ഭൂമിയുടെ അവകാശത്തിനായുള്ള അതിദീർഘ യാത്ര

54 വയസ്സുള്ള കിരൺ ഗഹാലയ്ക്കും അദ്ദേഹത്തെപ്പോലുള്ള മറ്റ് ആദിവാസി കർഷകർക്കും വളരെ പരിചിതമായ അനുഭവമാണ് ഇത്.

2026 ജനുവരി 19-ന്, ചുവന്ന ടീഷർട്ടും സ്കാർഫും ധരിച്ച്, പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ദോളാരി ബദ്രൂക്ക് ഗ്രാമത്തിലെ തൻ്റെ ചെറിയ വീട്ടിൽനിന്ന് അദ്ദേഹം പുറത്തിറങ്ങി. ഒരു കൂട്ടം ആദിവാസി കർഷകരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം, കാത്തുനിനിരുന്ന ടെമ്പോ ട്രക്കിൽ കയറി ചരോട്ടി ഗ്രാമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചു. മഹാരാഷ്ട്രയ്‌ലെ ഓൾ ഇന്ത്യാ കിസാൻ സഭ സംഘടിപ്പിച്ച മറ്റൊരു അതിഗംഭീര പ്രകടനത്തിൻ്റെ ആരംഭബിന്ദുവായിരുന്നു അത്.

മാധ്യമങ്ങളുടേയും എ.ഐ.കെ.എസ്സിൻ്റേയും കണക്കുപ്രകാരം, പതിനായിരക്കണക്കിന് കർഷകർ അതിൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ഗോത്രവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ളവരാണ് ഭൂരിഭാഗവും. ഭൂമിയിലുള്ള അവകാശം കൂടുതൽ മെച്ചപ്പെട്ട രീതിയിൽ നടപ്പാക്കുക, എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ പുനസ്ഥാപിക്കുക, വാധവാൻ തുറമുഖം റദ്ദാക്കുക, കുടിക്കാനും ജലസേചനത്തിനുമുള്ള ജലം ലഭ്യമാക്കുക തുടങ്ങിയ ആവശ്യങ്ങളാണ് അവർ ഉന്നയിക്കുന്നത്.

പ്രതിഷേധഗാനങ്ങൾ ഉച്ചത്തിൽ ആലപിച്ച്, മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ വിളിച്ച്, നിശ്ചയദാർഢ്യത്തോടെ പ്രതിഷേധക്കാർ 20 ജനുവരി വൈകീട്ട് പാൽഘർ കളക്ടറേറ്റ് ഓഫീസിലെത്തി. ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ – ഭൂമിയിലുള്ള അവകാശങ്ങൾ നടപ്പാക്കുക എന്ന ദീർഘകാലാവശ്യം – അവിടെ ക്യാമ്പ് ചെയ്യാനാണ് അവരുടെ തീരുമാനം. നൂറ്റാണ്ടുകളായി ആദിവാസികൾ കാട്ടിൽ കൃഷി ചെയ്യുകയും പുല്ല് മേയ്ക്കുകയും ചെയ്തിട്ടും കൃഷി ചെയ്യുന്ന ഭൂമിയിൽ ഇന്നും അവർക്ക് ഉടമസ്ഥതയില്ല.

2006-ലെ വനാവകാശ നിയമപ്രകാരം വനഭൂമിയും വിഭവാവകാശവും, നൂറ്റാണ്ടുകളായി കാടുകളിൽ കഴിയുന്ന പട്ടികഗോത്രക്കാർക്കും മറ്റ് താമസക്കാർക്കും അവകാശപ്പെട്ടതാണ്. ആദിവാസികളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ സബ് ഡിവിഷണൽ, ജില്ലാ കമ്മിറ്റികൾ പരിശോധിച്ചതിനുശേഷം ഗ്രാമസഭകൾ ഏറ്റെടുക്കുകയും, അവകാശങ്ങളിൽ തീർപ്പാവുന്നതുവരെ ഒഴിപ്പിക്കലിൽനിന്ന് അവരെ സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പക്ഷേ റാലിയിൽ പങ്കെടുത്ത മിക്ക ഗോത്രകർഷകരുടേയും ആവശ്യങ്ങൾ ഇപ്പൊഴും അംഗീകരിച്ചിട്ടില്ല.

ഇതാദ്യമായിട്ടല്ല മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഗോത്രകർഷകർ ഇതുപോലൊരു പ്രതിഷേധം സംഘടിപ്പിക്കുന്നത്. അവസാനത്തേതുമായിരിക്കില്ല. 2018-ൽ നാസിക്കിൽനിന്ന് മുംബൈയിലെ ആസാദ് മൈതാനത്തേക്ക് നടത്തിയ പടുകൂറ്റൻ റാലിയിൽ ഗഹാല പങ്കെടുത്തിരുന്നു. മിക്ക പ്രകടനക്കാരും അന്ന്, ഒരാഴ്ചയോളം നഗ്നപാദരായാണ് ആ മാർച്ചിൽ പങ്കെടുത്തത്.

“ഞാൻ അതിൻ്റെയും മുൻനിരയിലുണ്ടായിരുന്നു,” ആദിവാസികൾക്കിടയിൽ വർളി സമുദായക്കാരനായ ഗഹാല പറയുന്നു. “മുംബൈ എത്തിയപ്പോഴേക്കും ഞങ്ങളുടെ പാദത്തിലെ തൊലി പൊള്ളിയടർന്നിരുന്നു”

കർഷകരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അതൊരു ചരിത്രമുഹൂർത്തമായിരുന്നു. മുംബൈ നഗരം മുഴുവൻ അവരെ ആശ്ളേഷിച്ചു. അവർ നടന്നുപോയ വഴികളിലെല്ലാം ജനങ്ങൾ സഹായസഹകരണങ്ങൾ നൽകി. റാലിയുടെ അവസാനം, മുഖ്യമന്ത്രി ദേവേന്ദ്ര ഫഡ്നാവ്സിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മഹാരാഷ്ട്ര സർക്കാരിന് കർഷകനേതാക്കളോടൊപ്പം മേശ പങ്കിടേണ്ടിവരികയും, അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യേണ്ടിവന്നു.

ഒമ്പതുവർഷങ്ങൾക്കുശേഷം വീണ്ടും ഇന്ന് ഫഡ്നാവിസ് മഹാരാഷ്ട്രയുടെ മുഖ്യമന്ത്രിയാണ്. ഗഹാലയെപ്പോലുള്ള കർഷകർ വീണ്ടും പ്രകടനം നടത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. “ഞങ്ങളെ ഗ്രാമത്തിലേക്ക് തിരിച്ചയയ്ക്കാൻ വേണ്ടി മാത്രം സർക്കാർ വാഗ്ദാനങ്ങൾ നൽകുന്നു. ഒരിക്കലും നടപ്പാക്കുന്നില്ല,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

തങ്ങളുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നടപ്പാക്കിക്കിട്ടാനായി, 2018-നും 2026-നുമിടയിൽ, കിസാൻ സഭയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് കർഷകർ 30-40 റാലികളെങ്കിലും – ചെറുതും വലുതുമായവ – നടത്തിയിട്ടുണ്ടാവുമെന്ന് ഗഹാല കണക്കുകൂട്ടുന്നു. ഒരു ദിവസം മുതൽ ഒരാഴ്ചവരെ നീണ്ടുനിന്ന റാലികൾ, ചിലപ്പോൾ അതിൽക്കൂടുതലും. ഓരോ റാലിക്കും ശരാശരി മൂന്നുദിവസംവെച്ച് കണക്കാക്കിയാൽപ്പോലും കഴിഞ്ഞ എട്ട് കൊല്ലത്തിനുള്ളിൽ ഗോത്രകർഷകർ നാലുമാസക്കാലം അവരുടെ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പ്രതിഷേധിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മുമ്പത്തെ മാർച്ചുകളിലെപ്പോലെ ഇത്തവണയും അവർ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് ഈ ചുവപ്പ് ഷർട്ടുകളുടെ സമുദ്രത്തിൽ ചേർന്നിരിക്കുകയാണ്.

"എൻ്റെ കാലുകളും മുട്ടും വേദനിക്കുന്നുണ്ട്," ഇഷ്‌വതി ഗഹാല പറയുന്നു. തൻ്റെ വയസ്സ് അവർക്കറിയില്ലെങ്കിലും, "60-ഓ അതിന് മുകളിലോ" ആവുമെന്ന് അവർ ഊഹിക്കുന്നു. "മുംബൈയിലേക്ക് നടക്കുമ്പോൾ എനിക്ക് കൂടുതൽ ചെറുപ്പമായിരുന്നു," ജനുവരിയിലെ തണുത്ത രാത്രി കഴിച്ചുകൂട്ടാൻ മനോർ ജംഗ്ഷനിലെത്തിയ കർഷകരുടെ കൂടെ, ആകാശത്തിന് കീഴെ ഇരുന്ന് അവർ കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് സഖാക്കൾക്കുള്ള കിച്ചടി തയ്യാറാക്കുന്നതിൻ്റെ ചുമതല ഏറ്റെടുത്തിരുന്നു അവരിൽപ്പലരും. മറ്റുള്ളവർ, വലിയ പാചകപ്പാത്രത്തിന് ചുറ്റുമിരുന്ന് തീ കായുന്നുണ്ടായിരുന്നു. "മറ്റ് കർഷകരുടെ കൂടെ ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ച് മാർച്ച് ചെയ്യുമ്പോൾ നിങ്ങൾക്ക് ഊർജ്ജം ലഭിക്കും," ഇഷ്‌വതി പറയുന്നു. "അത് നിങ്ങൾക്ക് പ്രതീക്ഷ നൽകുന്നു. തോറ്റുകൊടുക്കാതിരിക്കുന്നത് നല്ല കാര്യമാണ്."

വർളി സമുദായക്കാരിയാണ് അവരും. പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ജാംഷെദ് ഗ്രാമക്കാരിയാണ്. കുടുംബത്തിലെ മൂന്നുപേർ റാലിയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നുണ്ട്. ഗ്രാമത്തിൽ അവർക്ക് 2 ഏക്കർ കൃഷിയിടമുണ്ട്. മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ അവരും വർഷകാലത്ത് അതിൽ നെല്ല് കൃഷി ചെയ്യുന്നു. "ഞങ്ങൾ ഒരു വിളയേ എടുക്കാറുള്ളു," അവർ എന്നോട് പറഞ്ഞു. "ജലസേചനസൗകര്യമില്ലാത്തതിനാൽ, ബാക്കിയുള്ള സമയത്ത് അധികമൊന്നും ചെയ്യാനാവില്ല."

ഭക്ഷണത്തിന് മാത്രമായിട്ടാണ് പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ആദിവാസി കർഷകർ കൃഷി ചെയ്യുന്നത്. അതിനാൽ, കൂലിപ്പണി അവർക്ക് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവില്ല. അതിനാൽ, എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ-യെ ഇല്ലാതാക്കിയത്, അവർക്ക് വലിയ പ്രഹരമായി.

2025 ഡിസംബറിൽ ഇന്ത്യൻ സർക്കാർ മഹാത്മാ ഗാന്ധി നാഷണൽ റൂറൽ എംപ്ലോയ്മെൻ്റ് ഗ്യാരൻ്റ് ആക്റ്റിന് പകരമായി, വീക്ഷിത് ഭാരത് - ജി റാം ജി ആക്ട് (വിബി-ജി ആർ.എ.എം ജി) കൊണ്ടുവന്നു. തൊഴിലുറപ്പ് ദിനങ്ങൾ കടലാസുപ്രകാരം 100-ൽനിന്ന് 125 ആക്കിയെങ്കിലും, ഇതിനുള്ള പണം കണ്ടെത്താനുള്ള ബാധ്യത സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ചുമലിലാക്കി കേന്ദ്രസർക്കാർ. ഒട്ടുമിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളും സാമ്പത്തികമായി ഞെരുങ്ങുമ്പോൾ, ഈ പദ്ധതി ക്രമേണ ഇല്ലാതാവുകയാവും ഫലം എന്ന് വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. ഗ്രാമീണ ഇന്ത്യയിലെ ജനങ്ങൾക്ക് തൊഴിലുറപ്പ് നൽകിയിരുന്ന പദ്ധതിയാണ് ഇത് എന്ന് ഓർക്കണം.

"എം.ജി.എൻ.ആർ.ഇ.ജി.എ.യിലും പ്രശ്നങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു," കർഷകരോടൊപ്പം മാർച്ച് ചെയ്യുന്ന പാൽഘർ ജില്ലയിലെ ദഹാനുവിലെ എം.എൽ.എ. ആയ വിനോദ് നികോലെ പറയുന്നു. "ആവശ്യത്തിന് ജോലി ലഭിച്ചിരുന്നില്ല. വേതനവും കുറവായിരുന്നു, അത് പലപ്പോഴും വൈകുകയും ചെയ്തിരുന്നു" പക്ഷേ അത് പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാക്കലല്ല അതിനുള്ള പ്രതിവിധി. "തൊഴിലാളികൾക്ക് കൂടുതൽ നല്ല കൂലിയും, കൂടുതൽ ജോലിദിനങ്ങളും എന്നതാണ് ഞങ്ങളുടെ ആവശ്യം," അദ്ദേഹം തുടർന്നു.

ആവശ്യങ്ങൾ അംഗീകരിക്കാതെ പാൽഘർ കളക്ടറേറ്റിൽനിന്ന് പിന്മാറില്ല എന്നാണ് കർഷകരുടെ തീരുമാനം. "2018-ൽ ഞങ്ങൾക്ക് നൽകിയ വാഗ്ദാനം പാലിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ ഇന്ന് ഞങ്ങൾക്ക് മാർച്ച് ചെയ്യേണ്ടിവരുമായിരുന്നില്ല," 45 വയസ്സുള്ള റുബ്ദി അഡഗ പറയുന്നു

സ്വന്തമല്ലെന്ന കാരണത്താൽ, തലമുറകളായി കുടുംബം കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന ഭൂമി. നഷ്ടപരിഹാരം പോലും ലഭിക്കാതെ തട്ടിയെടുക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു ആഡഗയുടെ കൈയ്യിൽനിന്ന്. "ഒരു സൂപ്പർഫാസ്റ്റ് ഹൈവേ പ്രൊജക്ടിനുവേണ്ടി എൻ്റെ സ്ഥലം നിരപ്പാക്കി. ഇപ്പോൾ എനിക്ക് ഒരു വരുമാനമാർഗ്ഗവുമില്ല," അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

നെല്ലും മണിച്ചോളവും ഈന്തപ്പഴവും പൈനാപ്പിളുമായിരുന്നു അതിൽ അദ്ദേഹം കൃഷി ചെയ്തിരുന്നത്. ആ സ്ഥലത്തിൻ്റെ പട്ടയം കിട്ടിയിരുന്നെങ്കിൽ, 2 കോടി രൂപയിലധികം നഷ്ടപരിഹാരമായി അദ്ദേഹത്തിന് കിട്ടുമായിരുന്നു. "പാൽഘറിലെ ഝാരി ഗ്രാമത്തിൽ എന്നെപ്പോലെയുള്ള 45 ആളുകളുണ്ട്. ഞങ്ങളുടെ എത്ര തലമുറകളെ ഇനിയും ഈവിധത്തിൽ കൊള്ളയടിക്കും? വെറും വാഗ്ദാനങ്ങൾകൊണ്ട് ഇത്തവണ രക്ഷപ്പെടാമെന്ന് കരുതേണ്ട," ആഡഗ പറയുന്നു.

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്