ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਕਵਿਤਾ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂਦੀ
ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੇ ਸੁਰਲੋਕ ਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਧਰਤ ਸ਼ਾਮਲ, ਬਿਰਖ, ਪਾਣੀ, ਪੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਹਾਸੇ, ਹੰਝੂ, ਸਾਡੇ ਗੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਈਂ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਰਾਂਗਲਾ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਲੋਕ—ਮਨ ਦਾ ਸਿਰਜਿਆ ਮਿਥਹਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਸਿਦਕ ਸਾਡਾ, ਸਬਰ, ਸਾਡੀ ਆਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਸ਼ਬਦ, ਸੁਰਤੀ , ਧੁਨ ਅਤੇ ਅਰਦਾਸ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਈਂ ਇਹਦੇ ਵਿੱਚ ਕੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਜੋ ਵਿਛੜੇ ਸਨ ਬਹੁਤ ਚਿਰਾ ਦੇ
ਤੇ ਸਾਰੇ ਸੋਚਦੇ ਸਨ
ਉਹ ਗਏ ਕਿੱਥੇ
ਉਹ ਸਾਡਾ ਹੌਂਸਲਾ, ਅਪਣੱਤ,
ਉਹ ਜ਼ਿੰਦਾਦਿਲੀ, ਪੌਰਖ, ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਓਟ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ
ਭਲ਼ਾ ਮੋਏ ਤੇ ਵਿਛੜੇ ਕੌਣ ਮੇਲੇ
ਕਰੇ ਰਾਜ਼ੀ ਅਸਾਡਾ ਜੀਅ ਤੇ ਜਾਮਾ
ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਮਿਹਰ ਹੋਈ
ਮੋਅਜਜ਼ਾ ਹੋਇਆ
ਉਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ਼ ਪਏ ਆ ਕੇ
ਸੀ ਬਿਰਥਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਜੀਵਨ
ਕਿ ਅੱਜ ਲੱਗਦਾ, ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਸੁਹੇਲਾ ਹੈ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਵਰਤਮਾਨ, ਅਤੀਤ ਨਾਲ ਭਵਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਹਿੰਦੂ ਮੁਸਲਮ, ਬੁੱਧ, ਜੈਨ ਤੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ
ਬੜਾ ਕੁਝ ਦਿਸ ਰਿਹਾ ਤੇ ਕਿੰਨਾ ਹੋਰ ਅਦਿੱਖ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਇਹ ਹੈ ਇੱਕ ਲਹਿਰ ਵੀ , ਸੰਘਰਸ਼ ਵੀ ਪਰ ਜਸ਼ਨ ਵੀ ਤਾਂ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਰੋਹ ਹੈ ਸਾਡਾ, ਦਰਦ ਸਾਡਾ, ਟਸ਼ਨ ਵੀ ਤਾਂ ਹੈ
ਜੋ ਪੁੱਛੇਗਾ ਕਦੀ ਇਤਿਹਾਸ ਤੈਥੋਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਵੀ ਤਾਂ ਹੈ
ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕੌਣ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨੇ
ਨਹੀਂ ਇਹ ਭੀੜ ਨਈਂ ਕੋਈ, ਇਹ ਰੂਹਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਹੈ
ਇਹ ਤੁਰਦੇ ਵਾਕ ਦੇ ਵਿਚ ਅਰਥ ਨੇ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਹੈ
ਇਹ ਸ਼ੋਭਾ—ਯਾਤਰਾ ਤੋ ਵੱਖਰੀ ਹੈ ਯਾਤਰਾ ਕੋਈ
ਗੁਰਾਂ ਦੀ ਦੀਖਿਆ 'ਤੇ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਾਫ਼ਿਲਾ ਕੋਈ
ਇਹ ਮੈਂ ਨੂੰ ਛੋੜ ਆਪਾਂ ਤੇ ਅਸੀ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਕੋਈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਮੁੱਦਤਾਂ ਦੇ ਸਿੱਖੇ ਹੋਏ ਸਬਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਫੱਕਰਾਂ ਦੇ ਚੌਦਾਂ ਤਬਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਤੁਹਾਨੂੰ ਗੱਲ ਸੁਣਾਉਨਾਂ ਇਕ, ਬੜੀ ਭੋਲੀ ਤੇ ਮਨਮੋਹਣੀ
ਅਸਾਨੂੰ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ ਕੱਲ੍ਹ ਇਕ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਧੀ ਸੁਹਣੀ
ਤੁਸੀਂ ਜਦ ਮੁੜ ਗਏ ਏਥੋਂ, ਬੜੀ ਬੇਰੌਣਕੀ ਹੋਣੀ
ਬਹੁਤ ਹੋਣੀ ਏ ਟ੍ਰੈਫ਼ਿਕ ਪਰ, ਕੋਈ ਸੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ
ਇਹ ਲੰਗਰ ਛਕ ਰਹੀ ਤੇ ਵੰਡ ਰਹੀ ਪੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ
ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦੌੜਦੇ ਲੋਕਾਂ 'ਚ ਇਹ ਰੰਗਤ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ
ਅਸੀਂ ਫਿਰ ਕੀ ਕਰਾਂਗੇ
ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਨੈਣ ਨਮ ਹੋ ਗਏ
ਇਹ ਕੈਸਾ ਨਿਹੁੰ ਨਵੇਲਾ ਹੈ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਤੁਸੀਂ ਪਰਤੋ ਘਰੀਂ, ਰਾਜ਼ੀ ਖੁਸ਼ੀ ,ਹੈ ਇਹ ਦੁਆ ਮੇਰੀ
ਤੁਸੀਂ ਜਿੱਤੋ ਇਹ ਬਾਜ਼ੀ ਸੱਚ ਦੀ, ਹੈ ਇਹ ਦੁਆ ਮੇਰੀ
ਤੁਸੀ ਪਰਤੋ ਤਾਂ ਧਰਤੀ ਲਈ ਨਵੀਂ ਤਕਦੀਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ
ਨਵੇਂ ਅਹਿਸਾਸ, ਸੱਜਰੀ ਸੋਚ ਤੇ ਤਦਬੀਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ
ਮੁਹੱਬਤ, ਸਾਦਗੀ, ਅਪਣੱਤ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਹੋ ਕੇ ਹੁਣ
ਇਹ ਇੱਛਰਾਂ ਮਾਂ
ਤੇ ਪੁੱਤ ਪੂਰਨ ਦੇ ਮੁੜ ਮਿਲਣੇ ਦਾ ਵੇਲਾ ਹੈ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਹੈ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਜ਼ਰ ਜਾਂਦੀ
ਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੇ ਸੁਰਲੋਕ ਤੇ ਤ੍ਰੈਲੋਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਨੇ
ਇਹ ਮੇਲਾ ਹੈ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਧਰਤ ਸ਼ਾਮਿਲ, ਬਿਰਖ, ਪਾਣੀ, ਪੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਹਾਸੇ, ਹੰਝੂ, ਸਾਡੇ ਗੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ
ਤੇ ਤੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਹੀ ਨਈਂ ਇਹਦੇ ਵਿਚ ਕੌਣ ਸ਼ਾਮਲ ਨੇ।
મેળો
જ્યાં સુધી નજર પહોંચે છે ત્યાં સુધી અને તેથીય આગળ,
દેખાય છે મેળામાં ભાગ લેવા ઉમટેલ માનવમહેરામણ.
માત્ર આ પૃથ્વીના લોકો જ નહીં
પણ આ બ્રહ્માંડના ત્રણેય લોક
આમાં સામેલ છે.
આ એક મેળો છે.
માટી, વૃક્ષો, હવા અને પાણી,
આપણું હાસ્ય અને આપણાં આંસુ પણ,
અને આપણા બધા ગીતો તેમાં સામેલ છે.
અને તમે કહો છો કે તમને ખબર નથી
કોણ કોણ સામેલ છે!
આપણા પૂર્વજોનો તેજસ્વી ઈતિહાસ,
આ દેશના લોકોની લોકકથાઓ, પૌરાણિક કથાઓ, દંતકથાઓ,
આપણા સ્તોત્રો, આપણી ધીરજ, આપણી આશા,
દૈવી શબ્દ, દુન્યવી ગીતો,
આપણું શાણપણ, આપણી પ્રાર્થનાઓ, એ બધું તેમાં સામેલ છે.
અને તમે મને કહો છો કે તમને કંઈ ખબર નથી!
