ਦਲਿਤ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸੰਕਟ ਨਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਆਦਮੀ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰਾਂ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਤੀਤ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਥਿਤੀ ਇੰਨੀ ਖ਼ਰਾਬ ਨਹੀਂ ਹੈ। "ਨੋਟਬੰਦੀ ਕਾਰਨ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮੁਸ਼ਕਲ 30 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸੋਕੇ ਸਮੇਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਾਲਾਤਾਂ ਨਾਲ਼ੋਂ ਤਾਂ ਬਿਹਤਰ ਹੀ ਹੈ," 49 ਸਾਲਾ ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। "ਮੈਂ ਉਦੋਂ ਲਗਭਗ 20 ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਸੀ। ਸਾਨੂੰ ਤਿੰਨ-ਚਾਰ ਦਿਨ ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਅਸੀਂ ਜਿਉਂਦੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਓਂ ਕੇ ਖਾਂਦੇ ਜਾਂ ਖਜੂਰ ਦੇ ਰੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਖਾਂਦੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ 14 ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਜੀਠਾਗਡੂ (ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰ) ਸਾਂ।"
ਕਿਉਂਕਿ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਖੇਤ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਘੱਟ ਗਏ ਹਨ, ਇਹ ਮਜ਼ਦੂਰ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਧੂਆ ਮਜ਼ਦੂਰ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਾਲ ਦੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਕੰਮ ਦੀ ਭਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਦਾ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਪਰਿਵਾਰ ਬੈਂਗਲੁਰੂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਿੰਨ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਘਰ ਵਾਪਸੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਲੋਕ ਉਸਾਰੀ ਵਾਲ਼ੀਆਂ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਅਧੀਨ ਇਮਾਰਤ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਮੰਜ਼ਿਲ 'ਤੇ ਜਾਂ ਸੜਕ ਕਿਨਾਰੇ ਆਰਜੀ ਬਣਾਏ ਛੋਟੇ ਕਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਸ ਥਕਾਵਟ ਭਰੇ ਕੰਮ ਦੇ ਬਦਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਵੀ ਰੱਜਵਾਂ ਖਾਣਾ ਮਿਲ਼ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਹਫ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ ਘੱਟ ਦੋ ਵਾਰ ਮਾਸ ਖਾਂਦੇ ਹਾਂ।" ਨੋਟਬੰਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਹ ਵੀ ਅਸੰਭਵ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਨਵੰਬਰ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਬੁਚਰਲਾ ਵਾਪਸ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਮਿਲ਼ਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਬੱਚਤ ਨਾਲ਼ ਆਪਣੇ ਖ਼ਰਚੇ ਪੂਰੇ ਕਰਨੇ ਪਏ। ਪਿੰਡ ਦੀਆਂ ਹੋਰ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਟੋਰ ਕੀਤੇ ਅਨਾਜ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਬੱਚਤ ਉਧਾਰ ਲੈ ਕੇ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਿਹਤਰ ਢੰਗ ਨਾਲ਼ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਦੀ ਜਾਤੀ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ਼ ਭੰਡਾਰ ਕੀਤਾ ਅਨਾਜ ਬਹੁਤ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਦੂਜੀਆਂ ਜਾਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ਼ ਕਰਜ਼ਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲ਼ਦਾ।
ਦਲਿਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਅਨਾਜ ਵੰਡਣ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਤੋਂ ਗ਼ੈਰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਉਧਾਰ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਬਾਰੇ ਗੱਲ ਕਰਦਿਆਂ ਨਾਰਾਇਣੱਪਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਅਸੀਂ ਅੰਬੇਡਕਰ ਦੇ ਲੋਕ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਪਣੀ ਜਾਤ (ਮਦੀਗਾ) ਦਾ ਨਾਮ ਨਾ ਲੈਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਤੇਲਗੂ ਵਿੱਚ ਗਾਲ਼੍ਹ ਵਜੋਂ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਉਹ ਖ਼ੁਦ ਨੂੰ ਲੋੜਵੰਦ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿਖਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,"ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਕੋਈ ਸਾਨੂੰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕਰਦਾ ਵੀ ਹੋਵੇ ਅਸੀਂ ਲੈਂਦੇ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਘੱਟ ਖਾ ਲਵਾਂਗੇ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹੀ ਦੱਸਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰੱਜਵਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਧਾ ਹੈ।"
