ದಂಪಾ ಅರಣ್ಯದ ಕೊನೆಯ ಆನೆ

"ಅದರ ದಂತದ ಒಂದು ಇರಿತದಿಂದ ಏಳು ಚೀಲಗಳಷ್ಟು ಫಸಲು ನಾಶವಾಯಿತು."

ಇದಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ, ದಂಪರೆಹಂಗ್‌ಪುಯಿ ಗ್ರಾಮದ ರಾಂಪರ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ಆನೆಯೊಂದು ಉಂಟುಮಾಡಿದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಮರೆತಿಲ್ಲ.

ಏಳು ಚೀಲಗಳಷ್ಟು ಫಸಲು ಐದು ಟಿನ್ ಕಂಟೈನರ್ ಸಾಸಿವೆಯಷ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಸುಮಾರು 10-12 ಕಿಲೋಗಳಷ್ಟು. ಮಿಜೋರಾಂ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆಹಾರವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಲು ಬಳಸುವ ಚೀಲಗಳ ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ತೂಕವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಟಿನ್ನುಗಳನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

"ಆನೆ ನೆಕ್ಕಿದ ಮೇಲೆ ಸಾಸಿವೆ ಹಾಳಾಗಿದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆನೆ ಒಮ್ಮೆಯಷ್ಟೇ ತನ್ನ ನಾಲಿಗೆಯನ್ನು ಆಡಿಸಿ ಅವರ ಬಿದಿರಿನ ಕಾವಲು ಗುಡಿಸಲಿನೊಳಗೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ ಭತ್ತವನ್ನೂ ಸಹ ನಾಶಪಡಿಸಿತ್ತು.

ಆದರೆ 73 ವರ್ಷದ ರಾಂಪಾರ ಅವರು ಕ್ಷಮಾ ಗುಣ ಹೊಂದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ. "ಮಯುಂಗ್ [ಆನೆ] ಒಳ್ಳೆಯ ಪ್ರಾಣಿ. ಅದು ಯಾವ ಕಾರಣಕ್ಕೂ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟೆ. ಅದು ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಂದು ತನಗೆ ಬೇಕಿರುವುದನ್ನು ತಿಂದು ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು. ರೈತ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕರಕುಶಲಕರ್ಮಿಯಾಗಿರುವ ರಾಂಪರ ರಿಯಾಂಗ್ (Reang ಅಥವಾ Riang) ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು.

ಆನೆ ಬಹಳ ನಾಚಿಕೆ ಸ್ವಭಾವದ್ದು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವರು ಪಾರಿಯೊಂದಿಗಿನ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿದರು. "ಮನುಷ್ಯರ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಅದು ತನ್ನ ಉದ್ದನೆಯ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಕೆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಸುತ್ತದೆ." ಇತ್ತೀಚಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ಹೊಲಗಳಿಗೆ ಬರುವುದನ್ನೂ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದೆ. 2022 ಮತ್ತು 2023ರಲ್ಲಿ ಮೂರರಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಬಾರಿ ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಆನೆ, 2024ರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾರಿ ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಾತ್ರ ಬಂದಿದೆ.

ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಕಾಲದಿಂದ, ಈ ಆನೆ ಕಾಡು, ಊರುಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯ ನಡುವಿನ ಗಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಸದಾ ಒಬ್ಬಂಟಿ. ಭಾರತದ ಇತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ತಾಯಿ ಆನೆಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ, ಮರಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ನಿಕಟ ಬಾಂಧವ್ಯದಿಂದ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಮಿಜೋರಾಂನ ಮಾಮಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ, ರಾಜ್ಯದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯವಾದ ದಂಪಾ ಟೈಗರ್ ರಿಸರ್ವ್ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಈ ಆನೆ ಮಾತ್ರ ಒಂಟಿ ಪಯಣಿಗ. ಈ ಮೀಸಲು ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶ ಮಿಜೋರಾಂನಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಕೇವಲ 16 ಆನೆಗಳಿಗೆ ಸಂಭಾವ್ಯ ಕೊನೆಯ ಆಶ್ರಯ ತಾಣವಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಇದು ಭಾರತದ ಒಟ್ಟು 22,446 ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಭಾಗವಷ್ಟೇ.