બધાને નવાઈ લાગે છે,
આપણે જે ગુમાવ્યું છે તે બધું ગયું ક્યાં.
આપણી હિંમત, આપણી હૂંફ, આપણી ખુશીઓ, આપણી પ્રતિબદ્ધતા
ગુરુના ઉપદેશોમાંનો આપણો વિશ્વાસ
ખોવાયેલા અને જીવિતને એક કોણ કરી શકશે?
શરીર અને આત્માનો ઉદ્ધાર કોણ કરે છે?
માત્ર ગુરુની કૃપા.
આ ચમત્કાર તો જુઓ!
જીવન, જે આજ સુધી નિરર્થક હતું, ઉદ્દેશ્યહીન હતું,
તે ફરીથી જીવવાલાયક અને સુંદર બન્યું છે.
આ એક મેળો છે
આપણો ભૂતકાળ, વર્તમાન અને આપણું ભાવિ અહીં છે.
અહીં હિન્દુઓ, મુસ્લિમો, બૌદ્ધો, જૈનો અને શીખો છે.
આમાં તમે જે નજરે જોઈ શકો છો તે છે
તેમજ તમારી દ્રષ્ટિની બહાર છે તે પણ છે.
આ એક મેળો છે,
એક લહેર છે, એક સંઘર્ષ છે, એક ઉજવણી છે.
અહીં ગુસ્સો છે, પીડા છે, સંઘર્ષ છે,
એ પ્રશ્ન પણ અહીં છે,
જે ઇતિહાસ તમને એક દિવસ પૂછશે.
અને તમને ખબર પણ નથી કે આમાં કોણ કોણ સામેલ છે!
આ કોઈ ભીડ નથી, સુંદર આત્માઓનો મેળાવડો છે.
આ અર્થનો ધસમસતો પ્રવાહ છે,
આ શબ્દોનો ક્રમ છે. હા, આ એક પ્રકારની યાત્રા છે,
સરઘસ છે, પરંતુ ઉત્સવ નથી.
આ અનુયાયીઓનો કાફલો છે,
ગુરુના દીક્ષિત શિષ્યોનો કાફલો છે.
‘હું’ અને 'મારું' ને પાછળ છોડીને તેઓ ‘અમે દેશના લોકો’ તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.
આમાં તે પાઠ છે જે આપણે યુગોથી શીખ્યા છીએ.
સૂફી ફકીરોના ચૌદ આદેશો આમાં છે.
ચાલો હું તમને એક નિર્દોષ, હૃદયસ્પર્શી વાત કહું.
ગઈકાલે દિલ્હીથી એક નાની છોકરીનો ફોન આવ્યો કે,
તમે ઘરે પાછા ફરશો
ત્યારે આ જગ્યા સૂની થઈ જશે.
ટ્રાફિકની અંધાધૂંધી હશે પણ ભાઈચારો નહીં હોય.
લંગર પીરસતા લોકોની હરોળ નહીં હોય.
ઘેર પહોંચવા દોડતા લોકોના
ચહેરા પર કોઈ તેજ નહીં હોય
ત્યારે અમે શું કરીશું?
આ સાંભળીને અમારી આંખો ભીની થઈ ગઈ
અહો! આ તે કેવો પ્રેમ! આ તે કેવો મેળો!
હું પ્રાર્થના કરું છું કે,
તમે બધા ઘેર પાછા ફરો ત્યારે ખુશખુશાલ હો.
આ સંઘર્ષમાં સત્ય અને વિજય તમારા પક્ષમાં હો.
તમે આ પૃથ્વીનું એક નવું ભાગ્ય લખો,
એક નવી લાગણી, એક નવો દ્રષ્ટિકોણ, એક નવો ઉકેલ,
પ્રેમ, સરળતા અને સંવાદિતાનું પ્રતીક.
હું ઈચ્છું છું કે,
મા અને દીકરો ફરી એક વાર ભેગા થાય એવો સમય આવે.
આ એક મેળો છે.
જ્યાં સુધી નજર પહોંચે છે ત્યાં સુધી અને તેથીય આગળ,
દેખાય છે મેળામાં ભાગ લેવા ઉમટેલ માનવમહેરામણ.
માત્ર આ પૃથ્વીના લોકો જ નહીં
પણ આ બ્રહ્માંડના ત્રણેય લોક
આમાં સામેલ છે.
આ એક મેળો છે.
