ಕಿರ್ಸನ್‌ ಅವರ ತಂಡದಿಂದ ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಂಟೆಗಳು

ರಸ್ತೆ ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಜಿಪಿಎಸ್‌ ಸಿಗ್ನಲ್‌ ವಿಫಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ನಾಗಪುರದಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಪ್ರಯಾಣದ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಭಾನ್ಸೋಲಿ (ಸಾವಂಗಿ) ಗ್ರಾಮದ ಹೊರಗಿನ ಕಿರಿದಾದ ಡಾಂಬರು ರಸ್ತೆ ಧೂಳಿನ ರಸ್ತೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿದೆ, ಈ ದಾರಿ ಹತ್ತಿ ಮತ್ತು ತೊಗರಿ ಹೊಲಗಳ ನಡುವೆ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು.

ಕಿರ್ಸಾನ್ ಜಗ್ಮಾಲ್ ರಬಾರಿ ನಮಗಾಗಿ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. 45 ವರ್ಷದ ಅವರು ನಮ್ಮ ಕಾರನ್ನು ಅಲ್ಲೇ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದರು. ಸುಮಾರು 2,500 ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡುಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಅವರ ತಾಂಡಾವನ್ನು ತಲುಪಲು ರಸ್ತೆಯ ಮುಂದಿರುವ ಆಳವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳವನ್ನು ದಾಟಿ ಹೋಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರ್‌ ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ.

ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ನಾಲ್ಕು ಕುಟುಂಬಗಳು - ಕಿರ್ಸಾನ್‌ ಅವರ ನಿರಂತರ ವಲಸೆ ಹೋಗುವ ಡೇರಾ (ತಾಂಡಾ) - ಪ್ರಯಾಣ ಹೊರಟಿದ್ದವು. ಗಟ್ಟಿಮುಟ್ಟಾದ ಎತ್ತುಗಳು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎರಡು ಲೋಹದ ಗಾಡಿಗಳು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಹಲವು ಸಾಮಾಗ್ರಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದವು - ಹಗ್ಗದ ಮಂಚಗಳು (ಚಾರ್‌ಪಾಯ್), ಸ್ಟೀಲ್ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಬಟ್ಟೆಯ ಮೂಟೆಗಳು, ಮಣ್ಣಿನ ಗಡಿಗೆಗಳು, ಹಗ್ಗಗಳು, ಬಲೆಗಳು ಮತ್ತು ಪೆಟ್ಟಿಗೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದವು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಪ್ಪು ಬಣ್ಣದ ಮೂರು ತುಂಡುಗಳ ಉಡುಗೆಯಾದ — ಚೋಲಿ (ರವಿಕೆ), ಘಾಘ್ರಾ (ಲಂಗ) ಮತ್ತು ಲುಡ್ಕಿ (ಮುಸುಕು) ಧರಿಸಿದ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಗಾಡಿಗಳನ್ನು ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡಿನ ಮರಿಗಳು ಒಂದೇ ಸಮನೆ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಣ್ಣ ನಾಯಿಮರಿಯೊಂದು ಹಗ್ಗವನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾ, ತಾನು ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಿರುವ 'ಮಂದೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕ'ನ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯ ತಾಲೀಮು ನಡೆಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಗುಂಪು ಅಲ್ಲಿಂದ ಮರೆಯಾಯಿತು.

ತಮ್ಮ ಮುಂದಿನ ಮೂರು-ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ವಾಸಕ್ಕೆಂದು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿದ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಕೂಡಲೇ, ಗುಂಪಿನ ಪುರುಷರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರು ತಮ್ಮ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಗಂಟನ್ನು ಬಿಚ್ಚತೊಡಗಿದರು; ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಗಾಡಿಯಿಂದ ಬಿಡಿಸಲಾಯಿತು; ಆ ಗಾಡಿಗಳೇ ಡೇರೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟವು; ಮಹಿಳೆಯರು ಹತ್ತಿರದ ಹೊಲದಲ್ಲಿರುವ ತೆರೆದ ಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರು ತರಲು ಹೊರಟರು.

ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಒಂದು ಅಂಶ ಮಾತ್ರ ಕಾಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಅವರ ಗುಂಪಿನ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಒಂಟೆಗಳು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಒಂಟೆಗಳು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಶಾಶ್ವತ ಗುರುತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಅವುಗಳ ಅನುಪಸ್ಥಿತಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮ ಮುಖಭಾವವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಕಿರ್ಸನ್‌ ಅವರಿಗೆ ವಿಷಯ ಅರ್ಥವಾದಂತಿತ್ತು.

“ಅವುಗಳನ್ನು ಕಳೆದ ವರ್ಷವೇ ಮಾರಿದೆ” ಎಂದು ಕಿರ್ಸನ್ ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಜೈಮಾಲ್ ರಬಾರಿ ಬಂದು ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡು ತಲೆಯಾಡಿಸಿದರು. "ಈಗ ನಾವು ಕೇವಲ ಎತ್ತಿನಗಾಡಿಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಖಾತರಿಯ ದನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು.

ಮೂಲತಃ ಗುಜರಾತ್‌ನ ಕಛ್-ಭುಜ್ ಪ್ರದೇಶದ ಪಶುಪಾಲಕರಾದ ರಬಾರಿಗಳು ವಿದರ್ಭದ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೃಷಿ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದೆ. ರಬಾರಿಗಳು (ಇವರನ್ನು ರೆಬಾರಿಗಳು ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ) ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಥವಾ ಎರಡು ಬಾರಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ಗಂಡು ಆಡುಗಳು ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸಗಟು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಆದಾಯ ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕಛ್‌ ಭಾಷೆ ಬೆರೆತ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಕಿರ್ಸನ್‌ ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ “ಯೇ ಬಕ್ರಿಯಾ ಹಿ ಹಮಾರಿ ಚಲ್ತಿ ಫಿರ್ತಿ ಸಂಪತ್ತಿ ಹೈ ಭಾಯ್ [ಈ ಕುರಿಗಳು ನಮ್ಮ ನಡೆದಾಡುವ ಆಸ್ತಿ]”

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಒಂಟೆಗಳು ಕೇವಲ ಪಾತ್ರೆಪಗಡೆಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಹಾಸಿಗೆ-ಹೊದಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ದೀರ್ಘ ಹಾದಿಯನ್ನು ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಹೊತ್ತು ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವುಗಳ ಎತ್ತರವು ಮೈಲಿಗಳ ದೂರದಿಂದಲೇ ಅವು ಕಾಣಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು; ಅವುಗಳ ಕೊರಳಿನ ಗಂಟೆಗಳು ಹೊಸ ವಸತಿಗೆ ಅಥವಾ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಅವುಗಳ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಸಾರುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಚಲನಶೀಲತೆಯ ಗುರುತಾಗಿದ್ದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಆ ಸಮುದಾಯದ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಗುರುತುಗಳೂ ಆಗಿದ್ದವು.

ಒಂಟೆಗಳು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗದಂತೆ - ಕೇವಲ ಸಾರಿಗೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಪಶುಪಾಲಕರ ಹಂಗಾಲಿ ವಲಸೆಯ ದಾರಿಗೆ ಅವು ಮೂಲ ಸೌಕರ್ಯದಂತೆ ಒದಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ, ರಬಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ವಾರ್ಷಿಕ ವಲಸೆ ಚಕ್ರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೊಯ್ಲು ಮಾಡಿದ ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳು, ಅರಣ್ಯದ ಅಂಚುಗಳು ಮತ್ತು ಗೋಮಾಳಗಳ ಮೂಲಕ ನೂರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಳ ದೂರದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ತಾವು ರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತುವ ತಂಗುವ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಸಾಮಾನು ಸರಂಜಾಮುಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಗಂಡು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರು ಒಂಟೆಗಳಿಲ್ಲದೆಯೇ ವಲಸೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಾದ್ಯಂತ ರಬಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕರಿಗೆ ಪದೇ ಪದೇ ಎದುರಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೊಲೀಸ್ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಸಂಕಷ್ಟ ತಂದೊಡ್ಡಿವೆ, ಇದು ಒಂಟೆಗಳ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಮತ್ತು ಗಡೀಪಾರು ಮಾಡುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿದೆ. ಪಶುಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಜಾನುವಾರುಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ಸ್ಥಳಾಂತರಿಸಲು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ದುಡಿಯುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಸರಕು ಸಾಗಿಸುವ ಈ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಕಸಾಯಿಖಾನೆಗೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಅಥವಾ ಅಸಮರ್ಪಕ ಸಾರಿಗೆಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಕರ್ತರು ಆಗಾಗ ಆರೋಪಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ, ರಬಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 50ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು 'ಅಕ್ರಮ ಸಾಗಾಣಿಕೆ' ಆರೋಪದಡಿ ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ರಬಾರಿಗಳ ಬಳಿ ಒಂಟೆಗಳ ಒಡೆತನ ಮತ್ತು ತಮ್ಮ ಏಕೈಕ ಉದ್ದೇಶ ವಲಸೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ದಾಖಲೆಗಳು ಇದ್ದವು. ಆದರೂ ಅವರ ವಿರುದ್ಧ ಈ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಯಿತು. ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಾಹಿತಿಗಾಗಿ ಓದಿ: ಕಚ್ಛ್ ಒಂಟೆಗಳ ಸೆರೆ: ಶಿಕ್ಷೆಗೊಳಗಾದ ಮರುಭೂಮಿಯ ಹಡಗು

