କିର୍ଷାନଙ୍କ ଅଭିଯାତ୍ରୀ ଦଳର ହଜି ଯାଇଥିବା ଓଟ

ରାସ୍ତା ସରିବା ପୂର୍ବରୁ ଜିପିଏସ ସୂଚନା ମିଳିବା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ।

ନାଗପୁରର ଦକ୍ଷିଣକୁ ଲମ୍ବିଥିବା ଅଣଓସାରିଆ ପିଚୁ ରାସ୍ତାରେ ଘଣ୍ଟାଏ ଗାଡ଼ିରେ ଗଲାପରେ ତାହା ଭନସୋଲି (ସାୱାଙ୍ଗି) ଗାଁ ବାହାରେ ଧୂଳିଆ ରାସ୍ତାରେ ମିଶିଯାଏ, ଯାହାକି ଆଗକୁ କପା ଓ ହରଡ଼ ଜମି ଭିତରେ ଗାରଟିଏ ପରି ଦିଶେ।

କିର୍ଷାନ ଜଗମାଲ ରବାରି ଗୋଟିଏ ମୋଟରସାଇକେଲରେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥାନ୍ତି। ସେହି ୪୫ ବର୍ଷ ବୟସ୍କ ଲୋକ ଜଣକ ଆମକୁ ଏହିଠାରେ ଆମର ଚାରିଚାକିଆ ଯାନକୁ ଛାଡ଼ିବାକୁ ପଡ଼ିବ ବୋଲି କହୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଅଭିଯାତ୍ରୀ ଦଳରେ ପ୍ରାୟ ୨,୫୦୦ ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳି ରହିଛନ୍ତି, ଓ ସେହି ଦଳଟି ରାସ୍ତାର ନିମ୍ନ ଭାଗରେ ଥିବା ସ୍ୱଳ୍ପ ସ୍ଥାୟୀ ଅଗଭୀର ଝରଣା କୂଳ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟତ୍ର ଚାଲି ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ କାର୍‌ ରେ ଯାଇ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି ହେବ ନାହିଁ।

ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ, କିର୍ଷାନଙ୍କ ସର୍ବଦା ସ୍ଥାନ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରୁଥିବା ଡେରା (ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ)ର ଚାରିଟି ଯାକ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ବୁଲନ୍ତି। ଧାତୁ-ନିର୍ମିତ ଦୁଇଟି ଶଗଡ଼ରେ ଭରି ହୋଇଥିବା ଓଜନଦାର ଆସବାବପତ୍ର – ଏକାଧିକ ଖଟିଆ, ଆଲୁମିନିୟମ ବାସନକୁସନ, ଲୁଗାପଟା ଗଣ୍ଠୁଲି, ପାଣିପାତ୍ର, ଦଉଡ଼ି, ଜାଲ ଓ ଟ୍ରଙ୍କ, ଇତ୍ୟାଦିରେ ଭର୍ତ୍ତି ଶଗଡ଼ ଦୁଇଟିକୁ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟ ବଳଦମାନେ ଟାଣନ୍ତି। ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ପାରମ୍ପରିକ ଚୋଲି (ବ୍ଳାଉଜ), ଘାଘରା (ସ୍କାର୍ଟ) ଓ ଲୁଡ଼କି (ଓଢ଼ଣି) ପରି ତିନି-ସ୍ତରୀୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି ଶଗଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଚଳାନ୍ତି। ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳିଙ୍କ ଛୁଆମାନେ ମେଁ ମେଁ ରଡ଼ି କରୁଥିବା ବେଳେ ଦଉଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ହେଇଥିବା ଗୋଟିଏ ଛୁଆ ସେଥିରେ ଝିଙ୍କି ହେଉଥାଏ, ବଡ଼ ହେଲା ପରେ ଦିନେ ତାକୁ ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳି ପଲର ପରିଚାଳନା ଦାୟିତ୍ଵ ନେବା ବାବଦରେ ସେ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥାଏ।

ଅଭିଯାତ୍ରୀ ଦଳ ଏବେ ବିଶ୍ରାମରେ।

ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଗନ୍ତବ୍ୟ ସ୍ଥଳରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଆସନ୍ତା ତିନି-ଚାରି ଦିନ ରହିବେ, ଦଳର ମହିଳା ଓ ପୁରୁଷମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଆସବାବପତ୍ରକୁ ଖୋଲନ୍ତି, ଶଗଡ଼ରୁ ବଳଦମାନଙ୍କୁ ଖୋଲି ଦିଅନ୍ତି, ଶଗଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ତମ୍ବୁ ଭଳି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ, ମହିଳାମାନେ ଚାଷଜମିର ଖୋଲା କୂଅରୁ ପାଣି ଆଣନ୍ତି

କିନ୍ତୁ କିଛି ଗୋଟାଏ ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼େନାହିଁ। ଅଭିଯାତ୍ରୀ ଦଳର ଜିନିଷପତ୍ର ବୋହୁଥିବା ଓଟଗୁଡ଼ିକ ନଥାନ୍ତି – ପଶୁପାଳକ ଗୋଷ୍ଠୀର ସ୍ଥାୟୀ ପ୍ରତୀକ। ସେମାନଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଜଳଜଳ ହେଇ ଦିଶେ, ଏବଂ ଆମ ମୁହଁର ଭାବରେ ତାହା କିର୍ଷାନ ଦେଖି ପାରନ୍ତି।

“ଗତ ବର୍ଷ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ ବିକିଦେଲି”, ସେ ଦାନ୍ତ ଦେଖେଇ ହସୁଛନ୍ତି ଯେତେବେଳେ କି ତାଙ୍କ କକା ଯାୟୀମାଲ ରବାରି ପାଖରେ ବସୁବସୁ ମୁଣ୍ଡ ଟୁଙ୍ଗାରୁଛନ୍ତି। “ଏବେଠାରୁ ଆମେ କେବଳ ବଳଦ ଗାଡ଼ି ବ୍ୟବହାର କରିବୁ। ଏଠାରେ କେହି ଆଉ ଓଟ ରଖିବେ ନାହିଁ”।

ପିଢ଼ି ପରେ ପିଢ଼ି ରବାରିମାନେ – ମୂଳତଃ କଚ୍ଛ-ଭୁଜ ଅଞ୍ଚଳର ପଶୁଚାରୀମାନେ ଓଟମାନଙ୍କୁ ଧରି ପୋଡ଼ୁଚାଷ ହେଉଥିବା ବିଦର୍ଭକୁ ଆସିଥିଲେ। ରବାରିମାନେ (ସେମାନଙ୍କୁ ରେବାରି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଖାସି ଛେଳି ଓ ମେଣ୍ଢାଙ୍କୁ ବର୍ଷକୁ ଥରେ କିମ୍ବା ଦୁଇଥର ସ୍ଥାନୀୟ ବେପାରୀମାନଙ୍କୁ ଏକାଠି ବିକ୍ରି କରି ରୋଜଗାର କରନ୍ତି। କିର୍ଷାନ କଚ୍ଛିମିଶା ହିନ୍ଦୀରେ ଯେମିତି କହନ୍ତି, “ୟେ ବକ୍ରିୟା ହି ହମାରି ଚଲତି ଫିରତି ସମ୍ପତ୍ତି ହୈ ଭାଇ [ଏହି ପଶୁମାନେ ହିଁ ଆମର ଅସ୍ଥାୟୀ ସମ୍ପତ୍ତି]।

ଏକଦା ଏକ-କୁଜିଆ ଓଟମାନେ କେବଳ ବାସନକୁସନ ଓ ଶେଜସରଞ୍ଜାମ ବୋହି ନେଉନଥିଲେ, ବରଂ ଯେଉଁ ଛୋଟ ପିଲାମାନେ ଲମ୍ବା ରାସ୍ତା ଚାଲିବାକୁ ସକ୍ଷମ ନଥିଲେ ସେମାନଙ୍କୁ ବି ନେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚତା ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କୁ କୋଶ କୋଶ ଦୂରରୁ ଦେଖି ହେଉଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ଘଣ୍ଟି ଶବ୍ଦ ନୂଆ ବସତିରେ ପ୍ରବେଶ ଘୋଷଣା କରୁଥିଲା। ସେମାନେ ବାସ୍ତବରେ ଯେତିକି ଗତିଶୀଳ ଥିଲେ ସେହି ସମ ପରିମାଣରେ ପରିଚୟର ପରିଚାୟକ ମଧ୍ୟ ହେଉଥିଲେ।

ଓଟମାନେ ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀର ଅତ୍ୟାବଶ୍ୟକ କର୍ମ କରୁଥିବା ଜୀବ ଥିଲେ – କେବଳ ପରିବହନ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହି ପଶୁପାଳକମାନଙ୍କ ସମୟାନୁକ୍ରମିକ ମଣ୍ଡଳର ଭିତ୍ତିଭୂମି ସଦୃଶ ରହିଥିଲେ। ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ରବାରି ପଶୁପାଳକମାନେ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନରେ ରାତ୍ରିଯାପନର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଘରକରଣା ସାମଗ୍ରୀ ପରିବହନ ପାଇଁ ପୁରୁଷ ଓଟମାନଙ୍କୁ ବାର୍ଷିକ ସ୍ଥାନାନ୍ତର ସମୟରେ ଅମଳ ସରିଥିବା କପା କ୍ଷେତ, ଜଙ୍ଗଲ ଉପାନ୍ତ ଓ ଖୋଲା ଚାରଣ ଭୂମି ଆଦି ଦେଇ ଶହ ଶହ କି. ମି. ଦୁରତ୍ଵ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ।

ବର୍ତ୍ତମାନ ସେମାନେ ଓଟମାନଙ୍କ ବିନା କେମିତି ଗତି କରିବେ ତାହା ଶିଖୁଛନ୍ତି। ନିକଟରେ ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ ସାରା ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ରବାରି ପଶୁପାଳକମାନେ ବାରମ୍ବାର ପୋଲିସ କେସ ଓ ଓଟମାନଙ୍କୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବା କାରଣରୁ ନୟାନ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି। କର୍ତ୍ତୃପକ୍ଷ ଓ ସାମାଜିକ କର୍ମୀମାନେ ଅଭିଯୋଗ କରନ୍ତି ଯେ ପରିବହନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବା ଓଟମାନଙ୍କ ଭାଗ୍ୟ ହେଉଛି ବଧ ହେବା କିମ୍ବା ଅନୁଚିତ ପରିବହନରେ ଲାଗିବା – ଯଦିଓ ବା ପ୍ରକୃତ କଥା ହେଲା ଯେ ମେଷପାଳକମାନେ ପରିବାର ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତର କରିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ଷମ ପଶୁ ଭାବେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ଏଠାରୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ହୋଇଥିବା ଗୋଟିଏ କେସ ଅନୁଯାୟୀ ରବାରି ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ୫୦ରୁ ଅଧିକ ଓଟଙ୍କୁ ବେଆଇନ ପରିବହନ ଅଭିଯୋଗରେ ଜବତ କରି ରଖି ଦିଆଗଲା – ଯଦିଓ ବା ରବାରିମାନଙ୍କ ପାଖରେ ସେମାନଙ୍କ ମାଲିକାନା ସ୍ୱତ୍ୱ କାଗଜପତ୍ର ଥିଲା, ଓ ସେମାନଙ୍କୁ କେବଳ ପରିବହନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟବହାର କରାଯାଉଥିବା ପ୍ରମାଣ ଥିଲା। ପଢନ୍ତୁ: କଚ୍ଛ ଓଟଙ୍କ ହେପାଜତ: ଯାଯାବରର ଜାହାଜ

ନିକଟରେ ଡିସେମ୍ବର ୨୦୨୫ରେ ଉତ୍ତର ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଧୁଲେ ଜିଲ୍ଲାରେ ୩୦ରୁ ଅଧିକ ଓଟଙ୍କୁ ଜବତ କରାଗଲା, ସେମାନେ ଏବେ ବି ଅଟକ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଅତି କଷ୍ଟ ପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କେତେକ ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ସମୟକ୍ରମେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିବେ ବୋଲି ସେମାନଙ୍କର ମାଲିକମାନେ ଚିନ୍ତିତ ରହିଛନ୍ତି।

ପୋଲିସ ଓଟମାନଙ୍କୁ ଜବତ କରିବା କଥା ଜାଣି ପ୍ରତିଥର ଭଳି ବିଦର୍ଭର ରବାରି ନେତାମାନେ ଯାଇ ଧୁଲେରେ ପହଞ୍ଚିଲେ। କିର୍ଷାନଙ୍କ କହିବା ମୁତାବକ ଓଟ ମାଲିକମାନେ ଏଭଳି ଅନାବଶ୍ୟକ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ଓ ଓଟମାନଙ୍କୁ ଫେରି ପାଇବାରେ ବିଳମ୍ବ ଯୋଗୁଁ ଚିନ୍ତିତ ହେଉଛନ୍ତି। “ଉସମେ ପୈସା ଭି ଯାଏଗା ଔର ସମୟ ଭି, ଔର ପରେସାନି ହୋଗି ୱହ ଅଲଗ [ସେମାନଙ୍କ ଅର୍ଥ ଓ ସମୟ ଉଭୟ ନଷ୍ଟ ହେବ, ତା’ ସହିତ ଅନାବଶ୍ୟକ ନିର୍ଯ୍ୟାତନା ବି ମିଳିବ]”, ସେ କହନ୍ତି।

ତେଣୁ ଏବେ ବିଦର୍ଭ ଓ କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ଭାରତର ରବାରି ପଶୁପାଳକମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଓଟମାନଙ୍କୁ ଆଉ ବ୍ୟବହାରରେ ଲଗାଉ ନାହାନ୍ତି।

“ଓଟ ରଖିବା କଷ୍ଟଦାଯକ ଓ ଖର୍ଚ୍ଚକର ହୋଇଗଲାଣି”, ଯୋଗ କରି କହନ୍ତି କିର୍ଷାନ।

ଗତ ବର୍ଷ (୨୦୨୫) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କିର୍ଷାନଙ୍କ ଡେରାରେ ତିନିଟି ଓଟ ଥିଲେ। ଏବେ ଜମା ନାହାନ୍ତି। “ନାଗପୁର ଓ ୱାର୍ଦ୍ଧାରେ ହୁଏତ ପାଞ୍ଚଟି ପରିବାର ଏବେ ବି ଓଟ ରଖିଛନ୍ତି”, କିର୍ଷାନ ହିସାବ କରି କହନ୍ତି। “ପୂର୍ବରୁ ଅନ୍ତତଃ ୨୦୦୦ ଥିଲେ। ଏବେ ହୁଏତ ହାତ ଗଣତିରେ ଅଳ୍ପ କେତୋଟି ରହିଛନ୍ତି”। ସେ ଆମକୁ ବିସ୍ତାରିତ କପା କ୍ଷେତ ମଝିରେ ଠିଆ ହେଇ କହୁଛନ୍ତି ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଡେରା ସଦ୍ୟ ଆସି ପହଞ୍ଚିଛି, ତାଙ୍କ ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳି ପଲ, ତାଙ୍କ କହିବା ମୁତାବକ, ଆଖପାଖରେ କେଉଁଠି ଛାଡ଼ୁଛନ୍ତି।

“ବିଦର୍ଭର ଅଧିକାଂଶ ରବାରିଙ୍କ ଓଟମାନଙ୍କୁ ମହାରାଷ୍ଟ୍ର ବାହାରେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଉଛନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନଙ୍କୁ ହଇରାଣ ହେବାକୁ ପଡୁନାହିଁ”, କହନ୍ତି ନାଗପୁରସ୍ଥିତ ସେଣ୍ଟର ଫର ପିଉପୁଲ୍ସ କଲେକଟିଭର ସଜଲ କୁଲକର୍ଣ୍ଣୀ। ସେମାନଙ୍କୁ ଆଉ କେହି କିଣିବାକୁ ଚାହୁଁ ନାହାନ୍ତି। ଯାହା ଏକଦା ସମ୍ପତି ଥିଲା ଏବେ ତାହା ଦାୟ ବନିଯାଇଛି। କିର୍ଷାନ ଛତିଶଗଡ଼ରେ ଥିବା ରବାରି ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କୁ ପ୍ରତି ଓଟକୁ ପାଖାପାଖି ୩୦ରୁ ୩୫ ହଜାର ଟଙ୍କାରେ ବିକିଦେଲେ। ଗୋଟିଏ ବଳଦର ଦାମ୍‌ ଯଥେଷ୍ଟ ଅଧିକ – ପ୍ରାୟ ୫୦,୦୦୦ ଟଙ୍କା – ତେଣୁ ଏହା ଏକ ଲାଭଜନକ ବିକଳ୍ପ ନୁହେଁ, କେବଳ ମାତ୍ର ବାସ୍ତବତା।

ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶକୁ ଘେନି ଓଟମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି – ମରୁଡ଼ି ସହ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଦ୍ୟ ନଖାଇ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଭାର ବହନ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ। ସେମାନେ ନିମ, ବବୁଲ, ପିପଳ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସ୍ଥାନୀୟ ଗଛବୃଚ୍ଛ ଖାଆନ୍ତି – ସେମାନେ ଜଳବାୟୁ ସହ ଖାପଖାଇ ପାରୁଥିବାରୁ ରାସ୍ତା ନଥିବା ଓ ଇନ୍ଧନ ଖର୍ଚ୍ଚର ସବସିଡ଼ି ମିଳୁନଥିବା ଯୋଗୁଁ ଟ୍ରାକ୍ଟର କିମ୍ବା ଟ୍ରକ ବ୍ୟବହାର କରି ପାରୁନଥିବା ଗୋଷ୍ଠୀଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ଜୀବନରେଖା ସଦୃଶ।

କିନ୍ତୁ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଡାଳପତ୍ର ଭଳି ପଶୁଖାଦ୍ୟ ମିଳିବାରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛି। ଫସଲ ଢାଞ୍ଚା ମଧ୍ୟ ବଦଳିଛି; ଜମିର ବାଡ଼ ବହୁ ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରଲମ୍ବିତ, ଏବଂ ଅମଳର ବଳକା ଅଂଶ ଶୀଘ୍ର ଶେଷ ହୋଇଯାଉଛି, ଓ ଚାରଣ ଭୂମି କମିକମି ଯାଉଛି। ରବାରି ପରିବାରରଗୁଡ଼ିକର ଲୋକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି – ସେମାନଙ୍କ ଦଳରେ ତାହା ତିନିରୁ ସାତକୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି, ଯାହାର ଅଧିକ ଚାପ ଜମି ଉପରେ ପଡୁଛି।

ବୟସ୍କ ଓଟଗୁଡ଼ିକୁ ବଦଳେଇବା ପାଇଁ ଅଳ୍ପ-ବୟସ୍କ ଓଟ ଖୋଜି ପାଇବା ହେଉଛି ସମସ୍ୟାଜନକ। “କଚ୍ଛରୁ ଓଟମାନଙ୍କୁ ଆଣିବା ହେଉଛି ବହୁତ କଷ୍ଟକର”, କହନ୍ତି ମସ୍ରୁ ମାମା, ବିଦର୍ଭର ନେତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ। “ବଡ଼ି ପ୍ରବ୍ଲେମ ହୈ [ଭାରି ସମସ୍ୟାଜନକ]”।

କୁଲକର୍ଣ୍ଣୀଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ନିୟମଗତ ବିଭ୍ରାଟ ହେଉଛି ସମସ୍ୟାର ଏକ ଅଂଶ: ବାରମ୍ବାର ଜବତ କରିବା ଓ ଶାସନଗତ ବାଧାରୁ ଜଣାପଡ଼େ କି ପଶୁପାଳକମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା ବାବଦରେ ବ୍ୟାପକ ଭୁଲ ଧାରଣା ରହିଛି।

ଓଟମାନଙ୍କୁ ବିଳାସ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ବରଂ ପ୍ରସାରିତ କୃଷିକ୍ଷେତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବାଟ କାଟିକୁଟି ଯିବା ପାଇଁ ପଶୁପାଳକ ଗୋଷ୍ଠୀ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା କରିବାର ମାଧ୍ୟମ ରୂପେ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି।

ପ୍ରତି ବର୍ଷ କିର୍ଷାନ ରବାରିଙ୍କ ଡେରା ସାରା ପଶ୍ଚିମ ବିଦର୍ଭର ବ୍ୟାପକ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗତିକରେ – ନାଗପୁରଠାରୁ ସିନ୍ଧି, ବେଲା ଓ ବୁଟିବେରି, ଭଣ୍ଡାରା ଓ ତୁମସର ଦେଇ କାମ୍ପଟୀ, କଣହଁ ଓ କୋନ୍ଧଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ – ଏବଂ ସେହି ବାଟ ଦେଇ ଫେରେ। ସେମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନାନ୍ତରଣ ଅମଳ ଚକ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ହୁଏ, ଓ ପ୍ରତ୍ୟେକ ପଦକ୍ଷେପ ପଛରେ ନିହିତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଥାଏ।

ମେଣ୍ଢା ଓ ଛେଳି ଆଦି ଫସଲ ଅମଳ ପରର ବଳକା ଅଂଶ ଖାଆନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଳ ମାଟିର ଉର୍ବରତାକୁ ବୃଦ୍ଧି କରେ। କୃଷି-ପଶୁପାଳନ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଦେବା-ନେବା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଥା, ଯାହାକୁ ‘ପେନିଙ୍ଗ’ କୁହାଯାଏ, ସେଥିରେ ମେଷପାଳକମାନେ ଚାଷୀମାନଙ୍କ ଚାଷଜମିରେ ନେଇ ସେମାନଙ୍କ ଛେଳି ଓ ମେଣ୍ଢାମାନଙ୍କୁ ସାଧାରଣତଃ ଚାରିପଟରେ ଜାଲ ବାନ୍ଧି ମଝିରେ ଖୋଲା ଛାଡ଼ି ଦିଅନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିବା ମଳ ପୋଷାକତତ୍ତ୍ଵଯୁକ୍ତ ଖତରେ ପରିଣତ ହୁଏ। ଏହି ସେବା ପାଇବା ବଦଳରେ ଚାଷୀମାନେ ରବାରିମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ କିଛି ଅର୍ଥ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରିଛନ୍ତି କି ଏହି ଗୋଠ ଯିବାପରେ ମୃତ୍ତିକା ତତ୍ତ୍ଵରେ ଜୈବିକ ଉନ୍ନତି ଘଟୁଛି ଓ ଅଧିକ ଅମଳ ହେଉଛି।

ମେଷପାଳକ, ମୃତ୍ତିକା ଓ ଫସଲ ଅମଳ ମଧ୍ୟରେ ପାରସ୍ପରିକ ସମ୍ପର୍କ ପାରିବେଶିକ ସନ୍ତୁଳନ ରକ୍ଷା କରିବା ସହ ଉଭୟ ଜୀବିକା ଅର୍ଜ୍ଜନ ଓ କୃଷି ଦୃଶ୍ୟପଟ୍ଟକୁ ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ କରୁଛି।

“ମେଣ୍ଢାପଲ ଚାଲିଯିବା ପରେ”, କିର୍ଷାନ କହନ୍ତି, “ମାଟିର ଉର୍ବରତା ବଢୁଛି”। ସେହି କାରଣରୁ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ରବାରିମାନେ ଏତେ ଦୀର୍ଘ ଦିନ ଧରି ରହିଛନ୍ତି। “ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ଚାଷୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମର ବନ୍ଧୁମାନେ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ଆମକୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି”। ଓଟମାନଙ୍କ ବିନା ଆମ ଗତିଶୀଳତାର ପ୍ରକୃତି ବଦଳିଛି, ବଳଦ ଗାଡ଼ି ସଂଖ୍ୟା ବହୁତ କମ୍‌ ଓ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ମରାମତି କରିବା ଦରକାର ହୁଏ, ଏବଂ ସେଥିରେ ପ୍ରତିଦିନ କମ୍‌ ଦୂରତା ଅତିକ୍ରମ କରିହୁଏ। ଯେଉଁ ରାସ୍ତାରେ ଏକଦା ଜାତ୍ରା କରିବା ସହଜ ହେଉଥିଲା, ତାହା ବର୍ତ୍ତମାନ କଷ୍ଟକର କିମ୍ବା ଅପହଞ୍ଚ ହେଉଛି। ଓଟମାନେ ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ, ପାହାଡ଼ିଆ ଓ କଷ୍ଟକର ଭୂମିରେ ଯାଇ ପାରନ୍ତି। “ଆମେ ସାଧାରଣତଃ ପିଚୁ ହୋଇନଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଯିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରୁ”, କିର୍ଷାନ କହନ୍ତି ଓ ଯୋଗ କରନ୍ତି, “ଆମେ ଆଉ ତାହା କରି ପାରୁନାହୁଁ”।

ଅପରାହ୍ଣର ସୂର୍ଯ୍ୟାଲୋକ ଟିଣ ବାକ୍ସଗୁଡିକ ଓ ବିଛଣା ଗଣ୍ଠୁଲି ଉପରେ ପଡ଼ିଥାଏ। ଓଢ଼ଣି ଦ୍ୱାରା ମୁହଁଗୁଡ଼ିକୁ ଘୋଡ଼େଇଥିବା ରବାରି ସ୍ତ୍ରୀ ଲୋକମାନେ ସେମାନଙ୍କ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥାଆନ୍ତି। ବଳଦମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ତଳକୁ ଝୁଲି ରହିଥାଏ।

ଅଭିଯାତ୍ରୀ ଦଳଟି ଏଠାରେ ଦୁଇଦିନ ରହିବେ, ତା’ପରେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିବେ, ଓଟମାନଙ୍କ ବିନା।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