മൊഹട്ടെയിൽ അന്ധവിശ്വാസം സ്വർണ്ണവിളവെടുക്കുന്നു

പുലിറ്റ്സർ സെൻ്ററിൻ്റെ പിന്തുണയോടെയുള്ള പരമ്പരയുടെ ഭാഗമായി പാർത്ഥ് എം.എൻ. തയ്യാറാക്കിയ റിപ്പോർട്ട്

കടത്തിൽ അടിമുടി മുങ്ങിയിട്ടും 2025 മേയ് മാസത്തിൽ, മൊഹട്ടെ ഗ്രാമത്തിന് മുഴുവൻ വിരുന്ന് നൽകാൻ കേരു ദഹിഫാലെക്ക് മടിയുണ്ടായില്ല. തകരത്തിൻ്റെ മേൽക്കൂരയുള്ള അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വീടിൻ്റെ മുമ്പിലുള്ള ഒരേക്കർ പാടത്ത്, വിശാലമായ സദ്യ കഴിക്കാൻ തടിച്ചുകൂടിയത് ഏകദേശം 3,000 ആളുകളാണ്. സസ്യവിഭവങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള സദ്യ.

ചിലവ്: 1.5 ലക്ഷം രൂപ.

70 വയസ്സുള്ള ദഹിഫാലെയുടെ പക്കൽ അതിനുള്ള പണമൊന്നുമില്ല. അതുകൊണ്ട്, മാസം 3 ശതമാനം പലിശയ്ക്ക്, അഥവാ, വർഷത്തിൽ 36 ശതമാനം പലിശയ്ക്ക് അയാൾ ഒരു സ്വകാര്യ പണമിടപാടുകാരനിൽനിന്ന് പണം കടമെടുക്കുകയായിരുന്നു. നിരാാശ മാത്രം നൽകിയ ശീതകാല വിളവെടുപ്പിനുശേഷം അത് അയാളുടെ കഴുത്ത് ഞെരുക്കേണ്ടതായിരുന്നു. 35,000 രൂപ ചിലവിട്ട് നടത്തിയ ഉള്ളിക്കൃഷി അക്കൊല്ലത്തെ വരൾച്ചയിൽ പാടെ ഉണങ്ങി നശിച്ചുപോയി.

രണ്ടറ്റം കൂട്ടിമുട്ടിക്കാൻ വിഷമിച്ചിട്ടും, വിരുന്ന് നടത്താൻ ദഹിഫാലെക്ക് രണ്ടാമതൊന്ന് ആലോചിക്കേണ്ടിവന്നില്ല. “അല്ലാത്തപക്ഷം ദേവി എന്നെ അനുഗ്രഹിക്കുകയോ എൻ്റെ ആഗ്രഹങ്ങൾ സഫലമാക്കുകയോ ചെയ്യില്ല,” അയാൾ പറയുന്നു.

അഹല്യാനഗർ (മുമ്പ് അഹമദ്നഗർ) ജില്ലയിലെ പാതർഡി താലൂക്കിലാണ് മൊഹട്ടെ ഗ്രാമം. 2009-നും 2013-നുമിടയിൽ 20 കോടി ചിലവാക്കി പുനരുദ്ധാരണം നടത്തിയ മൊഹട്ട ദേവി ക്ഷേത്രം എന്ന നാലുനില മന്ദിരത്തിൽനിന്ന് താഴേക്കിറങ്ങുന്ന റോഡിൻ്റെ വളവിലാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ വീട്. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഏറ്റവും പ്രചാരമുള്ള ഹിന്ദു തീർത്ഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്, വർഷത്തിൽ 25 ലക്ഷം ആളുകൾ സന്ദർശിക്കുന്ന ആ ക്ഷേത്രം.

എന്നാൽ തങ്ങൾ ആരാധിക്കുന്ന ദേവിയുടെ രക്ഷാധികാരികളുടെ ഇരുണ്ട ഭൂതകാലത്തെക്കുറിച്ച് അജ്ഞരാണെന്ന് അഭിനയിക്കുകയാണ് തീർത്ഥാടകർ. ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ട്രസ്റ്റികളുടെ പേരിൽ എണ്ണമറ്റ പരാതികൾ നിലനിൽക്കുന്നുണ്ട്. അതൊന്നും കാമ്പുള്ളതല്ലെന്നാണ് തീർത്ഥാടകരെ ട്രസ്റ്റി ബോദ്ധ്യപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഭക്തർക്ക് അനുഗ്രഹം നൽകുന്ന മൂർത്തിയാണ് മൊഹട്ട ദേവി.