ತೀರಾ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂದರೆ 2025ರ ಡಿಸೆಂಬರ್‌ನಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಧುಲೆ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ರಬಾರಿಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದ 30ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಅವು ಇನ್ನೂ ಬಂಧನದಲ್ಲಿಯೇ ನರಳುತ್ತಿವೆ. ಸೂಕ್ತವಾದ ಮೇವು ಸಿಗದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಕೆಲವು ಒಂಟೆಗಳು ಸಾಯಬಹುದು ಎಂದು ಅವುಗಳ ಮಾಲೀಕರು ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ವಿದರ್ಭದ ರಬಾರಿ ಮುಖಂಡರು ತಮ್ಮ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಪೊಲೀಸರು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಂಡಾಗಲೆಲ್ಲ ಧುಳೆಯತ್ತ ಧಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಬಾರಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಈ ಅನಗತ್ಯ ಕಿರುಕುಳ ಮತ್ತು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಮರಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಿರುವ ವಿಳಂಬದಿಂದಾಗಿ ಅವುಗಳ ಮಾಲಿಕರು ಕಂಗೆಟ್ಟಿರುವುದಾಗಿ ಕಿರ್ಸನ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಇದರಿಂದ ದುಡ್ಡು ಮತ್ತೆ ಸಮಯ ಎರಡೂ ಹಾಳು. ಜೊತೆಗೆ ಅನಗತ್ಯ ತೊಂದರೆಗಳನ್ನೂ ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈಗ ವಿದರ್ಭ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ರಬಾರಿ ಪಶುಪಾಲಕರು ಒಂಟೆಯ ಸಹವಾಸವೇ ಬೇಡವೆಂದು ದೂರವಿರತೊಡಗಿದ್ದಾರೆ.

“ಈಗ ಒಂಟೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ದುಬಾರಿ ಮತ್ತೆ ಕಷ್ಟ ಎರಡೂ ಹೌದು” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಿರ್ಸನ್.‌

ಹಿಂದಿನ ವರ್ಷದ ತನಕ (2025) ಕಿರ್ಸನ್‌ ಅವರ ಡೇರಾದಲ್ಲಿ ಮೂರು ಒಂಟೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ. "ನಾಗಪುರ ಮತ್ತು ವಾರ್ಧಾ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಕೇವಲ ಐದಾರು ಕುಟುಂಬಗಳ ಬಳಿಯಷ್ಟೇ ಒಂಟೆಗಳಿರಬಹುದು" ಎಂದು ಕಿರ್ಸನ್‌ ಆಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಹಿಂದೆ ಕನಿಷ್ಠ 2,000 ಒಂಟೆಗಳಿದ್ದವು. ಈಗ ಕೇವಲ ಬೆರಳಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿವೆ." ಅವರ ತಂಡವು ಹತ್ತಿ ಹೊಲಗಳ ನಡುವೆ ಡೇರಾ ಹೂಡಿತ್ತು. ಅವರು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಕುಳಿತು ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಕುರಿ ಮತ್ತು ಆಡುಗಳು ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಮೇಯಲು ಹೋಗಿರುವುದಾಗಿ ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

