തോക്കുകൾക്ക് പകരം കുടകൾ

വടക്കൻ കേരളത്തിലെ കോഴിക്കോട്ട് കാലവർഷം ആഞ്ഞടിക്കുകയാണ്. എന്നാൽ, ജില്ലാ കളക്ടറുടെ ഓഫീസിൻ്റെ പുറത്ത് ഉറങ്ങുന്ന മനുഷ്യനെ അതൊന്നും അലട്ടുന്നില്ല. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ തലയ്ക്ക് മുകളിലുള്ള തുണിക്കൂടാരം അത്ര വലിയ അഭയമൊന്നുമല്ല. പ്രതിഷേധിക്കുന്ന ആദിവാസി കുടുംബങ്ങളോടൊപ്പം തോളോടുതോൾ ഇരിക്കുന്നതായിട്ടാണ് പകൽസമയത്ത് അദ്ദേഹത്തെ കാണാൻ കഴിയുക. സംസ്ഥാനം വാഗ്ദാനം ചെയ്ത ഭൂമി ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ട്, ഉദ്ദേശം 70 ദിവസങ്ങളായി, നിലമ്പൂരിലെ 60 ഗോത്രകുടുംബങ്ങൾ മലപ്പുറത്ത് അനിശ്ചിതകാല സമരം നടത്തിവരികയാണ്.

ഈ പോരാട്ടത്തിൻ്റെ ഒത്ത നടുക്ക്, അതിൻ്റെ കൺവീനറായി, നിത്യസാന്നിദ്ധ്യമായി, ധാർമ്മിക പിൻബലമായി, 86 വയസ്സായ അയിനൂർ വാസു, അഥവാ, ജനങ്ങൾ സ്നേഹപൂർവ്വം വിളിക്കുന്ന ഗ്രോ വാസുവുണ്ട്. ദുർബ്ബലമായ ശരീരത്തിലും സൗമ്യമായ ശബ്ദത്തിലും നിശ്ചയദാർഢ്യത്തിൻ്റെ ബോധ്യം. നിശ്ശബ്ദതയിലേക്കും ആലസ്യത്തിലേക്കും മിക്ക മനുഷ്യരും പിന്മടങ്ങുന്ന ഈ പ്രായത്തിലും, വാസു തൻ്റെ ശക്തി മുഴുവൻ, ഭൂമി നഷ്ടപ്പെട്ടവർക്കുവേണ്ടി പോരാടാൻ ചിലവഴിക്കുകയാണ്. “സാങ്കേതികതയുടെ പേരിൽസർക്കാർ ഈ ഗോത്രകുടുംബങ്ങളെ വഞ്ചിക്കുകയാണ്,” ചുളിവുകൾക്ക് താഴെയുള്ള തിളങ്ങുന്ന കണ്ണുകളോടെ അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “ഭൂമി അവരുടെ അവകാശമാണ്. ഔദാര്യമല്ല.”

2023-2024-ൽ സംയോജിത ഗോത്ര വികസനപദ്ധതിയുടെ (ഇൻ്റഗ്രേറ്റഡ് ട്രൈബൽ ഡെവലപ്പ്മെൻ്റ് പ്രൊജക്ട് – ഐ.ടി.ഡി.പി) മുമ്പിൽ നിലമ്പൂരിൽനിന്നുള്ള ഇതേ കുടുംബങ്ങൾ നടത്തിയ 314 ദിവസം നീണ്ടുനിന്ന നിരാഹാരസമരത്തിൻ്റെ തുടർച്ചയായിട്ടാണ് ഈ പ്രക്ഷോഭവും.