ಹಿಂದೆ ಮಾವುತರಾಗಿದ್ದ ರಿಯಾಂಗ್ ಸಮುದಾಯದ ನೊಂದಿಯಾ ಅವರು ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: "ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ನಾನು ಆ [ಒಂಟಿ] ಆನೆಯನ್ನು ಎರಡು ಬಾರಿ ನೋಡುತ್ತೇನೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ನನ್ನ ಆರೈಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಾಯಿ ಆನೆಯ ಮರಿಯನ್ನು ನೋಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ."

ಈ ಆನೆ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಲ್ಲ. ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸುಮಾರು 25 ಆನೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು—ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಳಗಿಸಿದ (ಸಾಕು) ಆನೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಉಳಿದವೆಲ್ಲವೂ ಕಾಡಾನೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. ನೊಂದಿಯಾ ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಕೆಲವು ಆನೆಗಳು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ವಲಸೆ ಹೋದವು, ಇನ್ನುಳಿದವುಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಗಾರರು ಕೊಂದರು.

ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಆನೆಗೆ ಅಸ್ಸಾಂನ ಪಳಗಿಸಿದ ಗಂಡು ಆನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಮಾಡಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ತಾಯಿ ಆನೆಯು ಅವಳಿ ಮರಿಗಳಿಗೆ – ಒಂದು ಗಂಡು ಮತ್ತು ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಜನ್ಮ ನೀಡಿತು. ಆದರೆ 2006ರಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಆನೆ ಸಾವಿಗೀಡಾಯಿತು ಎಂದು ನೊಂದಿಯಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಗಂಡು ಮರಿ ಬದುಕಲಿಲ್ಲ. ಇತ್ತ ತಂದೆ ಆನೆಯು ಕೂಡ ಒಂದು ವರ್ಷದೊಳಗೆ ತೀರಿಕೊಂಡಿತು.

ಮಾಮಿತ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಆ ಒಂಟಿ ಆನೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ನೊಂದಿಯಾ, "ಒಂದು ಮರಿ ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾಡುತ್ತಾ ಬದುಕಿದೆ" ಎಂದು ಭಾವುಕರಾಗಿ ಹೇಳಿದರು.

ದಂಪರೆಹಂಗ್‌ಪುಯಿ ಮತ್ತು ತೇರೈ ಗ್ರಾಮಗಳ ಝುಮ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿ, ಸಣ್ಣ ತೊರೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆನೆ ಕಾರಿಡಾರುಗಳಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ವರದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿವೆ.

ದಂಪರೆಹಂಗ್‌ಪುಯಿ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ ರೈತ ಕಾವ್ಲಾ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಬೆಳೆ ಆನೆಗಳಿಂದ ನಾಶವಾಗಿದೆ. 53 ವರ್ಷದ ಇವರು ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯ ಮತ್ತು ದಿನಗೂಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ದಿನಕ್ಕೆ 400ರಿಂದ 500 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

2025ರಲ್ಲಿ, ಆನೆಯು ಕಾವ್ಲಾ ಅವರ ಊರಿನಿಂದ ಏಳು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಮಾವಬುವಾದಲ್ಲಿನ ಅವರಿಗೆ ಸೇರಿದ ಎರಡು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಹೊಲದಲ್ಲಿದ್ದ ಬಿದಿರಿನ ಕಾವಲು ಗುಡಿಸಲನ್ನು ತುಳಿದುಹಾಕಿತು. ಅಲ್ಲದೆ, ಸಂಗ್ರಹಿಸಿಟ್ಟಿದ್ದ 15 ಚೀಲಗಳ ಫಸಲನ್ನು—ಭತ್ತ, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸಾಸಿವೆ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಬದನೆಕಾಯಿಯನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿತು.

