ಇಷ್ಟು ಕಾಲವಾದರೂ ನಿಲ್ಲದ ದುಡಿಮೆ

ದನಾಮತಿಯವರಿಗೆ ಬರುವ ಪಿಂಚಣಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೂ ಕಡಿಮೆ ಅರ್ಧ ಹಣ ಬೆಲ್ಲ ಮತ್ತು ತಂಬಾಕುಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಲಾಗಿರುವ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ಗೆ ಖರ್ಚಾಗುತ್ತದೆ,

“ನಂಗೆ 1,000 ರುಪಾಯಿ ಪಿಂಚಣಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನನಗೆ ಊಟ ಹಾಕುವ ನನ್ನ ತಮ್ಮನ ಸೊಸೆಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ 500 ರುಪಾಯಿ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ. ಉಳಿದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಉಪ್ಪು, ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಸಾಬೂನು, ಮೈಗೆ ತಿಕ್ಕುವ ಎಣ್ಣೆ ಮತ್ತು ಗುಢಾಖು (ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌) ತರುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇರುವುದೇ ಒಂದೆರಡು ಹಲ್ಲುಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನು ತೊಳೆಯಲು ಇಷ್ಟು ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಟೂತ್‌ಪೇಸ್ಟ್‌ ತರಬೇಕೇ ಎಂದು ವರದಿಗಾರರು ಕಿಚಾಯಿಸಿದಾಗ, ಅವರು ಮೆಲ್ಲಗೆ ನಗುತ್ತಾ ಹೌದೌದು ಎಂದರು. “ಅದರಲ್ಲಿ ಉಜ್ಜದಿದ್ದರೆ ನಂಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಿಮಗೆ ಗುಟ್ಕಾ ಜಗಿಯುವ ಚಟ ಇದ್ದಂತೆ, ನಂಗೆ ಇದೊಂದು ಚಟ,” ಎಂದರು ಅವರು.

ದನಾಮತಿಯವರದ್ದು ಹೆಂಚು ಹಾಕಲಾಗಿರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಮನೆ, ಒಂದು ಕೋಣೆಯ ಆ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಹೋಗಲು ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆ ಬಾಗಬೇಕು. ರಾಗಿ ಬೀಸುವ ಕಲ್ಲು, ಟಾರ್ಚ್‌, ಮಣ್ಣಿನ ಚೂಲ್ಹಾ (ಓಲೆ) ಮತ್ತು ಬಟ್ಟೆ ಹಾಕುವ ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚೇನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲದ ಮೇಲೇ ಈ ಅಜ್ಜಿ ಮಲಗುತ್ತಾರೆ.

ಹಿಟ್ಟು ರುಬ್ಬುತ್ತಾ ಮಾತುಕತೆ ಆರಂಭ ಮಾಡಿದರು. ಒಡಿಶಾದ ಕಾಲಾಹಂಡಿಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಶದ ಅತ್ಯಂತ ಬಡ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಇವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕುಹಾಕಿದರು.

“ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳು. ನಮ್ಮ ಅಮ್ಮಂದಿರು ನಮ್ಮ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸಲು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಗೆಡ್ಡೆ-ಗೆಣಸು ತರುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಡೀ ವರ್ಷ ಒಂದೇ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡಬೇಕಿತ್ತು. ಹೊಳೆಗೆ ಸ್ನಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ, ಆ ಬಟ್ಟೆ ಒಣಗುವ ವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಿತ್ತು,” ಎಂದು ಅವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು.

ನಾವು ದನಾಮತಿಯವರನ್ನು ಮೊದಲು ನೋಡಿದ್ದು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ. ನೀಲಿ ಟೀಶರ್ಟ್‌ ಧರಿಸಿದ್ದ ಅವರು ಹೊಳೆಯ ಕಡೆಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಲಾಠಿ (ಕೋಲು), ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಯಿ ಮೇಕೆಯನ್ನು ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು, ಇವರ ಹಿಂದೆ ಮೇಕೆ ಮರಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ತಮಗೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಯವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಇವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿದಿನ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಮೇಕೆಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುತ್ತಾರೆ, ಸಮೀಪದ ಸಾಸಿವೆ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಮನೆಗೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ದಿನವಿಡೀ ಏನಾದರೊಂದು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಆಗಾಗ ಮಂತ್ರವಾದಿಯೊಬ್ಬರ (ಝೋಲಾ ಛಾಪ್‌ ನಾಟಿ ವೈದ್ಯ) ಬಳಿ ಹೋಗಿ ತಮ್ಮ ದಿನಗಳು ಚೆನ್ನಾಗಿವೆಯೇ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೋಂದ್‌ ಬುಡಕಟ್ಟು ಸಮುದಾಯದ ಈ ಅಜ್ಜಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಟುಕುಗುಡದಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವಜರು ಬಾಳಿದ ತಮ್ಮ ತವರು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು 350 (2011 ರ ಜನಗಣತಿ) ಮಂದಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ, ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಕೋಂದ್‌ ಆದಿವಾಸಿಗಳು,

ಇವರ ಮಕ್ಕಳಿಗೆಲ್ಲಾ ಐವತ್ತು ದಾಟಿದೆ, ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಹೀಗಾಗಿ ತಮಗೆ ಸುಮಾರು ಎಂಬತ್ತು ವರ್ಷ ದಾಟಿರಬಹುದು ಎಂದು ದನಾಮತಿಯವರು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ. “ನಾನು ನನ್ನ ತಮ್ಮನ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಟುಕುಗುಡದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತೇನೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಪಾರಿಗೆ ಹೇಳಿದರು.