30-കൾ കഴിയാറായ രണ്ട് ആണ്മക്കളുണ്ട് ദഹിഫാലെയ്ക്ക്. രണ്ടുപേരും വിവാഹിതരും, അടുത്തുള്ള നഗരങ്ങളിൽ തുച്ഛമായ ജോലി ചെയ്ത് ജീവിക്കുന്നവരുമാണ്. “അവരുടെ ജീവിതം മെച്ചപ്പെടാനുംകൂടിയാണ് ഞാൻ വിരുന്ന് നടത്തിയത്. എന്നേയും ഭാര്യയേയും അനുഗ്രഹിച്ചപോലെ, ദേവി അവരെയും അനുഗ്രഹിക്കുമെന്ന് എനിക്ക് ഉറപ്പാണ്,” ദഹിഫാലെ പറയുന്നു.

30 വർഷം മുമ്പ്, ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു കിണറ്റിൽനിന്ന് വെള്ളം കോരുമ്പോൾ നിലതെറ്റി ദഹിഫാലെ കിണറ്റിൽ വീണു. ഒരു മാസം അബോധാവസ്ഥയിൽ കഴിഞ്ഞിട്ടാണ് തിരിച്ച് ജീവിതത്തിലേക്ക് മടങ്ങിയത്. രണ്ടുവർഷം മുമ്പ് മാങ്ങ പറിക്കാൻ കയറിയപ്പോൾ വീണ് പരിക്കേറ്റിരുന്നു. രണ്ട് അപകടങ്ങളിലും ജീവൻ നഷ്ടപ്പെടേണ്ടതായിരുന്നു. രക്ഷപ്പെട്ടത് ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹംകൊണ്ടാണെന്ന് അദ്ദേഹം വിശ്വസിക്കുന്നു

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അതേ പ്രായമുള്ള ഭാര്യ ഇന്ദു മുട്ടുവേദനയുമായി മല്ലിട്ടിരുന്നു കുറേക്കാലം. പിന്നെയാണ് ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിൽ പാചകക്കാരിയായി, ജോലിക്ക് കയറിയത്. ആഴ്ചയിൽ ആറ് ദിവസം ജോലി ചെയ്ത്, മാസത്തിൽ 7,000 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നുണ്ട് അവർ. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ തൊഴിലുറപ്പ് പദ്ധതിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നവർ വാങ്ങുന്ന അതേ കൂലി. “ഇപ്പോൾ അവർ ദിവസവും രണ്ട് കിലോമീറ്റർ മല കയറിയിട്ടാണ് ജോലിക്ക് പോവുന്നത്. ഇത് ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹമല്ലെങ്കിൽ പിന്നെ എന്താണ്”? ദഹിഫാലെ ചോദിക്കുന്നു.

മൊഹട്ടെയിലെ ഗ്രാമീണർ മൊഹട്ട ദേവിയിൽ അകമഴിഞ്ഞ് വിശ്വസിക്കുന്നവരാണ്. എല്ലാ വേനൽക്കാലത്തും നാലുമാസം തുടർച്ചയായി, ഒന്നല്ലെങ്കിൽ മറ്റൊരു കുടുംബം ഗ്രാമത്തിലെ എല്ലാവർക്കുമായി, ദേവിയുടെ പേരിൽ വിരുന്ന് നടത്തുന്നു.

