পালামুৰ বিষাক্ত পানী

প্ৰিয়ংকা কুমাৰী এগৰাকী দ্ৰুতবেগী দৌৰবিদ আৰু ১৮ বছৰীয়া এই প্ৰিয়ংকাৰ গতিৰ কথা তেওঁৰ পিতৃ লাল দেও ওৰাওঁৱে বৰ গৌৰৱেৰে কয়। "বহুত তেজ দৌড়তী থী বচপন চে (সৰুৰে পৰাই তাই খুব বেগেৰে দৌৰিব পাৰে," তেওঁ কয়।

দিনহাজিৰা কৰা পিতৃৰ চাৰিটি সন্তানৰ ভিতৰত আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰিয়ংকাই এছ.এছ.চি. জি.ডি. অৰ্থাৎ অৰ্ধসামৰিক বাহিনীৰ উমৈহতীয়া প্ৰৱেশ পৰীক্ষাৰ বাবে প্ৰস্তুতি চলাই আছে।

"হমকো ৱৰ্ডী পহননা হ্যে (মই ইউনিফৰ্ম পিন্ধিব বিচাৰোঁ)” তাই লাজকুৰীয়া হাঁহি এটিৰে উত্তৰ দিয়ে।

প্ৰিয়ংকাই প্ৰতিদিনে অনুশীলন কৰে। এনে এটা পৰীক্ষাৰ বাবে, যাৰ বাবে হয়তো তাই এতিয়া আৰু যোগ্য হৈ থকা নাই। অৰ্ধসামৰিক বাহিনীৰ স্বাস্থ্য পৰীক্ষাত ফ্ল’ৰ’ছিছ ধৰা পৰিলে অযোগ‍্য বুলি ধৰা হয়। আৰু তাইৰ দাঁতত লগা দাগ, গাঁঠিৰ বিষ আদি এইবিধ ৰোগৰে লক্ষণ। সেই কাৰণতে তাই অযোগ‍্য ঘোষিত হ’ব পাৰে।

যোৱা নৱেম্বৰ মাহত তাই গাঁৱৰ কাষৰ মুকলি পথাৰত অনুশীলন আৰম্ভ কৰিছিল। লক্ষ্য আছিল ৮.৫ মিনিটত ১,৬০০ মিটাৰ দৌৰা। "পহলা দিন হাম ৭ মিনিট মে হী দৌৰ গয়ে [প্ৰথমদিনা মই মাত্ৰ ৭ মিনিটতে সিমানখিনি দৌৰিছিলো)," প্ৰিয়ংকাই গৌৰৱেৰে কয়।

কিন্তু সেই প্ৰথমদিনা দৌৰাৰ পিছতেই তেওঁৰ আঠুৰ বিষ আৰম্ভ হ’ল। সেই বিষ গোটেই গাতে উজাই আহিল। দেউতাকে পেইনকিলাৰ খাবলৈ কৈছিল। কিন্তু তাই খাবলৈ ইচ্ছা নকৰিলে। "এবাৰ খালে ই অভ্যাসত পৰিণত হ’ব।" তাই যিটো পৰিৱেশত ডাঙৰ-দীঘল হৈছে, তাত বিষ উঠিলেই কাৰণ নোচোৱাকৈ মানুহে বিষৰ টেবলেট খায়। ঝাৰখণ্ডৰ পালামুত সৰুৰেপৰা তাই মানুহক তেনেকৈয়ে দেখিছে।

চুক্ৰু গাঁৱৰ বাসিন্দাসকল, ঘাইকৈ অনুসূচিত জনজাতিৰ লোকসকল ফ্ল’ৰ’ছিছত আক্ৰান্ত হৈছে। খোৱাপানীত অত‍্যধিক পৰিমাণে ফ্ল’ৰাইড থকাৰ বাবে হোৱা এই শাৰীৰিক অৱস্থা অপৰিৱৰ্তনীয়। শিলাখণ্ড, মাটি আৰু ভূগৰ্ভস্থ পানীত প্ৰাকৃতিকভাৱেই ফ্ল’ৰাইড পোৱা যায়। পলামুৰ তলৰ বেডৰক বা মূল শিলাস্তৰ গঠন কৰা নাইচ আৰু গ্ৰেনাইট শিলাত প্ৰচুৰ পৰিমাণে ফ্ল’ৰাইড আছে। ইয়াৰ মাজেৰে পানী বৈ যাওঁতে পানীত ফ্ল’ৰাইড দ্ৰৱীভূত হৈ পৰে।

