ଏତେ ବର୍ଷ ପରେ ବି କାମ କରୁଛନ୍ତି

ଦାନମତୀ ମାଝୀ ତାଙ୍କ ପେନ୍‌ସନ୍‌ର ଅଧା ଟଙ୍କା ପ୍ରାୟ ଏକ ଦନ୍ତମଞ୍ଜନ ଯେଉଁଥିରେ ଗୁଡ଼ ଏବଂ ତମାଖୁ ରହିଛି, ସେଥିପାଇଁ ଖର୍ଚ୍ଚ କରିଦିଅନ୍ତି।

‘‘ମୁଁ ପେନ୍‌ସନ୍ ବାବଦକୁ ୧,୦୦୦ ଟଙ୍କା ପାଏ ଏବଂ ମୋ ଭାଇର ବୋହୂଙ୍କୁ ୫୦୦ ଟଙ୍କା ଦିଏ, ଯିଏ ମୋତେ ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତି,’’ ସେ କୁହନ୍ତି। ‘‘ବାକି ଟଙ୍କାରେ ମୁଁ ଲୁଣ, ଲଙ୍କା, ସାବୁନ୍, ମାଲିସ୍ ତେଲ ଏବଂ ଗୁଡ଼ାଖୁ କିଣିଥାଏ।”

ଯେତେବେଳେ ଏହି ସାମ୍ବାଦିକ ଜଣକ ତାଙ୍କୁ ଥଟ୍ଟା କରି କହିଥିଲେ ଯେ, ତାଙ୍କର ମାତ୍ର ଦୁଇ-ତିନିଟି ଦାନ୍ତ ଥିବା ବେଳେ ଦନ୍ତମଞ୍ଜନ ପାଇଁ ଅଧିକ ଟଙ୍କା ଖର୍ଚ୍ଚ କରୁଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଟିକିଏ ହସିଦେଇ ମାନିଥିଲେ, ‘‘ଏଇଟା ବିନା ମତେ ଭଲ ଲାଗେନି। ଏହା ଏକ ନିଶା, ଆପଣମାନଙ୍କର ଗୁଟ୍‌ଖା ଚୋବାଇବା ଭଳି।’’

ଦାନମତୀ ଏକ ମାଟି ଘରେ ରହନ୍ତି, ଯାହାର ଛାତ ମଧ୍ୟ ମାଟି ଖପରାରେ ତିଆରି। ଏହି ଗୋଟିଏ କୋଠରୀ ବିଶିଷ୍ଟ ଘର ଭିତରକୁ ଯିବାକୁ ହେଲେ ନଇଁକି ଯିବାକୁ ପଡ଼େ। ଏଠାରେ ମୁଖ୍ୟ ଜିନିଷ ଭାବରେ ମାଣ୍ଡିଆ ଚୁରିବାକୁ ଗୋଟିଏ ପଥର ଚକି, ଗୋଟିଏ ଟର୍ଚ୍ଚ, ଏକ ମାଟି ଚୁଲି ଏବଂ ଲୁଗାପଟା ରଖିବା ପାଇଁ ଏକ ବାଉଁଶ ଟୋକେଇ ଅଛି। ଏହି ବୟସ୍କା ମହିଳା ଜଣକ ମାଟି ଚଟାଣରେ ଶୁଅନ୍ତି।

ଆମେ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଆରମ୍ଭ କରିବା ବେଳେ ସେ ପଥର ଚକି ବାହାର କରି ପେସିବାକୁ ଲାଗିଲେ ଏବଂ ଏଠାରେ (ଦେଶର ସବୁଠାରୁ ଗରିବ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରୁ ଅନ୍ୟତମ ଓଡ଼ିଶାର କଳାହାଣ୍ଡିରେ) ତାଙ୍କର ପିଲାଦିନ ଏବଂ ବଡ଼ ହେବା ସମୟର କଥା କହିଲେ।

‘‘ସେ ସମୟଟି ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ଆମ ମାଆ ଆମକୁ ଖାଇବାକୁ ଦେବା ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲରୁ କନ୍ଦମୂଳ ଆଦି ଖୋଜୁଥିଲେ। ଆମ ପାଖରେ ହଳେ ପୋଷାକ ଥିଲା ଯାହାକୁ ଆମେ ବର୍ଷସାରା ପିନ୍ଧୁଥିଲୁ। ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଝରଣାରେ ଗାଧୋଇବାକୁ ଯାଉ, ସେ ପୋଷାକଟି ଶୁଖିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା।’’

ଆମେ ପ୍ରଥମେ ଦାନମତୀଙ୍କୁ ରାସ୍ତାରେ ଦେଖିଥିଲୁ, ସେ ଏକ ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଟି-ସାର୍ଟ ପିନ୍ଧି ନଦୀ ଆଡ଼କୁ ଓହ୍ଲାଉଥିଲେ। ଗୋଟିଏ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଲାଠି (ବାଡ଼ି) ଥିଲା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ହାତରେ ଏକ ଦଉଡ଼ିରେ ବନ୍ଧା ହୋଇଥିବା ଗୋଟିଏ ମେଣ୍ଢା ଏବଂ ତା'ର ଛୁଆକୁ ନେଇ ଚାଲି ଚାଲି ଯାଉଥିଲେ।

ତାଙ୍କ ବୟସ କେତେ ସେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଜାଣି ନାହାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଦାନମତୀ ବାହାରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ଛେଳି ଚରାନ୍ତି, ପାଖ ସୋରିଷ କ୍ଷେତରେ କାମ କରନ୍ତି, ନିଜ ଘର ସମ୍ଭାଳନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ବ୍ୟସ୍ତବହୁଳ ଜୀବନଯାପନ କରନ୍ତି। ସେ କୁହନ୍ତି ଯେ ସେ ମଝିରେ ମଝିରେ ଜଣେ ଗୁଣିଆ କିମ୍ବା ଜଡ଼ିବୁଟି ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତି ଏବଂ ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସୁସ୍ଥ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଦାବି କରନ୍ତି।

ସେ ଟୁକୁଗୁଡ଼ାରେ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପରିବାର ସହ ସେମାନଙ୍କ ପୈତୃକ ଘରେ ରହନ୍ତି। ଏହା ପ୍ରାୟ ୩୫୦ ଲୋକଙ୍କର ଏକ ଗାଁ (୨୦୧୧ ଜନଗଣନା), ଯେଉଁଥିରେ ମୁଖ୍ୟତଃ କନ୍ଧ ଆଦିବାସୀ ସମୁଦାୟର ଲୋକ ରହୁଛନ୍ତି।

ତାଙ୍କ ପିଲାମାନଙ୍କ ବୟସ ପଚାଶ ଉପରେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସ୍କୁଲ ଯାଉଥିବା ଅଣ-ନାତିନାତୁଣୀ ଅଛନ୍ତି, ତେଣୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ୮୦ ବର୍ଷ ହୋଇଥିବ ବୋଲି ସେ ଭାବନ୍ତି। ସେ ‘ପରୀ’କୁ କୁହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ଟୁକୁଗୁଡ଼ା ଗାଁରେ ମୋ ଭାଇର ପରିବାର ସହିତ ରହୁଛି।’’

ସେ କୁହନ୍ତି, ‘‘ମୋ ବୋହୂ ଭାରି ଭଲ ମଣିଷ ଏବଂ ମୋର (ଦୁଇ) ନାତି ମୋତେ ଘରକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି।’’ କିନ୍ତୁ ଦାନମତୀ ତାଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ପାଖରେ ରହିବାକୁ ପସନ୍ଦ କରନ୍ତି। ପୁଇଗୁଡ଼ାରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଘର ସେଠାରୁ ମାତ୍ର ୧୦ କିଲୋମିଟର ଦୂରରେ। ଉଭୟ ଗାଁ, ଓଡ଼ିଶାର କଳାହାଣ୍ଡି ଜିଲ୍ଲାର ଥୁଆମୂଳ-ରାମପୁର ବ୍ଲକରେ ଅବସ୍ଥିତ, ଯାହା ସବୁଠାରୁ ପଛୁଆ ଏବଂ ଅବିକଶିତ ଅଞ୍ଚଳ ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ୟତମ।

ପୁଇଗୁଡ଼ା ଗାଁରେ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ତା’ ପରିବାର ସହ ରହୁଥିଲେ ଦାନମତୀ। ଯେତେବେଳେ ପିଲାମାନେ ବହୁତ ଛୋଟ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେ ଆହୁରି କୁହନ୍ତି, ‘‘ମୁଁ ଜଣେ ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ ମୋ ପିଲାମାନଙ୍କୁ ବଡ଼ କରିଛି। ସେ ସମୟ ବହୁତ କଷ୍ଟକର ଥିଲା। ମୋର ଗୋଟିଏ ପୁଅ ଅଛି ଏବଂ ମୋ ଝିଅ ଅତି ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ମରିଯାଇଥିଲା।’’

ପରିବାର ପାଖରେ ପ୍ରାୟ ଆଠ ଏକର ଜମି ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ସେମାନେ ବାଜରା ଏଂ ଡାଲି ଭଳି ମାଣ୍ଡିଆ, କୋସଲା, କାଙ୍ଗୁ, ବିରି, କାଟିଂ, କାନ୍ଦୁଲ ଏବଂ ଧାନ ଚାଷ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପୁଅ ଦୁମେନ୍‌ ମାଝୀ ଏବଂ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁଖମତୀ ମାଝୀ ଚାଷବାସ କଥା ବୁଝନ୍ତି।

ଦୁମେନ୍‌ଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ ବୀର ସିଂହ ମାଝୀ, କାମ ପାଇଁ ବାହାରକୁ ଯାଉଥିଲେ। ‘‘ମୁଁ କେରଳର ତ୍ରିଶୂର ଜିଲ୍ଲାର ଆଲୁଆଠାରେ ଜଣେ ଶ୍ରମିକ ଭାବରେ କାମ କରୁଥିଲି ଏବଂ ଦିନକୁ ପ୍ରାୟ ୫୦୦ରୁ ୬୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରୁଥିଲି। କିନ୍ତୁ ମୁଁ ମୋର (୧୧ ମାସର) ଝିଅ ଏବଂ ପତ୍ନୀ ଜୟନ୍ତୀ ମନେ ପଡୁଥିଲେ, ତେଣୁ ମୁଁ ଫେରିଆସିଲି,’’ ୨୪ ବର୍ଷୀୟ ବୀର କୁହନ୍ତି, ଯିଏ ବର୍ତ୍ତମାନ ଗାଁରେ ଦିନ ମଜୁରିଆ ଭାବରେ କାମ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସବୁଦିନେ କାମ ମିଳେନାହିଁ।

ତାଙ୍କ ସାନ ଭାଇ ରୂପ ସିଂହ ମାଝୀ (୨୧ ବର୍ଷ) ହାଇଦ୍ରାବାଦକୁ ଯାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ଏକ ଟେଣ୍ଟ ହାଉସରେ କାମ କରନ୍ତି। ଗ୍ରାମ ବିକାଶ ନାମକ ଏକ ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ସଂସ୍ଥାର ଅଧ୍ୟୟନ ଅନୁଯାୟୀ, ଥୁଆମୂଳ ରାମପୁର ବ୍ଲକରେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ହାର ଅଧିକ ଥିବାରୁ ସେଠାକାର ଯୁବକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାହାରକୁ ଯିବାର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅଧିକ। କେରଳ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣ, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ମାସକୁ ହାରାହାରି ୧୨,୦୦୦-୧୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା ରୋଜଗାର କରିପାରନ୍ତି।

ଦାନମତୀ କୁହନ୍ତି ଯେ ଏବେ ସବୁ ସହଜ ହୋଇଯାଇଛି, କିନ୍ତୁ ସେ ପୂର୍ବ ଭଳି କଠିନ ପରିଶ୍ରମ କରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପୁତୁରା ରାଜଫୁଲ ମଧ୍ୟ ଏକଥା ସ୍ୱୀକାର କରି କୁହନ୍ତି, “ସେ ସବୁବେଳେ ଚଳଚଞ୍ଚଳ।”

ଲେଡନା ମାଝୀ ହେଉଛନ୍ତି ଦାନମତୀଙ୍କ ସାନ ଭାଇ, ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଏଠାକୁ ରହିବାକୁ ଆଣିଥିଲେ। ୬୧ ବର୍ଷୀୟ ଲେଡନା ମାଝୀ କୁହନ୍ତି, ‘‘ଆମେ ତାଙ୍କୁ କାମ ନ କରିବାକୁ କହିଥିଲୁ କିନ୍ତୁ ସେ ଶୁଣି ନଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ ସେ ତାହା କରନ୍ତି।’’

‘‘ଦୟାକରି ସରକାରଙ୍କୁ କୁହନ୍ତୁ ମୋତେ ଗୋଟିଏ ଘର (ପିଏମଏୱାଇ) ଯୋଗାଇ ଦେବାକୁ, ଫଳରେ ମୁଁ ସେଠାରେ ରହିପାରିବି,’’ ଆମେ ବିଦାୟ ନେବାବେଳେ ଦାନମତୀ ଏପରି କହିଥିଲେ।