ജനങ്ങൾ പൊതുവെ അദൃശ്യശക്തികളെ ഭയപ്പെടുകയും, അവരുടെ സംരക്ഷണം പ്രതീക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുവെന്ന് അന്ധശ്രദ്ധ നിർമൂലൻ സമിതിയുടെ (എ.എൻ.ഐ.എസ്) ഹമീദ് ധാഭോൽക്കർ പറയുന്നു. അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ നിർമ്മാർജ്ജനം ചെയ്യാൻ പരിശ്രമിക്കുന്ന സംഘടനയാണ് അത്. “ദൈവത്തിൻ്റെ സൂക്ഷിപ്പുകാർ എന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന ആൾദൈവങ്ങൾ അവരുടെ ആ ഭയത്തേയും, പാവപ്പെട്ട പൗരന്മാരുടെ അജ്ഞതയേയും മുതലെടുക്കുകയാണ്” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. “ദൈവികമായ ഒരു പ്രതിവിധി വാഗ്ദാനം ചെയ്തുകൊണ്ട് മനശ്ശാസ്ത്രപരമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ, ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റികളും ആൾദൈവങ്ങളും നിങ്ങളുടെ പ്രാരാബ്ധങ്ങളെ പ്രശ്നവത്കരിക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. കഷ്ടപ്പാടുകൾ കാരണം അവരുടെ ചതിയ്ക്ക് നമ്മൾ എളുപ്പത്തിൽ വശംവദരാവുന്നു. തട്ടിപ്പ് നടത്തി രക്ഷപ്പെടാൻ അവരെ സഹായിക്കുന്നതും ഇതാണ്.”

2015-ൽ മൊഹട്ട ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റ് – ശ്രീ ജഗദംബ ദേവി സാർവജനീക് ട്രസ്റ്റ് എന്നാണ് ഔദ്യോഗികനാമം – സ്വർണ്ണത്തിൽ കൊത്തിയെടുത്ത 91 ഉപകരണങ്ങൾ വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ താഴെ കുഴിച്ചിടാൻ തീരുമാനിച്ചു.

ജുഡീഷ്യറിയിലെ രണ്ടുപേർ ട്രസ്റ്റിലുണ്ടായിരുന്നപ്പോഴാണ് നിർദ്ദേശം അംഗീകരിച്ചത്. ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റായിരുന്ന നിതിൻ ത്രിഭുവനും ജില്ലാ കോടതി ജഡ്ജിയായിരുന്ന നാഗേഷ് നവകറും.

അഹമ്മദ്നഗറിലെ ജില്ലാ ജഡ്ജി അദ്ധ്യക്ഷനായിരിക്കുന്ന വിധത്തിലാണ് ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിൻ്റെ ഭരണഘടന തയ്യാറാക്കിയിരുന്നത്. അതിനാൽ മൂന്നുവർഷം കൂടുമ്പോഴോ മറ്റോ അദ്ധ്യക്ഷൻ മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയും ചെയ്യും.

വിഗ്രഹത്തിൻ്റെ അടിയിൽ കുഴിച്ചിട്ട് ക്ഷേത്രത്തിൻ്റെ ഊർജ്ജത്തെ ‘വർദ്ധിപ്പി”ക്കാനുള്ള സ്വർണ്ണ ഉപകരണങ്ങളുടെ ഭാരം ഏകദേശം 2 കിലോഗ്രാമാണ്. 2025-ൽ അതിൻ്റെ മൂല്യം 2 കോടി രൂപ വരും. ഈ കാര്യം സാധിപ്പിക്കാൻ, പ്രദീപ് ജാദവ് എന്നൊരു പ്രാദേശിക ആൾദൈവത്തെയാണ് ക്ഷേത്രം തിരഞ്ഞെടുത്തത്. അയാൾ അതിന് ചോദിച്ച ഫീസ് 25 ലക്ഷവും. 20,000-ത്തിന് മുകളിലുള്ള ഏതൊരു ജോലിക്കും ടെൻഡർ വിളിക്കണമെന്ന ട്രസ്റ്റിൻ്റെതന്നെ തീരുമാനത്തെ ലംഘിച്ചുകൊണ്ടായിരുന്നു ഇതിന് അംഗീകാരം നൽകിയത്. “അസാധാരണ’മായ ഒരു ചുമതലയായതുകൊണ്ടാണത്രെ ഈ വ്യവസ്ഥ ലംഘിച്ചത്. വിഗ്രഹങ്ങൾ കുഴിച്ചിടുന്നതിനുമുമ്പ്, ജാദവ് ആ ഉപകരണങ്ങൾക്കുമേൽ മന്ത്രങ്ങളും ഉരുക്കഴിച്ചിരുന്നു.

ഈ പ്രക്രിയയിലുടനീളം ക്രമക്കേടുകളും അഴിമതിയും അന്ധവിശ്വാസ പ്രോത്സാഹനവും കാണാൻ കഴിയും. വിശേഷിച്ചും, ജുഡീഷ്യറിയിലെ രണ്ട് അംഗങ്ങൾ ട്രസ്റ്റിൻ്റെയും ഈ പ്രക്രിയയുടേയും ഭാഗമായത്. മറാത്തി ദിനപ്പത്രമായ ലോക്മതിലാണ് ആദ്യം ഈ കഥ ഒരു പരമ്പരയായി വന്നത്. ചാരിറ്റി കമ്മീഷണറുടെ ഓഫീസിനെ സമീപിക്കാൻ 2017-ൽ ഇത് എ.എൻ.ഐ.എസിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചു. രണ്ടുവർഷത്തിനുശേഷം. അന്ന് ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിയിലുണ്ടായിരുന്ന നാംദേവ് ഗരഡ് എന്നൊരാൾ, ട്രസ്റ്റിനെതിരെ നടപടിയെടുക്കാൻ ബോംബെ ഹൈക്കോടതിയുടെ ഔറംഗബാദ് ബെഞ്ചിനെ സമീപിച്ചു. രണ്ട് പരാതികളും ഒരുമിച്ചെടുത്ത കോടതി 2021-ൽ പൊലീസ് അന്വേഷണത്തിന് ഉത്തരവിട്ടു.

“ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിൻ്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ സാമ്പത്തികമായ ക്രമക്കേടുകൾ നടക്കുന്നത് ഞാൻ ശ്രദ്ധിച്ചു,” രണ്ടര ഏക്കർ കൃഷിഭൂമിയുള്ള ഗരഡ് പറയുന്നു. “ഒരു പന്തിയില്ലായ്മ തോന്നി. മീറ്റിംഗുകളിൽ നിരന്തരമായി ഞാൻ അഴിമതിയെക്കുറിച്ച് ചോദ്യങ്ങൾ ചോദിച്ചു. എന്നാൽ എന്നെ അവഗണിക്കുകയായിരുന്നു. ഇവിടെയുള്ള ഭക്തർ പാവപ്പെട്ടവരും, ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽനിന്നുള്ള അരികുവത്കരിക്കപ്പെട്ടവരുമായിരുന്നു. അതിനാൽ, ഒടുവിൽ ഞാൻ തുറന്ന് സംസാരിക്കാൻതന്നെ തീരുമാനിച്ചു.”

ഗരഡിനും അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അഭിഭാഷകനും പാതർഡി താലൂക്കിലെ താമസക്കാരനുമായ 44 വയസ്സുള്ള ഹരിഹർ ഗർജെയ്ക്കും അതിശക്തമായ എതിർപ്പുകളും ഭീഷണികളും നേരിടേണ്ടിവന്നു. “ലോക്മത് ഈ കഥയെക്കുറിച്ച് ഒരു പരമ്പര പ്രസിദ്ധീകരിച്ചപ്പോൾ, ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിനെ അപമാനിച്ചതിനും, മതവികാരം വ്രണപ്പെടുത്തിയതിനും എനിക്കെതിരെ പൊലീസിൽ പരാതിപ്പെട്ടു. ഞാൻ വീട്ടിൽനിന്ന് ഇറങ്ങുമ്പോൾ ഭാര്യയ്ക്ക് ആധിയായിത്തുടങ്ങി. ശക്തരും സ്വാധീനമുള്ളവരുമായിരുന്നു എൻ്റെ എതിർപക്ഷത്ത്. എൻ്റെ മകൻ ആ സമയത്ത് നിയമവിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു. ‘ഇനി നിനക്ക് നിൻ്റെ അച്ഛൻ്റെ കേസ് നടത്താം’ എന്ന് പറഞ്ഞ് അവനെ പരിഹസിച്ചിരുന്നു. അതിനുമുമ്പ് ഒരിക്കൽപ്പോലും പൊലീസിലും കോടതിയിലും കയറിയിട്ടില്ലാത്ത ഞങ്ങൾക്കത് വലിയ സമ്മർദ്ദമുണ്ടാക്കി”

