পীৰাগড়িৰ নলৰ বিষাক্ত পানী

‘‘ঘৰৰ নলৰ পানীৰ ৰং কেতিয়াবা হালধীয়া, কেতিয়াবানীলা, কেতিয়াবাক’লা। কেতিয়াবা ঘোলা৷ পানীৰ গোন্ধ নৰ্দমাৰপানীৰ দৰে৷ আমি এই পানী যোৱা ছমাহ ধৰি ব্যৱহাৰ কৰি আহিছো’’, পশ্চিম দিল্লীৰপীৰাগড়িতবাস কৰা ২২ বছৰীয়া দৰ্জী ৰোশনে এইদৰে কয়৷ ৰোশন যোৱা তিনি দিন ধৰি জ্বৰ আৰু পেটৰ বিষত ভুগি আছে৷ তেওঁৰ পৰিয়ালৰকোনোবা নহয় কোনোবাজনসদায় অসুস্থ হৈ থাকেই।

দেশৰ ৰাজধানীৰপৰা নাতিদূৰৈতঅৱস্থিতএসময়ৰ পীৰাগড়ি এতিয়া এখন চহৰলৈ ৰূপান্তৰিত হ’বলৈ ধৰিছে৷ এই বিষাক্তপানী খোৱাৰ পিছত শতাধিক লোক গেষ্ট্ৰিকৰসমস্যা হৈছে, বহুতে সঘনে জ্বৰত ভুগিবলৈলৈছে। ২০২৪ চনৰ জুন মাহৰ পৰা প্ৰায় ১,০০০ টা পৰিয়ালক পৌৰ নিগমে দুৰ্গন্ধযুক্ত পানী যোগান ধৰি আহিছে।

পীৰাগড়িৰ সৰু সৰু ৰাস্তা-পদুলিবোৰত ডজনৰো অধিক সৰু-ডাঙৰ উদ্যোগ গঢ় লৈ উঠিছে৷ স্থানীয়লোকৰ মতে দুটা দশক পূৰ্বে ইয়াত প্ৰধানকৈপ্লাষ্টিকৰসামগ্ৰীনিৰ্মাণৰগোট এটাহে আছিল৷ সময়ৰ লগে লগে ৰং, ডাই, জোতা, বৈদ্যুতিকসামগ্ৰীআৰু মটৰৰ দৰে বিভিন্নসামগ্ৰীনিৰ্মাণৰউদ্যোগ অঞ্চলটোতস্থাপন হ’বলৈ ধৰিলে৷

এই কাৰখানাসমূহৰএটাত ৰোশনৰ পিতৃ বিশ্বনাথেদৈনিক শ্ৰমিক হিচাপে কাম কৰে৷ ১৫ বছৰ পূৰ্বে যেতিয়া তেওঁ বিহাৰৰ পৰা দিল্লীলৈপ্ৰব্ৰজিতহৈ আহিছিল, তেতিয়াৰেপৰা পীৰাগড়িয়েতেওঁৰ ঘৰ হৈ পৰিছিল৷কাৰণ পীৰাগড়িয়েতেওঁক দিছিল কৰ্ম সংস্থাপন, খাদ্য আৰু পানী৷

বিশ্বনাথৰ পৰিয়ালৰদৰে পীৰাগড়িৰবহু সংখ্যক পৰিয়ালেমাহটোৰ উপাৰ্জনৰপ্ৰায় ১০ শতাংশ খোৱা পানী ক্ৰয় কৰোঁতে ব্যয় কৰে, অৰ্থাৎ দিনে গড়ে ১০০ টকাকৈ ব্যয় হয়৷

‘‘পীৰাগড়িতসকলো ৰুগীয়া হৈ পৰিছে’’, আন এজন আবাসী নীলমে এইদৰে কয়৷ পেটৰ বিষ আৰু জ্বৰত ভোগাৰ উপৰিও বহুলোক চৰ্মৰোগতো আক্ৰান্ত হৈছে৷ ‘‘এই আটাইবোৰ দুষিত পানীৰ বাবে হৈছে৷ আমি এই পানী ঘৰৰ বিভিন্ন কামৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰো৷ কেৱল খোৱাৰ বাবে পানীৰ কেন ক্ৰয় কৰো৷’’

বিশ্বনাথৰ পৰিয়ালটোনীলমৰ তিনিমহলীয়াঠেক ঘৰটোত ভাড়া থাকে৷ ‘‘মোৰ ৰুগীয়া স্বামী আৰু কৰ্ম সংস্থাপননোহোৱা ল’ৰাটোৰ সৈতে খোৱা পানী কিনিবলৈপ্ৰতিদিনে৫৬ টকা ক’ত পাম?’’