ಆರು ಮಕ್ಕಳ ತಂದೆಯಾದ ಕಾವ್ಲಾ, "ಒಂದು ಕಾವಲು ಗುಡಿಸಲನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಟ್ಟಲು ಸುಮಾರು 15,000 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೂರು ತಿಂಗಳ ಸಮಯ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೊಂದು ರೂಪಾಯಿಯನ್ನೂ ನಾವೇ ಭರಿಸಬೇಕು, ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಪರಿಹಾರ ಧನ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲಸಗಾರರ ಕೂಲಿಯನ್ನು ನೀಡಲು ನನ್ನ ಬಳಿ ಹಣವಿಲ್ಲ, ಅವರಿಗೆ ಕೂಲಿಯ ಬದಲು ಎರಡು ಟಿನ್ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ಅವರು 2010ರಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮೆ ಮತ್ತು 2025ರಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಎರಡೂ ಸಲ ಅವರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಯಿತು."

"ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಿರುವಷ್ಟನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಅದು ಎಷ್ಟು ದಿನ ಬಾಳಿಕೆ ಬರುತ್ತದೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಕಾವ್ಲಾ ತಮ್ಮ ಮರದ ಮನೆಯ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸಣ್ಣ ಅಡುಗೆ ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು.

"ಬ್ಲೌಂಗ್ ಬೈ ಮ್ನುಸು ತೊಂಗ್ಮೊ ಜಗ ಲೆ ಮಯುಂಗ್ ರಾವ್ ಫೊ ಖಾಖೊಮ್ ಖೆ ಯೆ ತೊಂಗ್ಮೈ ಮೊ ಜಗ ಒಂಗ್ ಮೈ ಉಆನೊ ಹಿಂಗ್ ಯೆ ಮಾ ಚೌಂಗ್ ಉಒ [ಕಾಡು ಮತ್ತು ಮನಷ್ಯರು ಎರಡೂ ಆನೆಯ ಪಾಲಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಎನ್ನಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನಮ್ಮ ಭಾವನೆ]" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ರಾಂಪರ.

ಇಲ್ಲಿನ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳ ಜನರು ರಿಯಾಂಗ್ ಮತ್ತು ಮಿಜೋ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಮಿಜೋ ಮತ್ತು ಕೌ ಬ್ರೂ ಭಾಷೆಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಜೀವನೋಪಾಯದ ಮುಖ್ಯ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಸ್ಥಳಾಂತರ ಬೇಸಾಯ ಅಥವಾ ಝುಮ್ ಕೃಷಿ. ಆನೆ, ಅದು ಒಂದೇ ಒಂದು ಆನೆಯಾದರೂ ರೈತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಸರಿಪಡಿಸಲಾಗದ ಹಾನಿಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಬಲ್ಲದು.

ಈ ಮೀಸಲು ಪ್ರದೇಶವು ದೊಡ್ಡ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಮೋಡದ ಬಣ್ಣದ ಚುಕ್ಕಿಗಳಿರುವ ಚಿರತೆಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನ. ಅಲ್ಲದೆ, ಭಾರತದ 15 ಪ್ರೈಮೇಟ್ (ಕೋತಿ ಜಾತಿಗೆ ಸೇರಿದ) ಪ್ರಭೇದಗಳಲ್ಲಿ ಎಂಟು ಪ್ರಭೇದಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ; ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಫೈರಿಸ್ ಲೀಫ್ ಮಂಕಿ ಮತ್ತು ಹೂಲಾಕ್ ಗಿಬ್ಬನ್‌. ಮಲಯನ್ ಸನ್ ಬೇರ್‌ ಕಾಡಿನ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಆಹಾರ ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ಹುಲಿ ಹಾಗೂ ಮಾರ್ಬಲ್ಡ್ ಮತ್ತು ಏಷ್ಯಾಟಿಕ್ ಗೋಲ್ಡನ್ ಕಾಡು ಬೆಕ್ಕುಗಳು ಇಲ್ಲಿನ ಪೊದೆಗಳ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತವೆ.