അന്ന് ആ പ്രതിഷേധം പിൻവലിച്ചത്, ആറുമാസത്തിനകം, ആ 60 കുടുംബങ്ങൾക്കും 50 സെൻ്റ് വീതം ഭൂമി നൽകാമെന്ന ജില്ലാ കളക്ടറുടെ രേഖാമൂലമായ ഉറപ്പിന്മേലായിരുന്നു. എന്നാൽ 15 മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോഴേക്കും, സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ വാഗ്ദാനം ഒഴിവുകഴിവായി രൂപം മാറി. അതോടെ, ആ കുടുംബങ്ങൾ വീണ്ടും തെരുവിലേക്കിറങ്ങിയിരിക്കുകയാണ് പ്രതിഷേധം തുടരാൻ. അപകടകാരിയായ നക്സലൈറ്റ് എന്ന് ഒരിക്കൽ മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട ഗ്രോ വാസുവാകട്ടെ, രാത്രി മുഴുവൻ ചിലവിടുന്നത്, സത്യാഗ്രഹപ്പന്തലിൻ്റെ പരുക്കൻ നിലത്താണ്.

സംസ്ഥാനവുമായി ഈയടുത്ത കാലത്ത് നടത്തുന്ന അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ആദ്യത്തെ സംഘട്ടനമല്ല ഇത്. 2023-ൽ, കോഴിക്കോട് ജില്ലയിലെ പൊലീസ് നടപടിയിൽ പ്രതിഷേധിച്ചതിൻ്റെ പേരിൽ രണ്ട് മാസം ജയിലിലായിരുന്നു അദ്ദേഹം. മാവോയിസ്റ്റുകളായ കൊപ്പം ദേവരാജൻ, അജിത എന്നിവരെ നിലമ്പൂർ വനത്തിൽവെച്ച്, വ്യാജ ഏറ്റുമുട്ടലിലൂടെ കൊലപ്പെടുത്തി എന്ന ആരോപണത്തിൽ ജുഡീഷ്യൽ അന്വേഷണം ആവശ്യപ്പെട്ട്, കോഴിക്കോട് മെഡിക്കൽ കൊളേജ് മോർച്ചറിക്ക് മുന്നിൽ 2016 നവമ്പറിന് പ്രതിഷേധിച്ച കേസിലായിരുന്നു അന്നത്തെ ആ അറസ്റ്റ്.

അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ടപ്പോൾ ജാമ്യം അപേക്ഷിക്കാൻ അദ്ദേഹം വിസമ്മതിച്ചു. പതിവുപോലെ, ജയിലിനൊന്നും അദ്ദേഹത്തെ തകർക്കാനായില്ല. കുറ്റക്കാരനല്ലെന്ന് കണ്ടെത്തി അദ്ദേഹത്തെ വിട്ടയച്ചത്, സംസ്ഥാനത്തിൻ്റെ പൊലീസ് അക്രമത്തോടുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വിമർശനങ്ങൾക്ക് മൂർച്ച നൽകിയതേയുള്ളു.

പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കും അറസ്റ്റുകൾക്കുമപ്പുറം, വാസു കേരളത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്, കോഴിക്കോട്ടെ ഏറ്റവും പ്രായം ചെന്ന കുടനിർമ്മാതാവ് എന്ന നിലയ്ക്കാണ്. ജനാധിപത്യ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിൽനിന്ന് ഒഴിവ് കിട്ടുന്ന സമയത്തെല്ലാം അദ്ദേഹവും മറ്റ് മൂന്ന് സുഹൃത്തുക്കളും ചേർന്ന് കുടകൾ നിർമ്മിക്കുന്നു. കാലവർഷക്കാലത്ത് ഏറ്റവും ആവശ്യം വരുന്ന സാധനം.

പൊറ്റമ്മൽ എന്ന സ്ഥലത്ത് അദ്ദേഹം വാടകയ്ക്കെടുത്ത ഇരുമുറി ഫ്ലാറ്റ് അപ്പോൾ ഒരു പണിശാലയായി മാറും. വർണ്ണാഭമായ തുണികൾ, സ്റ്റീലിൻ്റെ ചട്ടക്കൂടുകൾ, നൂലുണ്ടകൾ എന്നിവ ആ സ്ഥലം കൈയ്യടക്കും. തുണിയിൽ സൂചി കയറുന്ന താളാത്മകമായ ശബ്ദം വീട്ടിൽ നിറയും.

അകന്ന ബന്ധത്തിലുള്ള രണ്ട് പാർട്ട് ടൈം തൊഴിലാളികളുടെ കൂടെ, വാസു കൈകൊണ്ടാണ്, കുടകൾ തുന്നുന്നത്. വർഷത്തിൽ 2,000-ത്തിനടുത്ത് കുടകൾ ഉണ്ടാക്കും. മാരിവില്ല് എന്ന ബ്രാൻഡിൽ. മാരിവില്ല് കുടകൾ വിറ്റ് കിട്ടുന്ന പണത്തിൽനിന്ന്, ഭക്ഷണം, വാടക, മരുന്നുകൾ എന്നിവയ്ക്ക് പുറമേ, താൻ പങ്കെടുക്കുന്ന പ്രക്ഷോഭങ്ങൾക്കുള്ള ചെറിയ സംഭാവനകളും അദ്ദേഹം നൽകുന്നു.

കമ്പോളത്തിൽ കിട്ടുന്ന ബ്രാൻഡ് കുടകളിൽനിന്ന് 50, 70 രൂപ കുറവാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടകൾക്ക്. എന്നാൽ ഗുണമേന്മയിൽ കുറവില്ലതാനും. “കുടകൾ മതി എനിക്ക്,” അഭിമാനത്തോടെ അദ്ദേഹം പറയുന്നു. കച്ചവടം വികസിപ്പിച്ചുകൂടേ എന്ന ചോദ്യത്തിനുള്ള മറുപടിയുമാണ് അത്. “ആറുമാസത്തെ ജോലികൊണ്ട് ഒരുവർഷത്തെ എൻ്റെ ചിലവുകൾ നടക്കും. എനിക്ക് ഔദാര്യങ്ങളൊന്നും വേണ്ട. അന്തസ്സ് മാത്രം മതി,” മാവോ, മാർക്സ്, ലെനിൻ, എംഗൽസ് എന്നിവരുടെ ചിത്രങ്ങൾ തൂക്കിയ ചുവരിൻ്റെ കീഴിലിരുന്ന് അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു.

കോഴിക്കോട്ടെ പലരും മാരിവില്ല് കുട വാങ്ങുന്നത്, ആവശ്യത്തിന് വേണ്ടിമാത്രമല്ല. “വാസുവേട്ടനിൽനിന്ന് വാങ്ങുന്ന ഓരോ കുടയും, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിനും സത്യസന്ധതയ്ക്കുമുള്ള എൻ്റെ ആദരവാണ്,” ദേവഗിരിയിലെ സെൻ്റ് ജോസഫ്സ് കൊളേജിലെ അദ്ധ്യാപികയായ ദീപ തോമസ് പറയുന്നു.

സ്കൂൾകുട്ടികൾക്ക് ഇഷ്ടം നിറമുള്ള ആ കുടകളാണ്. രാഷ്ട്രീയക്കാർ അതിൽ കാണുന്നത്, അവരുടെ ഐക്യദാർഢ്യത്തിൻ്റെ പ്രതീകവും.

മഴക്കാലം അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കമ്പോളമാവുന്നതിനും എത്രയോ പണ്ട്, മലബാറിലെ തോട്ടങ്ങളിലും കാടുകളിലും സദാ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന ഒരു നക്സലൈറ്റ് സംഘാടകനായിരുന്നു ചെറുപ്പകാലത്തെ വാസു.

ഒടുവിൽ, 1977-ൽ ജയിലിൽനിന്ന് പുറത്തുവന്ന ആ ‘മുൻ നക്സലൈറ്റി’ന് ജോലി കൊടുക്കാൻ ആരും തയ്യാറായില്ല. അങ്ങിനെയാണ്, 1955-ൽ താൻ ആദ്യം പഠിച്ച ഈ തൊഴിലിലേക്ക് അദ്ദേഹം തിരിയുന്നത്. കോഴിക്കോട്ടെ പാർട്ടിയുടെ ബാൻഡ് സംഘത്തിനുള്ള പണപ്പിരിവിനായിരുന്നു, അന്നത്തെ ആ ചെറുപ്പക്കാരനായ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് ഈ തൊഴിൽ ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയത്.

പ്രസ്ഥാനത്തെ പിന്തുണയ്ക്കാൻ വേണ്ടി തുടങ്ങിയ ആ ജോലി, അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗമായി. അവിവാഹിതനായ വാസു ഒറ്റയ്ക്കാണ് ജീവിക്കുന്നത്. സമീപത്തുതന്നെ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സഹോദരിയും കുടുംബവും താമസിക്കുന്നുണ്ട്. സുഹൃത്തുക്കളിലൂടെയും അനുയായികളിലൂടെയും കുടകൾ വിൽക്കാൻ വാസുവിൻ്റെ സഹോദരിയുടെ ഭർത്താവും സഹായത്തിനുണ്ട്.

1960-കളിൽ, നക്സൽബാരിയുടെ അലയൊലികൾ കേരളത്തിലുമെത്തി. കോഴിക്കോടുനിന്നുള്ള വാസു എന്ന, ചെറുപ്പക്കാരനും അസ്വസ്ഥനുമായ തൊഴിലാളിപ്രവർത്തകൻ സായുധവിപ്ലവത്തിൻ്റെ വിളിയിൽ ആകൃഷ്ടനായി.

കുന്നിക്കൽ നാരായണൻ, മന്ദാകിനി നാരായണൻ എന്നീ നേതാക്കളോടൊപ്പം അദ്ദേഹം തോട്ടം, ബീഡി തൊഴിലാളികളേയും പാട്ടക്കർഷകരേയും സി.പി.ഐ.(എം.എൽ) ബാനറിന് കീഴിൽ അണിനിരത്തി. തോക്കുമേന്തി നടക്കുന്ന സ്ക്വാഡ് നേതാവായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹം. സംഘാടനവും, സാഹിത്യപ്രചാരണവും, സന്ദേശങ്ങൾ കൈമാറലും, സെല്ലുകളുടെ രൂപീകരണവുമൊക്കെയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചുമതലകൾ.

1970-ൽ തിരുനെല്ലി സ്റ്റേഷൻ ആക്രമണത്തിൻ്റെ തയ്യാറെടുപ്പുകളുടെ ഭാഗമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ആ ആക്ഷനിലാണ് പിന്നീട്, കേരളത്തിൻ്റെ ‘ചെ ഗുവേര’ എന്നറിയപ്പെട്ട നക്സലൈറ്റ് കമാൻഡർ എ.വർഗ്ഗീസിനെ പൊലീസ് ഒരു വ്യാജ ഏറ്റുമുട്ടലിൽ കൊന്നത്. വർഗ്ഗീസിൻ്റെ കൊലപാതകം കഴിഞ്ഞ്, അധികനാളാവുന്നതിന് മുന്നേ, പൊലീസ് വാസുവിനെ, അപകടകാരിയായ വിപ്ലവകാരി എന്ന് മുദ്രകുത്തി അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. അക്രമം നടത്തിയതിനുള്ള ഒരു തെളിവും കിട്ടിയില്ലെങ്കിലും, കണ്ണൂർ സെൻട്രൽ ജയിലിൽ ഏഴുവർഷത്തിലധികം കാലം ഏകാന്തതടവിനും കസ്റ്റഡിയിലെ മൂന്നാംമുറകൾക്കും വിധേയനാവുകയും ചെയ്തു അദ്ദേഹം.

ജയിൽ അദ്ദേഹത്തിന് സർവ്വകലാശാലയായി. മാർക്സിനേയും എംഗൽസിനേയും ലെനിനേയും അംബേദ്ക്കറേയും ധാരാളമായി വായിച്ചു. ജയിലിലെ സഹജീവികളെ എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിച്ചു. ഒത്തുതീർപ്പിന് തയ്യാറാവാതിരുന്ന പോരാളി എന്ന വിശേഷണത്തോടെ പുറത്തുവന്നു. “സർക്കാരിന് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ശരീരത്തെ മാത്രമേ തടവിലാക്കാനായുള്ളു. അയാളുടെ രാഷ്ട്രീയത്തെ തോൽപ്പിക്കാനായില്ല,” എന്ന്, അക്കാലത്ത് വാസുവിനെ ജയിലിൽ സന്ദർശിച്ച ഒരു സുഹൃത്ത് ഓർക്കുന്നു

1977-ൽ ജയിൽമോചിതനായപ്പോൾ, ജോലി നൽകാൻ ആരുമുണ്ടായില്ല.

പണ്ട് പഠിച്ചിരുന്ന ഒരു തൊഴിൽ - കുടകളുണ്ടാക്കുന്ന കല – അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രക്ഷയ്ക്കെത്തി. ജയിൽ, അദ്ദേഹത്തിൽ മായാത്ത ചില മുദ്രകൾ അവശേഷിപ്പിച്ചു എന്ന് അദ്ദേഹത്തെ അടുത്തറിയുന്നവർ പറയുന്നു: സന്ധി ചെയ്യാൻ കൂട്ടാക്കാത്ത, അധികാരത്തെ എന്നും സംശയത്തോടെ നോക്കിക്കാണുന്ന, രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികളെ – ഇടതുപക്ഷത്തെപ്പോലും സംശയിക്കാൻ മടികാണിക്കാത്തയാളായി അദ്ദേഹം മാറി.

ജയിൽമോചിതനായപ്പോൾ, സായുധവിപ്ലവത്തിലേക്ക് പോവുകയല്ല അദ്ദേഹം ചെയ്തത്. പകരം, പരസ്യമായ തൊഴിലാളി സംഘടനാ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് മാറി. 1980-കളിൽ, മാവൂരിലെ ഗ്വാളിയോർ റയോൺസ് ഫാക്ടറിയിലെ സമരത്തൊഴിലാളികൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകി. പരിസരമലിനീകരണത്തിനും ചൂഷണത്തിനും പേരുകേട്ട, ബിർളയുടെ ഉടമസ്ഥതയിലുള്ള ആ കമ്പനി, കേരളം സാക്ഷ്യംവഹിച്ച ഏറ്റവും രൂക്ഷമായ തൊഴിലാളി പ്രക്ഷോഭത്തിൻ്റെ സമരവേദിയായി മാറി.

ഇവിടെനിന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ‘ഗ്രോ വാസു’ എന്ന പേര് ലഭിച്ചത്. ഗ്വാളിയോർ റയോൺസ് ഓർഗനൈസേഷൻ ഓഫ് വർക്കേഴ്സ് എന്നതിൻ്റെ ചുരുക്കപ്പേരായിരുന്നു ഗ്രോ. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തൊഴിലാളികൾ, കമ്പനിയുടെ അടച്ചുപൂട്ടലിനും പിരിച്ചുവിടലുകൾക്കുമെതിരേ സമരം ചെയ്തു. ഐതിഹാസികമായ സമരത്തെത്തുടർന്ന്, തുറന്ന് പ്രവർത്തിക്കാൻ കമ്പനി നിർബന്ധിതമായി.

എന്നാൽ, ഫാക്ടറിയിൽനിന്ന് പുറന്തള്ളുന്ന മാലിന്യംകൊണ്ട് ചാലിയാർ പുഴ വിഷമയമാവുകയും സമീപഗ്രാമങ്ങളിൽ അർബ്ബുദത്തിന് കാരണമാകുന്നു എന്നും തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ, ഗ്രോ വാസു നിലപാട് മാറ്റി. കമ്പനി എന്നന്നേക്കുമായി അടച്ചിടാനുള്ള പ്രക്ഷോഭം തുടങ്ങി. അവിസ്മരണീയമായ ഒരു രൂപാന്തരമായിരുന്നു അത്. അടച്ചുപൂട്ടിയ ഒരു കമ്പനി വീണ്ടും തുറക്കാൻ സമരം ചെയ്ത തൊഴിലാളി നേതാവുതന്നെ, കേരളത്തിലെ മുൻനിര പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകനായി മാറുന്ന കാഴ്ച.

“അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടകൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയത്തിൻ്റെതന്നെ ഒരു അനുബന്ധമാണ്. അന്തസ്സിൻ്റേയും, സ്വാതന്ത്ര്യത്തിൻ്റേയും, ബോദ്ധ്യങ്ങളുടേയും,” മുൻ നക്സലൈറ്റും പിന്നീട് സ്ത്രീവിമോചന നേതാവുമായി മാറിയ കെ. അജിത പറയുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ എളിയ ഭവനമ_പോലും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കഥ പറയുന്നുണ്ട്. ഒരു പഴയ ടെലിവിഷൻ്റെ മുകളിൽ, മാർക്സ്, മാവോ, ലെനിൻ, എംഗൽസ്, ചെ ഗുവേര, ബി.ആർ. അംബേദ്കർ എന്നിവരുടെ ഫോട്ടോ കാണാം. “ലോകത്തെ ഏറ്റവും വലിയ ബുദ്ധിജീവി മാർക്സാണെന്ന് ഞാൻ കരുതുന്നു. എന്നാൽ ഇന്ത്യൻ സാഹചര്യത്തിൽ, കൂടുതൽ പ്രസക്തിയുള്ളത് അംബേദ്കറിനാണ്,” വാസു പറയുന്നു.

സാമ്പത്തികമായി സ്വാശ്രയത്വം കൈവരിക്കുകയും, ഇന്നും തൊഴിലാളികളുടേയും ഗോത്രവിഭാഗത്തിൻ്റേയും വിദ്യാർത്ഥികളുടേയും സമരത്തോടൊപ്പം യാത്ര ചെയ്യുകയും ചെയ്യുന്ന ഗ്രോ വാസുവിൻ്റെ ജീവിതം, ധാർമ്മികതയുടേയും അതിജീവനത്തിൻ്റേയും ദൃഷ്ടാന്തമാണ്. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടകൾ കേവലം പ്രയോജനമുള്ള വസ്തുക്കൾ മാത്രമല്ല, എന്നും പോരാട്ടത്തിൽ ജീവിച്ച ഒരായുസ്സിൻ്റെ പ്രതീകങ്ങളുംകൂടിയാണ്. നിലമ്പൂരിലെ കാടുകൾ മുതൽ മലപ്പുറത്തെ സത്യാഗ്രഹപ്പന്തൽവരെ, മാവൂരിലെ ഫാക്ടറി ഗേറ്റുകൾ മുതൽ, കോഴിക്കോട്ടെ മഴത്തെരുവുകൾവരെ നീളുന്ന ആ സഞ്ചാരത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നത്, രാഷ്ട്രീയബോദ്ധ്യംകൂടിയാണ്.

എന്തുകൊണ്ടാണ് ആളുകൾ ഇപ്പൊഴും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കുടകൾ വാങ്ങുന്നതെന്ന് ചോദിച്ചപ്പോൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഉത്തരം: “കാരണം, അവർ എൻ്റെ രാഷ്ട്രീയധാരണകളിൽ വിശ്വാസമർപ്പിക്കുന്നു. എൻ്റെ കുടകൾ നല്ലതായതുകൊണ്ടും.”

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്