ଗଣେଶନଙ୍କ ନିତିଦିନିଆ ଜୀବନ ଚକ୍ର

“ଆଲୁମିନିୟା ପାତିରମ (ଆଲୁମିନିୟମ ବାସନ)!

“ମୋ ଦେହରୁ ଯେତିକି ଶବ୍ଦ ବାହାରିପାରିବ, ମୁଁ ତାକୁ ହିଁ ବ୍ୟବହାର କରେ । ମୁଁ ସ୍ପିକର ବ୍ୟବହାର କରେନି । ଏଇଟା ପୂରା ମୋର ନିଃଶ୍ୱାସର ବଳ ।

“ମୋ ନାଁ ଗଣେଶନ । ମୁଁ ମୋ ସାଇକେଲରେ ନେଇ ଜିନିଷପତ୍ର ବିକ୍ରି କରେ । ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ରେ ତିଆରି ଘରକରଣା ଜିନିଷ ଏବଂ ଧାତୁ ତିଆରି ବାସନକୁସନ ବିକ୍ରି କରି ମୁଁ ମୋ ପିଲାଛୁଆଙ୍କ ପେଟ ପୋଷେ । ଆଜି ଖାଇବା ଦରକାର ତ ଆମକୁ କେଇଟା (ପାଣି) ମାଠିଆ ନିଶ୍ଚିତ ବିକିବାକୁ ପଡ଼ିବ । ଚାଲନ୍ତୁ, ଆମେ ବାହାରିବା !”

ଗଣେଶନଙ୍କୁ ମୁଁ ଭେଟିଥିଲି କାରାଇକୁଡ଼ି ନିକଟ କନାଡୁକଟନରେ । ଫଟୋଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ଜୀବନ କାହାଣୀ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହୁଁଥିଲି । ଯେଉଁଦିନ ମୁଁ ଏହି ୬୧ ବର୍ଷୀୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଭେଟିଥିଲି, ସେଦିନ ମୁଁ କୋଟାମଙ୍ଗଳମ ଗାଁକୁ ଯାଇଥିଲି । ହସହସ ମୁହଁରେ, ସେ ମୋର ଅନୁରୋଧ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ରାଜି ହେଲେ ।

ସେଦିନ ସକାଳ ୬ଟାରେ ନାଗାରମ ଗାଁର ତାଙ୍କ ଘରେ ପହଞ୍ଚି ପରବର୍ତ୍ତୀ ଛଅ ଦିନ ମୁଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ବିତାଇଲି ଏବଂ ଦିନ ସାରା ସେ ସାଇକେଲ ଚଲେଇ ଜିଲ୍ଲାର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଯାଉଥିଲି । ଦିନ ତମାମ କ୍ଳାନ୍ତିକର ପରିଶ୍ରମ କରୁଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ କିମ୍ବା ଶାରୀରିକ ଭାଷାରେ ସାମାନ୍ୟତମ ଚାପ ବା କ୍ଳାନ୍ତିର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉ ନଥିଲା ।

ପୂରା ସାଇକେଲ ଯାକ ଜିନିଷପତ୍ର ଲଦି ଗାଁ ରାସ୍ତାରେ ଚଲେଇ କରି ଯିବା ସହଜ କଥା ନୁହେଁ । ମୁଖ୍ୟ ରାସ୍ତାଗୁଡ଼ିକରେ ସମସ୍ୟା ନ ଥାଏ, କିନ୍ତୁ ଗାଁ ଭିତରକୁ ଲମ୍ବି ଯାଇଥିବା ସବୁ ରାସ୍ତା ସାଧାରଣତଃ ଆବୁଡ଼ାଖାବୁଡ଼ା, ଗୋଡ଼ିପଥରରେ ଭର୍ତ୍ତି, କଚ୍ଚା ରାସ୍ତା; ଅଳ୍ପ ଦୂର ପଡୁଥିବା ରାସ୍ତାରେ ଗଲେ, ସେଥିରେ ଥାଏ କେନାଲ କୂଳିଆ ଉଚ୍ଚନୀଚ୍ଚ ଜାଗା, ଏବଂ ଏସବୁ ରାସ୍ତା ଏତେ ଅଣଓସାରିଆ ଯେ ଜିନିଷପତ୍ର ଭର୍ତ୍ତି ସାଇକେଲ ନେଇ ଅବାଧରେ ଯାଆସ କରିବା କଷ୍ଟକର କାମ । ମୋଟର ସାଇକେଲରୁ ପଡ଼ି ନଯିବା ପାଇଁ ମୋତେ ଖୁବ୍ ସତର୍କତାର ସହ ଯିବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

