୍ ସିଗନାଲ୍ ପାଇଁ କ୍ୟାଲସିୟମ୍ ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସିଏମ୍‌ଓ ଶ୍ରୀବାସ୍ତବ କହନ୍ତି ଏବଂ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି ଯେ, "ଯେତେବେଳେ ଏହାର ଅଭାବ ଥାଏ, ଆପଣଙ୍କୁ ଏକ ଝଟକା ଅନୁଭବ ହେବ।"

ନନ୍ଦୁ କହନ୍ତି, ଝିଅମାନେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହୋଇଯିବେ ବୋଲି ଭୟରେ ଏବେ ଆଉ କେହି ନିଜ ଝିଅମାନଙ୍କୁ ଏହି ଗାଁରେ ବାହା ଦେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। "ଆମ ବୋହୂକୁ ଦେଖନ୍ତୁ," ସେ କହନ୍ତି, "ଦେଖନ୍ତୁ ସେ କେତେ ପତଳା ହୋଇଯାଇଛି।"

ଘର ଭିତରେ, ଏକ କାମଚଳା ଚୁଲି ଉପରେ ପାଣି ଫୁଟୁଛି। "କେହି କେହି କହନ୍ତି ଫୁଟାଇବା ଦ୍ୱାରା ଲାଭ ମିଳେ," ସରୋ କହନ୍ତି। ତେଣୁ ସେ ନିଜର ଦୁଇ ଝିଅ ଏବଂ ଦୁଇ ପୁଅଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବା ପାଇଁ ପାଣି ଫୁଟାନ୍ତି। ସେ ଏହା ସହିତ "ପିଲାମାନେ ଏହା ହିଁ ପିଅନ୍ତି," ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହନ୍ତି।

ତେବେ, ସରୋ ଏହା ଜାଣିନାହାନ୍ତି ଯେ ପାଣି ଫୁଟାଇବା ଦ୍ୱାରା ଏଥିରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡର ମାତ୍ରା ଆହୁରି ଅଧିକ ହୋଇଯାଏ।

ଆମେ କଥା ହେଉଥିବା ବେଳେ ପିଲାମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ହସି ହସି କ୍ୟାମେରା ପାଇଁ ପୋଜ୍ ଦେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଦାନ୍ତରେ ଦାଗ ପଡ଼ିଯାଇଛି, ରଙ୍ଗ ବଦଳିଯାଇଛି, ପାଣି ଶରୀରର ଗଭୀରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ଏହା ହେଉଛି ଜଳ ଯୋଗୁଁ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ପ୍ରଥମ ଚିହ୍ନ।

ସରୋ କହନ୍ତି, "ଏତେ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ କହନ୍ତି, 'ମାମି, ମୋ ଦେହ ବିନ୍ଧୁଛି, ମୋ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧୁଛି'।" ଏହି ଚାରି ଜଣଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ପିଲାର ବୟସ ୧୦ ବର୍ଷ ଏବଂ ସବୁଠାରୁ ସାନ ପିଲାର ବୟସ ୨ ବର୍ଷ। "ଯେତେବେଳେ ଯନ୍ତ୍ରଣା କମେ ନାହିଁ ଏବଂ ସେମାନେ ବହୁତ କାନ୍ଦନ୍ତି ଆମେ କ'ଣ ବା କରିପାରିବୁ, ଆମେ ସେମାନଙ୍କୁ ସେହି ସମାନ ପେନ୍‌କିଲର୍‌ ଦେଉ, ସେମାନେ ତାହା ଖାଇ ଶୋଇପଡ଼ନ୍ତି।"

ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌କୁ ରୋକାଯାଇପାରିବ। ଏଥିପାଇଁ କେବଳ ନିରାପଦ ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଣ ଆବଶ୍ୟକ।

ମୁଖ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ଅଧିକାରୀ କହନ୍ତି, “ଭୂପୃଷ୍ଠ ଜଳ ନିଅନ୍ତୁ, ତାହା ନଦୀରୁ ହେଉ ବା ପୋଖରୀରୁ, ଏହାକୁ ଫିଲ୍ଟର୍ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ। ଏହା ହିଁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସମାଧାନ।”