ನೊಂದಿಯಾ ಮತ್ತು ಈ ಒಂಟಿ ಆನೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಬಹಳ ಹಳೆಯದು. 63 ವರ್ಷದ ಇವರು 1987ರಿಂದ ಸತತ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಈ ಆನೆಯ ತಾಯಿಗೆ ಮಾವುತನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ತಾಯಿ ಆನೆಯನ್ನು ಅಸ್ಸಾಂನಿಂದ ಪಳಗಿಸಿ ತರಲಾಗಿತ್ತು. "ಈ ಆನೆಯನ್ನು ಯಾವಾಗ ನೋಡಿದರೂ ನನ್ನೊಳಗೆ ಭಾವನೆಗಳ ಅಲೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನೊಂದಿಯಾ ಆ ಒಂಟಿ ಆನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ತಾವು ಅಕ್ಕರೆಯಿಂದ ಸಾಕಿದ್ದ ಆ ಸಾಕು ಆನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಅವರ ಪತ್ನಿ ಹಮೋಯಿತಿ ಮುಗುಳ್ನಗುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಅವರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬ್ರೂ ಶೈಲಿಯ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಮನೆ ಒಳಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದೆವು. ಮನೆಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಪರದೆಯಾಗಿ ಬೆಡ್‌ ಶೀಟುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿದ್ದ ಕಾರಣ ಒಳಗೆ ಕತ್ತಲೆಯಿತ್ತು.

ತಬ್ಬಲಿಯಾದ ಈ ಹೆಣ್ಣು ಆನೆ ಮರಿ ಈಗ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದೆ ಎನ್ನುವುದು ನೊಂದಿಯಾ ಅವರ ನಂಬಿಕೆ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಅಥವಾ ಅದು ದೂರ ಪ್ರಯಾಣ ಹೋದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಆತಂಕ ಮನೆಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ಈ ಆನೆ ಮಿಜೋರಾಂ-ತ್ರಿಪುರ ಗಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ತೇಗದ ತೋಪಿನ ಹತ್ತಿರ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಪ್ರದೇಶ.

ಅಸ್ಸಾಂನಿಂದ ತಂದ ಮೂರು ಪಳಗಿಸಿದ ಆನೆಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ಅಲ್ಲಿ ಕಡಿದ ತೇಗದ ಮರಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸುವ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿವೆ. ಅರಣ್ಯಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇಲ್ಲಿನ 'ತೇಗದ ಮಾಫಿಯಾ' ಈ ಹೆಣ್ಣು ಕಾಡಾನೆಯನ್ನು ಸೆರೆಹಿಡಿಯಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಭಯದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆನೆ ಆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಹತ್ತಿರ ಬಂದಂತೆಲ್ಲ, ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಜನರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಓಡಿಸಿ ಸುರಕ್ಷಿತ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

45 ವರ್ಷದ ಲಾಲ್ಮೆಲ್ಥಾ ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ದಂಪಾದ ತೈರೆಯಿಯಲ್ಲಿ ಬೀಟ್ ಅಧಿಕಾರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಆನೆಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಗಳು ನಡೆದಿದ್ದವು ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ದಂಪಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿನ ಒಂಟಿತನದಿಂದಾಗಿ ಈ ಹೆಣ್ಣು ಆನೆ ತೀವ್ರವಾದ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಈ ಆನೆಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆ — ಇದಕ್ಕೆ ಭಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದ ಹಣಕಾಸಿನ ಅಗತ್ಯವೇನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ — ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಅಳಿವಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಮಿಜೋರಾಂನಲ್ಲಿ ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕುಸಿತದ ಬಗ್ಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿರುವ ಅನ್ವರುದ್ದೀನ್ ಚೌಧರಿ.

2001ರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಅಧ್ಯಯನವೊಂದು, ಮಿಜೋರಾಂನ ಸ್ಥಳೀಯ ಬುಡಕಟ್ಟುಗಳಾದ ಮಿಜೋ, ಲೈ, ಮಾರಾ, ಬ್ರೂ, ಚಾಕ್ಮಾ ಮತ್ತು ಹ್ಮಾರ್ ಸಮುದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಆನೆಗಳನ್ನು ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಅವುಗಳ ಮಾಂಸವನ್ನು ಸೇವಿಸುವ ಪದ್ಧತಿಯಿತ್ತು ಎಂಬ ಅಂಶವನ್ನು ಬೆಳಕಿಗೆ ತಂದಿತ್ತು.

ದಿ ವೈಲ್ಡ್ ‌ಎಲಿಫಂಟ್ ಎಲಿಫಾಸ್ ಮ್ಯಾಕ್ಸಿಮಸ್‌ ಎನ್ನನುವ ಶೀರ್ಷಿಕೆಯ ಈ ಅಧ್ಯಯನವು, 1960ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಂಡಾಯದ ಉಲ್ಬಣ ಮತ್ತು ಆಧುನಿಕ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳ ಲಭ್ಯತೆಯು ಆನೆಗಳ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದು ಬೆಟ್ಟುಮಾಡಿದೆ. ಉಗ್ರಗಾಮಿಗಳು ಕೇವಲ ಮಾಂಸಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ, ಆನೆಯ ದಂತಗಳಿಗಾಗಿಯೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೊಂದರು. ಈ ದಂತಗಳನ್ನು ಆಗ್ನೇಯ ಏಷ್ಯಾದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿ, ಬಂದ ಹಣದಿಂದ ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

1980 ಮತ್ತು 1990ರ ದಶಕದ ವೇಳೆಗೆ, ಉಳಿದಿದ್ದ ಆನೆಗಳು ದಂಪಾ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಮತ್ತು ನ್ಗೆಂಗ್‌ಪುಯಿ ವನ್ಯಜೀವಿ ಅಭಯಾರಣ್ಯ ಸೇರಿದಂತೆ ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದ ಸಣ್ಣ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಪರ್ಕವಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು. ಆವಾಸಸ್ಥಾನದ ನಷ್ಟ ಮತ್ತು ಇನ್‌ಬ್ರೀಡಿಂಗ್ ಭೀತಿಯಿಂದಾಗಿ ಉಂಟಾದ ಈ ತೀವ್ರ ವಿಘಟನೆ ಉಳಿದಿರುವ ಆನೆಗಳ ಹಿಂಡುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಭವಿಷ್ಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿತು.

"ದಂಪಾ ಕಾಡಿನ ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಾಣಿಯೆಂದರೆ ಆನೆ. ಕಡಿದಾದ ಬೆಟ್ಟದ ಇಳಿಜಾರುಗಳಲ್ಲಿರುವ ದಟ್ಟ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ, ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುಲಭ, ಅವು ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಆನೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ತುಲನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸುಲಭ, ಅವು ಪದೇ ಪದೇ ಕಾಣಿಸದಿದ್ದರೂ ಕೂಡ. "ಆನೆ ಕಾಣಿಸಿದಾಗ ಅದು ಒಂಟಿಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಲು ಬೇಸರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವನ್ನು ಹೊಂದಲು, ಮತ್ತು ಸಂತಾನವನ್ನು ಹೊಂದಲು ಅವಕಾಶ ನೀಡಬೇಕು ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ" ಎಂದು ರಿಯಾಂಗ್ (Reang) ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಲಾಲ್ಮೆಲ್ಥಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಇದರೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಮತ್ತೊಂದು ಆತಂಕವನ್ನು ಸಹ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಆನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ, ನಮ್ಮಂತಹ ಅರಣ್ಯ ಸಿಬ್ಬಂದಿಗಳು ಹೆಚ್ಚು ದಾಳಿಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ಇದೆ."

"ನಾನು ಆ ಪ್ರಾಣಿಯನ್ನು 50-60 ಬಾರಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ಎಸ್. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಯಾವುದೇ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಸಿಮ್ ಕಾರ್ಡ್‌ ಮತ್ತು ತಿಂಡಿಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಅಂಗಡಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ, ದಂಪಾ ಅರಣ್ಯ ನಿರೀಕ್ಷಣಾ ಬಂಗಲೆಯಿಂದ ಕೆಲವೇ ಹೆಜ್ಜೆಗಳ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಕಟ್ಟಡದ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ತೈರೆಯಿ ಗ್ರಾಮದ 50 ವರ್ಷದ ನಿವಾಸಿಯಾದ ಇವರು, ಆ ಪ್ರಾಣಿ ಎಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲರು.