ଗଣେଶନ ମୋତେ କହିଲେ ଯେ, ଦିନକୁ ସେ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୦ରୁ ୧୫ କିଲୋମିଟର ସାଇକେଲ ଚଲାନ୍ତି । ଆଉ ବିକ୍ରି କରିବା ଲାଗି ୧୫ରୁ ୨୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନର ଆଲୁମିନିୟମ ବାସନ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜିନିଷପତ୍ର ନେଇଯାଆନ୍ତି । ସେ ତାଙ୍କ ଗାଁ ନାଗାରମରୁ ବାହାରି, ଉତ୍ତରରେ ପୁଲ୍ଲାନବିଡୁତି, ପଶ୍ଟିମରେ ପୁଡୁକୋଟ୍ଟାଇ ଏବଂ ଏମିତି ଏମିତି ତାମିଲନାଡୁର ପୁଡୁକୋଟ୍ଟାଇ ଜିଲ୍ଲାରେ ଥିବା ୫୦ରୁ ଅଧିକ ଗାଁ ଓ ସହରକୁ ତାଙ୍କ ସାଇକେଲରେ ଯାଆନ୍ତି ।

ପେଡାଲ ମାରିଲେ ଚାଲୁଥିବା ଏହି ସାଇକେଲଟି ହିଁ ତାଙ୍କର ନିତିଦିନର ସାଥୀ, ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବିଶ୍ୱସ୍ତ ସହକାରୀ ।

“ସିଟ୍‌ର ଗୋଟିଏ ପାଖ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି”, ତାଙ୍କର ସେହି ଯାନଟିକୁ ଚାହିଁ ହସି ହସି ସେ କହନ୍ତି । “କିନ୍ତୁ ସାଇକେଲ ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ଠିକ୍‌ ଗାଡ଼ି । ମୁଁ ମୋଟର ସାଇକେଲ ଚଳାଇ ଜାଣିଛି, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଇଟା କିଣିବିନି । ମୁଁ କେବଳ ମୋ ସାଇକେଲରେ ଯାଆସ କରେ । ଏଇଟା ଅଭ୍ୟାସ ହୋଇଗଲାଣି ।” ଥରେ ମେରପାନିକ୍କାଡୁରେ ତାଙ୍କ ସାଇକେଲର ଚକ ଫାଟିଗଲା, କିନ୍ତୁ ସେ କହନ୍ତି, ଟ୍ୟୁବ୍‌ ମରାମତି କରିବାରେ ୩୦ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରିବା ବଦଳରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ଗଡ଼େଇ ଗଡ଼େଇ ନେଇଆସିଲି । ପ୍ରାୟ ୭-୮ କିଲୋମିଟର ବାଟ । “ଘରେ ପହଞ୍ଚିବା ମାତ୍ରେ ମୁଁ ନିଜେ ନିଜେ ଟ୍ୟୁବ୍‌ ବଦଳାଇ ଦେଲି ।”

ମୋଟର ସାଇକେଲ କିଣିଲେ ତାଙ୍କର ଖର୍ଚ୍ଚ ବଢ଼ିଯିବ – ତାଙ୍କ ହିସାବ ଅନୁସାରେ ପେଟ୍ରୋଲ କିଣିବାରେ ଦିନକୁ ୫୦ରୁ ୧୦୦ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ ହେବ । “କିନ୍ତୁ ସାଇକେଲରୁ, ପଡ଼ିଗଲେ ବି, କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ପେଡାଲ ମାରି ମୁଁ ଘରକୁ ଆସିପାରିବି,’ ସେ ମୋତେ କହନ୍ତି । “ମୋଟର ସାଇକେଲରେ ଟିକେ ଡର ବି ଲାଗେ- ଯଦି ମୁଁ ପଡ଼ିଯାଏ, ତେବେ ଜିନିଷପତ୍ର ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ, ଭାଙ୍ଗି ବି ଯାଇପାରେ । (ବେପାରରେ ଲାଗିଥିବା) ମୂଳଧନ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ । ତେଣୁ, ମୋ ନିଜ ବେଗରେ, ମୁଁ ସାଇକେଲରେ ଘୂରି ବୁଲେ।”

୧୯୮୦ ଦଶକରୁ ଗଣେଶନ ସାଇକେଲ ଚଲେଇ ଆସୁଛନ୍ତି ।“ମୁଁ କେବେହେଲେ ଛୁଟିରେ ରହେ ନାହିଁ । କେବେ ଯଦି ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧୁଥାଏ କି ଜ୍ୱର ହୋଇଥାଏ, ମୁଁ ବଟିକାଟିଏ ଖାଇନିଏ ଏବଂ ସାଇକେଲ ଚଲେଇ ବାହାରି ଯାଏ, କେବେ ବି ମୁଁ ଅଟକି ଯାଇନାହିଁ । ଯଦି କୌଣସି ପାରିବାରିକ ଉତ୍ସବ ଥାଏ ତେବେ ମୋ ପରିବାରର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଯିବା ପାଇଁ କହିଦିଏ, ମୁଁ ମୋ ସାଇକେଲ ସହିତ ରହେ । ଦିନକୁ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୫ରୁ ୨୦ କିଲୋମିଟର ସାଇକେଲ ଚଲେଇଲେ ହିଁ ରାତିରେ ମୋତେ ଭଲ ନିଦ ହୁଏ । ସାଇକେଲ ଚଲେଇବା ବେଳେ ମୋ ଶରୀର ହାଲୁକା ଲାଗେ । ମୋ ଦେହରେ କୌଣସି ରୋଗ ନାହିଁ ।”

ସାଇକେଲରେ ଜିନିଷପତ୍ର ଲଦି ଘରକୁ ଫେରିବା ବାଟରେ ଗଣେଶନଙ୍କୁ ସଜାଗ ରହିବାକୁ ହୁଏ । “ଆଗରୁ ଆସୁଥିବା ଗାଡ଼ିଗୁଡ଼ିକର ଆଲୁଅ ଆଖିରେ ପଡ଼େ ଏବଂ ମୁଁ ଠିକ୍‌ ଭାବରେ ଦେଖିପାରେ ନାହିଁ । ତେଣୁ ବେଳେବେଳେ ମୁଁ ସନ୍ତୁଳନ ହରାଇ ବସିଛି ଏବଂ କେବେ କେବେ ଓହ୍ଲାଇଲା ବେଳେ କିମ୍ବା ଓହ୍ଲାଇ ପଡ଼ି ରାସ୍ତାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବି ପଡ଼ିଯାଇଛି ।”

ବିରୁଧୁନଗର ଜିଲ୍ଲାର ସାତ୍ତୁର ତାଲୁକ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଆମ୍ମାପଟ୍ଟି ଗାଁରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଗଣେଶନ ମାତ୍ର ସାତ ବର୍ଷ ବୟସରେ ବାପାଙ୍କୁ ହରାଇଥିଲେ । ମାରାବାର ସଂପ୍ରଦାୟ (ବିମୁକ୍ତ ଜନଜାତି ରୂପେ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ) ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ତାଙ୍କ ପରିବାର ପୁଡୁକୋଟ୍ଟାଇ ଜିଲ୍ଲାର କୀରାମଙ୍ଗଳମ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ପ୍ରାୟ ୧,୦୦୦ ଲୋକେ ବସବାସ କରୁଥିବା ନାଗାରମ ଗାଁକୁ ଚାଲିଆସିଥିଲେ । ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ୧୭ ବର୍ଷ ହୋଇଥିଲା ।

ତିନି ଭାଇଙ୍କ ଭିତରେ ଗଣେଶନ ମଝିଆଁ; ତାଙ୍କ ବଡ଼ଭାଇ ବିରୁଧୁନଗର ଜିଲ୍ଲାର ସାତ୍ତୁର ଆମ୍ମାପଟ୍ଟିରେ ରହନ୍ତି ଏବଂ ସାନଭାଇ ରହନ୍ତି କୀରାମଙ୍ଗଳମରେ – ତାଙ୍କର ନିଜର ଗୋଟିଏ ଟେମ୍ପୋ ଅଛି ଏବଂ ତାକୁ ସେ ତାଙ୍କ ରଦ୍ଦି ଧାତୁଖଣ୍ଡ କିଣାବିକା କାମରେ ଲଗାନ୍ତି ।

“ଯଦି ମୋ ବାପା ଥାଆନ୍ତେ, ଆମେ ସ୍କୁଲକୁ ଯାଇପାରିଥାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ବଡ଼ବଡ଼ ପଦପଦବୀରେ ରହିପାରିଥାଆନ୍ତୁ, କିନ୍ତୁ ଆମେ ରହିପାରିଲୁନି,” ଅତୀତକୁ ମନେ ପକାଇ ସେ କହନ୍ତି । “ଲାଗ ଲାଗ ଦୁଇ ଥର ମୁଁ ୨ୟ ଶ୍ରେଣୀରେ ଫେଲ୍‌ ହେଲି ।” “ଯଦି ମୁଁ ପାଠ ପଢ଼ିଥାଆନ୍ତି, ତେବେ ଆଜି ଆହୁରି ଭଲ ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଆନ୍ତି । ସେହି କଥାକୁ ମୁଁ ସବୁବେଳେ ମନେ ରଖିଛି ଏବଂ ଯେ କେହି ଏହାକୁ ପଢ଼ିବେ, ସେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷାର ଗୁରୁତ୍ୱ ସଂପର୍କରେ ଏହି କଠୋର ପରିଶ୍ରମୀ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର କଥାକୁ ମନେ ରଖିବେ ବୋଲି ଆଶା କରୁଛି ।

ସେ ନିଜେ ପାଠପଢ଼ି ପାରି ନଥିବାରୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଜମିବାଡ଼ି ନଥିବାରୁ, ଗଣେଶନ ତାଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷିତ କରିବା ଦିଗରେ ବେଶ୍‌ ଆଗ୍ରହୀ । ତାଙ୍କ ବଡ଼ଝିଅର ଶିକ୍ଷା ଲାଗି ସେ ବ୍ୟାଙ୍କରୁ କେଇ ଲକ୍ଷ ଟଙ୍କାର ଋଣ ନେଇଛନ୍ତି । ଏବେ ବି ସେ ଯେତେ ପାରିବେ ସେତେ, ସେହି ଋଣ ପରିଶୋଧ କରୁଛନ୍ତି । ତାଙ୍କ ବଡ଼ଝିଅ ୩୫ ବର୍ଷୀୟା ମୁତ୍ତୁମାରୀ, ନର୍ସିଂରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରୀ ହାସଲ କରିବା ପରେ ତିରୁବାରାଙ୍ଗୁଳମରେ ସରକାରୀ ଚାକିରି କରୁଛନ୍ତି । ଝିଅ ଭଲ ରୋଜଗାର କରୁଛି ବୋଲି ସେ ଖୁସି ଏବଂ ସେ ଘରକୁ ପଠାଉଥିବା ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କାରେ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଚଳୁଛି ।

ସେ ତାଙ୍କ ପୁଅର ବାହାଘର ଠିକ୍‌ କଲେ ଏବଂ ଝିଅଘର ଦେଇପାରୁ ନଥିବାରୁ ସେ ତାଙ୍କ ବୋହୂକୁ ଚାରିଟି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୁଦ୍ରା ଦେଇଥିଲେ । ଏବେ ଏହି ଯୁବ ଦମ୍ପତି ତାଙ୍କ ସହିତ ରହୁଛନ୍ତି । ଉଭୟ ବଡ଼ପୁଅ ଓ ବଡ଼ଝିଅ ରୋଜଗାର କରୁଛନ୍ତି ଏବଂ କାମ ନ କରିବା ଲାଗି ତାଙ୍କୁ ସବୁବେଳେ କହିଆସୁଛନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ସବା ସାନପୁଅର ଶିକ୍ଷା ଓ ବାହାଘର ଖର୍ଚ୍ଚ ନିଜେ କରିବେ ବୋଲି କାମ କରିବାକୁ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଇଛନ୍ତି ।

ଗଣେଶନଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଚିତ୍ରାଦେବୀ । ପଞ୍ଚମ ଶ୍ରେଣୀରୁ ପାଠପଢ଼ା ଛାଡ଼ିଥିବା ଏହି ୫୫ ବର୍ଷୀୟା ମହିଳା ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ, ମହାତ୍ମା ଗାନ୍ଧି ଜାତୀୟ ଗ୍ରାମୀଣ ନିଶ୍ଚିତ କର୍ମନିଯୁକ୍ତି ଆଇନ - ‘ମନରେଗା’- ପରିଚାଳିତ କାର୍ଯ୍ୟରେ କାମ କରନ୍ତି । ସେ ଅପରାହ୍ଣ ପ୍ରାୟ ୨ଟା ବେଳକୁ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି ଏବଂ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ରୋଷେଇବାସ କରନ୍ତି । “ଆମେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କରୁନାହିଁ । କେବଳ ପ୍ରାତଃଭୋଜନ ଏବଂ ରାତ୍ରୀଭୋଜନ । ସେ ସକାଳେ ଓ ରାତିରେ ଖାଇଥାଆନ୍ତି । ସେ ମଧ୍ୟାହ୍ନ ଭୋଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ତା ବଦଳରେ ସେ କେବଳ ପାଣି ପିଇଥାଆନ୍ତି,” ଚିତ୍ରାଦେବୀ ମୋତେ କହନ୍ତି ।

“ସକାଳ ପ୍ରାୟ ୯-୧୦ଟାରେ ମୁଁ ସାଇକେଲ ନେଇ ଗାଁକୁ ଗାଁ ଯାଏ । ସନ୍ଧ୍ୟା ଛଅଟା ସୁଦ୍ଧା ମୁଁ ଘରକୁ ଫେରିଆସେ । ଜିନିଷ ବିକ୍ରି କରିବା ସମୟରେ ମୁଁ ପୁରୁଣା ଜିନିଷପତ୍ର ବି କିଣିଆଣେ ଏବଂ ପରେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ରଦ୍ଦି ହିସାବରେ ବିକି ଦିଏ । ଏ ପଇସା ମୋ ପିଲାମାନଙ୍କ ପାଇଁ । ଆମ ନିଜର ଘରଟିଏ ନାହିଁ । ଏତେ ବର୍ଷ ହେଲା ମୋ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଘରେ ଆମେ ରହିଆସୁଛୁ । ଏହା ପରେ, ମୋ ପିଲାମାନେ ରୋଜଗାର କରି ଘରଟିଏ ତିଆରି କରିବେ ଏବଂ ସେତେଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଏହି ଭଡ଼ାଘରେ ରହିବୁ ।”

ଗଣେଶନ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ସମୟ ସହିତ ମେଳ ଖୁଆଇ ଗାଁରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି । ହୁଏତ ସେମାନେ ‘ମନରେଗା’ କାମ କରୁଥିବେ ଏବଂ ଅପରାହ୍‌ଣ ୨ଟା ପରେ ହିଁ ସେମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଲି ସମୟ ଥିବ । ଅନ୍ୟଦିନ ତୁଳନାରେ ରବିବାର ଦିନ ସେ ଟିକେ ଡେରିରେ ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି, ପ୍ରାୟ ସନ୍ଧ୍ୟା ୭ଟା ବେଳକୁ, ସୂର୍ଯ୍ୟାସ୍ତ ସମୟରେ । ସେ ମୋବାଇଲ ଫୋନ୍‌ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ, ତେଣୁ “ଦିନେ ଦିନେ ମୋ ସ୍ତ୍ରୀ ଚିନ୍ତାରେ ପଡ଼ିଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ ଅପେକ୍ଷା କରି, ରାସ୍ତାରେ ଠିଆ ହୋଇଥାଆନ୍ତି ।”

“ଲୋକେ ମୋତେ ଭଲ ଭାବରେ ଜାଣିଛନ୍ତି ।”

ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଗଭୀର ସ୍ନେହଭାବ ଏବଂ ଯେଉଁ ଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରନ୍ତି, ତାହା ମୁଁ ଦେଖିଲି । ତାଙ୍କ ସହିତ ବିତାଇଥିବା ଦିନଗୁଡ଼ିକରେ, ସେ କେବେହେଲେ କାହାରିକୁ ରୁକ୍ଷ ଭାବରେ କଥା କହିଥିବାର ମୁଁ ଦେଖିନାହିଁ । ଗଣେଶନ ମୋତେ କହନ୍ତି ଯେ, ସେ ଗ୍ରାହକମାନଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ସଂପର୍କକୁ ସମ୍ମାନ ଦିଅନ୍ତି ଏବଂ କେବଳ ଏଥିପାଇଁ ହିଁ ସେ ୪୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ସମୟ ହେଲା ବ୍ୟବସାୟ କରିଆସୁଛନ୍ତି ।

ସେ ଯେଉଁସବୁ ଗାଁକୁ ଯାଆନ୍ତି ସେଠାକାର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ‘ନାଗାରତାର’ ବୋଲି ଡାକନ୍ତି- ଅର୍ଥାତ୍‌ ନାଗାରମ ଗାଁ ବାସିନ୍ଦା । ସେ ଗାଁ ଭିତରେ ସାଇକେଲ ଯାଇପାରୁଥିବା ଭଳି ସବୁ ରାସ୍ତା ଜାଣିଛନ୍ତି ଏବଂ କିଛି କିଣିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କର ସାପ୍ତାହିକ ଗସ୍ତକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଲାଗି ଲୋକଙ୍କୁ କହନ୍ତି । ଏମିତି କେତେକ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ତାଙ୍କରି ପାଖରୁ କିଣନ୍ତି । ସେ ମୂଲଚାଲକୁ ପ୍ରଶ୍ରୟ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । “ସେମାନେ ସେହି ମୂଲ୍ୟ ଦେଇପାରିଲେ ମୁଁ ବିକ୍ରି କରେ, ନହେଲେ ମୁଁ ବିକେ ନାହିଁ । ମୁଁ ଯଦି ଗୋଟିଏ ଜିନିଷକୁ ୧୦୦ ଟଙ୍କାରେ କିଣିଥିବି ଏବଂ ଅତି କମ୍‌ରେ ୧୦ ଟଙ୍କା ଲାଭ ରଖି ବିକି ପାରିବି, ତେବେ ମୁଁ ବିକି ଦିଏ, ନହେଲେ ନାହିଁ ।”

“ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୋକାନରୁ ଜିନିଷ କିଣେ ତାହା ହେଲା ପୁଡୁକୋଟ୍ଟାଇ ଜିଲ୍ଲାର ଆରାଦାଙ୍ଗିରେ ଥିବା ‘ନ୍ୟୁ ଡିଲକ୍‌ସ’ । ମୁଁ ସବୁବେଳେ ସେହି ଏକା ଦୋକାନରୁ ଜିନିଷ କିଣେ ଏବଂ କେବେ ବି ଅନ୍ୟ ଦୋକାନକୁ ଯାଏ ନାହିଁ । ୧୯୮୦ରେ ସେମାନେ ମୋତେ ୧,୪୦୦ ଟଙ୍କାର ଜିନିଷପତ୍ର ଦେଇଥିଲେ । ଏବେ, ସେହି ଜିନିଷପତ୍ରର ମୂଲ୍ୟ ପ୍ରାୟ ୭,୦୦୦ ଟଙ୍କା ।” ଗଣେଶନ କହନ୍ତି ସେ ଦିନକୁ ହାରାହାରି ୨୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଏମିତି କେତେକ ଦିନ ବି ଅଛି, ଯେଉଁଦିନ ସେ କିଛି ହେଲେ ବିକନ୍ତି ନାହିଁ କି କିଛି ରୋଜଗାର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।

ଗାଁକୁ ଗାଁ ଘୂରି ବୁଲିବା ସମୟରେ ଗଣେଶନ ପୁରୁଣା ଲୁହା ଓ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌, ବ୍ୟବହୃତ ଆଲୁମିନିୟମ ବାସନ, ପୁରୁଣା ତମ୍ବା ଜିନିଷ, ପୁରୁଣା ରୁପା ଜିନିଷ, ରବର ତିଆରି ସାମଗ୍ରୀ, ପୁରୁଣା ସାଇକେଲ, ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ଓ କାଚ ବୋତଲ, ଟିଣ ଏବଂ ଆହୁରି ଅନେକ ଜିନିଷ ଆଣନ୍ତି । ଏ ସବୁ ଜିନିଷକୁ ସେ ୨-୩ ମାସ ଧରି ସଂଗ୍ରହ କରନ୍ତି, “ମୋ ଘରର ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ଥିବା ବସ୍ତା ଭିତରେ । ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଓଜନ କରି ସବୁଦିନ ବିକି ପାରିବି ନାହିଁ । ସେମିତି ହେଲେ ମୋତେ ଖୁବ୍‌ କମ୍‌ ଲାଭ ମିଳିବ । ପୁରୁଣା ଜିନିଷଗୁଡ଼ିକ ୨୦ରୁ ୮୦ କିଲୋଗ୍ରାମ ଓଜନର ହେଲେ ଯାଇ ମୁଁ ଯେଉଁ ଦୋକାନରୁ ଜିନିଷ କିଣେ ସେଠାକୁ ନେଇଯାଏ । ମୋତେ ଜିନିଷପତ୍ର ଯୋଗାଉଥିବା ଦୋକାନକୁ ନେଲେ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ ଜିନିଷ ୨୦-୨୨ ଟଙ୍କାରେ ବିକ୍ରି ହୁଏ । କିନ୍ତୁ ରଦ୍ଦି ଦୋକାନରେ ଏହାକୁ ୧୫ ଟଙ୍କାରେ ନିଅନ୍ତି । ଏଥିରେ ମୋର ୫ ଟଙ୍କା କ୍ଷତି । କୌଣସି ଜାଗାରୁ ମୁଁ ନଗଦ ଟଙ୍କା ନିଏନାହିଁ ।”

ପୁରୁଣା ଜିନିଷ ବିକ୍ରି କରିବା ବେଳେ ନଗଦ ଟଙ୍କା କାରବାର କରିବାକୁ ଗଣେଶନ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ । କାରଣ, ସେ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ, ଟଙ୍କା ବେଶୀ ଦିନ ପାଖରେ ରହିବ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ଜିନିଷପତ୍ର ରହିବ । “ମୁଁ ଜିନିଷପତ୍ର (ବାସନକୁସନ) ଭାବରେ ଏହାକୁ ନିଏ, କେବେ ବି ନଗଦ ଟଙ୍କା ନିଏନାହିଁ । ମୁଁ ଘରକୁ ଟଙ୍କା ନେଇ ଯାଏ ନାହିଁ । ମୁଁ ସେହି ଏକା ମୂଲ୍ୟର ବାସନକୁସନ ଏବଂ ପ୍ଲାଷ୍ଟିକ୍‌ ମାଠିଆ ପ୍ରଭୃତି ନେଇଯାଏ । ମୁଁ ଯଦି ରଦ୍ଦି ଆଲୁମିନିୟମ ବିକେ, ତେବେ ତା ବଦଳରେ ଆଲୁମିନିୟମ ବାସନ ନିଏ । ଅଧିକାଂଶ ଦୋକାନରୁ, ସାଧାରଣତଃ ନୂଆ ଜିନିଷ କିଣିବା ଲାଗି ମୁଁ ପଇସା ଦିଏ । ମୁଁ ଯଦି ନଗଦ ଟଙ୍କା ନ ନେଇ ତା ବଦଳରେ ଜିନିଷ କିଣିନିଏ, ସେଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଖରେ ରହିବ ଏବଂ ଯେ କୌଣସି ସମୟରେ ମୁଁ ବିକି ପାରିବି, କେହି ସେଥିରେ ହାତ ମାରିବେ ନାହିଁ ।”

ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପୁରୁଣା ଜିନିଷର ମୂଲ୍ୟ ୧୦୦ ଟଙ୍କା ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ହିଁ ସେ ନଗଦ ଟଙ୍କା ଦେଇ ଦିଅନ୍ତି । ତା’ଠାରୁ ଅଧିକ ହେଲେ ତାଙ୍କ ପାଖରେ ନାହିଁ ବୋଲି କହନ୍ତି । “ସେମାନେ ଯଦି ୫୦୦ କି ୧,୦୦୦ ଟଙ୍କା ମାଗନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଜିନିଷ (ରଦ୍ଦି) ନିଏ ନାହିଁ । ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକ ନେଇ ପାରିବି ନାହିଁ, ଏବଂ ସେସବୁକୁ ମୋ ସାଇକେଲରେ ଲଦି ବୋହି ପାରିବି ନାହିଁ । ମୁଁ କେବଳ ମୋ ସାଇକେଲରେ ନେଇପାରୁଥିବା ଜିନିଷ ନିଏ ।”

ଯଦି କେହି ପୁରୁଣା ସାଇକେଲ ବଦଳରେ ନଗଦ ଟଙ୍କା ନ ନେଇ ତାଙ୍କଠାରୁ ଜିନିଷପତ୍ର ନେବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ କିଣାବିକାର ଧାରା ବଦଳାଇ ଥାଆନ୍ତି । ସେ ସେହି ସାଇକେଲକୁ ମରାମତି କରି ମାତ୍ର ୨୦ ଟଙ୍କା ଲାଭ ରଖି ସ୍କୁଲପିଲାଙ୍କୁ ବିକି ଦିଅନ୍ତି ।

“ତା ପରଦିନ ହିଁ ମୁଁ ସାଇକେଲ ଆଣିବାକୁ ଯାଏ । ଏମିତି କରି ମୁଁ ଏହି ୫-୬ଟି ସାଇକେଲ ଆଣିଛି । ଯଦି କେହି ଏହାକୁ କିଣିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି କେହି ସ୍କୁଲ ଯିବାଆସିବା ଲାଗି ଏହାକୁ ନେବାକୁ କହନ୍ତି, ତେବେ ମୁଁ ଏହାର ଚକ ବଦଳାଇ ଦିଏ ଏବଂ ସଫା କରିଦିଏ ଏବଂ କେବଳ ୨୫ ଟଙ୍କା ଲାଭ ହେଲେ ବି ବିକି ଦିଏ । ଏହାକୁ ମୁଁ ଯାହାକୁ ନାହିଁ ତାହାକୁ ଦେଇଦିଏ ନାହିଁ, ମୁଁ ଏହାର ମରାମତି କରେ ଏବଂ କେବଳ ସ୍କୁଲ ପିଲାଙ୍କୁ ବିକ୍ରି କରେ ।

ଗଣେଶନ ତାଙ୍କ ଦିନଯାକର କାମରେ ଲାଗି ରହିଥିବା ସମୟରେ ତାଙ୍କର ଫଟୋ ଉତ୍ତୋଳନ କରିବା ଥିଲା ଏକ ଶିକ୍ଷଣୀୟ ସୁଯୋଗ । ମୁଁ ତାଙ୍କର ଫଟୋ ଉଠାଉଥିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରଶ୍ନ ପଚାରିବା ବେଳେ, ସେ କେବେହେଲେ ମନା କରି ନଥିଲେ କି କୌଣସି ପ୍ରକାର କୁଣ୍ଠା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରି ନଥିଲେ । ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ହସ ଲାଖି ରହିଥିଲା, ଏମିତି କି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖକଷ୍ଟ ସଂପର୍କରେ କହିବା ସମୟରେ ବି ।

ପ୍ରଥମ ଦିନ ଯେତେବେଳେ ସେ ସାଇକେଲରେ ବସି ପେଡାଲ ମାରିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ମୁଁ ମୋଟରସାଇକେଲରେ ତାଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲି । ମୋ ମନରେ ଏକପ୍ରକାର ଦ୍ୱିଧାବୋଧ ଦେଖାଦେଲା ଏବଂ ମୋତେ ଲାଗିଲା, ବୋଧହୁଏ ମୁଁ ବି ସାଇକେଲରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିବା କଥା । କିନ୍ତୁ ମୁଁ ତାହା କରିପାରିଲି ନାହିଁ । ଅନ୍ୟୂନ ଥରଟିଏ ତାଙ୍କ ସାଇକେଲ ଚଲାଇ ସେ ସମୟର ମନୋଭାବ ଅନୁଭବ କରିବାକୁ ମୁଁ ଚାହିଁଥିଲି । କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଦ୍ୱିଧାଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲି, କାରଣ ସେହି ସାଇକେଲରେ ସେ ତାଙ୍କର ନିତିଦିନିଆ ଜୀବିକା ଲାଗି ନିହାତି ଆବଶ୍ୟକ ବିକ୍ରିଯୋଗ୍ୟ ଜିନିଷ ସବୁ ଲଦି ନେଉଥିଲେ । ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଅସୁବିଧାରେ ପକାଇବାକୁ ବା ତାଙ୍କର କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଚାହୁଁ ନଥିଲି, ତେଣୁ ମୁଁ ଏ ସଂପର୍କରେ ତାଙ୍କୁ ଆଦୌ କହି ନଥିଲି ।

କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ଗଣେଶନ କେବେ ବି ଖାଆନ୍ତି ନାହିଁ । ଏକଥା ବୁଝିବା ମୋ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ଥିଲା । ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ଏତେ ବାଟ ସାଇକେଲ ଚଲେଇ ଯିବା ଲାଗି ତାଙ୍କୁ କେଉଁଠୁ ଏତେ ଶକ୍ତି ମିଳୁଥିଲା, ତାହା ମୋତେ ବିସ୍ମିତ କରୁଥିଲା । ମୋତେ ଯଦି ଏମିତି ବିନା ଖାଦ୍ୟରେ ଦିନ ସାରା କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼େ, ତେବେ ଏହା ଖୁବ୍‌ କଷ୍ଟଦାୟକ ହେବ ।

ସେ କେବଳ ତାଙ୍କ ଘରୁ ଆଣିଥିବା ବୋତଲରୁ ପାଣି ପିଅନ୍ତି । ଥରେ ଗଣେଶନ ମୋତେ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚା’ ପିଇବାକୁ ଡାକିଥିଲେ । ହେଲେ, ମୁଁ ଚା’ ପିଉ ନଥିବାରୁ, ଭଦ୍ରତାର ସହ ମନା କରିଦେଇଥିଲି । ପରେ ମୁଁ ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଚା’ ପିଇବା ଲାଗି କୌଣସି ଜାଗାକୁ ନେବା କଥା ଚିନ୍ତା କଲି, ସେ ଆସିଲେ ନାହିଁ । ସେ ଅନୁମାନ କରିନେଇଥିଲେ ଯେ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା କରୁଛି, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଆଗ ସେ ମୋର ସୁବିଧା କଥା ଦେଖୁଥିଲେ ।

ଗଣେଶନଙ୍କ ଭଳି, ଜିନିଷପତ୍ର ଲଦା ହୋଇଥିବା ଗୋଟିଏ ସାଇକେଲକୁ ପ୍ରତିଦିନ ଘଣ୍ଟା ଘଣ୍ଟା ଧରି ଚଲେଇବା, ଏତେ ସହଜ କାମ ନୁହେଁ । ମୋର ପିଲାବେଳ କଥା ମନେପଡ଼େ- ଥରେ ମୁଁ ଛୋଟିଆ ବୋଝଟିଏ ସାଇକେଲରେ ଲଦି ନେଇଥିଲି- ତାହା ଖୁବ୍‌ କଷ୍ଟକର କାମ ଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏବେ, ବୟସର ଷାଠିଏ ଦଶକରେ ପହଞ୍ଚି ସାରିଥିବା ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି, ମୋ ଆଗରେ ତାଙ୍କର ସାହସ ଓ ମାନସିକ ଶକ୍ତି ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି, ଧୀରସ୍ଥିର ଭାବରେ ସାଇକେଲର ପେଡାଲ ମାରି ଆହୁରି ଦୂରକୁ ଆଗେଇ ଯାଉଛନ୍ତି, ଆଉ ଜାବୁଡ଼ି ଧରିଛନ୍ତି ତାଙ୍କ ଜୀବନର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ: “ମରଣ ନ ଆସିଲା ଯାଏଁ ମୁଁ ସାଇକେଲ ଚଲେଇବାକୁ ଚାହେଁ ।”

ଏହି ରିପୋର୍ଟଟି ପ୍ରଥମେ ତାମିଲ ଭାଷାରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