58 വയസ്സുള്ള ഗരഡ്, പാതർഡിക്ക് സമീപത്തെ അമ്രാപുർ താലൂക്കിൽ ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനവും, മത്സരപരീക്ഷകളിൽ പങ്കെടുക്കുന്ന പാവപ്പെട്ട കുട്ടികൾക്കുവേണ്ടി ഒരു വായനശാലയും നടത്തുന്നുണ്ട്. ഭീഷണികൾ വരാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ അദ്ദേഹം ഒരാഴ്ചയോ മറ്റോ സ്ഥലത്തുനിന്ന് മാറിനിന്നു. ഹിന്ദുക്കളുടെ വിശ്വാസങ്ങളെ വ്രണപ്പെടുത്തുന്നു എന്ന പേരിൽ പ്രദേശവാസികൾ അദ്ദേഹത്തേയും ഗർജയേയും കുറ്റപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി. ഔറംഗബാദ് ബെഞ്ച് അന്വേഷണം പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ, ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റ് പരാതികൾ പിൻവലിച്ചുവെന്ന് ഗരഡ് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന ഹിന്ദു ഭൂരിപക്ഷവാദത്തെ മറയാക്കിക്കൊണ്ട്, തങ്ങളെത്തന്നെ ഇരകളാക്കി അവതരിപ്പിക്കുകയാണ് ക്ഷേത്രം ട്രസ്റ്റ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് ഹമീദ് ധബോൽക്കർ പറയുന്നു. അവരുടെ കള്ളത്തരങ്ങളെ പുറത്ത് കൊണ്ടുവരുന്നത്, മതത്തിനെതിരെയുള്ള ആക്രമണമായും അവർ വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നു. “ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റുകളും ആൾദൈവങ്ങളും എല്ലാക്കാലത്തും ഇന്ത്യയിൽ, ആനുപാതികമല്ലാത്ത അധികാരം കൈയ്യാളിയിരുന്നു. വർത്തമാനകാല സാഹചര്യങ്ങൾ അവർക്ക് കൂടുതൽ ധൈര്യം നൽകുന്നുണ്ട്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

എന്നാൽ, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ അന്ധവിശ്വാസ-വിരുദ്ധ ബിൽ, ചെറുത്തുനിൽപ്പിനുള്ള ഇടം നൽകുന്നുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അച്ഛൻ നരേന്ദ്ര ധബോൽക്കർ എ.എൻ.ഐ.എസ്സിൻ്റെ സ്ഥാപകനും, അന്ധവിശ്വാസവിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനത്തിൻ്റെ സമുന്നതനായ നേതാവുമായിരുന്നു. ഈ ബിൽ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നതിന് ആജീവനാന്തകാലം പ്രവർത്തിച്ച അദ്ദേഹത്തെ 2013-ൽ പുണെയിൽവെച്ച് ഹിന്ദുത്വ തീവ്രവാദികൾ വെടിവെച്ച് കൊന്നു. രണ്ടുപേരെ ആ കേസിൽ കൊലക്കുറ്റം ചാർത്തി അറസ്റ്റ് ചെയ്തിട്ടുമുണ്ട്.

അന്ധവിശ്വാസങ്ങൾ ഒരു മതത്തിൻ്റേയും ഭാഗമല്ലെന്ന് സമഗ്രമായി രേഖപ്പെടുത്താൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ് അന്ധവിശ്വാസവിരുദ്ധ ബില്ലിൻ്റെ പ്രത്യേകത. അതിനെ നിയമമായി അംഗീകരിച്ചിരിക്കുന്നു,” ഹമീദ് പറയുന്നു.

ഗരഡിൻ്റേയും എ.എൻ.ഐ.എസിൻ്റേയും ഇടപെടലിനുശേഷം, മൊഹട്ട ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റികളുടെ മേൽ ഇതേ നിയമത്തിൻ്റെ പേരിൽ കേസെടുത്തിട്ടുണ്ട്. അതീന്ദ്രിയശക്തികളെക്കുറിച്ചുള്ള അവകാശവാദങ്ങളേയും ദിവ്യാത്ഭുതങ്ങൾക്കുള്ള കഴിവിനേയും കുറ്റകൃത്യമാക്കുന്നുണ്ട് ഈ ബിൽ.

എന്നാൽ പൊലീസിൻ്റെ അന്വേഷണവും തുടർനടപടികളും നിരാശാജനകമായിരുന്നു. മൊഹട്ട ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റികളുടെ അധികാരവും സ്വാധീനവുമാണ് അത് കാണിക്കുന്നത്. സാമ്പത്തിക ക്രമക്കേടിനും അന്ധവിശ്വാസം പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതിനും അറസ്റ്റ് ചെയ്തിരിക്കുന്നത് അഞ്ചുപേരെ മാത്രമാണ്. സ്വർണ്ണ ഉപകരണങ്ങൾ കുഴിച്ചിടാനുള്ള പദ്ധതി നടപ്പാക്കിയ പ്രദീപ് ജാദവ് എന്ന ആൾദൈവമടക്കം അഞ്ചുപേർ. എന്നാൽ രണ്ട് ജഡ്ജിമാർക്കും ഒരു നിയമനടപടിയും നേരിടേണ്ടിവന്നിട്ടില്ല. ആദ്യത്തെ പരാതിയിൽ ഇവരിരുവരുടേയും പേരുണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ചാർജ്ഷീറ്റിൽനിന്ന് അവർ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

അഹല്യാനഗറിലെ ചീഫ് ജുഡീഷ്യൽ മജിസ്ട്രേറ്റിൻ്റെ മുമ്പിലാണ് നിലവിൽ കേസ് നടക്കുന്നത്. ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിൻ്റെ നിലവിലെ സി.ഇ.ഒ. ആയ സുരേഷ് ഭാംഗെയെ പാരി ബന്ധപ്പെട്ടപ്പോൾ അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത്, ‘മുൻകാലത്തെ ട്രസ്റ്റികൾക്കെതിരെയാണ് കേസ് നടക്കുന്നത്. ട്രസ്റ്റിന് ഈ സംഭവത്തിൽ ബന്ധമൊന്നുമില്ല. മുൻ ട്രസ്റ്റികളുടെ ഭരണകാലത്താണ് ഇതൊക്കെ നടന്നത്. എനിക്കിതിനെക്കുറിച്ച് കൂടുതലൊന്നും അറിയില്ല. ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിന് ഇതുമായി ഒരു ബന്ധവുമില്ല” എന്നായിരുന്നു.

മഹാരാഷ്ട്രയുടെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽനിന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് തീർത്ഥാടകർ എത്തുമ്പോൾ, മോഹട്ട ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റ് കോടിക്കണക്കിന് രൂപയാണ് ഇപ്പൊഴും സ്വരൂപിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നത്.

ഏറെക്കാലം ആരാലും അധികം ശ്രദ്ധിക്കപ്പെടാതിരുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം ഇന്ന് വലിയൊരു വ്യാപാരകേന്ദ്രമായിരിക്കുന്നു. ഈ മാറ്റം നേരിട്ട് കണ്ടിട്ടുള്ള ആളാണ് അഡ്വക്കേറ്റ് ഗർജെ. “ഈ ദേവി എല്ലാക്കാലത്തും ഭക്തർക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടതായിരുന്നു. ജോലിക്കും, വിവാഹത്തിനും എന്നുവേണ്ട എന്തിനും അവർ ആശ്രയിച്ചിരുന്നത് ഈ മൂർത്തിയെയായിരുന്നു. വ്യക്തിപരമായ വിശ്വാസത്തിൻ്റെ കാര്യമായിരുന്നു അത്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

എന്നാൽ, ആ വിശ്വാസത്തെ വ്യാപാരലാഭങ്ങൾക്കായി ചൂഷണം ചെയ്യുന്നതിലാണ് പ്രശ്നമിരിക്കുന്നതെന്ന് അദ്ദേഹം കൂട്ടിച്ചേർത്തു. “ഏറ്റവും വലിയ വിഷയം, ഒരു ജഡ്ജി അതിന് മേൽനോട്ടം വഹിക്കുന്നു എന്നതാണ്. ഒരു മതേതര രാജ്യത്ത്, ഭരണഘടനാപദവി ഉള്ള ആൾ എങ്ങിനെയാണ് ഒരു മതപരമായ ട്രസ്റ്റിയുടെ ഭാഗമാവുന്നത്?”

വരൾച്ചക്കാലത്ത് വാട്ടർ ടാങ്കറുകളിൽ വെള്ളം നൽകാനും, സമൂഹവിവാഹങ്ങൾ നടത്താനും, പാവപ്പെട്ട സ്ത്രീകൾക്ക് സാരികൾ ദാനം ചെയ്യാനും, മാനസിക വെല്ലുവിളി നേരിടുന്നവരെ സഹായിക്കാനും, ദരിദ്രരായ ഭക്തർക്ക് ദിവസവും രണ്ടുനേരം സൗജന്യ ഭക്ഷണം നൽകാനും അങ്ങിനെ വിവിധ ജീവകാരുണ്യപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കാണ് പണം ഉപയോഗിക്കുന്നതെന്ന് ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റിൻ്റെ സി.ഇ.ഒ. സുരേഷ് ഭാംഗെ പറയുന്നു. മാത്രമല്ല, കോവിഡ് കാലത്ത്, ട്രസ്റ്റ് ഒരു സഹായകേന്ദ്രം തുറക്കുകയും ഭക്ഷണം, മരുന്ന്, പരിശോധനാ കിറ്റ് എന്നിവ വിതരണം ചെയ്യുകയും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു.

മൊഹട്ട ക്ഷേത്രം നിൽക്കുന്ന പാതർഡി താലൂക്ക് കുടിയേറ്റക്കാരായ കരിമ്പുകർഷകരുടെ – പാർശ്വവത്കൃത സമൂഹങ്ങളിൽനിന്ന് വരുന്നവരാണ് അവർ - ഒരു പ്രധാന കേന്ദ്രവുമാണ്. ആറുമാസത്തേക്ക് മൊത്തം 30,000- 40,000 രൂപ ശമ്പളത്തിന് പശ്ചിമ മഹാരാഷ്ട്രയിലേക്കും കർണ്ണാടകയിലേക്കും ദമ്പതികൾ ജോലി തേടി കുടിയേറുന്നു. ഏറ്റവും ദുരിതം നിറഞ്ഞ ജീവിതാവസ്ഥയും അടിമവേലയും നിലനിൽക്കുന്ന തൊഴിൽമേഖലകൂടിയാണ് അത്.

മിക്ക കേസുകളിലും കുടുംബങ്ങൾ, കുട്ടികളുടെ പഠനം നിർത്തി, അവരേയും കൂടെ കൂട്ടും, തൊഴിൽ ചെയ്യാൻ വരുമ്പോൾ. കാരണം, അവരെ നോക്കാൻ സ്വദേശത്ത് ആരുമുണ്ടാവാറില്ല. ഈ കുട്ടികൾക്കായി, ക്ഷേത്രം ട്രസ്റ്റ് ഒരു ഹോസ്റ്റൽ ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും 124 വിദ്യാർത്ഥികൾ അതിൽ താമസിക്കുന്നുണ്ടെന്നും, അവരിൽ 80 ശതമാനവും കരിമ്പുകർഷകരുടെ മക്കളാണെന്നും സി.ഇ.ഒ. ഭാംഗെ സൂചിപ്പിച്ചു.

മൊഹട്ടപോലുള്ള ക്ഷേത്ര ട്രസ്റ്റുകൾക്ക് ഇപ്പോൾ ചെയ്യുന്നതിലുമപ്പുറവും ചെയ്യാനാവുമെന്ന് അഹല്യാനഗറിലെ ഒരു സ്കൂളിൻ്റെ മുൻ പ്രിൻസിപ്പളും വിദ്യാഭ്യാസ പ്രവർത്തകനുമായ ഹേരാംഭ് കുൽക്കർണി പറയുന്നു. പക്ഷേ അതൊന്നും, അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെ പ്രചരിപ്പിക്കാനുള്ള ന്യായങ്ങളല്ലെന്നും അദ്ദേഹം തുറന്ന് സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്. “മതപരമായ ട്രസ്റ്റുകളുടെ ലക്ഷ്യം പൈസയുണ്ടാക്കുക എന്നതാണ്. ഹിന്ദു-വിരുദ്ധൻ എന്ന പേര് കിട്ടുമോ എന്ന് പേടി കാരണം ഒരു രാഷ്ട്രീയക്കാരനും ഇതിനെ എതിർക്കാനുള്ള ധൈര്യമില്ല.”

വിരോധാഭാസമെന്ന് തോന്നാം, ആറ് മാസത്തേക്ക് മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് കുടിയേറുന്നതിന് മുമ്പ്, നൂറുകണക്കിന് കരിമ്പുവെട്ടുകാർ ദേവിയുടെ പ്രീതിക്കായി മൊഹട്ട ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുക പതിവാണ്.

ആറ് മാസത്തെ ജോലി കഴിഞ്ഞ്, 2025 മേയ് മാസം, 32 വയസ്സുള്ള കല്പന ചോർമലെ തൻ്റെ കാരോടി ഗ്രാമത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. മഴയ്ക്ക് മുമ്പ് കൃഷി ചെയ്യാനുള്ള തിരക്കിലായിരുന്നു അവർ. 14-ഉം 13-ഉം വയസ്സുള്ള ആണ്മക്കളേയും കൂട്ടിയായിരുന്നു അവരുടെ യാത്ര. പരീക്ഷ എഴുതാൻ പാകത്തിലാണ് പാതർഡിയിലേക്ക് അവർ തിരിച്ചെത്തിയത്. “അവർക്ക് നല്ല ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. രാത്രിയും പകലുമുള്ള കരിമ്പുവെട്ടിനിടയ്ക്ക് പഠിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. അവർ പഠിക്കുന്നുണ്ടോ എന്ന് പരിശോധിക്കാനുള്ള അറിവൊന്നും ഞങ്ങൾക്കിരുവർക്കും ഇല്ല. ഇതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളുടെ കുട്ടികൾ പഠനത്തിലും പിന്നീട് ജീവിതത്തിലും പിന്നിലാവുന്നത്,” ആ അമ്മ പറയുന്നു.

മുകളിൽ വൈക്കോലും, ചുമരിൻ്റെ സ്ഥാനത്ത് തകരഷീറ്റുകളുമുള്ള അധികം വെളിച്ചമില്ലാത്ത ഷെഡ്ഡിൽ ഇരുന്നുകൊണ്ട്, മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ധംഗാർ എന്ന നാടോടി സമുദായത്തിലെ അംഗമായ കല്പന, തൻ്റെ സഹപ്രവർത്തകർ മൊഹട്ട ദേവിയുടെ അപദാനങ്ങൾ വാഴ്ത്തുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു.

അവരുടെ ഭർത്തൃസഹോദരനായ 43 വയസ്സുള്ള മഹാദേവ് ചൊർമാലെ വീടിന് ചുറ്റും മണ്ണ് കിളയ്ക്കുകയായിരുന്നു. തൻ്റെ ഭാര്യ ശാരദയുടെ ചെവിക്ക് പിന്നിലായി ഒരു മുഴ ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്നും, ദേവിയെ പ്രാർത്ഥിച്ചതിനുശേഷമാണ് അത് സുഖപ്പെട്ടതെന്നും മഹാദേവ് പറഞ്ഞു. “‘ദേവിയുടെ അനുഗ്രഹം കിട്ടിയാൽ, ഞങ്ങളുടെ വരുമാനത്തിനനുസരിച്ച് ഞങ്ങൾ സംഭാവന ചെയ്യാറുണ്ട്,’ മഹാദേവ് പറയുന്നു.”

“ദേവിയോട് എന്തെങ്കിലും ആവശ്യപ്പെട്ടോ?” ചൂടും ഈർപ്പവും നിരഞ്ഞ കുടിലിനകത്തിരുന്ന് കടുമാങ്ങയുണ്ടാക്കിക്കൊണ്ടിരുന്ന കല്പനയോട് ഞാൻ ചോദിച്ചു.

“എന്തിനവരെ വെറുതെ ബുദ്ധിമുട്ടിക്കണം? എൻ്റെ പ്രശ്നങ്ങൾ എൻ്റേത് മാത്രമാണ്. അവർക്ക് പരിഹരിക്കാനുള്ളതല്ല,” കല്പന പറയുന്നു.

പരിഭാഷ: രാജീവ് ചേലനാട്ട്