പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ മൊത്തുവ ഹൃദയഭൂമിയിൽ, നാടില്ലാതെ

2026 മേയ് മാസത്തിലെ ഒരു ഞായറാഴ്ച, പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ നോർത്ത് 24 പർഗാനയിലെ താക്കൂർബാഡിയിലുള്ള മൊത്തുവ സമുദായത്തിൻ്റെ ആത്മീയഗൃഹത്തിൽ ഒരു വലിയ ആൾക്കൂട്ടം ഒരുമിച്ചുകൂടി. എന്നാൽ അവരെത്തിയത് പ്രാർത്ഥിക്കാനായിരുന്നില്ല. തങ്ങളുടെ പൗരത്വം തെളിയിക്കാനാവുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിൽ, വെയിലത്ത്, രേഖകൾക്കായി കാത്തുനിൽക്കുകയായിരുന്നു അവർ.

പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്യപ്പെട്ട ആളുകൾ. സവിശേഷ തീവ്ര വോട്ടർപ്പൽപ്പെട്ടവരായിരുന്നു അവർ. 2026 ഏപ്രിലിൽ നടന്ന സംസ്ഥാന തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ അവർക്ക് വോട്ട് ചെയ്യാനായില്ല.

മൊത്തുവ സമുദായത്തിന് മുൻതൂക്കമുള്ള 15 അസംബ്ലി മണ്ഡലങ്ങളിൽനിന്ന് ധാരാളം ഹിന്ദു പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടിരുന്നു.

താക്കൂർബാഡിയിലെ ആൾക്കൂട്ടത്തിൻ്റെ ഭാഗമായിരുന്നു ലളിത ധാലിയും ഭർത്താവ് കാർത്തികും. ഒരു ഹിന്ദു കാർഡ് കിട്ടാൻവേണ്ടി വന്നവരാണവർ. കബിലാഷ്പുരിൽനിന്നുള്ള ആ 43 വയസ്സുകാരി 30 കിലോമീറ്റർ സഞ്ചരിച്ച് ഒരു സ്കൂട്ടിയിലാണ് എത്തിയത്. അവരുടെ പേര് അവസാനത്തെ എസ്.ഐ.ആർ ലിസ്റ്റിലുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ കാർത്തികിൻ്റെ പേരുണ്ടായിരുന്നു.

ലളിതയുടെ മുത്തച്ഛനും അച്ഛനും 1950-കളിലാണ് ഇന്ത്യയിലെത്തിയതെങ്കിലും 1984-ൽ ബംഗ്ലാദേശിലേക്ക് തിരിച്ചുപോയി. ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം അവർ തിരിച്ച് വീണ്ടും ഇന്ത്യയിലെത്തി. “അവളുടെ അച്ഛൻ അങ്ങോട്ടും ഇങ്ങോട്ടും പോയിരുന്നു. ഏത് ഭാഗത്തുവെച്ചാണ് അവൾ ജനിച്ചതെന്ന് ആർക്കറിയാം,” കാർത്തിക് ചോദിക്കുന്നു.

19-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആരംഭിച്ച ഒരു ബ്രാഹ്മണവിരുദ്ധ വിഭാഗമാണ് മൊത്തുവകൾ. അവിഭക്ത ബംഗാളിൻ്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗത്തുണ്ടായിരുന്ന ‘താഴ്ന്ന ജാതി’ക്കാരുടെ, പ്രത്യേകിച്ചും, നാമശൂദ്ര വിഭാഗത്തിൻ്റെ ഉന്നമനത്തിനായി ഹരിചന്ദ് താക്കൂർ നടത്തിയ ശ്രമങ്ങളിൽനിന്ന് ഉയർന്നുവന്നവരാണ് അവർ. പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ നാമശൂദ്രരെ പട്ടികജാതി വിഭാഗത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. അവശതയനുഭവിക്കുന്ന ധാരാളം മൊത്തുവകൾ പശ്ചിമ ബംഗാളിലേക്ക് കുടിയേറി. അവർക്ക് രേഖകളുമുണ്ടായിരുന്നില്ല. “വിഭജനാനന്തരം, കിഴക്കൻ ബംഗ്ലാദേശിൽ / പാക്കിസ്താനിൽ മതത്തിൻ്റെ പേരിൽ വേട്ടയാടപ്പെട്ടവരാണ് അവരെന്ന് ആയൻ ഗുഹ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. യു.കെ.യിലെ യൂണിവേഴ്സിറ്റി ഓഫ് സസ്സെക്സിലെ ഫെല്ലോ ആയ ഗുഹ പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ജാതിയുടെ രാഷ്ട്രീയ ബലതന്ത്രത്തെക്കുറിച്ച് ധാരാളം പഠിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ലളിതയെപ്പോലെ, പുതിയതായി രേഖയുണ്ടാക്കാനും, നിലവിലുള്ള രേഖ പുതുക്കാനുമായി ധാരാളമാളുകൾ താക്കൂർബാഡിയിലേക്ക് ഒഴുകിയെത്തുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഹിന്ദു, മൊത്തുവ കാർഡുകൾ കിട്ടാനുള്ള ചിലവിനെക്കുറിച്ച് അറിയാൻ വന്നവരും അതിലുണ്ടായിരുന്നു.

പൗരത്വ കാർഡിന് 500 രൂപയും ഹിന്ദു കാർഡിന് 170 രൂപയും നൽകേണ്ടിവന്നു ലളിതയ്ക്ക്. “ഇത് വളരെ കൂടുതലല്ലേ” എന്ന് അവർ ചോദിച്ചു. “ഫോട്ടോകോപ്പി എടുക്കാനും പൈസ ചിലവഴിക്കേണ്ടിവന്നു,” അവർ കൂട്ടിച്ചേർത്തു. വിവിധ കാർഡുകൾ കിട്ടാൻ ആളുകൾക്ക് 200 മുതൽ 850 രൂപവരെ കൊടുക്കേണ്ടിവന്നു. ചില കേസുകളിൽ, പൗരത്വം തെളിയിക്കാൻ 1,000 രൂപയ്ക്കുമേലെയും.

“ഞങ്ങളെല്ലാം വോട്ടർമാരാണ്. എൻ്റെ അച്ഛനും, സഹോദരനും, മൂന്ന് പെണ്മക്കളും. ലളിതയുടെ സഹോദരങ്ങളും എല്ലാം. എന്നാൽ അവളുടെ പേര് മാത്രം വെട്ടിക്കളഞ്ഞു,” കുടിയേറ്റത്തൊഴിലാളിയായ കാർത്തിക പറയുന്നു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു നിർമ്മാണ സൈറ്റിലാണ് അയാൾക്ക് ജോലി.

പേര് വെട്ടിമാറ്റൽ സമുദായത്തിനുള്ളിൽ ഭയം ഉളവാക്കിയിരിക്കുന്നു. “പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടവരെക്കുറിച്ചുള്ള ധാരാളം കഥകൾ എൻ്റെ ഫോണിൽ കാണുന്നു. എനിക്ക് നല്ല പേടിയും ആകാംക്ഷയുമുണ്ട്,” ലളിത പറയുന്നു. പൗരത്വ ഭേദഗതി ബില്ലിലൂടെ പൗരത്വത്തിന് അപേക്ഷിക്കാൻ ശ്രമം തുടങ്ങണം ഇനി അവർക്ക്.

റീനയുടെ (യഥാർത്ഥ പേരല്ല) സ്ഥിതി കൂടുതൽ ഗുരുതരമാണ്. കാരണം, അവരുടെ ഭർത്താവിൻ്റെ പേരും ലിസ്റ്റിലില്ല. “എനിക്ക് ഈ രാജ്യത്ത് ആരുമില്ല,” ഗൈഘട്ട ബ്ലോക്കിലെ ചികൻപാഡയിലെ ആ താമസക്കാരി പാരിയോട് പറയുന്നു. അച്ഛനും, രണ്ടാനമ്മയും, സഹോദരങ്ങളുമടക്കം അവരുടെ കുടുംബം മുഴുവനും ബംഗ്ലാദേശിലാണ്.

ബംഗ്ലാദേശിൽ നാമശൂദ്ര വിഭാഗത്തിലാണ് താൻ ജനിച്ചത് എന്ന്, 40 വയസ്സുള്ള അവർ പറയുന്നു. എന്നാലും, മൊത്തുവ സമുദായത്തിൻ്റെ വേരുകളെക്കുറിച്ചോ സാംസ്കാരികമൂല്യങ്ങളെക്കുറിച്ചോ അവർക്കൊരു ധാരണയുമില്ല. 20 വർഷങ്ങൾക്ക് മുമ്പാണ് അവർ ഇന്ത്യയിലെത്തിയത്. ബംഗ്ലാദേശിലെ ഫരീദ്പുർ ജില്ലയിലെ പാട്ബലി ഗ്രാമത്തിലെ സ്വദേശിയായ അവർ തൻ്റെ ഒന്നര വയസ്സുള്ള മകനോടൊപ്പമാണ് അന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് യാത്ര ചെയ്തത്.

“എനിക്ക് രണ്ടര വയസ്സുള്ളപ്പോൾ എൻ്റെ അമ്മ മരിച്ചു. എൻ്റെ രണ്ടാനമ്മ ഒരു സ്വൈര്യവും തന്നില്ല. എനിക്ക് 17 വയസ്സായപ്പോൾ അച്ഛൻ എന്നെ കല്യാണം കഴിപ്പിച്ചയച്ചു. ഭർത്താവ് വല്ലാതെ ഉപദ്രവിച്ചിരുന്നു. ദുരിതം പിടിച്ച നാളുകളായിരുന്നു അത്,” തൻ്റെ മുളവീടിൻ്റെ മുറ്റത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് റീന പറഞ്ഞു. ഇവിടെയെത്തി രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടായിട്ടും അവർ ഒരിക്കലും തൻ്റെ സ്വന്തം വീട് സന്ദർശിച്ചില്ല. ഏറ്റവുമടുത്തുള്ള അതിർത്തി ചെക്ക്പോസ്റ്റായ ബൊംഗാംവിൽനിന്ന് കഷ്ടിച്ച് 20 കിലോമീറ്റർ അകലത്താണ് ഇപ്പോൾ അവർ താമസം.

ഒരു പതിറ്റാണ്ടോളം റീന, നാദിയ ജില്ലയിലെ കല്യാണിയിൽ താമസിച്ചു. മകനെ വളർത്തി വലുതാക്കാൻ അവർ വിവിധ ജോലികൾ ചെയ്തു. വീട്ടുജോലിക്കാരിയായും, ചികിത്സാസഹായിയായും പാചകക്കാരിയായും മറ്റും. രണ്ടാമതും വിവാഹം ചെയ്ത് ചികൻപാഡയിലേക്ക് മാറിയപ്പോൾ ഏതാനും തിരിച്ചറിയൽ കാർഡുകൾ അവർക്ക് ലഭിച്ചു. എന്നിട്ടും, ആ വർഷത്തെ പുതുക്കിയ വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ അവരുടെ പേര് വന്നില്ല. പേര് ചേർക്കാനുള്ള ഒരു കൂടിക്കാഴ്ചയിൽ തൻ്റെ “ഒരു ഫോട്ടോ മാത്രമേ അവർ എടുത്തുള്ളു’ എന്ന് റീന പറയുന്നു. “ഇപ്പൊഴും ബംഗ്ലാദേശിൽ താമസിക്കുന്ന എൻ്റെ രക്ഷിതാക്കളുടെ രേഖകൾ ഞാനെങ്ങിനെ ഹാജരാക്കും?” ആകെ പരിഭ്രമത്തിലായ റീന ചോദിക്കുന്നു.

തങ്ങളുടെ പേരുകൾ നീക്കം ചെയ്തതിനെതിരേ 27 ലക്ഷം ആളുകൾ പരാതിപ്പെട്ടെങ്കിലും ഇത്തവണയും അവർക്ക് വോട്ടുചെയ്യാനായില്ല.

രണ്ടാം വിവാഹത്തിൽ എട്ടുവയസ്സുള്ള മകളുള്ള റീനയ്ക്ക് തൻ്റെ കുട്ടികളുടെ ഭാവിയോർത്ത് ആശങ്കയാണ്. മകൻ മുംബൈയിലേക്ക് കുടിയേറി, അവിടെ ഒരു ഹോട്ടലിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. ഒരു കാലിന് ബലക്ഷയമുള്ള ഭർത്താവ്, വടക്കൻ ബംഗാളിലെ സിലിഗുരിയിൽ ഒരു കേക്ക് കമ്പനിയിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. സി.എ.എ. മുഖേന പൗരത്വത്തിന് അപേക്ഷിച്ചിട്ടുമുണ്ട് അദ്ദേഹം. സമീപത്തുള്ള ഒരു വീട്ടിൽ വീട്ടുജോലി ചെയ്ത് ജീവിക്കുകയായിരുന്നു റീന. പക്ഷേ ഇണ് ജീവിതം.

നോർത്ത് 24 പർഗാന ജില്ലയിലെ ഗൈഘട്ട (സിഡി) ബ്ലോക്കിൽ അടച്ചുറപ്പുള്ളതും അല്ലാത്തതുമായ വീടുകൾ കാണാം. വലിയ പ്ലാസ്റ്റിക്ക് ബാഗിൽ സൂക്ഷിച്ച മാലകൾ ഗ്രാമത്തിലെ ഒരു പതിവുകാഴ്ചയാണ്. മിക്ക താമസക്കാരും മാലയുണ്ടാക്കുകയും വിൽക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ജോലിയിലാണ് ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ചെറുപ്പക്കാർ അധികവും തങ്ങളുടെ കുടുംബങ്ങളിലെ മുതിർന്നവരെ വീട്ടിൽ തനിച്ചാക്കി പുറംനാടുകളിലേക്ക് കുടിയേറിക്കഴിഞ്ഞു എന്ന് ഗ്രാമവാസികൾ പറയുന്നു.

തങ്ങളുടെ പേരുകൾ “വിധി പറയാൻ മാറ്റിവെച്ച’ ഘട്ടത്തിലാണെന്ന് മൊത്തുവയിലെ മിക്ക താമസക്കാരും തിരിച്ചറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. പേരുകൾ വെട്ടിമാറ്റപ്പെട്ടവരുടെ കാര്യത്തിൽ, അതിനുള്ള കാരണവും അവ്യക്തമാണ്. ബൂത്ത് ലെവൽ ഓഫീസർക്കും (ബി.എൽ.ഒ) കൃത്യമായ മറുപടിയില്ല.

ചികൻപാഡയിലെ തൻ്റെ അടച്ചുറപ്പുള്ള വീടിൻ്റെ മുറ്റത്തിരുന്ന് അമൽ കൃഷ്ണ ഹാൽദർ പറയുന്നു. “വോട്ടില്ലെങ്കിൽ എനിക്കെന്താണ്? ഇപ്പോൾ ഞാൻ ഇവിടെയുണ്ട്. നാളെ പോയേക്കാം.”

അമൽ ഇന്ത്യയിലേക്കെത്തിയത് 1985-ലാണ്. ബംഗ്ലാദേശിലെ ഖുൽനയിൽനിന്ന്. 28 വയസ്സുണ്ടായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന് കൊൽക്കൊത്തയിലെ നിർമ്മാണ സൈറ്റുകളിൽ ജോലി ലഭിക്കുകയും നോർത്ത് 24 പർഗാന ജില്ലയിലെ കാണുപുരിൽ താമസമാക്കുകയും ചെയ്തു. പശ്ചിമ ബംഗാളിലെത്തി എട്ടുമാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ അമൽ ചികൻപാഡയിലേക്ക് താമസം മാറ്റുകയും കർഷകത്തൊഴിലാളിയായി ജോലി കണ്ടെത്തുകയും ചെയ്തു.

തൻ്റെ സമുദായത്തിലെ മറ്റുള്ളവരെപ്പോലെ അമലും കഴിഞ്ഞ രണ്ട് തിരഞ്ഞെടുപ്പിലും മമത ബാനർജി നയിച്ച ഓൾ ഇന്ത്യാ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്സിനാണ് വോട്ട് ചെയ്തത്. കഴിഞ്ഞ ചില വർഷങ്ങളിലായി, വ്യത്യസ്ത രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികൾ ബീണാപാണി ദേവിയുടെ സഹായം ആവശ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. മൊത്തുവ മഹാസംഘത്തിൻ്റെ തലതൊട്ടമ്മയാണ്, ബൊഡോമാ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ബീണാപാണി ദേവി. മൊത്തുവ മഹാസംഘത്തിൻ്റെ സ്ഥാപകനായ ഗുരുചന്ദ് താക്കൂറിൻ്റെ പേരക്കുട്ടി പി.ആർ. താക്കൂറിൻ്റെ ഭാര്യയാണ് അവർ. ബീണാപാണി ദേവി 2019-ൽ അന്തരിച്ചുവെങ്കിലും, കുടുംബത്തിനകത്തുള്ളവരുടെ രാഷ്ട്രീയ അനുഭാവങ്ങൾ കൂടുതൽ ബലപ്പെട്ടു.

2023-ൽ മാൾഡയിലെ ഒരു പൊതുസമ്മേളനത്തിൽവെച്ച്, മമത ബാനർജി മൊത്തുവ സമുദായത്തിൻ്റെ ആത്മീയ നേതാവായ ഗുരുചന്ദ് താക്കൂറിൻ്റെ പേര്, ‘ഗോരു-ചന്ദ്’ എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ചതോടെ മമതയുടെ പാർട്ടിയുമായുള്ള അമലിൻ്റെ അടുപ്പത്തിന് ഉലച്ചിൽ തട്ടി. “എൻ്റെ ദൈവത്തിനെ പശു എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഒരാളെ ഞാൻ ഒരിക്കലും പിന്തുണയ്ക്കില്ല. ഇല്ല. ഇല്ല,” അമൽ തീർത്ത് പറയുന്നു.

ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടിക്കുള്ള (ബി.ജെ.പി.) തൻ്റെ പിന്തുണയെക്കുറിച്ച് അമൽ ആവേശത്തോടെ സംസാരിച്ചു. മണ്ഡലത്തിലെ അവരുടെ സമ്മേളനങ്ങളിൽ അയാൾ കൃത്യമായി പങ്കെടുക്കാറുണ്ട്.

ബൊൺഗാംവിലെ ഒരു ബി.ജെ.പി. മീറ്റിംഗിന് പോകുന്ന വഴിക്കുണ്ടായ ഒരു അപകടത്തിൽപ്പെട്ടതോടെ ജോലി കണ്ടെത്താൻ അമലിന് ബുദ്ധിമുട്ട് നേരിട്ടു. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ഭാര്യ സാസ്വതി മാലകളുണ്ടാക്കി, കൊൽക്കൊത്തയിലെ ബാഘജതിൻ ചന്തയിൽ വിറ്റ്, പ്രതിമാസം 4,000 രൂപ സമ്പാദിക്കുന്നു. അവരുടെ പേരും വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽനിന്ന് വെട്ടിയിരിക്കുന്നു. ഇപ്പോൾ മുംബൈയിൽ കുടിയേറ്റ തൊഴിലാളിയായി ജോലിചെയ്യുന്ന മകൻ്റെ പേരും വോട്ടർപ്പട്ടികയിൽ ചേർക്കാനായി അദ്ദേഹം അപേക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്.

തൻ്റെ ഹിന്ദു, മൊത്തുവ കാർഡുകളുമായി പൗരത്വത്തിന് അപേക്ഷിക്കാൻ താക്കൂർബാഡിയിൽ ഇതിന് മുമ്പും വന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് അമൽ പറയുന്നു. മതത്തിൻ്റെ പേരിൽ വേട്ടയാടപ്പെട്ട്, 2014-ന് മുമ്പ് ഇന്ത്യയിലേക്ക് പ്രവേശിച്ച, അഗഫ്ഘാനിസ്താൻ, പാക്കിസ്താൻ, ബംഗ്ലാദേശ് എന്നീ രാജ്യങ്ങളിലെ ന്യൂനപക്ഷവിഭാഗങ്ങൾക്ക് ഇന്ത്യൻ പൗരത്വം നൽകുന്ന നിയമമാണ് 2019-ലെ പൗരത്വ ഭേദഗതി നിയമം (സിറ്റിസൺസ് അമെൻ്റ്മെൻ്റ് ആക്ട് – സി.എ.എ).

ആത്മീയ നേതാവിൻ്റെ നേരിട്ടുള്ള പിൻഗാമിയാണ് പുതുതായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട എം.എൽ.എ സുബ്രത താക്കൂർ. “നമുക്ക് ഹിന്ദുക്കളെ സംരക്ഷിക്കണം,” ഗൈഘട്ടയിൽനിന്നുള്ള ആ എം.എൽ.എ പറയുന്നു. ഹിന്ദുക്കൾ എന്നതുകൊണ്ട് എല്ലാ ജാതികളെയുമാണ് ഉദ്ദേശിക്കുന്നതെന്നും സുബ്രത വിശദീകരിച്ചു. മൊത്തുവകൾക്കുള്ള ഒരു പരിചയായിട്ടാണ് അദ്ദേഹം സി.ഐ.എ.യെ വിശേഷിപ്പിച്ചത്. “അതുകൊണ്ടാണ് മൊത്തുവകൾ ഭൂരിഭാഗവും നമുക്ക് വോട്ട് ചെയ്തത്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

എന്നാൽ, തങ്ങളുടെ ഭാവിയെക്കുറിച്ച് യാതൊരു ഉറപ്പുമില്ലാതെയാണ് വലിയൊരു വിഭാഗം മൊത്തുവകൾ ജീവിക്കുന്നതെന്ന്, തൃണമൂൽ രാജ്യസഭാ എം.പി. മമത ബാല താക്കൂർ പറയുന്നു. “രേഖകളുണ്ടാക്കാൻ ആളുകൾ പരക്കം പായുകയാണ് സർക്കാർ ഡിറ്റൻഷൻ ക്യാമ്പുകൾ (പിടിച്ചുവെക്കാനുള്ള ക്യാമ്പുകൾ) തുറക്കുന്നത് നമ്മൾ കാണുന്നുണ്ട്. തങ്ങൾക്ക് എന്താണ് സംഭവിക്കുക എന്നോർത്ത് ആളുകൾ പരിഭ്രാന്തരാണ്.”