୨୦୧୭ ମସିହାରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ପ୍ରଭାବିତ ଗାଁଗୁଡ଼ିକରୁ ୧,୦୦୦ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାନୀୟ ଜଳ ଦାବି କରି ଶୋଭାଯାତ୍ରା କରିଥିଲେ। ନନ୍ଦୁ କହନ୍ତି ଯେ ଏହାପରେ ରାଞ୍ଚି ଏବଂ ଦିଲ୍ଲୀରୁ ଟିମ୍ ଆସିଥିଲେ ଏବଂ “ସେମାନେ ଗାଁର ପ୍ରତ୍ୟେକ ନଳକୂପ ପରୀକ୍ଷା କରିଥିଲେ ଓ ପିଇବା ପାଇଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି କହି ସେଗୁଡ଼ିକରେ ନାଲି ଚିହ୍ନ ଦେଇଥିଲେ।”

ପ୍ରାୟ ସେହି ସମୟରେ, ପାନୀୟ ଜଳ ଯୋଗାଇଦେବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଏକ ପାଇପ୍‌ଲାଇନ୍ ବିଛାଇଥିଲେ। “ଏହା ଗୋଟିଏ ବର୍ଷ ଧରି ଚାଲିଥିଲା,” ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ କହନ୍ତି। କେତେକ ନଳକୂପରେ ଏକ ଫିଲ୍ଟର ହେବା ବ୍ୟବସ୍ଥା ଲଗାଯାଇଥିଲା, “କିନ୍ତୁ ଥରେ ଖରାପ ହୋଇଯିବା ପରେ ଏହାକୁ କେବେ ଆଉ ମରାମତି କରାଗଲା ନାହିଁ।”

ନନ୍ଦୁ କହନ୍ତି, “ଏଠାକୁ ଆସୁଥିବା ‘ସାହେବ’ [ଅଧିକାରୀମାନେ] ନିଜ ପାଇଁ ପାଣି ସାଙ୍ଗରେ ଆଣିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ଆମ ପାଣି ପିଅନ୍ତି ନାହିଁ।”

୨୦୨୪ ସୁଦ୍ଧା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗ୍ରାମୀଣ ପରିବାରକୁ ବିଶୁଦ୍ଧ ପାଇପ୍ ଜଳ ଯୋଗାଇଦେବା ପାଇଁ ଜଳ ଜୀବନ ମିଶନ ଆରମ୍ଭ କରାଯାଇଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଭଳି ଦୂଷିତ ପଦାର୍ଥ ଥିବା ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଆଯାଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହାର ସମୟସୀମାକୁ ୨୦୨୮ ଡିସେମ୍ବର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଆଯାଇଛି। ହୁରୁହ କହନ୍ତି, “ବିଗତ ଅଢ଼େଇ ବର୍ଷ ହେବ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ପାଣ୍ଠି ସହାୟତା ବନ୍ଦ ରହିଛି, ଯଦିଓ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ବର୍ତ୍ତମାନ କିଛି ପାଣ୍ଠି ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ କରି ଦେବା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି।”

ଚୁକ୍ରୁର ଅନେକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ବୋଧହୁଏ ବହୁତ ବିଳମ୍ବ ହୋଇଯାଇଛି।

ଗ୍ରାମବାସୀମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ଗତ ଏକ ଦଶନ୍ଧି ମଧ୍ୟରେ ଗୁରୁତର ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍‌ରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଅନ୍ୟୁନ ୨୦ ରୁ ୩୦ ଜଣ ଲୋକଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଛି। ଲାଲ୍ ଦେଓ ନାମ ଗଣିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି। "ସତରୁଆ ଘରୁ ଦୁଇ ଜଣ ଚାଲିଗଲେଣି, ନହ୍ନୁ, ତା’ପରେ ନବୀନ ପାଲ ଏବଂ ଯାଦବ ପାଲ, ଉଭୟ ଭାଇ..."

"ଆୟୁଷ କମିଯାଉଛି ଏବଂ ଲୋକମାନେ ବିକଳାଙ୍ଗ ହେଉଛନ୍ତି, ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରୁଛନ୍ତି” ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି। “ଜଣେ ମଣିଷ ଯେତେ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିବୁଲି ପାରୁଛି, ସେତେ ଦିନ ଠିକ୍ ଅଛି। ଥରେ ସେ ଖଟ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କ କାହାଣୀ ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।“

ଉପେନ୍ଦ୍ର କୁମାର ସିଂହ ୧୦ ବର୍ଷ ବୟସରୁ ୬୦୦ ଟଙ୍କାର ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଭତ୍ତା ପାଇ ଆସୁଛନ୍ତି। ବର୍ତ୍ତମାନ ତାଙ୍କୁ ୧୯ ବର୍ଷ। ୨୦୧୨ ମସିହା ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ବଙ୍କା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା। ତାଙ୍କ ମାଆ ସବିତା ଦେବୀ ମନେ ପକାଇ କହନ୍ତି, "ବାମ ଗୋଡ଼ଟି ବଙ୍କା ହୋଇଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଡାହାଣ ଗୋଡ଼ଟି ଚେପଟା ହୋଇଯାଇଥିଲା।"

ପରବର୍ତ୍ତୀ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ପରିବାର ଲୋକେ ଡାଲଟନଗଞ୍ଜ, ରାଞ୍ଚି, ଏପରିକି ରାଜସ୍ଥାନରେ ବିଭିନ୍ନ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥିଲେ। ୨୦୨୨ ବେଳକୁ ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲେ। ସବିତା କହନ୍ତି, "ଗୋଟିଏ ପୂରା ବାକ୍ସ ମେଡିକାଲ୍ କାଗଜପତ୍ର ଜମା ହୋଇଯାଇଥିଲା।" ଏବଂ ୧୦ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଋଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ କହନ୍ତି, "ଦିନେ ମୋତେ ରାଗ ଲାଗିଲା, ମୁଁ ସବୁ କାଗଜପତ୍ର ଏକାଠି କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ପୋଡ଼ିଦେଲି।"

ଚୁକ୍ରୁର ବର୍ତ୍ତମାନର ପ୍ରାୟ ୧,୨୦୦ ଜନସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ୧୦୦ ରୁ ଅଧିକ ଲୋକ ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ଭତ୍ତା ପାଉଛନ୍ତି ବୋଲି ମୁଖିଆ (ମୁଖିଆ) ଅଞ୍ଜନା ସିଂହଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ରବୀନ୍ଦ୍ର ସିଂହ କହନ୍ତି। ୮.୩ ପ୍ରତିଶତ ହିସାବରେ, ଏହା ଭାରତର ହାରାହାରି ଭିନ୍ନକ୍ଷମ ହାର ୨.୨୧ ପ୍ରତିଶତର ପ୍ରାୟ ଚାରି ଗୁଣ ଅଟେ।

ଉପେନ୍ଦ୍ର ବାଡ଼ିର ସାହାଯ୍ୟ ନନେଇ ଅଳ୍ପ ଦୂର ଚାଲିପାରନ୍ତି, "କିନ୍ତୁ ଯଦି ମୁଁ ୧୦ ମିନିଟ୍ ଚାଲେ, ତେବେ ବିନ୍ଧାଘୋଳା ହେବା ଆରମ୍ଭ ହୋଇଯାଏ,” ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି। ସେ ସ୍କୁଲ୍ ଯିବା ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।

ଯେତେବେଳେ ବି କୌଣସି ସରକାରୀ ଟିମ୍ ଫ୍ଲୋରାଇଡ୍ ଦୂଷଣର ପ୍ରଭାବ ବିଷୟରେ ତଥ୍ୟ ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ଚୁକ୍ରୁ ଆସନ୍ତି, ସେମାନେ ଉପେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଡାକନ୍ତି। ସେ କହନ୍ତି, "ସେମାନେ ଗୋଡ଼ର ଫଟୋ ନିଅନ୍ତି, ଦାନ୍ତର ଫଟୋ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି। ବେଳେବେଳେ ମୋତେ ବହୁତ ରାଗ ଲାଗେ।" ସେ ଉପର ଆଡ଼କୁ ଚାହାନ୍ତି। "ଆପଣ ଅନ୍ତତଃ ପକ୍ଷେ ଆମ ସହିତ କଥା ହେଉଛନ୍ତି; ସେମାନେ କିଛି ପଚାରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେମାନେ କେବଳ ଫଟୋ ଉଠାନ୍ତି ଏବଂ ଚାଲିଯାଆନ୍ତି।"