ভাৰতীয় মানক ব্যুৰোৰ মতে পানীত ফ্ল’ৰাইডৰ গ্ৰহণযোগ্য সীমা প্ৰতি লিটাৰত ১ ৰ পৰা ১.৫ মিলিগ্ৰাম। কিন্তু চুক্ৰুত ইয়াৰ গড় পৰিমাণ প্ৰায় তিনিগুণ বেছি (৪ ৰ পৰা ৪.৫ মিলিগ্ৰাম)। জল সম্পদ বিভাগৰ এজন নাম প্ৰকাশত অনিচ্ছুক অভিযন্তাই এই কথা জনায়।

এই অঞ্চলৰ দমকলবোৰত ৰঙা ৰঙেৰে পুৰণ চিনেৰে চিহ্নিত কৰা হৈছে যাতে বুজিব পৰা যায় যে ইয়াত ফ্ল’ৰাইডৰ মাত্ৰা বিপজ্জনকভাৱে বেছি। ৰাজ্যিক স্বাস্থ্য বিভাগৰ ২০২৫ চনৰ আগষ্ট মাহৰ এক প্ৰতিবেদন অনুসৰি চুক্ৰুৰ আটাইকেইটা (২০ টা) দমকলৰ পানীতেই ফ্ল’ৰাইডৰ মাত্ৰা জোখতকৈ বেছি।

বিপজ্জনক বুলি চিহ্নিত হৈ থকাৰ পিছতো গাঁৱৰ মানুহখিনিৰ হাতত এই দূষিত পানীৰ উৎস ব্যৱহাৰ কৰাৰ বাহিৰে আন কোনো উপায় নাই। পানী কিনি খাব পাৰি, কিন্তু সেই বিকল্প অতিশয় ব্যয়বহুল। আৰু ৰাজ্য চৰকাৰে এই ক্ষেত্ৰত চকু মুদি আছে।

খোৱাপানী আৰু অনাময় বিভাগৰ কাৰ্যবাহী অভিযন্তা জেচন হুৰুহে কয়, "গাঁৱৰ মানুহে জানে পানীৰ কোনটো উৎস অসুৰক্ষিত আৰু কোনটো উৎস নিৰাপদ... কিছুমান দমকলৰ পানী খোৱাৰ বাবে উপযোগী।" কিন্তু হুৰুহে তেনে কোনো দমকল আছে বুলি দেখুৱাই দিব নোৱাৰিলে। তাৰ লগতে ফ্ল’ৰ’ছিছ বিষয়ক লৈ তেওঁলোকে আয়োজন কৰা সজাগতা অভিযান বা তেনে কোনো কাৰ্য্যসূচীৰ কোনো প্ৰমাণো দাঙি ধৰিব নোৱাৰিলে।

অত্যাধিক ফ্ল’ৰাইডে লাহে লাহে শৰীৰত বিষ বিয়পাই দিয়ে। শিশুৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰথমতে ডেণ্টেল ফ্ল’ৰ’ছিছ (দাঁতৰ ফ্ল’ৰ’ছিছ) হয়। দাঁতত দাগ পৰে আৰু ৰং সলনি হয়। পিছলৈ ই ক্ৰমে স্কেলেটেল ফ্ল’ৰ’ছিছলৈ ৰূপান্তৰিত হয়। গাঁঠিবোৰ টান হৈ পৰে, হাড়বোৰ দুৰ্বল হৈ যায় আৰু বিকৃতি ঘটে।

পালামুৰ অসামৰিক শল্য চিকিৎসক তথা মুখ্য চিকিৎসা বিষয়া ডাঃ অনিল কুমাৰ শ্ৰীবাস্তৱে বুজাই কয়, “হাড় আৰু দাঁতকে ধৰি শৰীৰ যি যি অংগ-প্ৰত্যংগত কেলচিয়াম থাকিব লাগে, তাত কেলচিয়ামৰ পৰিৱৰ্তে ফ্ল’ৰাইডে খোপনি পোতে।"

ফ্ল’ৰাইড নামৰ পত্ৰিকাত প্ৰকাশিত এক প্ৰতিবেদনত উল্লেখ কৰা হৈছে যে ২০০৮ চনত চুক্ৰু গাঁৱত পৰীক্ষা কৰা প্ৰতি ১০ টা শিশুৰ ৮ জনেই ডেণ্টেল ফ্ল’ৰ’ছিছত ভুগি আছিল আৰু জৰীপ কৰা প্ৰাপ্তবয়স্ক জনসংখ্যাৰ প্ৰায় আধাসংখ্যক লোকৰ শৰীৰত স্কেলেটেল ফ্ল’ৰ’ছিছ পোৱা গৈছিল।

২০১৬ চনত তদানীন্তন কেন্দ্ৰীয় স্বাস্থ্য আৰু পৰিয়াল কল্যাণ ৰাজ্যিক মন্ত্ৰী অনুপ্ৰিয়া পেটেলে সংসদত জনাইছিল যে দেশজুৰি প্ৰায় ২.৪৬ লাখ লোক ফ্ল’ৰ’ছিছত আক্ৰান্ত হোৱাৰ সন্দেহ কৰা হৈছে। অৱশ্যে এই প্ৰতিবেদনত অৰিহণা যোগোৱা ভাৰতীয় বিজ্ঞানীসকলে কৈছে যে প্ৰকৃত সংখ্যা ইয়াতকৈ ২৬ গুণ বেছি, অৰ্থাৎ ৬ কোটি ৬০ লাখ। প্ৰতিবেদনখনত এইটোও কোৱা হৈছে যে ভাৰত সমগ্ৰ বিশ্বৰ ভিতৰতে ভূগৰ্ভস্থ পানীৰ ফ্ল’ৰাইড আৰু আৰ্চেনিকৰ দ্বাৰা আটাইতকৈ বেছি প্ৰভাৱিত দেশ।

ভাৰতত ফ্ল’ৰ’ছিছ প্ৰতিৰোধ আৰু নিয়ন্ত্ৰণৰ বাবে এক ৰাষ্ট্ৰীয় কাৰ্যসূচী আছে। কেন্দ্ৰীয় ভূজল ব’ৰ্ডে ঝাৰখণ্ডৰ ২৪ খন জিলাৰ ভিতৰত ১২ খন জিলাক ফ্ল’ৰাইড প্ৰদূষণ থকা বুলি চিহ্নিত কৰিছে। পালামু তাৰে মাজৰে এখন।

তথাপিও, যেতিয়া এই প্ৰতিবেদকে পালামুৰ উপায়ুক্ত দিলীপ প্ৰতাপ সিং শ্বেখাৱত, খোৱাপানী আৰু অনাময় বিভাগৰ কাৰ্যবাহী অভিযন্তা আৰু অসামৰিক শল্য চিকিৎসক তথা মুখ্য চিকিৎসা বিষয়াৰ কাৰ্যালয়কে ধৰি কেবাটাও কেইবাটাও চৰকাৰী কাৰ্যালয় পৰিদৰ্শন কৰিলে যদিও তাত এইবুলিহে কোৱা হ’ল যে জিলাখনত ফ্ল’ৰ’ছিছত আক্ৰান্ত লোকৰ সংখ্যাৰ কোনো চৰকাৰী তথ্য তেওঁলোকৰ তাত নাই।

প্ৰিয়ংকাৰ ককা-আইতা দুয়োজনেই এই ৰোগত আক্ৰান্ত হৈ পংগু হৈ পৰিছিল। লাল দেওৰ মাতৃ সুখানী দেৱী ২০১৭ চনত বিচনাত পৰিছিল। এবছৰৰ পিছত তেওঁৰ পিতৃ বুধা ওৰাওঁৰো একেই অৱস্থা হয়। ২০২১ চনত এমাহৰ ব্যৱধানত বৃদ্ধ দম্পতীহালৰ মৃত্যু হয়।

পৰিয়ালটোৰ তিনিটা কোঠালীযুক্ত মাটিৰ ঘৰটোৰ সমুখতে ৰঙা পুৰণ চিনেৰে চিহ্নিত এটা দমকল আছে। প্ৰিয়ংকাই তাৰ পৰাই পানী ভৰাইছে।

“আমাৰ হাতত কিবা উপায় আছে জানো?" লাল দেওৱে প্ৰশ্ন কৰে। “পানী কিনি খাবলৈ আমাৰ সামৰ্থ্য নাই।"

যিসকলৰ অলপ সামৰ্থ্য আছে, তেওঁলোকে ১০ কিলোমিটাৰ দূৰৈৰ ডাল্টনগঞ্জলৈ গৈ ২০ লিটাৰ পৰিশোধিত পানী ৩০ টকাত কিনি আনে।

