പതഞ്ഞൊഴുകുന്ന യമുന: ഹാനികരമായ ഭക്തി

"വെള്ളത്തിന് ശരിക്കും നാറ്റമുണ്ട്, പക്ഷെ ഞങ്ങൾ വേറെന്ത് ചെയ്യും?"

സൂര്യാസ്തമയമായതോടെ, യമുനാനദിയിൽ മുങ്ങിനിവരാൻ തയ്യാറെടുക്കുകയാണ് ബച്ചാ ദേവി. നവംബറിലെ ആദ്യത്തെ ആഴ്ചയിൽ ഛാത്ത് മഹാപർവ്വ് ആചരിക്കാൻ നോയിഡ, ഡൽഹി, ഫരീദാബാദ് തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നെത്തിയ ആയിരക്കണക്കിന് വിശ്വാസികൾക്കൊപ്പം ഡൽഹിയിലെ കാളിന്ദി കുഞ്ജ് ഘാട്ടിലാണ് ബച്ചാ ദേവിയും അനുഷ്ഠാനം നടത്തുന്നത്; സൂര്യൻ, ജലം, വായു, പ്രകൃതി എന്നിവയ്ക്കുള്ള സമർപ്പണമായി നടക്കുന്ന വാർഷികാരാധനയാണ് ഛാത്ത് മഹാപർവ്വ്. "ഞങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച്, ദീവാലിയേക്കാൾ വിശിഷ്ടമായ ആഘോഷം ഛാത്ത് ആണ്," രാജേഷ് മണ്ഡൽ പറയുന്നു. ബിഹാറിലെ ഖഗാരിയയിൽനിന്ന് ഡൽഹിയിലേക്ക് കുടിയേറിയ ആളാണ് 45 വയസ്സുകാരനായ രാജേഷ്.

നാലുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്ന ഛാത്ത് പൂജാ ആഘോഷങ്ങളിലെ മൂന്നാമത്തേതും ഏറ്റവും വിശിഷ്ടമായതുമായ ദിനത്തിൽ -സന്ധ്യാ ആർഗ്യ- വിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾ ഏകദേശം രണ്ടുമണിക്കൂർ നേരം അരയോളം വെള്ളത്തിൽ മുങ്ങിനിന്ന് അസ്തമയ സൂര്യനോട് പ്രാർത്ഥിക്കും. ഡൽഹിയിലും പരിസരപ്രദേശങ്ങളിലും താമസിക്കുന്ന വിശ്വാസികൾക്ക് ഈ അനുഷ്ഠാനത്തിനായി മലിനമായ യമുനാനദിയെ ആശ്രയിക്കുകയല്ലാതെ വേറെ നിർവാഹമില്ല.

ബീഹാർ, ജാർഖണ്ഡ്, ഉത്തർപ്രദേശിലെ ചില ഭാഗങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽ കൊണ്ടാടപ്പെടുന്ന ഒരു ആഘോഷമാണ് ഛാത്ത്. പരമ്പരാഗതമായി, കുളങ്ങളിലോ മറ്റ് ജലാശയങ്ങളിലോ പുണ്യസ്നാനം നടത്തിയാണ് ഛാത്ത് അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ പൂർത്തിയാക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവിടെ യമുനയുടെ മലിനീകരണം വളരെ പ്രകടമാണ്- അതിന്റെ ഉപരിതലത്തിൽ വെളുത്ത പത പാറിക്കിടക്കുകയും വെള്ളത്തിന് കഠിനമായ നാറ്റം അനുഭവപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

"യമുനാനദിയുടെ വെറും 22 കിലോമീറ്റർ ഭാഗം (കഷ്ടി 1.6 ശതമാനം) മാത്രമാണ് ദേശീയ തലസ്ഥാനപ്രദേശത്തുകൂടി ഒഴുകുന്നത്," പത്രപ്രവർത്തകയായ ശാലിനി സിംഗ് എഴുതുന്നു," എന്നാൽ ഈ ഒരു ചെറിയ ദൈർഘ്യത്തിനിടെ യമുനയിൽ കലരുന്ന വിഷപദാർത്ഥങ്ങളും മാലിന്യങ്ങളുമാണ് 1,376 കിലോമീറ്റർ നീളമുള്ള ഈ നദിയുടെ മലിനീകരണത്തിന്റെ ഏതാണ്ട് 80 ശതമാനത്തിനും കാരണമാകുന്നത്." (വായിക്കുക: യമുനയിലെ ചത്ത മീനുകൾ പുത്തനാകുന്ന സമയം)

ബിഹാറിലെ ദർഭംഗയിൽനിന്നുള്ള കുടിയേറ്റക്കാരിയാണ് നാല്പതുകളിലെത്തിയ ബച്ചാ. 15 വർഷം മുൻപ് ഡൽഹിലെത്തിയ അവർ അവിടെ ജെ.ജെ കോളനിയിൽ വീട്ടുജോലിക്കാരിയായി തൊഴിലെടുക്കുന്നു. ഇന്ന്, പതഞ്ഞൊഴുകുന്ന യമുനാ നദിയുടെ കരയിൽ മറ്റ് വിശ്വാസികൾക്കൊപ്പം ആരാധനയിൽ പങ്കുകൊള്ളുമ്പോഴും, നദിയിലെ മലിനമായ പത തന്റെ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിക്കുമോ എന്ന് അവർ ആശങ്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ, ആചാരങ്ങൾ പിന്തുടരേണ്ട ആവശ്യകതയും പരിമിതമായ വരുമാനവും പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, അവർ തത്കാലത്തേക്ക് തന്റെ ആശങ്കകൾ അവഗണിക്കുകയാണ്.