ହୀରାମତି ଦେବୀ, ୭୦, କଥା ହେବାକୁ ଚାହୁଁନାହାନ୍ତି। ସେ ତାଙ୍କର ୮୦ ବର୍ଷୀୟ ସ୍ୱାମୀ ଗଣେଶ ରାମଙ୍କ ସହ ଗୋଟିଏ ବଖରା ବିଶିଷ୍ଟ ମାଟି ଘରେ ରହନ୍ତି। ଅନ୍ଧାର ଘରର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଚୁଲ୍‌ହା ଅଛି ଏବଂ ଅନ୍ୟ କୋଣରେ ଗଣେଶ ରାମ ଏକ ଖଟ ଉପରେ ମଶାରି ଭିତରେ ଶୋଇ ଛାତ ଆଡ଼କୁ ଚାହିଁ ରହିଛନ୍ତି।

ହୀରାମତି ବହୁତ କଷ୍ଟରେ ଘର ଭିତରେ ଚଲାବୁଲା କରନ୍ତି। ସେ ପ୍ରଥମେ ନିଜର ଦୁଇ ପାପୁଲିକୁ ଚଟାଣ ଉପରେ ରଖନ୍ତି, ତା'ପରେ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଇଞ୍ଚ ଇଞ୍ଚ କରି ଉପରକୁ ଉଠାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ମେରୁଦଣ୍ଡ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବଙ୍କା ହୋଇଯାଇଛି। ତାଙ୍କ ଆଙ୍ଗୁଠି, ହାତ ଏବଂ ଗୋଡ଼ ମୋଡ଼ି ହୋଇଯାଇଛି। ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖାଇ କହନ୍ତି, "ସବୁଆଡ଼େ ବିନ୍ଧୁଛି, ଦେଖନ୍ତୁ ସବୁକିଛି କିପରି ବଙ୍କା ହୋଇଯାଇଛି।" କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜର ଚଲାବୁଲା ଜାରି ରଖନ୍ତି।

“ଆପଣ ବସନ୍ତୁ, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଦେଇ ଆସୁଛି” ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି।

ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ନିଜକୁ ଚୁଲ୍‌ହା ଆଡ଼କୁ ଠେଲି ନିଅନ୍ତି, ହାଣ୍ଡିରୁ ଗରମ ଭାତ କାଢ଼ନ୍ତି, ସେଥିରେ ଶାଗ ତରକାରୀ ଦିଅନ୍ତି, ତା’ପରେ ହାତ ବଢ଼ାଇ ଥାଳିଟିକୁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଟିକେ ଘୁଞ୍ଚାଇ ଦିଅନ୍ତି।

“ତିନି ଦିନ ହେବ ବୁଢ଼ା କିଛି ଖାଇନାହାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଜୋରଜବରଦସ୍ତ ଖୁଆଉଛି, ଯଦି ସେ ନ ଖାଇବେ ତେବେ ବଞ୍ଚିବେ ନାହିଁ,” ବୋଲି ସେ କହନ୍ତି।

ଏହି ଦମ୍ପତି ପୂର୍ବରୁ ୧୦ ଏକର ଜମି ଚାଷ କରୁଥିଲେ। ହୀରାମତି ଦ୍ୱାର ପାଖରୁ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଖାଲି କ୍ଷେତ ଆଡ଼କୁ ଇସାରା କରନ୍ତି। "ଆପଣ ଦେଖୁଥିବା ଏହି ସବୁ ଖାଲି ଜମିକୁ ଆମେ ଚାଷ କରୁଥିଲୁ।" ତା’ପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ, ଫ୍ଲୋରୋସିସ୍ ସେମାନଙ୍କୁ ଗ୍ରାସ କଲା।

ସେ କହନ୍ତି, "ଅନେକ ଲୋକ ଆଗରୁ ମରିଗଲେଣି ଏବଂ ଆପଣ ଏବେ ଆସିଛନ୍ତି।" ସେ ଦ୍ୱାର ଆଡ଼କୁ ଚାହାଁନ୍ତି। “ଯାୟିୟେ, ଜୋ ଜିନ୍ଦା ହୈ ଉସ୍‌କୋ ଦେଖିୟେ, ହମ୍‌ଲୋଗ୍‌ କା ତୋ ଦିନ୍‌ ଅବ୍‌ ପୂର ଗୟା [ଯାଆନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ବଞ୍ଚିଛନ୍ତି ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ଆମର ଦିନ ଏବେ ସରିଗଲାଣି]"