“ನನ್ನ ಸೊಸೆ ತುಂಬಾ ಒಳ್ಳೆಯವಳು. ನನ್ನ [ಇಬ್ಬರು] ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳು ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ,” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆದರೆ ದನಾಮತಿಯವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುವುದು ಇಷ್ಟ. ಪುಯಿಗುಡದಲ್ಲಿರುವ ಅವರ ಮನೆ ಇಲ್ಲಿಂದ 10 ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ. ಒಡಿಶಾದ ಕಾಲಾಹಂಡಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಹಿಂದುಳಿದ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದದ ಈ ಎರಡೂಗ್ರಾಮಗಳು ಥುವಾಮುಲ್-ರಾಂಪುರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿವೆ.

ದನಾಮತಿಯವರು ತಮ್ಮ ಮಗ ಮತ್ತು ಅವರ ಕುಟುಂಬದೊಂದಿಗೆ ಪುಯಿಗುಡ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಕ್ಕಳು ಚಿಕ್ಕವರಾಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಅವರ ಪತಿ ತೀರಿಕೊಂಡರು. "ನಾನು ನನ್ನ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕೂಲಿನಾಲಿ ಮಾಡಿ ಸಾಕಿದ್ದೇನೆ. ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳು ಅವು. ನನಗೆ ಇರುವುದು ಒಬ್ಬ ಮಗ. ಇದ್ದ ಒಬ್ಬಳು ಮಗಳು ಸಣ್ಣ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ತೀರಿಕೊಂಡಳು," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ಈ ಕುಟುಂಬದ ಬಳಿ ಸುಮಾರು ಎಂಟು ಎಕರೆ ಜಮೀನಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಿರುಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ದ್ವಿದಳ ಧಾನ್ಯಗಳಾದ ರಾಗಿ, ಕೋಸ್ಲಾ, ಕಂಗು, ಬಿರಿ, ಕಾಟಿಂಗ್, ಕಂಡುಲ್ ಮತ್ತು ಭತ್ತವನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ಅವರ ಮಗ ದುಮೆನ್ ಮಾಝಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತ್ನಿ ಸುಖ್‌ಮತಿ ಮಾಝಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ದುಮೆನ್ ಅವರ ಹಿರಿಯಮಗ ಬೀರ್ ಸಿಂಗ್ಮಾಝಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಕಡೆ ವಲಸೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಕೇರಳದ ತ್ರಿಶೂರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಲುವಾದಲ್ಲಿ ಕೂಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆ, ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 500 ರಿಂದ 600 ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ. ಆದರೆ ನಂಗೆ ನನ್ನ (11 ತಿಂಗಳ) ಮಗಳು ಮತ್ತುಹೆಂಡತಿಯ (ಜಯಂತಿ) ನೆನಪಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ವಾಪಾಸ್‌ ಊರಿಗೆ ಬಂದೆ," ಎಂದು ಈಗ ಊರಿನಲ್ಲಿ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ 24 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಬೀರ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಇವರ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರ 21 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ರೂಪ್ ಸಿಂಗ್ಮಾಝಿ ಹೈದರಾಬಾದಿಗೆ ವಲಸೆ ಹೋಗಿ ಟೆಂಟ್ಹೌಸ್‌ನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಥುವಾಮುಲ್ ರಾಂಪುರ ಬ್ಲಾಕ್‌ನಲ್ಲಿ ಬಡತನ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಹೋಗುವವರ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯುವಕರ ವಲಸೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ ಗ್ರಾಮ ವಿಕಾಸ್ ನಡೆಸಿದ ಅಧ್ಯಯನವುತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇರಳವು ಇವರ ಒಂದು ದೊಡ್ಡಆಕರ್ಷಣೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆಹೋದರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ಸರಾಸರಿ 12,000-15,000 ರುಪಾಯಿಗಳನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಬಹುದು.

ಈಗ ಎಲ್ಲವೂ ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನುವ ದನಾಮತಿಯವರು ಹಿಂದಿನಂತೆ ಈಗಲೂ ಕಷ್ಟಪಟ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. “ಅವರು ತುಂಬಾ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ,” ಎಂದು ಅವರ ಸೋದರಳಿಯ ರಾಜ್‌ಫುಲ್‌ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಲೆದ್ನಾ ಮಾಝಿಯವರು ದನಾಮತಿಯವರ ತಮ್ಮ, ಅವರೇ ಇವರನ್ನು ತವರಿಗೆ ಕರೆತಂದಿದ್ದು. "ಕೆಲಸ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂದು ಅವಳಿಗೆ ನಾವು ಎಷ್ಟು ಹೇಳಿದವು. ಅವಳು ಎಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ? ಅವಳಿಗೆ ಏನು ಇಷ್ಟವೋ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ,” ಎಂದು 61 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಲೆದ್ನಾ ಮಾಝಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನನ್ನನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಡುವಾಗ "ದಯವಿಟ್ಟು ನಂಗೆ ಒಂದು ಮನೆಯನ್ನು [ಪಿಎಂಎವೈ] ಕಟ್ಟಿಕೊಡುವಂತೆ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೇಳಿ, ಆಗ ನಾನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ಬದುಕಬಹುದು,” ಎಂದು ದನಾಮತಿ ನನಗೆ ಹೇಳಿದರು.