পাঁচজনীয়া সদস্যৰ এটা পৰিয়ালকপ্ৰতিদিনেগড়ে ২০ লিটাৰৰ দুটা কেনৰ আৱশ্যক হয়৷ তেওঁলোকেস্থানীয়দোকানীৰপৰা প্ৰতিটোপানীৰ কেন ৬০ টকাকৈ ক্ৰয় কৰে৷

ভুজলৰ পাম্প স্থাপন কৰাৰ প্ৰশ্নই উঠিব নোৱাৰে, কিয়নো দিল্লী প্ৰদূষণ নিয়ন্ত্ৰণ সমিতিয়ে ২০১৯ বৰ্ষতে এক নিয়মাৱলী অনুসৰি ভূজলৰ স্তৰ প্ৰতিপালন কৰাৰ বাবে ভূজল পাম্প স্থাপনত নিষেধাজ্ঞা জাৰি কৰিছে৷ ঘৰে ঘৰে যোগান ধৰা নলৰ পানীয়েই আবাসীসকলৰ পানীৰ একমাত্ৰ উৎস যদিও এতিয়া জেৰী কেনে খোৱা পানীৰ নলৰ স্থান লৈছে।

২২ জুলাই, ২০২৪ত সামাজিক গণমাধ্যমৰ মঞ্চবোৰত পীৰাগড়িগাঁৱৰ নীলা আৰু ধোঁৱা বৰণীয়া নলৰ পানীৰ ভিডিঅ’ খুবেই ভাইৰেল হৈছিল৷ তেনে ভিডিঅ’ৰ এটা ক্লিপত গাঁওখনৰ এজন আবাসীয়ে নলৰ পানীক ‘জেহেৰ’ (বিষ) বুলি কোৱা শুনা গৈছিল৷

তাৰ প্ৰত্যুত্তৰত তেতিয়াৰ জলমন্ত্ৰী আতিশীয়ে দিল্লী জল ব’ৰ্ডৰ (ডিজেবি) মুখ্য সচিব নৰেশ কুমাৰক তদন্ত কৰিবলৈ নিৰ্দেশ দিছিল৷ ডিজেবিয়েএক তদন্ত কমিটী বহুৱাইছিল যদিও তাৰ ফলাফল ৰাইজে জনাৰ উপায় নাছিল৷

ডিজেবি বিষয়াসকলৰউদ্ধৃতিউল্লেখ কৰি বাতৰিকাকতসমূহেভগ্ন নৰ্দমাৰপানীয়ে পীৰাগড়িৰপানী বিষাক্তকৰা বুলি প্ৰতিবেদনপ্ৰকাশ কৰাৰ বিপৰীতেআবাসীসকলৰমতে বিভাগীয়কৰ্তৃপক্ষপ্ৰকৃততেইএই সন্দৰ্ভতঅৱগত আছিল৷

‘‘আমাৰ চকুৰ সন্মুখতেএখন জেচিবি আহিল আৰু মাটিৰ তলৰ পাইপলাইনউঠাবলৈ ধৰিলে৷ তেওঁলোকেকোনডাল পানীৰ পাইপ আৰু কোনডাল নলাৰ পাইপ সেয়া চোৱা নাছিল৷ তেওঁলোকেপথবোৰ খন্দাৰ পিছতেই আমি দুষিত পানী পাবলৈ ধৰিলো’’, পীৰাগড়িগাঁৱৰ পাম্প মেৰামতি কৰা এখন দোকানত কাম কৰা সুবোধ পাছোৱানেএইদৰে কয়৷

পীৰাগড়ি মেট্ৰ’ ৰে’ল ষ্টেচনৰনিৰ্মাণকৰ্মত মাটিৰ তলত থকা পানীৰ পাইপ আৰু নৰ্দমাৰপাইপসমূহনষ্ট হৈছিল৷ ফলত নলৰ পানীসমূহদুষিত হোৱাই নহয় আনকি নৰ্দমাৰপাইপসমূহোআৱৰ্জনাৰেভৰ্তি হৈ গৈছে, আবাসীসকলেএইদৰে কয়৷

পীৰাগড়ি মেট্ৰ’ ষ্টেচনৰনিৰ্মাণআৰু লগতে গ্ৰীণ লাইনৰ নিৰ্মাণ, এই আটাইবোৰহৈছে দিল্লী মেট্ৰ’ ৰে’ল কৰ্পোৰেচনৰ (ডিএমআৰচি) চতুৰ্থ-পৰ্যায়ৰ সম্প্ৰসাৰণৰ এটা অংশ৷ নিৰ্মাণসম্পূৰ্ণহোৱাৰ পিছত এই ষ্টেচনটোমেজেণ্টাআৰু গ্ৰীণ লাইনৰ মাজত আন্তঃসংযোগীকেন্দ্ৰহিচাপে গঢ় লৈ উঠিব৷ তাৰোপৰিএই নিৰ্মাণৰলগতে পীৰাগড়িমেট্ৰ’ ষ্টেচনতজনসমাগমোপাঁচ গুণলৈ বৃদ্ধি পাব৷

পথ খন্দাৰ ফলত নষ্ট হোৱা পাইপবোৰৰনিৰ্মাণআৰু দুষিত পানীৰ সমস্যাৰসমাধানৰবাবে ডিজেবি আৰু ডিএমআৰচিকবহু আবেদন কৰা হৈছে যদিও কোনো ফল ধৰা নাই৷

পীৰাগড়িৰ নৰ্দমাসমূহ পৰিষ্কাৰ কৰিবলৈ ডিজেবিয়ে শ্ৰমিক প্ৰহ্লাদক নিয়োগ কৰিছে৷ প্ৰতিদিনে তেওঁ ক’লা আৱৰ্জনাৰে ভৰা কমেও ছয়টা নৰ্দমাৰ ফুটা পৰিষ্কাৰ কৰে৷ প্ৰায়েই তেওঁ ছাক্সন মেচিন মাতি আনি মেনহ’লটো নিষ্কাশন কৰিবলৈ দিয়ে, বাকীখিনি সময় তেওঁ কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিব পৰা মটৰ আৰু টিউব অথবা বাকেট আৰু ৰচীৰে আৱৰ্জনাসমূহ টানি আনে৷

‘‘নৰ্দমাৰ পানীবোৰ ৰিচাইক্লিঙৰ বাবে কেশোপুৰ ট্ৰিটমেণ্ট প্লাণ্টলৈ গ’লহেঁতেন, কিন্তু নৰ্দমাৰ পাইপবোৰ মেট্ৰ’ নিৰ্মাণৰ বাবে নষ্ট হৈ গৈছে’’, স্বভাৱতে উদ্যমী বিহাৰৰ প্ৰব্ৰজিত শ্ৰমিক প্ৰহ্লাদে এইদৰে কয়৷

ডিজেবিৰ কেশোপুৰ ট্ৰিটমেণ্ট প্লাণ্ট (এছটিপি) গাঁওখনৰপৰা ৩ কিলোমিটাৰ দূৰৈত আৰু ই প্ৰতিদিনে ৮০,০০০ লিটাৰ নৰ্দমাৰ পানী পৰিশোধন কৰিব পাৰে৷

পীৰাগড়ি গাঁৱত যোগান ধৰা পানী দুষিত হোৱাৰ সময়তে গাঁওখনৰ এটা স্থানীয় মন্দিৰৰ প্ৰাংগনত থকা ‘বাওৰি’ বা কুঁৱাৰ পানীকেই গাঁওবাসীয়ে ভৰসা কৰিবলগীয়া হৈছে৷ মন্দিৰটোৰ মূল পূজাৰী হৰি শংকৰ শাস্ত্ৰীয়ে এইদৰে কয়, ‘‘গাঁওখনত এইটোৱেই একমাত্ৰ স্বচ্ছ পানীৰ উৎস৷ পূৰ্বে বহুকেইটা কুঁৱা আছিল যদিও এতিয়া প্ৰায়বোৰ শুকাই গৈছে৷’’ তেওঁ কয় যে এই বাওৰিৰ পানী পীৰাগড়িগাঁৱৰ বাসিন্দাৰমতে অতিশয় পবিত্ৰ পানী৷

পীৰাগড়ি গাঁৱৰ জন্মৰে পৰা বাসিন্দা প্ৰদীপ কৌশিকে কয় যে মন্দিৰ প্ৰাংগনত স্থানীয় নেতাসকলৰ সৈতে খোৱা পানীৰ সমস্যা সন্দৰ্ভত কেইসপ্তাহমান পূৰ্বে এখন বৈঠকৰ আয়োজন কৰা হৈছিল৷ ‘‘ডিএমআৰচি আৰু দিল্লী জল ব’ৰ্ডৰ লোকো বৈঠকখনত উপস্থিত আছিল আৰু তেওঁলোকে কৈছিল যে অঞ্চলটোৰ নৰ্দমাৰ পাইপসমূহ বহু পুৰণি৷ আটাইবোৰ পাইপেই সলনি কৰিবলৈ হৈছে’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

শাস্ত্ৰীৰ মতে ডিজেবি বিষয়াসকলে পানীৰ স্তৰ পৰীক্ষা কৰিবলৈ বাউৰিটোও পৰিদৰ্শন কৰিছিল৷ ‘‘সাধাৰণ নৈমিত্তিক পৰিদৰ্শনৰ বাবে বাউৰিটোৰ বাবে এই পৰ্যন্ত একো কৰা নাই’’, মূল পূজাৰীজনে এইদৰে কয়৷

জুন ২০১৪ চনতে দিল্লী জল ব’ৰ্ডৰ নৰ্দমা মাষ্টাৰপ্লেন ২০৩১ৰ খচৰা প্ৰস্তুতকৰা হৈছিল য’ত ৭৪টা নতুন নৰ্দমা পৰিশোধন প্লাণ্ট স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা হৈছিল যদিও বৰ্তমানে সক্ৰিয় এছটিপিসমূহকিদৰে কাৰ্যক্ষমকৰি তোলা হ’ব সেই সন্দৰ্ভৰকোনো পৰিকল্পনাৰবিষয়ে উল্লেখ নাছিল৷ অৱশ্যে মাষ্টাৰ প্লেনত এই কথা স্বীকাৰ কৰা হৈছে যে ত্ৰুটিপূৰ্ণ পাইপলাইনৰ বাবে শোধন হোৱা পানীও বৰ্জিত পানীৰ দ্বাৰা দূষিত হয়৷

দিল্লীৰ বিদ্যমান নৰ্দমা পাইপৰ নেটৱৰ্কৰদৈৰ্ঘ ৮,৩০০ কিলোমিটাৰ, ই যথেষ্ট পুৰণি আৰু বহুলাংশেনষ্টও হৈছে৷ আনকি এই নৰ্দমাৰ পাইপ সলনি হ’লেও উপকণ্ঠীয় গাঁওসমূহৰ আবাসীয়ে ভালদৰেই জানে যে এই পৰিৱৰ্তন কেনে ধৰণৰ হ’ব৷

এই মাষ্টাৰ প্লেনত পীৰাগড়িৰ দৰে উপকণ্ঠীয় গাঁওসমূহৰ কথা উল্লেখ নাই৷ ইফালে গাঁওখনত বিভিন্ন চৰকাৰী সংস্থাৰ নিৰ্মাণ কাৰ্য চলি থকাৰ সময়তে মাহজুৰি গাঁওবাসীয়ে অৱনতি হোৱা স্বাস্থ্যৰ সমাধান বিচাৰি অপেক্ষা কৰি ৰয়৷

অনুবাদক: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