ದಂಪಾ ಪ್ರದೇಶದ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರನ್ನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಒಪ್ಪಂದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ನೇಮಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ, ಅವರಿಗೆ ದೈನಂದಿನ ಗಸ್ತಿನ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. "ನಮ್ಮ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳನ್ನು ನಾವು ಗುರುತಿಸಿದಾಗ, ಅದೊಂದು ಸಾಧನೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಮಿಜೋ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕೊಯ್ಲಿನ ಹಂಗಾಮಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಆನೆ ತೈರೆಯಿ ನದಿಯ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು-ಮೂರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಲೂಯಿಹ್ನಾರ್ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅವರ ಎರಡು ಹೆಕ್ಟೇರ್ ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಗೂ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ವರ್ಷವಿಡೀ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಅನೇಕ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ—ಭತ್ತ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಕುಂಬಳಕಾಯಿ, ಸಾಸಿವೆ, ಕೆಸುವಿನ ಗಡ್ಡೆ, ಸ್ಟಿಂಕಿ ಬೀನ್ (ಮಿಜೋರಾಂನ ವಿಶೇಷ ಬೀನ್ಸ್), ಕ್ಯಾರೆಟ್, ಎಲೆಕೋಸು ಮತ್ತು ಬದನೆಕಾಯಿ.

"ಅದು ಯಾವತ್ತೂ ಮನುಷ್ಯರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಆಗಬಹುದು. ಅದು ಆಹಾರವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಅಕ್ರಮ ಬೇಟೆ ವಿರೋಧಿ ಶಿಬಿರದ ವೀಕ್ಷಣಾ ಶೆಡ್ಡಿನ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಾಯಿ [ಆನೆ] ಕದ್ದುಮುಚ್ಚಿ ಬರಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಬಿದಿರಿನ ಮೆಳೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬರುವಾಗ ಅದರ ದಂಟುಗಳು ಮುರಿಯುವ ಮತ್ತು ಸಿಡಿಯುವ ಸದ್ದು ಅದರ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಆನೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಬಾರ್ ಜಿಂಕೆಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟದಿಂದಾಗಿ ಆಗುವ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವನ್ನು ಭರಿಸುವುದು ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಅವರಿಗೆ ಅಭ್ಯಾಸವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ವರ್ಷ, ಅವರ ಒಟ್ಟು ಇಳುವರಿಯ ಕನಿಷ್ಠ 25 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು ಭಾಗವು ಇಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ದಾಳಿಯಿಂದಾಗಿ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಏಳು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಐಝ್ವಾಲ್‌ ನಗರದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರಿಯರು ಕುಟುಂಬದ ಪೋಷಣೆಗೆ ಸಹಾಯವಾಗಿ ಮನೆಗೆ ಹಣವನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಅವರು ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಪರಿಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಅರ್ಜಿ ಸಲ್ಲಿಸಿಲ್ಲ. ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟಕ್ಕೆ ಕೇವಲ 400ರಿಂದ 500 ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಕಚೇರಿಯಿಂದ ಕಚೇರಿಗೆ ಅಲೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ, "ಒಂದು ವೇಳೆ ಅರ್ಜಿಗಳು ಅಂಗೀಕಾರಗೊಂಡರೂ, ಸಿಗುವ ಹಣ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏನೂ ಸಿಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಮುಂದುವರೆದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

"ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ತನಕದ ತರಕಾರಿ ಮಾರಾಟದ ಹಂಗಾಮಿನಲ್ಲಿ ನಾನು 1.5 ಲಕ್ಷ [ರೂಪಾಯಿಗಳನ್ನು] ಗಳಿಸುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾರೆ. "ಬೆಳೆಗಳ ಮೇಲಿನ ದಾಳಿಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಕ್ಷ [ರೂಪಾಯಿಗಳಷ್ಟು] ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ—ಅಂದರೆ 50 ಪ್ರತಿಶತದಷ್ಟು. ನನ್ನ ಬೆಳೆಗಳು ಆನೆ ದಾಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಲಕ್ಷದಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಹಣವನ್ನು ಗಳಿಸಬಹುದಿತ್ತು."

ಸ್ಯಾಮ್ಯುಯೆಲ್ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಈ ಆನೆಗೆ ಕಾಡಿನ ತೀರಾ ಒಳಗೆ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ, ಇದರಿಂದ ಅದು ತನ್ನ ಹೊಲವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲು ಹೊರಗಡೆ ಬರುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಬಹುದು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ಅವರು 1993ರಿಂದ 2018 ರವರೆಗೆ ಅರಣ್ಯ ರಕ್ಷಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆನೆಗಳಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಆಗ ಮನುಷ್ಯರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಕಡಿಮೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು.

“ಈ ಆನೆ ಸತ್ತರೆ ನಮಗೆ ಆರ್ಥಿಕ ನಷ್ಟವಾಗುವುದು ನಿಲ್ಲಬಹುದೆಂದು ಕೆಲವರು ಯೋಚಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಸತ್ಯವೇನೆಂದರೆ ಅರಣ್ಯ ಇಲಾಖೆ ಭ್ರಷ್ಟಗೊಂಡಿದೆ. ಅವರು ಬೆಳೆಹಾನಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಪರಿಹಾರ ನೀಡಿದ್ದರೆ ನಾವು ಹೇಗೋ ಈ ನಷ್ಟದೊಂದಿಗೆ ಬದುಕುವುದನ್ನು ಕಲಿಯುತ್ತಿದ್ದೆವು ಮತ್ತು ಮನೆಯ ಖರ್ಚುಗಳನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೆವು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಆನೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಪಡೆಯದೆ ಹೋದರೆ, ಅದು ಸತ್ತ ನಂತರ ಇಲ್ಲಿನ ಸಮುದಾಯಕ್ಕಿರುವ ಆನೆಯೊಂದಿಗಿನ ನಂಟು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ರಾಂಪರಾ ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

“ಮನುಸು ರಾವ್ ಮಾಂಗ್ ಲೆ ಪಾಲ್ ಕ್ಮಾಮ್ ಯಾಗ್ ಯೆ ಮಾ ತೋಂಗ್ ಯಾಗ್ ಯಾ. ಬ್ಲೌಂಗ್ ನಿ ತೌಮುಂಗ್ ತೌಜಾ ರಾವ್ ಫೊ ಕ್ಮಾಮ್ ಯಾಗ್ ಉಓ. ಮಯುಂಗ್ ಕ್ಥಾಂಗ್ ಚಿನಿ ಬುಸ್ಕಾಂಗ್ ತೋಂಗ್ಮೊ ಲೆ ಬೆಥಾ ಜಾಲಾ ಖೆ ಯೆ ನೈಥಾವ್ ಯಾಗ್ ಯೆ ನೋ ಚುಂಗ್ ಮಾ ತೋಂಗ್ ಉಓ [ಗಂಡಾನೆ ಇರಲಿ ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣಾನೆ ಇರಲಿ, ಅದು ತನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ನನಗನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯರು ಮಾತ್ರ ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣಿಗಳೂ ಕೂಡ ಅನುಭವಿಸುತ್ತವೆ]."

ಈ ಸುದ್ದಿಯ ವರದಿಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅನುವಾದ ಮತ್ತು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದ ರೋಡಿಂಗ್ಲಿಯಾನಾ ಮತ್ತು ಲಾಲ್ವೋಹ್ಬಿಕಾ ಅವರಿಗೆ ವರದಿಗಾರರು ಧನ್ಯವಾದಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಲು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ ಕಥಾನಕವು ಶಶಾಂಕ್ ಶ್ರೀನಿವಾಸನ್-ಪಾರಿ ಫೆಲೋಶಿಪ್ 2025ರ ಬೆಂಬಲದೊಂದಿಗೆ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು