మొహటేలో బంగారు పంట పండిస్తోన్న మూఢవిశ్వాసం

ఈ కథనం పులిట్జర్ సెంటర్ మద్దతుతో పార్థ్ ఎమ్.ఎన్. అందిస్తోన్న సిరీస్‌లో ఒక భాగం

అప్పుల్లో మునిగిపోయి ఉన్నప్పటికీ, కేరూ దహిఫళేను 2025 మే మొదటివారంలో మొహటే గ్రామం మొత్తానికీ విందు ఇవ్వటాన్ని ఆపలేకపోయింది. రేకుల పైకప్పు ఉండే ఆయన గుడిసె ముందున్న ఒక ఎకరం పొలంలో సుమారు 3,000 మంది జనం వచ్చి బ్రహ్మాండమైన శాకాహార విందును ఆరగించారు.

ఖర్చు: రూ. 1.5 లక్ష.

అంత డబ్బు 70 ఏళ్ళ వయసున్న దహిఫళే వద్ద లేదు. దాంతో ఆయన ఆ డబ్బును ఒక ప్రైవేట్ వడ్డీ వ్యాపారి నుంచి నెలకు మూడు శాతం వడ్డీ, అంటే ఏడాదికి 36 శాతం వడ్డీకి, అప్పు తీసుకున్నారు. నిరాశపరిచిన శీతాకాలపు పంట కాలం తర్వాత అది అతని మెడ చుట్టూ ఒక పెద్ద గుదిబండను బిగించవచ్చు. ఆయన ఉల్లిపాయలను సాగు చేశారు, కానీ కరవు కారణంగా పంట ఎండిపోయి ఆయన పెట్టిన రూ. 35,000 పెట్టుబడిని మింగేసింది.

ఇల్లు గడవటానికి కష్టపడుతున్నప్పటికీ, ఆ విందును ఏర్పాటు చేయటానికి మాత్రం ఆయన మరో ఆలోచన చేయలేదు. "లేకుంటే, దేవత నన్ను ఆశీర్వదించదు, నా కోరికలు తీర్చదు," అన్నారతను.

మొహటే గ్రామం అహిల్యానగర్ (ఇంతకుముందు అహ్మద్‌నగర్) జిల్లా, పాథర్డీ తాలూకాలో ఉంటుంది. దహిఫళే ఇల్లు ప్రసిద్ధ మొహటా దేవి ఆలయం దిగువకు మలుపు తిరిగిన దారివెంట ఉంటుంది. ఈ గుడి దాదాపు రూ. 20 కోట్లు ఖర్చుపెట్టి 2009 నుంచి20013 వరకూ పునర్నిర్మించిన నాలుగు అంతస్తుల భవనం. ఇది మహారాష్ట్రలో అత్యంత ప్రజాదరణ పొందిన ఆలయాలలో ఒకటి. ఏడాదికి 25 లక్షల మంది వరకూ భక్తులు ఈ గుడికి వస్తారు.

అయితే యాత్రికులు తాము పూజించే దేవత సంరక్షకుల చీకటి గతం గురించి తెలియనట్లు నటిస్తారు. ఈ ఆలయ ట్రస్ట్‌ను నడుపుతోన్న ధర్మకర్తలు తీవ్రమైన వివాదాల్లో చిక్కుకుని ఉన్నారు. కానీ, భక్తులు మాత్రం దానిపట్ల తమకేమీ పట్టింపు లేదని చెబుతుంటారు. మొహటా దేవత తన భక్తులను ఆశీర్వదిస్తుందని ప్రతీతి.

దహిఫళేకు 30 ఏళ్ళ మలివయసులో ఉన్న ఇద్దరు పెళ్ళిళ్ళు అయిన కొడుకులున్నారు. వారిద్దరూ వేరు వేరు నగరాలలో చిన్న చిన్న ఉద్యోగాలు చేస్తున్నారు. "వారి జీవితాలు వృద్ధిలోకి రావటం కోసమే నేనొక విందును ఏర్పాటుచేశాను," అన్నారాయన. "దేవత నన్నూ నా భార్యనూ దీవించినట్టే వాళ్ళను కూడా తప్పకుండా దీవించి తీరుతుంది."

సుమారు 30 ఏళ్ళ క్రితం తన గ్రామంలోని ఒక బావి నుంచి నీటిని తోడుతున్నప్పుడు దహిఫళే పట్టుతప్పి పడిపోయారు. తీవ్రంగా గాయపడిన ఆయన కోలుకోవటానికి ముందు ఒక నెల రోజులపాటు కోమాలో ఉన్నారు. రెండేళ్ళ క్రితం, మామిడిపళ్ళు కోయటానికి చెట్టెక్కిన ఆయన మళ్ళీ పట్టుతప్పి చెట్టుమీది నుంచి కిందకి పడిపోయారు. ఆ రెండు ప్రమాదాలలోనూ ఆయన ప్రాణాలు పోవలసిందే. దేవత దయ వలన మాత్రమే తన ప్రాణాలు దక్కాయని ఆయన నమ్ముతారు.

దాదాపు దహిఫళే వయసే ఉన్న అతని భార్య ఇందు, ఆలయ ట్రస్ట్‌లో వంటమనిషిగా ఉద్యోగం సంపాదించే వరకు మోకాళ్ళ బలహీనతతో బాధపడేవారు. వారానికి ఆరు రోజుల పని చొప్పున ఆమె నెలకు రూ. 7,000 సంపాదిస్తారు. ఇది మహారాష్ట్రలో MNREGA పనిలో వచ్చే సంపాదనతో సమానం. "ఇప్పుడామె ఆలయానికి చేరుకోవడానికి రెండు కిలోమీటర్లు కొండపైకి నడుస్తుంది," ఆయన చెప్పారు. "ఇదంతా ఆ దేవత పనిలో ఉండటం వలన కాకపోతే మరేమిటి!"

మొహటా దేవతను మిక్కిలిగా ఆరాధించే మొహటే గ్రామవాసులలో ఆర్థికంగా ఇబ్బందుల్లో ఉన్న కుటుంబాలలోని ఏదో ఒక వ్యవసాయ కుటుంబం, గ్రామంలోని మొత్తం జనాభాకు దేవత గౌరవార్థం విందును ఏర్పాటుచేస్తుంది. ఇది ప్రతి వేసవిలోనూ వరుసగా నాలుగు నెలల పాటు సాగుతుంది.

ప్రజలు సాధారణంగా తమకు కనిపించని ఏదో శక్తికి భయపడతారని, తమకు రక్షణ ఉండాలని కోరుకుంటారని, మూఢ నమ్మకాల నిర్మూలనకు అంకితమై పనిచేస్తోన్న అంధశ్రద్ధా నిర్మూలన్ సమితి (ANIS)కి చెందిన హమీద్ దభోల్కర్ అంటారు. "దేవుని సంరక్షకులమని చెప్పుకునేవారు అమాయక పౌరులలోని ఆ దుర్బలత్వాన్ని, అవగాహనాలేమిని ఉపయోగించుకుంటారు," అని ఆయన అన్నారు. "మానసిక దృష్టికోణం నుండి చూస్తే, కొంతమంది దేవుని సంరక్షకులమని చెప్పుకునేవారు, లేదా ఆలయ ట్రస్టులు ఒక మాంత్రిక పరిష్కారాన్ని వాగ్దానం చేయడం ద్వారా సమస్యలను బయటకు తెస్తారు. ఇది ఒక ఆకర్షణీయమైన మార్గం. ఎందుకంటే, మనలో స్వాభావికంగా ఉండే దుర్బలత్వం వారు చేసే మోసపూరిత కార్యకలాపాల నుండి వారు తప్పించుకోవడానికి వీలు కల్పిస్తుంది."

స్థానికంగా శ్రీ జగదంబా దేవి సార్వజనిక్ ట్రస్ట్ అని పిలిచే మొహటా ఆలయ ట్రస్టు, బంగారం నుంచి మలచిన 91 యంత్రములను విగ్రహాల కింద పాతిపెట్టాలని 2015లో నిర్ణయించింది. ఇది "భక్తులను దీవించేందుకు విశ్వం నుంచి సూక్ష్మమైన శక్తి తరంగాలను సంగ్రహించేటందుకే," అని ఈ ప్రాజెక్టు కోసం చేసిన ఆలయ ప్రతిపాదన ప్రకటించింది. ఈ శక్తి తరంగాలు "వారిలో విశ్వాసాన్ని,", "యాత్రికుల అనుభవాన్ని" మరింత పెంచుతాయి. ఇది ఆలయానికి "మరిన్ని విరాళాలను" కూడా తెచ్చిపెడుతుంది.

న్యాయవ్యవస్థకు చెందిన ఇద్దరు వ్యక్తులు - జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్‌ నితిన్ త్రిభువన్, జిల్లా కోర్టు న్యాయమూర్తి నాగేశ్ న్హవార్కర్ - ట్రస్టులో ఉన్నప్పుడు, ఈ ప్రతిపాదనకు ఆమోదం లభించింది.

అహ్మద్‌నగర్ జిల్లా న్యాయమూర్తి ఛైర్మన్‌గా ఉండే విధంగా ఆలయ ట్రస్ట్ నిబంధనను రూపొందించారు. అందువల్ల, ప్రతి మూడు సంవత్సరాలకు ఒకసారి ట్రస్ట్ చైర్మన్ మారుతూ ఉంటారు.

ఆలయ శక్తులను "పెంపొందించడానికి" విగ్రహాల కింద పాతిపెట్టాల్సిన బంగారు యంత్రాలు దాదాపు 2 కిలోగ్రాముల బరువుంటాయి. 2025లో వీటి విలువ రూ. 2 కోట్ల కంటే కొంచం తక్కువగా ఉంది. ఈ పనిని నిర్వహించడానికి, స్థానిక ధర్మకర్త అయిన ప్రదీప్ జాదవ్‌ను ట్రస్ట్ ఎంపిక చేసింది. అతను ఈ పనిచేసేందుకు తన రుసుముగా రూ. 25 లక్షలు ఇవ్వాలని ప్రతిపాదించాడు. రూ. 20,000 కంటే ఎక్కువ ఖరీదు చేసే ఏ పనికైనా టెండర్లను పిలవాలని స్వయంగా ట్రస్ట్ నిర్ణయించిన దానికి విరుద్ధంగా దీనిని ఆమోదించారు. ఈ పని "అసాధారణమైనది" కాబట్టి ఆ షరతును విస్మరించారు. ట్రస్టు వాటిని పాతిపెట్టటానికి ముందు, జాదవ్ ఆ యంత్రాలపై మంత్రాలు పఠించాడు.

ఈ ప్రక్రియ మొత్తంలో అక్రమాలు, అవినీతి, మూఢనమ్మకాలను ప్రోత్సహించడం వంటివి కలగలిసిపోయి ఉన్నాయి. న్యాయవ్యవస్థలో భాగమైన ఇద్దరు సభ్యులు ట్రస్ట్‌లో కూడా భాగమవటం ఈ ప్రక్రియను మరింత దిగజార్చింది. ఇదంతా మొదటిగా మరాఠీ వార్తాపత్రిక లోక్‌మత్‌లో ప్రచురితమైన వరుస కథనాల ద్వారా బయటపడింది. దీని ఫలితంగా, ANIS 2017లో ఛారిటీ కమిషనర్ కార్యాలయాన్ని తరలించింది. కేవలం రెండేళ్ళ తర్వాత, ఆ సమయంలో ట్రస్టీలలో ఒకరైన నామ్‌దేవ్ గరడ్, ట్రస్టు పనితీరుపై చర్య తీసుకోవాలని బాంబే హైకోర్టులోని ఔరంగాబాద్ బెంచ్‌ను ఆశ్రయించారు. కోర్టు రెండు ఫిర్యాదులను కలిపి 2021లో పోలీసు దర్యాప్తుకు ఆదేశించింది.

"ఆలయ ట్రస్ట్ పని తీరులో ఆర్థిక అవకతవకలు జరిగినట్లు నేను గమనించాను," రెండున్నర ఎకరాల వ్యవసాయ భూమికి సొంతదారైన గరడ్ అన్నారు. "ఇదంతా చాలా అనుమానాస్పదంగా ఉంది. సమావేశాల సమయంలో అవినీతి గురించి నేను పదేపదే ప్రశ్నలు లేవనెత్తాను, కానీ నన్ను పట్టించుకోలేదు. ఇక్కడికి వచ్చే భక్తులు గ్రామీణ ప్రాంతాలకు చెందిన పేదలు, అణగారినవర్గాలకు చెందినవారని నేను చెప్పాను. దాంతో, చివరికి నేనే మాట్లాడాలని నిర్ణయించుకున్నాను.”

గరడ్, ఆయన న్యాయవాది అయిన పాథర్డీ తాలూకాకు చెందిన 44 ఏళ్ళ హరిహర్ గర్జే తీవ్ర వ్యతిరేకతనూ బెదిరింపులనూ ఎదుర్కొన్నారు. "లోకమత్ వరుస కథనాలను ప్రచురించినప్పుడు, ఆలయ ట్రస్ట్‌ను కించపరిచినందుకు, మతపరమైన మనోభావాలను దెబ్బతీసినందుకు నాపై ఒక పోలీసు ఫిర్యాదు నమోదైంది," అని గరడ్ చెప్పారు. "నేను ఇంటి నుండి బయటకు వచ్చిన ప్రతిసారీ నా భార్య ఆందోళన చెందేది. నేను ఎదుర్కొంటోన్న వ్యక్తులు శక్తిమంతులు, పలుకుబడి ఉన్నవారు. ఆ సమయంలోనే నా కొడుకు న్యాయశాస్త్రం చదివాడు. 'ఇప్పుడు నువ్వు నీ తండ్రి కేసును వాదించవచ్చు,' అని అతన్ని ఎగతాళి చేసేవారు. అంతకుముందెప్పుడూ కోర్టు కేసులు, లేదా పోలీసు విషయంలో చిక్కుకొని ఎరుగని మా కుటుంబానికి, ఇది చాలా పెద్ద విషయం."

58 ఏళ్ళ గరడ్, పాథర్డీకి ఆనుకుని ఉండే అమ్రాపూర్ తాలూకాలో ఒక విద్యా సంస్థను, పోటీ పరీక్షలకు చదివే పేద పిల్లల కోసం ఒక లైబ్రరీని నడుపుతున్నారు. ఈ ప్రతిక్రియ కారణంగా ఆయన ఒక వారం రోజుల పాటు పరారీలో ఉండాల్సి వచ్చింది. స్థానికులు ఆయనపై, గర్జేపై హిందూ విశ్వాసంపై దాడి చేశారంటా ఆరోపణలు చేశారు. ఔరంగాబాద్ బెంచ్ దర్యాప్తుకు ఆదేశించిన తర్వాత, ఆలయ ట్రస్ట్ ఈ అభియోగాలను వెనక్కి తీసుకుందని గరడ్ తెలిపారు.

పెరిగిపోతోన్న హిందూ మెజారిటీవాదం ఆలయ ట్రస్టులకు బాధితుల ముసుగును ఆశ్రయించే వీలు కల్పిస్తుందని, వారి మోసపూరిత కార్యకలాపాలను బహిర్గతం చేయడమంటే, అది మతంపై దాడిగా పరిగణించబడుతోందని హమీద్ దభోల్కర్ అన్నారు. "భారతదేశంలో ధర్మకర్తలు, ఆలయ ట్రస్టులు ఎల్లప్పుడూ అసమానమైన అధికారాన్ని చలాయించే శక్తిని కలిగివున్నాయి," అని ఆయన అన్నారు. "కానీ ప్రస్తుత వాతావరణం ఇప్పటికే మతోన్మాదంతో ఉన్న వారికి కొత్త ఉత్సాహాన్నిచ్చింది."

కానీ, మహారాష్ట్రలో మూఢనమ్మకాల వ్యతిరేక బిల్లును వెనక్కి నెట్టడానికి అవకాశం ఉందని ఆయన అంటున్నారు. హమీద్ తండ్రి, ANIS వ్యవస్థాపకులు, మూఢనమ్మకాల వ్యతిరేక ప్రచారానికి మార్గదర్శకులు అయిన నరేంద్ర ధబోల్కర్ ఈ బిల్లును అమలులోకి తేవడానికి జీవితాంతం పోరాడారు. 2013లో ఆయనను హిందూ మత ఛాందసవాదులు పుణేలో హత్య చేశారు. వీరిలో ఇద్దరు ఆయన హత్య కేసులో దోషులుగా నిర్ధారణ అయింది. ఆ తర్వాత మహారాష్ట్ర ప్రభుత్వం వెంటనే ఈ బిల్లును అమలులోకి తెచ్చింది, రాష్ట్రంలో అది చట్టంగా మారింది.

"మూఢనమ్మకాల వ్యతిరేక బిల్లు ప్రాముఖ్యం ఏమిటంటే, ఏ మతంలోనూ మూఢనమ్మకాలు భాగం కావని ఇది సమగ్రంగా నమోదు చేస్తుంది," అని హమీద్ అన్నారు. "దీనిని చట్టం ఆమోదించింది."

గరడ్, ANISల జోక్యం తర్వాత, అతీంద్రియ శక్తులు ఉన్నాయని, అద్భుతాలు చేయగల సామర్థ్యముందని చేసే ప్రచారాన్ని నేరంగా పరిగణిస్తూ మొహటా ఆలయ ధర్మకర్తలపై ఈ చట్టం కింద అభియోగాలు నమోదయ్యాయి

కానీ పోలీసుల దర్యాప్తు, ఆ తర్వాత తీసుకున్న చర్యలు, మొహటా ఆలయ ట్రస్టుకున్న బలానికీ ప్రాబల్యానికీ ఉదాహరణగా నిలుస్తూ, చాలా నిరాశను కలిగించాయి. ఆర్థిక మోసానికి పాల్పడి, మూఢనమ్మకాన్ని ప్రోత్సహించినందుకు కేవలం ఐదుమందిని మాత్రం అరెస్టు చేశారు. వీరిలో బంగారు యంత్రాలను పాతిపెట్టే ప్రణాళికను అమలుచేసే ధర్మకర్త ప్రదీప్ జాదవ్ కూడా ఉన్నాడు. అయితే ఇద్దరు జడ్జీలు మాత్రం ఎలాంటి చట్టపరమైన పరిణామాలను ఎదుర్కొనలేదు. అసలు ఫిర్యాదులో వారి పేర్లు ఉన్నప్పటికీ, చార్జిషీటులో మాత్రం వారి ప్రస్తావన లేదు.

ప్రస్తుతం ఈ కేసు అహిల్యానగర్ ప్రధాన జ్యుడీషియల్ మేజిస్ట్రేట్ ముందు విచారణలో ఉంది. ట్రస్టుకు ప్రస్తుతం సిఇఒగా ఉన్న సురేశ్ భాంగేను PARI సంప్రదించినప్పుడు, “ఈ కేసు మునుపటి ధర్మకర్తలపై నడుస్తోంది కాబట్టి, ప్రస్తుత ట్రస్ట్‌కు ఇకపై దానితో ఎటువంటి సంబంధం ఉండదు. ఇది మునుపటి ధర్మకర్తల పరిపాలనా సమయంలో జరిగింది. నాకిప్పుడు దాని గురించి ఏమీ తెలియదు. ఇకపై ఈ విషయంలో ఆలయ ట్రస్ట్ జోక్యం ఏమీ ఉండదు," అని చెప్పారు.

మహారాష్ట్ర నలుమూల నుండి వేలాదిమంది యాత్రికులు ఈ ఆలయాన్ని సందర్శిస్తుండటంతో, మొహటా ఆలయ ట్రస్టు శ్రద్ధాళువులైన ఆ భక్తుల నుండి కోట్లాది రూపాయలను వసూలు చేస్తూనే ఉంది. ఇది ఒక మతసంబంధమైన ట్రస్టు కావటంతో పన్నులేమీ చెల్లించదు. దాని లెక్కలను బహిరంగంగా వెల్లడించాల్సిన అవసరం కూదా దానికి లేదు.

చాలాకాలం పాటు ఒక సాధారణ ఆలయంగా ఉన్న ఈ ఆలయం, కాలక్రమేణా వాణిజ్యపరంగా ఒక గొప్ప ఆలయంగా రూపాంతరం చెందింది. న్యాయవాది గర్జే తన చిన్నతనం నుంచీ ఈ పరివర్తనను చూస్తూవచ్చారు. "తమ ఉద్యోగం కొసమో లేదా పెళ్ళి గురించో దైవాన్ని వేడుకునే తన భక్తుల ఆదరణ ఆ దేవతకు ఎల్లప్పుడూ ఉంది," అని ఆయన చెప్పారు. "ఇది వ్యక్తిగత విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయం."

కానీ ఆ విశ్వాసాన్ని వాణిజ్య ప్రయోజనం కోసం వాడుకోవటంలోనే అసలు సమస్య ఉంది. "ఒక తీర్పరి (జడ్జి) దీనిని పర్యవేక్షించటం అమిత అందోళనను కలిగించే విషయం. లౌకిక రాజ్యంలోని ఒక మతసంబంధ ట్రస్టులో ఒక రాజ్యాంగపరమైన పదవి ఎందుకు భాగంగా ఉండాలి?”

కరవు కాలంలో ట్యాంకర్ల ద్వారా నీటిని అందించడమే కాకుండా, సామూహిక వివాహాలు నిర్వహించటం, అణగారిన వర్గాల మహిళలకు చీరలు పంచటం, మానసిక వికలాంగులకు సహాయం చేయడం, పేదలైన భక్తులకు రోజుకు రెండుసార్లు ఉచిత ఆహారాన్ని అందించడం వంటి అనేక ధార్మిక ప్రయోజనాల కోసం ఈ డబ్బును ఉపయోగిస్తున్నట్లు ఆలయ ట్రస్ట్ సిఇఒ సురేశ్ భాంగే తెలిపారు. అంతేకాకుండా, మహామారి సమయంలో ట్రస్ట్ ఒక కోవిడ్-19 కేంద్రాన్ని ఏర్పాటు చేసింది, కిరాణా సామాగ్రి, మందులు, పరీక్ష చేసుకునే కిట్లను పంపిణీ చేసింది.

మొహటా ఆలయమున్న పాథర్డీ తాలూకా అత్యంత అణగారిన వర్గాలకు చెందిన వలస వచ్చే చెరకుకోత కూలీలకు కూడా కేంద్రంగా ఉంది. ఆరు నెలలకు రూ. 30,000-40,000 వరకు చెల్లించే కొద్దిపాటి మొత్తం కోసం, పశ్చిమ మహారాష్ట్ర లేదా కర్ణాటకకు ఈ కూలీలు జంటలుగా వలస వెళ్తారు. దుర్భరమైన పని పరిస్థితులలో వీరు వెట్టిచాకిరీ చేస్తుంటారు.

చాలా సందర్భాలలో, ఈ కుటుంబాలు తమ పిల్లలను చూసుకోవడానికి ఇళ్ళ వద్ద ఎవరూ ఉండకపోవటంతో, వాళ్ళను చదువు మానిపించి తమతో తీసుకువెళతారు. అటువంటి పిల్లల కోసం, ఆలయ ట్రస్ట్ ఒక హాస్టల్‌ను నడుపుతోందని, అందులో ప్రస్తుతం 124 మంది విద్యార్థులు ఉన్నారని, వారిలో 80 శాతం మంది చెరకు కూలీల పిల్లలని సిఇఒ భాంగే చెప్పారు.

మొహటా వంటి ఆలయ ట్రస్టులు కూడబెట్టే డబ్బును పరిగణనలోకి తీసుకుంటే అవి ఇప్పుడు చేస్తోన్న దానికంటే చాలా ఎక్కువ చేయగలవనీ, అది మూఢ నమ్మకాలను వ్యాప్తి చేయడం సమర్థించరానిదని అహిల్యానగర్‌లో నివసిస్తోన్న విద్యావేత్త, పాఠశాల మాజీ ప్రిన్సిపాల్ హేరంబ్ కులకర్ణి అన్నారు. "కానీ ఈ మతపరమైన ట్రస్టుల దృష్టి అంతా డబ్బును పోగేసుకోవటంలోనే ఉంటుంది," అని ఆయన అన్నారు. "హిందూ వ్యతిరేకిగా ముద్ర వేస్తారనే భయంతో రాజకీయ నాయకులెవరూ ఇటువంటి సూచన చేయడానికి ధైర్యం చేయరు."

ఆరునెలల పని కోసం ఇక్కడి నుండి మరో ప్రాంతానికి వలసపోయే వందలాదిమంది చెరకు కోత కూలీలు దేవత నుంచి దీవెనలు పొందటం కోసం మొహటా ఆలయాన్ని సందర్శిస్తుండటం విచారించవలసిన విషయం.

కల్పనా చోర్మలే (32), తన ఆరు నెలల పని ముగించుకొని 2025, మే నెలలో తన గ్రామమైన కారోడీకి తిరిగి వచ్చారు. ప్రస్తుతం ఆమె, రాబోయే వర్షాకాలపు పంటకాలానికి సిద్ధపడుతున్నారు. 14, 13 సంవత్సరాల వయస్సున్న ఆమె ఇద్దరు కొడుకులు కూడా ఆమెతో పాటు వలస వెళ్ళి, పరీక్షలకు హాజరయ్యేందుకు మాత్రమే పాథర్డీకి తిరిగి వచ్చారు. "ఇది వారికి కష్టంగా ఉంది," అన్నారామె. "ప్రతిరోజూ చెరకు కోస్తూ చదువుకోవడం చాలా కష్టం. వాళ్ళు తమ హోమ్‌వర్క్ సరిగ్గా చేశారో లేదో చూడటాటానికి మాలో ఎవరికీ విద్యార్హత లేదు. ఈ విధంగా ముందు పాఠశాలలో వెనుకబడిపోయే మా పిల్లలు, ఆపైన జీవితంలో కూడా వెనుకబడిపోతారు.

మహారాష్ట్రలోని సంచార తెగ అయిన ధనగర్ సముదాయానికి చెందిన కల్పన, ఎండుగడ్డి పైకప్పు, తగరపు రేకుల గోడలతో మసక వెలుతురుగా ఉన్న తన గుడిసెలో కూర్చొని ఉన్నారు. ఆ చుట్టుపక్కల ఉన్న ఎంతో మహిమ గల దేవతలలో మొహటా దేవత ఒకరని ఆ వాడలోని తన సహచరులు వివరిస్తుండగా మౌనంగా వింటున్నారు.

ఆమె బావగారైన 43 ఏళ్ళ మహాదేవ్ చోర్మలే, తమ వాడ చుట్టూ ఉన్న మట్టిని తవ్వుతూ, అతని భార్య శారదకు చెవి వెనుక వాపు వచ్చిందనీ, తమను కాపాడమని ఆ జంట దేవతను కోరిన తర్వాత అది పోయిందనీ చెప్పారు. "ఆమె మమ్మల్ని ఆశీర్వదించిన తర్వాత మాకు వచ్చిన ఆదాయాన్ని బట్టి వీలైనంత ఎక్కువగా విరాళమిస్తాం," అని మహాదేవ్ వివరించారు.

"మీరు దేవత నుంచి ఏమైనా కోరుకున్నారా?" వేడిగా, ఉక్కపోతగా ఉన్న గుడిసెలో ఒక ప్లాస్టిక్ పాత్ర నిండుగా మామిడికాయ పచ్చడి పెడుతోన్న కల్పనను అడిగాను.

"ఎందుకు అనవసరంగా ఆమెను శ్రమపెట్టడం?" అడిగారామె. "అవన్నీ నా సొంత సమస్యలు. పరిష్కరించటానికి అవి ఆమె సమస్యలు కావు."

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి