ലാൽബാബു മഹതോയുടെ ദൈനംദിന അദ്ധ്വാനം

“ശീൽ കട്ടാ-ഓ-ഓ!”

വടക്ക് സോണാർപൂരിനടുത്തുള്ള ഗോരെയാ എന്ന പ്രദേശത്ത് ലാൽബാബു മഹതോയുടെ മൂർച്ചയേറിയ, ഉയർന്ന സ്വരം മുഴങ്ങുന്നു. ഉച്ച കഴിഞ്ഞ് പന്ത്രണ്ടരയോടടുത്താണ് സമയം. അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ ശബ്ദം ഒഴിച്ചാൽ കൊൽക്കത്തയിലെ ഈ ഭാഗത്ത് സമീപത്തെ മാർക്കറ്റിൽനിന്നുള്ള ചർച്ചകളുടെ ചെറുശബ്ദങ്ങൾ മാത്രമാണ് കേൾക്കാനാവുക.

“ശീൽ കട്ടാ-ഓ-ഓ!” എന്ന് വീണ്ടും വിളിച്ചുകൊണ്ട്, ആരെങ്കിലും ശീൽ - നോറ കൊത്താൻ കൊടുക്കുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ അദ്ദേഹം വേഗത്തിൽ വഴിയിലൂടെ നടക്കുന്നു. ശീൽ, അഥവാ ഗ്രാനൈറ്റ് അരക്കല്ലിലും കൈയിൽ പിടിക്കുന്ന നോറ എന്ന ഉപകരണത്തിലും കൊത്തുപണി ചെയ്ത് രൂപങ്ങളുണ്ടാക്കുന്ന പരമ്പരാഗത തൊഴിലിനെയാണ് ബംഗാളിയിൽ ‘ശീൽ കട്ടാവോ’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. സിൽ ബട്ടയുടെയോ തമിഴിലെ ‘അമ്മിക്കല്ലി’ൻ്റേയോ വകഭേദമായ ശീൽ-നോറ, മസാലകൾ നന്നായി അരച്ച് മൃദുവായ, സുഗന്ധമുള്ള പേസ്റ്റാക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്; ഇന്ത്യൻ ഭക്ഷണപാചകത്തിന്‍റെ ഏറ്റവും കാതലായ ചേരുവതന്നെയാണത്. സ്ഥിരമായ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തിക്കൊണ്ട് നോറ ഉപയോഗിച്ച് ശീലിന്മേൽ ഉരയ്ക്കുമ്പോഴാണ് മസാലകളുടെ യഥാർത്ഥ രുചി പുറത്തുവരുന്നതെന്ന് പാചകക്കാർ വിശ്വസിക്കുന്നു.

“മസാല കൂടുതൽ നേരിയതായി അരയ്ക്കുക എന്നതുതന്നെയാണ് ഇതിന്‍റെ പ്രധാന ജോലി. എത്ര ആധുനികമായ മിക്സർ ഉപയോഗിച്ചാലും ഈ ഗുണമേന്മ കിട്ടില്ല,” ലാൽബാബുവിന്‍റെ ഉറച്ച വാക്കുകൾ.

“ഇപ്പോൾ ഈ തൊഴിലിലേക്ക് വരുന്ന പുതിയ ആളുകൾ വളരെ കുറവാണ്. ഞങ്ങളാണ് അവസാനത്തെ തലമുറ,” ബിഹാറിലെ സിവാൻ ജില്ലയിൽനിന്ന് കുടിയേറിയ ലാൽബാബു പറയുന്നു. “പത്ത് വർഷംമുൻപ് ഞാൻ ഇവിടെ വന്നപ്പോഴും കിദ്ദിർപൂരിൽ മാത്രം 250 പേരുണ്ടായിരുന്നു. ഇപ്പോൾ പലർക്കും പ്രായമായി; ഇത്രയും കഠിനമായ തൊഴിൽ ഇനിയും ചെയ്യാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥയിലാണ്.”