"ഇവിടെ എത്തിയിട്ടുള്ള എല്ലാവരും നിസ്സഹായരാണ്. നദിയിലെ പത ഞങ്ങളും കാണുന്നുണ്ട്, പക്ഷെ അധികാരികൾ (ഡൽഹി സർക്കാർ) സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുള്ള കുളങ്ങൾ വളരെ ദൂരെയാണ്. സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോഴേക്കും നിവേദ്യങ്ങളുമായി ഇത്രയും ദൂരെയ്ക്ക് ഞങ്ങൾക്കെങ്ങനെ എത്താൻ സാധിക്കും?" അവർ ചോദിക്കുന്നു.

താൻ യമുനയിൽ അനുഷ്ഠാനം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയതിന് ശേഷമുള്ള 15 വർഷങ്ങളിൽ നദിയിലെ മലിനീകരണം രൂക്ഷമായിട്ടേ ഉള്ളുവെന്ന് ബച്ചാ ദേവി പറയുന്നു. "ഞാൻ ഇവിടെ ആദ്യം വരുമ്പോൾ, വെള്ളത്തിൽ പതയൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല; പക്ഷെ ഇപ്പോൾ വെള്ളത്തിൽ പതയുമുണ്ട്, രൂക്ഷമായ നാറ്റവും," അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

നദിയിലെ ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത മലിനജലത്തിന്റെയും മനുഷ്യ വിസർജ്ജ്യത്തിന്റെയും സാന്നിധ്യം 2,500 എം.പി.എൻ/ 100 എം.എൽ (മോസ്റ്റ് പ്രോബബിൾ നമ്പർ പെർ മില്ലീലിറ്റർ) എന്ന അളവിൽ കൂടാൻ പാടില്ലെന്നിരിക്കെ, യമുനാ നദിയിൽ അത് 18,00,000 എം.പി.എൻ /എം.എൽ ആണ്, അതായത് അനുവദനീയമായ അളവിന്റെ നൂറ് മടങ്ങിലധികം. ഡൽഹി പൊലൂഷൻ കൺട്രോൾ കമ്മിറ്റി വാട്ടർ ലബോറട്ടറി 2024 ഒക്ടോബർ 8-ന് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച റിപ്പോർട്ടിലാണ് ഈ വിവരമുള്ളത്. യമുനാ നദിയിൽ ഇറങ്ങുന്നത് ചർമ്മരോഗങ്ങൾക്കും മറ്റ് ഗുരുതര ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും ഇടയാക്കുമെന്ന് ചുരുക്കം. 5 മുതൽ 10 കിലോമീറ്റർ യാത്ര ചെയ്ത് കാളിന്ദി കുഞ്ജ് ഘാട്ടിലെത്തി പുണ്യസ്നാനം നടത്തുന്ന ബച്ചാ ദേവിയ്ക്കും മറ്റ് വിശാസികൾക്കും ഇത് സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഭീഷണി ചെറുതല്ല.

"സർക്കാർ കൊട്ടിഘോഷിക്കുന്ന ഈ കുളങ്ങൾ എവിടെയാണ്? ഞങ്ങൾ എവിടെയും കുളങ്ങൾ കണ്ടില്ല. ഞങ്ങൾ കുളങ്ങൾ അന്വേഷിച്ച് പോകുമോ അതോ ജോലിയ്ക്ക് പോകുമോ,?" ഡൽഹി സർക്കാർ സജ്ജീകരിച്ചുവെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന 1000കൃത്രിമ കുളങ്ങൾ പരാമർശിച്ച് ബച്ചാ ദേവി ചോദിക്കുന്നു.

സരിതാ ദേവിയെന്ന വിശ്വാസി നദിയിലിറങ്ങിയുള്ള പ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് ശേഷം സാരിയിൽനിന്ന് വെള്ള പത തുടച്ചുകളഞ്ഞ് കയറിവരികയാണ്. കഴിഞ്ഞ 20 വർഷമായി ഇവിടെയെത്തുന്ന അവർ, മലിനജലത്തിൽ ഇറങ്ങിയതുമൂലം ഉണ്ടായേക്കാവുന്ന രോഗങ്ങളിൽനിന്ന് ദൈവം തന്നെ സംരക്ഷിക്കുമെന്ന് വിശ്വസിക്കുന്നു. "ദൈവനാമം ഭജിച്ചാൽ മതി, നമുക്കൊന്നും സംഭവിക്കില്ല," എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ സംഭാഷണം അവസാനിപ്പിച്ചു.

പരിഭാഷ: പ്രതിഭ ആര്‍. കെ.