প্ৰিয়ংকা প্ৰতিদিনেই দৌৰিবলৈ যায়। কিন্তু এতিয়া তাই লাহে লাহে সাৱধানে দৌৰে। আঁঠুৰ বিষ চাইহে তাই হিচাপ কৰে, কিমান দূৰলৈ তাই দৌৰিব। এতিয়া আৰু আগৰ দৰে পূৰ্ণগতিত দৌৰিব নোৱাৰে। তাই সেই বেগ পৰীক্ষাৰ দিনটোৰ বাবে সাঁচি ৰাখিছে। চাকৰিৰ বাবে শেষবাৰৰ প্ৰয়াসৰ কাৰণে তাই সেই শক্তি ৰাখি থৈছে।

কিন্তু এই শাৰীৰিক পৰীক্ষাত উত্তীৰ্ণ হোৱাৰ পিছত আন এখন ডেওনা তাই পাৰ হ’বলৈ আছেই - তাইৰ সপোনৰ চাকৰিটোৰ বাবে স্বাস্থ্য পৰীক্ষা।

নন্দু সিঙে মূৰত ৫০ কেজি ধান কঢ়িয়াব পাৰিছিল। এতিয়া তেওঁ দিনটো জৰীৰে বোৱা খাটিয়াখনত শুই থাকে। "মোৰ সৰ্বশৰীৰ বিষাই থাকে। এনে লাগে যেন গাৰ মাজেৰে কাৰেণ্ট পাৰ হৈ গৈছে," তেওঁ কয়।

৫৬ বছৰীয়া মানুহজনৰ ভৰি ফুলিছে, হাড়বোৰ বেঁকা হৈ গৈছে। তেওঁ স্কেলেটেল ফ্ল’ৰ’ছিছত আক্ৰান্ত। "গাঁৱৰ যিকোনো এঘৰ মানুহৰ তালৈ যাওক, আপুনি ফ্ল’ৰাইড পাব," তেওঁ যোগ দিয়ে। গাঁৱৰ মানুহে ফ্ল’ৰ’ছিছ ৰোগটোক বুজাবলৈ ফ্ল’ৰাইড বুলিয়েই কয়।

তেওঁ মনত পেলায় কেনেকৈ তেওঁ নিজৰ পাঁচ একৰ মাটিত খেতি কৰিছিল। খাৰিফ ঋতুত ধান আৰু মাকৈ আৰু ৰবি ঋতুত ঘেঁহু আৰু সৰিয়হৰ খেতি কৰিছিল। খেতি নথকা সময়ছোৱাত তেওঁ বনুৱা হিচাপে কামৰ সন্ধানত আন ঠাইলৈ প্ৰব্ৰজন কৰিছিল। “কঠোৰ পৰিশ্ৰম কৰিছিলো। বছৰত দুই লাখ টকা উপাৰ্জন কৰিছিলো।”

কামৰ বাবে তেওঁ শেষবাৰ বাহিৰলৈ গৈছিল ২০১৫ত।

নন্দুৱে কথা পাতি থাকোঁতেই তেওঁৰ বোৱাৰীয়েক চাৰো দেৱী ওচৰৰে ৰঙা পুৰণ চিন দি থোৱা দমকলটোৰ পৰা পৰা পানী লৈ সোমাই আহে।

চাৰোৰ বয়স মাত্ৰ ৩০ বছৰ। কিন্তু তেওঁৰ গাঁঠি, পিঠি আৰু মূৰৰ বিষত ভুগি আছে। "গাত যেন বিজুলী সোঁতহে বৈ থাকে, বিষটো তেনে লাগে," তেওঁ কয়।

স্নায়ুৰ মাজেৰে প্ৰৱাহিত হোৱা বৈদ্যুতিক সংকেতবোৰৰ বাবে কেলচিয়ামৰ প্ৰয়োজন, মুখ‍্য চিকিৎসা বিষয়া শ্ৰীবাস্তৱে কয়, "ইয়াৰ অভাৱ হ’লে আপুনি শ্বক অনুভৱ কৰিব।"

নন্দুৱে কয় যে পংগু হৈ পৰাৰ ভয়ত এতিয়া কোনেও এই গাঁৱত নিজৰ ছোৱালী দিব নিবিচাৰে। "আমাৰ বোৱাৰীজনীলৈ চাওক," তেওঁ কয়, "চাওকচোন তাই কেনেকৈ ক্ষীণাই গৈছে।"

ঘৰৰ ভিতৰত এটা অস্থায়ী চুলাত পানী উতলি আছে। "কোনো কোনোৱে কয় যে পানীখিনি উতলালে ভাল," চাৰোৱে কয়। সেয়ে তেওঁ নিজৰ দুজনী ছোৱালী আৰু দুজন পুতেকক বচাই ৰাখিবলৈ পানী উতলাই লয়। "ল’ৰা-ছোৱালীকেইটাই এই উতলোৱা পানীহে খায়," তেওঁ লগতে কয়।

কিন্তু চাৰোৱে নাজানে যে উতলালে পানীত ফ্ল’ৰাইডৰ ঘনত্ব আচলতে আৰু বাঢ়িহে যায়।

আমি কথা পাতি থাকোঁতেই ল’ৰা-ছোৱালী এজাক গোট খালে। সিহঁতৰ ৰং-ধেমালী দেখি প্ৰচিবেদকৰ চকু গ’ল। হাঁহি হাঁহি ফটোৰ বাবে প’জ দিয়া আটাইবোৰ শিশুৰে দাঁতবোৰত দাগ আছে। সিহঁতৰ বিবৰ্ণ দাঁতেই শৰীৰৰ ভিচৰলৈ এই বিষাক্ত পানী সোমাই যোৱাৰ চিন।

"এই কণ কণ ল’ৰা-ছোৱালীবোৰেই মাকহঁতক গাৰ বিষ, মূৰৰ বিষৰ কথা কয়," চাৰোৱে কয়। চাৰিটা সন্তানৰ আটাইতকৈ ডাঙৰটোৰ বয়স ১০ বছৰ আৰু আটাইতকৈ সৰুটোৰ বয়স ২ বছৰ। “সিহঁতে বিষত কান্দি থাকিলেও আমাৰ কৰিবলৈ একো নাথাকে। শেষত বিষৰ টেবলেটকে দিও। সেয়া খাই বিষ কমিলে সিহঁত শুই পৰে।"

ফ্ল’ৰ’ছিছ প্ৰতিৰোধ কৰিব পৰা সম্ভৱ। ইয়াৰ বাবে কেৱল সুৰক্ষিত খোৱাপানীৰ যোগান ধৰাটোৱেই প্ৰয়োজন।

"নদী বা পুখুৰী আদিৰ পৰা পানী নি ফিল্টাৰ কৰি খাওক, সেয়াই উত্তম সমাধান," মুখ্য চিকিৎসা বিষয়াগৰাকীয়ে কয়।

২০১৭ চনত ফ্ল’ৰাইডৰ দ্বাৰা ক্ষতিগ্ৰস্ত গাঁৱবোৰৰ সহস্ৰাধিক লোকে বিশুদ্ধ খোৱাপানীৰ দাবীত পদযাত্ৰা কৰিছিল। সেয়ে ৰাঁচী আৰু দিল্লীৰ পৰা দল আহি পৰিদৰ্শন কৰিছিল আৰু "তেওঁলোকে গাঁৱৰ প্ৰতিটো দমকল পৰীক্ষা কৰি ৰঙা চিন দিছিল আৰু ইয়াক খোৱাৰ অনুপযুক্ত বুলি কৈছিল," নন্দুৱে কয়।

প্ৰায় একে সময়তে ৰাজ্য চৰকাৰে খোৱাপানী যোগানৰ বাবে পাইপলাইন বহুৱাইছিল। "পাইপলাইনত পানী এবছৰ আহিল," তেওঁ কয়। কিছুমান দমকলত ফিল্ট্ৰেচন চিষ্টেম লগোৱা হৈছিল, "কিন্তু এবাৰ বেয়া হোৱাৰ পিছত সেয়া কোনোদিন মেৰামতি কৰা নহ’ল"।

"ইয়ালৈ অহা চাহাব (বিষয়াসকলে)সকলে লগত খোৱাপানী লৈ আহে, তেওঁলোকে আমাৰ ইয়াৰ পানী নাখায়," নন্দুৱে কয়।

২০২৪ চনৰ ভিতৰত প্ৰতিটো গ্ৰাম্য পৰিয়াললৈ পাইপেৰে বিশুদ্ধ পানী যোগান ধৰাৰ উদ্দেশ্যে জল জীৱন মিছন আৰম্ভ কৰা হৈছিল, য’ত ফ্ল’ৰাইডৰ দৰে প্ৰদূষক থকা অঞ্চলসমূহক অগ্ৰাধিকাৰ দিয়া হৈছিল। কিন্তু এই মিছন সম্পূৰ্ণ কৰাৰ সময়সীমা ২০২৮ চনৰ ডিচেম্বৰলৈ পিছুৱাই দিয়া হৈছে। "যোৱা আঢ়ৈ বছৰ ধৰি কেন্দ্ৰীয় পুঁজি বন্ধ হৈ আছে। অৱশ্যে এতিয়া ৰাজ্য চৰকাৰে পুঁজিৰ কিছু কিছু অংশ এৰি দিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে," হুৰুহে কয়।

চুক্ৰুৰ বহু লোকৰ বাবে হয়তো এতিয়া বহুত পলম হৈ গৈছে।

গাঁৱৰ মানুহে কয় যে যোৱা এক দশকত তীব্ৰ ফ্ল’ৰ’ছিছত আক্ৰান্ত হৈ অতিকমেও ২০ ৰ পৰা ৩০ জন লোকৰ মৃত্যু হৈছে। লাল দেওৱে নামবোৰ গণিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। "শতৰুৱাৰ ঘৰৰ দুজন গ’ল। প্ৰথমে নানহু আৰু তাৰ পিছত নবীন পাল আৰু যাদৱ পাল, দুয়ো ভাই-ককাই...."

"আমাৰ আয়ুস কমি আহিছে আৰু মানুহবোৰ পংগু হৈ পৰিছে। কম বয়সতে বুঢ়া হৈ মৰিছে," তেওঁ কয়। "মানুহ এজন যেতিয়ালৈকে খোজ কাঢ়ি থাকে, তেতিয়ালৈকে থাকে। এবাৰ নৰিয়াপাটিত পৰিলে, তেওঁৰ কাহিনী খতম।"

উপেন্দ্ৰ কুমাৰ সিঙৰ বয়স যেতিয়া ১০ বছৰ আছিল, তেতিয়াৰে পৰা তেওঁ ৬০০ টকাকৈ বিকলাংগ পেঞ্চন পাইছিল। এতিয়া তেওঁৰ বয়স ১৯ বছৰ। ২০১২ চনৰ গৰমৰ দিনত তেওঁৰ ভৰি দুখন বেঁকা হ’বলৈ ধৰিছিল। তেতিয়া তেওঁৰ বয়স আছিল মাত্ৰ পাঁচ বছৰ। "বাওঁ ভৰিখন বেঁকা হৈ গ’ল আৰু সোঁভৰিখন চেপেটা হৈ পৰিল," তেওঁৰ মাতৃ সবিতা দেৱীয়ে মনত পেলায়।

পৰৱৰ্তী কেইবাবছৰো ধৰি পৰিয়ালটোৱে ডাল্টনগঞ্জৰ ৰাঁচী, আনকি ৰাজস্থানৰ চিকিৎসকলৰ ওচৰলৈকো গৈছিল। ২০২২ চন পৰে মানে তেওঁলোকে আশা এৰি দিলে। "চিকিৎসাৰ কাগজসোপাৰে এটা বাকচ ভৰ্তি হৈ আছে," সবিতাই কয়। তাৰোপৰি ধাৰ হৈছিল ১০ লাখ টকা। "এদিন মোৰ বহুত খং উঠিল আৰু আটাইবোৰ কাগজ জ্বলাই দিলোঁ," তেওঁ কয়।

চুক্ৰুৰ বৰ্তমানৰ প্ৰায় ১,২০০ জনসংখ্যাৰ ভিতৰত ১০০ তকৈও অধিক লোকে বিকলাংগ পেঞ্চন পায় বুলি গাঁওপ্ৰধান অঞ্জনা সিঙৰ স্বামী ৰবীন্দ্ৰ সিঙে জনায়। বিকলাংগ লোকৰ ৮.৩ শতাংশ হাৰ হিচাপে এইয়া ভাৰতৰ গড় বিকলাংগতাৰ হাৰ ২.২১ শতাংশতকৈ প্ৰায় চাৰি গুণ বেছি।

উপেন্দ্ৰই লাখুটিৰ সহায় নোলোৱাকৈ কিছুদূৰ বাট খোজ কাঢ়িব পাৰে, "কিন্তু মই ১০ মিনিট খোজ কাঢ়িলে বিষ আৰম্ভ হয়," তেওঁ কয়। তেওঁ স্কুললৈ যোৱা এৰিলে।

যেতিয়াই কোনো চৰকাৰী দল ফ্ল’ৰাইড প্ৰদূষণৰ কি প্ৰভাৱ পৰিছে, সেয়া নথিভুক্ত কৰিবলৈ চুক্ৰুলৈ আহে, তেওঁলোকে উপেন্দ্ৰক মাতে। "তেওঁলোকে ভৰিৰ ফটো লয়, দাঁতৰ ফটো লয় আৰু গুচি যায়," তেওঁ কয়। "কেতিয়াবা মোৰ বৰ খং উঠে।" তেওঁ ওপৰলৈ চাই কয়। "আহে যিহেতু আমাৰ লগত কথাওতো পাতিব পাৰে। কিন্তু তেওঁলোকে একো নোসোধে। ফটো তোলে আৰু গুচি যায়।"

৭০ বছৰীয়া হীৰামতি দেৱীয়ে কথা পাতিব নিবিচাৰে। তেওঁ নিজৰ ৮০ বছৰীয়া স্বামী গণেশ ৰামৰ সৈতে এটা কোঠালীযুক্ত মাটিৰ ঘৰত থাকে। আন্ধাৰ কোঠাটোৰ এটা চুকত এটা চৌকা আৰু আনটো চুকত গণেশ ৰামে আঁঠুৱা তৰি বিচনাত পৰি চালিখনলৈ চাই আছে।

হীৰামতিয়ে বৰ কষ্টৰে কোঠাটোৰ ভিতৰতে ইফাল-সিফাল কৰে। তেওঁ প্ৰথমতে নিজৰ দুয়োখন হাত মজিয়াত পাৰি লয়, তাৰ পিছত ইঞ্চি ইঞ্চি কৈ নিজৰ শৰীৰটো ওপৰলৈ টানে। তেওঁৰ মেৰুদণ্ড সম্পূৰ্ণ বেঁকা হৈ পৰিছে। তেওঁৰ আঙুলি, হাত আৰু ভৰিবোৰ পাক খাই গৈছে। তেওঁ সেইবোৰ মেলি দেখুৱালে। "গোটেই গাটো বিষায়। চাওক হাত-ভৰিবোৰ কেনেকৈ বেঁকা হৈ গৈছে," তেওঁ কয়। কিন্তু তেওঁ থমকি ৰোৱা নাই।

"আপুনি বহক, মই তেওঁক ভাত বাঢ়ি দি আহোঁ," তেওঁ কয়।

তেওঁ লাহে লাহে নিজকে চৌকাটোৰ ফালে চোঁচৰাই নিয়ে,, এটা পাত্ৰৰ পৰা গৰম ভাত উলিয়াই প্লেট এখনত থয় আৰু লগত অলপ শাক যোগ দিয়ে। তাৰপিছত প্লেটখন তেওঁৰ অলপ ওচৰলৈ নিবলৈ হাতখন মেলি দিয়ে।

"তিনিদিন ধৰি এও একো খোৱা নাই, মই জোৰকৈ খুৱাইছোঁ। নাখালে বাচি নাথাকিব," তেওঁ কয়।

এটা সময়ত দম্পতীহালে ১০ একৰ মাটিত হাল বাই খেতি কৰিছিল। হীৰামতিয়ে দুৱাৰমুখৰ পৰা দেখা পোৱা খালী পথাৰখনলৈ আঙুলিয়াই দি কয়। "এই যিমান মুকলি পথাৰ দেখিছে, এই আটাইখিনিতে আমি হাল বাইছিলোঁ।" তাৰ পিছত লাহে লাহে ফ্ল’ৰ’ছিছে তেওঁলোকক গ্ৰাস কৰিলে।

"আপুনি এতিয়া আহিছে, ইতিমধ্যে বহুত মানুহ মৰিল," তেওঁ কয়। তেওঁ দুৱাৰৰ ফালে চাই কয়, "জাইয়ে, জো জিন্দা হ্যে উচকো দেখিয়ে, হমলৌগ কা তো দিন অব পুৰ গয়া (জীয়াই থকাবোৰক চাওকগৈ, আমাৰ জীৱনৰ বেলা পৰিল।"