ബിഹാറിലും പശ്ചിമ ബംഗാളിലും മറ്റ് പിന്നാക്കവർഗങ്ങളിൽ (ഒ.ബി.സി) ഉൾപ്പെടുന്ന കുർമി സമുദായത്തിൽപ്പെട്ട ലാൽബാബു, ഇതേ തൊഴിൽ ചെയ്യുന്ന മറ്റുമൂന്ന് പേരോടൊപ്പം കിദ്ദിർപൂരിൽ തന്നെ ഒരു വാടകമുറിയിലാണ് കഴിയുന്നത്. “ഞങ്ങൾ പണി തിരഞ്ഞ് കൊൽക്കത്ത മുഴുവനും നടക്കാറുണ്ട്. ഞാൻ കൂടുതലായും തെക്കൻ ഭാഗങ്ങളിലേക്കാണ് പോകാറുള്ളത് — ഓരോ ദിവസവും ഓരോ പ്രദേശത്തേക്കായിരിക്കും. ഇന്ന് ഗോരെയായിൽ, നാളെ ബാലിഗഞ്ചിൽ, മറ്റന്നാൾ സന്തോഷ്പൂരിൽ,” നാൽപ്പതുകളിലെത്തിയ ലാൽബാബു പറയുന്നു. പൊതുഗതാഗതം ഉപയോഗിച്ച് നഗരമാകെ സഞ്ചരിക്കാൻ അദ്ദേഹത്തിന് ദിവസേന ഏകദേശം 30 രൂപ ചിലവാകാറുണ്ട്.

ഗോരെയായിൽ, ഏകദേശം ഒരുമണിക്കൂർ ബസ് യാത്രയും നല്ലൊരു കഴിഞ്ഞ്, ആ ദിവസത്തെ ആദ്യ ഉപഭോക്താവിനെ അദ്ദേഹം കണ്ടെത്തി.

പാതയോരത്തിരുന്ന്, കൈയിൽ കരുതുന്ന ചാരനിറത്തിലുള്ള ബാഗിൽനിന്നെടുത്ത ഹാതുരിയും (ഹാമർ) ചെന്നിയും (കത്തിപോലുള്ള ഉപകരണം) ഉപയോഗിച്ച് അദ്ദേഹം കൊത്തുപണി തുടങ്ങുന്നു. കല്ലിൽനിന്ന് പൊങ്ങി വരുന്ന പൊടി അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കൈകാലുകളിലായി പതിക്കുന്നുണ്ട്

തുക്ക്-തുക്ക്-തുക്ക്-തുക്ക്.

ലാൽബാബുവിന്‍റെ കൈപ്പണിക്ക് അതിന്റെതായ ഒരു താളമുണ്ട് — ശീലിൽ ഇടവിട്ട വരകളുടെ ഒരു രൂപരേഖ ഉണ്ടാക്കിക്കൊണ്ട് അതു മുന്നേറുന്നു. “ചിലർ (കരകൗശല വിദ്യക്കാർ) മീനും താമരയും ആനയുംപോലുള്ള രൂപങ്ങൾ മുകളിൽ കൊത്തും. എനിക്കത് അറിയില്ല. അതിന് പ്രത്യേക പരിശീലനം വേണം,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു; അദ്ദേഹത്തിന്‍റെ കൈകൾ നോറയിലേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഈ കൊത്തുപണിക്ക് ഒരു പ്രത്യേക മൂർച്ച ആവശ്യമാണ്. മസാല ചതയ്ക്കാൻ ഏറ്റവും അത്യാവശ്യം അതാണ്‌.

ശീൽ-നോറയുടെ കാര്യക്ഷമത ഘർഷണത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് ഇരിക്കുന്നത്. “ഇവ സാധാരണ മൃദുവായ പ്രതലമുള്ള മിനുക്കിയ കല്ലുകളാണ്. എന്നാൽ ഞങ്ങൾ കൊത്തുമ്പോൾ ആ മൃദുത്വത്തെ കുറയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്” ലാൽബാബു പറയുന്നു. ഏറെക്കാലം ഉപയോഗിച്ച് ഘർഷണം കുറയുമ്പോൾ, ഇടയ്ക്കിടെ അത് പുതുക്കേണ്ടതുണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അതാണ് ലാൽബാബുവിനെപ്പോലുള്ളവരുടെ ജോലി. ഒരിക്കൽ കൊത്തിയുണ്ടാക്കിയാൽ, ഒരു ശീൽ-നോറ ഏകദേശം ഒരുവർഷംവരെ ഉപയോഗിക്കാം.

ബംഗാളിൽ മസാലകൾക്കു പുറമെ, ശീൽ-നോറ ഉപയോഗിച്ച് അവര (flat beans), മത്തങ്ങ ഇല, പോസ്തോ (പോപ്പി വിത്ത്) എന്നിവകൊണ്ടെല്ലാം ‘ബാട്ട’ (പേസ്റ്റ്) തയ്യാറാക്കാറുണ്ട്.

അടുക്കളയിൽ മാത്രമല്ല, ഹിന്ദു ആചാരങ്ങളായ ഒഡിഷയിലെ ശീതൾ ഷഷ്ടി (ശിവ-പാർവ്വതീ സംഗമം), പശ്ചിമബംഗാളിലെ റണ്ണ പൂജോ എന്നിവയിലും ഈ ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

ഒരു ശീലിൽ ജോലി പൂർത്തിയാക്കാൻ ലാൽബാബുവിന് 10 മിനിറ്റിൽ താഴെ സമയം മതിയാകും; 100 രൂപയാണ് അതിനായി ഈടാക്കാറുള്ളത്. എന്നാൽ ജോലി സ്ഥിരമായി ലഭിക്കുമെന്ന് ഉറപ്പില്ലാത്തതിനാൽ സോണാർപൂരിലെ ഒരു മാവുമില്ലിലും അദ്ദേഹം പാർട്ട്-ടൈമായി ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്.

15 വയസ്സിലാണ് ലാൽബാബു ഈ കൈത്തൊഴിൽ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങിയത്. “വീട്ടിൽ ഒരു ശീൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; പക്ഷേ അത് അധികമാരും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. ഞാൻ അതിൽ രൂപങ്ങൾ കൊത്തി പരിശീലിക്കുമായിരുന്നു. ഗ്രാമത്തിൽ അച്ഛൻ ഈ പണിക്ക് പോകുമ്പോൾ ഞാനും കൂടെ പോകുമായിരുന്നു,” അദ്ദേഹം ഓർക്കുന്നു.

“അച്ഛനോടൊപ്പം പഠിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നപ്പോൾ ഒരു ശീൽ പൂർത്തിയാക്കാൻ കുറഞ്ഞത് 15 മിനിറ്റ് എടുത്തിരുന്നു ഞാൻ,” അദ്ദേഹം ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നു. “തെറ്റിപ്പോയാൽ കല്ലിന്‍റെ തുണ്ടുകൾ കൈയ്യിലായിരിക്കും ശക്തിയായി പതിക്കുക. ചിലപ്പോൾ എനിക്ക് ഉപകരണങ്ങൾ ശരിയായി കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ പറ്റില്ല — പ്രത്യേകിച്ചും അവ തുരുമ്പ് പിടിച്ചിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ അത് വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാവും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ആദ്യമായി നഗരത്തിൽ ജോലി തുടങ്ങിയപ്പോൾ 50 രൂപ മാത്രമാണ് ഈടാക്കിയിരുന്നതെന്നും അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

മുതിർന്നതോടെ കുടുംബത്തിന്‍റെ കൃഷിയിടത്തിലും അദ്ദേഹം ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി. “ഞങ്ങളുടെ 20 കഠ (ഏകദേശം 0.7 ഏക്കർ) സ്ഥലത്ത് ഗോതമ്പ്, നെല്ല്, വഴുതന എന്നിവ കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. അതിൽനിന്ന് കുറച്ച് വരുമാനമുണ്ട്. പക്ഷേ അത് മതിയാകാറില്ല,” അദ്ദേഹം മ്ലാനമായ മുഖത്തോടെ പറയുന്നു.

അതുകൊണ്ടാണ് ലാൽബാബുവിന് നാടുവിടേണ്ടിവന്നത്. തൊഴിൽ തേടി കുടിയേറുന്നവരുടെ എണ്ണത്തിൽ രാജ്യത്ത് രണ്ടാം സ്ഥാനത്തുള്ള ബിഹാറിൽനിന്നാണ് അദ്ദേഹം വരുന്നത് (2011 സെൻസസ്).

“ഗ്രാമത്തിൽ വർഷം മുഴുവൻ ജലസേചനം ഉറപ്പാക്കുന്ന സംവിധാനമില്ല; വളത്തിന്‍റെ വിലയും കൂടിയിട്ടുണ്ട്,” ലാൽബാബു പറയുന്നു. നഗരത്തിലാകട്ടെ, ജോലി ലഭ്യത ഉറപ്പാണെന്ന് അദ്ദേഹഹം വിശ്വസിക്കുന്നു. “അത്രയൊന്നുമില്ല, എങ്കിലുമിവിടെ കുറച്ചെങ്കിലും ജോലി കിട്ടും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. കുടിയേറുമ്പോൾ ഭാര്യയും മകനുമടങ്ങുന്ന കുടുംബത്തിലെ വരുമാനമുള്ള ഏക അംഗം അദ്ദേഹമായിരുന്നു

വൈകുന്നേരത്തോടെ മുറിയിൽ മടങ്ങിയെത്തുന്ന ലാൽബാബു ചില ദിവസങ്ങളിൽ ചായ ഉണ്ടാക്കും; ചിലപ്പോൾ വീണ്ടും പുറത്തിറങ്ങി പച്ചക്കറികൾ വാങ്ങി വരും. നാലുപേരും ചേർന്നാണ് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നത് — സാധാരണപോലെ ചപ്പാത്തിയും കറിയും. വാതിലിൽ പഴകിയ ഒരു ചെണ്ടുമല്ലി മാല തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്ന ഈ മുറിയിൽ, അവർ അവരുടെ സ്വന്തം ഭാഷയിലേക്ക് തിരിച്ചുപോകും — “ഹിന്ദിയും മൈഥിലിയും കലർന്ന ഒരു ഭാഷ,” ലാൽബാബു പറയുന്നു.

ഗോതമ്പ് പൊടിക്കാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന അരകല്ലിനോടൊപ്പമാണ് (ജാന്ത ശക്തി) ഒരു നൂറ്റാണ്ടിനും മുൻപുവരെ ശീൽ-നോറയും വിൽക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ബംഗാളിലെ കച്ചവടക്കാർ “കട്ടാവോ-ശീല്-ചക്തി-ജാന്ത” എന്ന് വിളിച്ചുപറയും, ലാൽബാബു ഇന്ന് വിളിക്കുന്നതുപോലെ ഉച്ചത്തിൽ നീട്ടിവിളിച്ച്. 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്‍റെ തുടക്കത്തിൽ മാവുമില്ലുകളിലെ യന്ത്രങ്ങൾ വ്യാപകമായതോടെ, ജാന്തയും ചക്തിയും ഈ രീതിയിൽ വിൽക്കപ്പെടുന്നത് നിർത്തലായി.

മില്ലിൽ ജോലി ഉണ്ടെങ്കിൽ മാത്രമാണ് ലാൽബാബുവിന് വിളി വരാറുള്ളത്. ചില ആഴ്ചകളിൽ ഒന്നോ രണ്ടോ തവണയായി 200 രൂപ ദിവസവേതനത്തിലാണ് അദ്ദേഹം മില്ലിലെ ജോലിക്ക് പോകുന്നത്.

“അവിടെ ശീലിനെ ഒരു വലിയ യന്ത്രവുമായി ബന്ധിപ്പിച്ചിരിക്കും — ഗോതമ്പ് നന്നായി അരയ്ക്കാൻ. ഞാൻ ആ ശീലിൽ കൊത്തുപണി ചെയ്യുകയും യന്ത്രം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിൽ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യും,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “എന്നാൽ ചിലപ്പോൾ മാസങ്ങളോളം വിളി വരാറില്ല,” അന്നത്തെ ആദ്യ ജോലി പൂർത്തിയാക്കി അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ലാൽബാബു ഇപ്പോൾ പൂർത്തിയാക്കിയ ശീൽ, 53 വയസ്സുകാരനായ പരമിതാ സെൻഗുപ്തയുടെതാണ്. "ഞങ്ങളുടെ അടുക്കൽ 30 കൊല്ലമായി ഈ ശീൽ ഉണ്ട്, ലാൽബാബു ഇതിനെ വളരെ നന്നായി പരിപാലിച്ചുപോരുന്നുണ്ട്," സെൻഗുപ്ത പറയുന്നു.