"ವಿದರ್ಭ ಪ್ರದೇಶದ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಹೊರಗಿನ ಪಶುಪಾಲಕರ ಜಾಲಗಳಿಗೆ ವರ್ಗಾಯಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಈ ರೀತಿಯ ಕಿರುಕುಳವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಾಗಪುರ ಮೂಲದ 'ಸೆಂಟರ್ ಫಾರ್ ಪೀಪಲ್ಸ್ ಕಲೆಕ್ಟಿವ್'ನ ಸಜಲ್ ಕುಲಕರ್ಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪಶುಪಾಲಕರ ಪಾಲಿನ ಆಸ್ತಿಯಾಗಿದ್ದ ಒಂಟೆಗಳು ಇಂದು ಹೊರೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿವೆ. ಇವುಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಯಾರೂ ಮುಂದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿರ್ಸನ್‌ ತಮ್ಮ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ರಬಾರಿ ಸ್ನೇಹಿತರಿಗೆ ತಲಾ 30,000ದಿಂದ 35,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ನಡುವಿನ ಬೆಲೆಗೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದರು. ಆದರೆ ಒಂದು ಎತ್ತಿನ ಬೆಲೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ – ಸುಮಾರು 50,000 ರೂಪಾಯಿಗಳು. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಇವರಿಗೆ ಲಾಭ ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ.

ಒಂಟೆಗಳು ಎಲ್ಲ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಇವು ಬರಗಾಲಕ್ಕೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲವು. ಇವು ವಿಪರೀತ ಮೇವನ್ನು ಬಯಸದೆ ಭಾರಿ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಹೊರುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವು ಬೇವು, ಬಬೂಲ್ (ಜಾಲಿ), ಅಶ್ವತ್ಥ ಸೇರಿದಂತೆ ಇತರ ತಳಿಗಳ ಸ್ಥಳೀಯ ಮರಗಳ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಮೇಯುತ್ತವೆ – ರಸ್ತೆಗಳು ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಸಬ್ಸಿಡಿ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಈ ಎಲ್ಲಾ ಹವಾಮಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಒಂಟೆಗಳು ವರದಾನವಿದ್ದಂತೆ.

ಆದರೆ ಇಂದು ಮೇವಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಬಹಳ ಅನಿಶ್ಚಿತಗೊಂಡಿದೆ. ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುವ ಪದ್ಧತಿಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ; ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿನ ಬೇಲಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದೂರದವರೆಗೆ ಹರಡಿವೆ, ಮತ್ತು ಕೊಯ್ಲಿನ ನಂತರದ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ವೇಗವಾಗಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ, ಹಾಗೂ ಮೇವಿನ ವಲಯಗಳು ಕುಗ್ಗಿವೆ. ರಬಾರಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯು ಒಂದು ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮೂರರಿಂದ ಏಳಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಇದು ಈ ಸಮುದಾಯದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದೆ.

ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಒಂಟೆಗಳ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಎಳೆಯ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ತರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. "ಕಚ್ಛ್‌ ಪ್ರದೇಶದಿಂದ ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ತರುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಎಂದು ವಿದರ್ಭದ ರಬಾರಿ ಮುಖಂಡರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾದ ಮಾಶು ಮಾಮಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಬಡಿ ಪ್ರಾಬ್ಲಮ್ ಹೈ [ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆಯಿದೆ ]."

ಈ ಸಮಸ್ಯೆಯ ಒಂದು ಭಾಗವೆಂದರೆ ಆಡಳಿತದ ಗೊಂದಲ. ಪದೇ ಪದೇ ನಡೆಯುವ ಒಂಟೆಗಳ ಮುಟ್ಟುಗೋಲು ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಅಡೆತಡೆಗಳು ಪಶುಪಾಲನೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕುರಿತು ಇರುವ ವ್ಯಾಪಕ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಕುಲಕರ್ಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂಟೆಗಳೆನ್ನು ಪಶುಪಾಲಕರು ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಕುವುದಿಲ್ಲ; ಅವು ಈ ಜನರಿಗೆ ವಿಶಾಲ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಗುಂಟ ಸಂಚರಿಸಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತವೆ

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಕಿರ್ಸನ್ ರಬಾರಿಯವರ ತಂಡವು ಪೂರ್ವ ವಿದರ್ಭದಾದ್ಯಂತ ಒಂದು ಸುದೀರ್ಘ ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ — ನಾಗಪುರದಿಂದ ಸಿಂಧಿ, ಬೇಲಾ ಮತ್ತು ಬುಟಿಬೋರಿ; ಭಂಡಾರಾ, ಮೋಹಾಡಿ ಮತ್ತು ತುಮ್ಸರ್ ಮೂಲಕ; ಕಾಮ್ಟಿ, ಕಾನ್ಹಾನ್ ಮತ್ತು ಕೊಂಡಾಲಿ ಸಮೀಪ — ಮತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆರಳುತ್ತದೆ. ಅವರ ಈ ವಲಸೆಯು ಬೆಳೆ ಕಟಾವಿನ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.

ಕುರಿ ಮತ್ತು ಮೇಕೆಗಳು ಕಟಾವಿನ ನಂತರದ ಬೆಳೆಗಳ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳ ಲದ್ದಿಯು ಮಣ್ಣನ್ನು ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕೊಡಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ದೊಡ್ಡಿ ಹೂಡುವುದು ಎನ್ನಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕೃಷಿ-ಪಶುಪಾಲನಾ ಪದ್ಧತಿಯಾಗಿದ್ದು, ಇಲ್ಲಿ ಪಶುಪಾಲಕರು ತಮ್ಮ ಮೇಕೆ ಮತ್ತು ಕುರಿಗಳನ್ನು ರೈತರ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತೆರೆದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಬಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಿದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಮೊಕ್ಕಾಂ ಹೂಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಒಂದೆಡೆ ಪೋಷಕಾಂಶವುಳ್ಳು ಗೊಬ್ಬರ ಒಂದೆಡೆ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸೇವೆಗಾಗಿ ರಬಾರಿಗಳಿಗೆ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣವನ್ನು ಪಾವತಿಸುವ ರೈತರು, ಹಿಂಡುಗಳು ಹಾದುಹೋದ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿ ಸುಧಾರಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಪಶುಪಾಲಕರು, ಮಣ್ಣು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಗಳ ನಡುವಿನ ಈ ಪರಸ್ಪರ ಲಯವು ಪರಿಸರ ವಿನಿಮಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿದ್ದು, ಅದು ಜೀವನೋಪಾಯಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಯ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿರಿಸುತ್ತದೆ.

"ಕುರಿಗಳು ಮೇಯ್ದು ಹೋದ ನಂತರ ಮಣ್ಣಿನ ಗುಣ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ.‌ ಹೀಗಾಗಿಯೇ ರಬಾರಿಗಳು ಇಷ್ಟು ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಿರ್ಸನ್. “ನಮಗೆ ಇಲ್ಲಿನ ರೈತರ ನಡುವೆ ಹಲವು ಸ್ನೇಹಿತರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೇ ನಮ್ಮನ್ನು ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.” ಒಂಟೆಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸಂಚಾರದ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಹೋಗಬಹುದಾದ ಜಾಗಗಳಿಗೂ ಈಗ ಹೋಗುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೆಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂಟೆಗಳು ನದಿ, ಕಾಡು, ಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ದುರ್ಗಮ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೂ ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪಿಸಬಲ್ಲವು. “ನಮಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಡಾಂಬರು ಇಲ್ಲದ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯವುದು ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟ. ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಕಿರ್ಸನ್.‌

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು ಕಬ್ಬಿಣದ ಟ್ರಂಕುಗಳು ಮತ್ತು ಹಾಸಿಗೆಗಳ ಮೇಲೆ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತು. ರಬಾರಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಮುಖವನ್ನು ಸೆರಗಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಸದಾ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸಗಳಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿರುತ್ತಾರೆ, ಎತ್ತುಗಳು ತಮ್ಮ ತಲೆ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮೆಲಕು ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು.

ತಂಡ ಎರಡು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಇಲ್ಲಿಯೇ ತಂಗಲಿದೆ. ನಂತರ ಇಲ್ಲಿಂದ ಹೊರಡಲಿದೆ. ಒಂಟೆಗಳ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು