‘নীৰৱতা ভেদি গৰজি উঠা কণ্ঠ’

দুৰ্গা আৰু নাৰায়ণস্বামীয়ে পৰিৱেশন কৰা গংগাম্মা নীৰনাগা জাদে হেনিতাৱলে শেষ হয় মানে আবেলি হৈছিল। কোটিগণহাল্লি ৰামাইয়াৰ কন্নড় ভাষাৰ নাটখন মাটি আৰু পানীৰ সাংবিধানিক অধিকাৰক লৈ নিৰ্মিত। অস্পৃশ্যতা প্ৰতি ৰাজ্যখনত মানুহৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণৰ বাবে এই নাট প্ৰায়ে পৰিৱেশন কৰা হয়।

তেওঁলোকৰ গীত পৰিৱেশন শেষ হোৱাৰ লগে লগে তেওঁলোকে ৰাস্তাতে পতা মঞ্চত বাবাচাহেব আম্বেদকাৰৰ ফটো এখন থ’লে। বাবাচাহেব আম্বেদকাৰ আছিল এগৰাকী পণ্ডিত, সমাজ সংস্কাৰক আৰু সমতাৰ পোষক। দলিতৰ অধিকাৰৰ বাবে বাবাচাহেবে যুঁজ দিছিল।

মানুহে বৰ মন দি নাটখন চাই আছিল। কিন্তু আম্বেদকাৰৰ ফটোখন উলিয়াই থোৱাৰ লগে লগে কৰ্ণাটকৰ সেই সৰু গাঁওখনৰ মানুহৰ মুড পলকতে সলনি হ’ল।

“আমি ফটোখন থোৱাৰ লগে লগে মানুহে আমাৰ জাত-পাতৰ বিচাৰ কৰিবলৈ লয়। তেওঁলোকে আমাক পানীকণো নিদিয়া হয়। বাৰান্দাত নবহিবলৈ কয়। কিছুমান গাঁৱত আনকি আয়োজকে আমাৰ নাটেই বাতিল কৰি দিয়ে,” নাৰায়ণস্বামীয়ে কয়।

দুৰ্গা দাস (৩১)ক তেওঁৰ বয়স আৰু বিয়া-বাৰুৰ কথা সোধা হয়, “আপোনাৰ ঘৰৰ মানুহে আপোনাক এনেকৈ নাটক কৰি ফুৰিবলৈ অনুমতি দিছেনে?”

আনকি সাজ-পোছাক সলনি কৰিবলৈ যোৱা কামটোতো তেওঁলোকক মানুহে ঠাট্টা কৰে। “মানুহে টিটকাৰি মাৰি কয়, ‘কষ্টিউম চেঞ্জ মাদুৱাগা, ৱাছৰুম গে হগুভাগা তুম্বা জানা হে ইলিয়াক বৰতিৰা হগি আল্লে য়েল্লাদ্ৰু টোপুগুল কদে হগী আন্নোৰু.. টুম্বা অৱমান অনভৱস্থিডৱি (হেৰৌ, ইয়ালৈ কিয় আহিছ…যা যা…জোপোহাৰ আঁৰলৈ যা’),” সেই মানসিক আঘাতৰ চিন এতিযাও তেওঁৰ চকুত স্পষ্ট।

এই অপমান-গ্লানিয়ে তেওঁলোকে গীতৰ যোগেদি ব্যক্ত কৰে:

থেৰাহাল্লি বেট্টাত সাধাৰণতে নীৰৱ-নিস্তব্ধ পৰিৱেশ এটা আছে। মোবাইল টাৱাৰ আৰু ইণ্টাৰনেট নাই। ফোন কৰিবলৈ পাহাৰৰ পৰা তললৈ নামি যাব লাগে। তাতহে চিগনেল পায়। মৌলিক সা-সুবিধা, স্বীকৃতি আৰু চৰকাৰী সমৰ্থন বুলিবলৈ একো নাই। তথাপি এই নিজান ঠাইৰ পৰাই আম্বেদকাৰ আন্দোলনৰ লোকগীতেৰে প্ৰতিৰোধৰ এক ধাৰাৰ উন্মেষ ঘটিছে।

সংগীতজ্ঞ নাৰায়ণস্বামী আৰু দুৰ্গা বুদ্ধিদীপৰ জীৱন ভিন্ন। কিন্তু তাক একত্ৰ কৰিছে এই গীতে। সামূহিক স্মৃতি, অধ্যৱসায়, প্ৰতিৰোধ আৰু সহিষ্ণুতা আৰু ঐক্যবদ্ধ হৈ থকাৰ গীতে - সংহতিৰ যি গীতে তেওঁলোকৰ মনত আশাৰ সঞ্চাৰ কৰে।

তেওঁলোকৰ নিজ নিজ জীৱনবোৰ আৰম্ভ হৈছিল এটা সৰু দলিত বস্তি কৰ্ণাটকৰ কোলাৰৰ থেৰাহাল্লি বেট্টাত। তাত মানুহৰ জ্ঞান, স্মৃতি, প্ৰেম, জীৱনশৈলী আৰু পৰস্পৰৰ মাজত সৌহাৰ্দ্যৰ যি চেতনা, সিয়েই গীত হৈ পৰিছে আৰু মানুহৰ মনৰ ভাৱ আদান-প্ৰদানৰ মাধ্যম।

পাপৰাজনহাল্লি পঞ্চায়তৰ এই চুবুৰীটোক হিন্দু আৰু মুছলমান লোকে সাক্ষাৎ কৰা দৰগাহ বুলিও জনা যায়। প্ৰায় ১০০০ লোকৰ গাঁওখনত বেছিভাগেই কৃষিশ্ৰমিক আৰু অসংগঠিত খণ্ডৰ শ্ৰমিক। এক তৃতীয়াংশ দলিত (২০১১ৰ লোকপিয়ল অনুসৰি)।

কোলাৰ জিলাত বৰ্ণবৈষম্যবিৰোধী আৰু আম্বেদকাৰ আন্দোলনৰ ইতিহাস বহু দকৈ শিপাই আছে। ইয়াত দলিতসকলৰ ঐক্যমঞ্চ দলিত সংঘৰ্ষ সমিতি চমুকৈ ডিএছএছৰ ইতিহাস জৰিত হৈ আছে।

“আম্বেদকাৰ, বুদ্ধ, বাচাৱাৰ লগতে কোলাৰৰ মাটিত আমাৰ সাংস্কৃতিক আৰু আৱেগ-অনুভূতিৰ যি শিপা, সিয়েই আমাৰ সংগীতৰ যাত্ৰাক পৰিচয় আৰু গতি দিছে,” দুৰ্গাই পাৰিক কয়।

তেওঁ স্কুলীয়া দিনৰ পৰাই গীত পৰিৱেশন কৰিবলৈ লৈছিল। সংগীতৰ সৈতে জৰিত তেওঁৰ আইতাক আৰু মাক দুয়োগৰাকী আছিল সোবানা পাড়া (পৰম্পৰাগত লোকসংগীত)ৰ শিল্পী। তেওঁলোকেই দুৰ্গাক সংগীতশিল্পী হোৱাৰ বাবে প্ৰেৰণা যোগাইছিল। সোবানাৰ গীতবোৰ পৰম্পৰাগত মৌখিক গীতৰ ওপৰত আধাৰিত আৰু প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম বাগৰি আহিছে। পথাৰত কাম কৰা আৰু উৎসৱ-পাৰ্বনৰ সময়ত মহিলাসকলে এই গীত গায়।

যিসময়ত মন্দিৰ আৰু স্কুলত প্ৰৱেশ আৰু শিক্ষা দলিত মহিলাৰ বাবে নিষেধ আছিল, দলিত মহিলাৰ নাম লিখিত ইতিহাসত অহা নাছিল, তেনে দিনৰ পৰা এই গীত আৰু স্মৃতি তথা আৰ্কাইভে তেওঁলোকৰ কণ্ঠক আগলৈ লৈ গৈছে।

২০১০ত যেতিয়া দুৰ্গা ৩য় শ্ৰেণীত আছিল, কবি আৰু সমাজকৰ্মী কতিগনহালি ৰামাইয়াই কোলাৰৰ চৰকাৰী স্কুলত আয়োজন কৰা থিয়েটাৰ কৰ্মশালাত তেওঁক লগ পাইছিল। তেওঁক পৰুৱাৰ চৰিত্ৰ এটিত অভিনয় কৰিবলৈ দিয়া হৈছিল। নাটখনত মঞ্চত উঠাৰ এবাৰেই সুযোগ পাইছিল। কিন্তু দৰ্শকৰ পৰা যি উৎসাহ পালে, সিয়েই তেওঁক কেনেকৈ অভিনয় কৰিব লাগে, সেয়া শিকাৰ প্ৰতি আগ্ৰহী কৰি তুলিলে।

সেই মুহূৰ্তৰ পৰাই শিল্পী হিচাপে তেওঁৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হৈছিল বুলি দুৰ্গাই কয়।

“কোটিগনহাল্লি ৰামাইয়া সেইদিনা নহা হ’লে হয়তো মোৰ কেৰিয়াৰ ভিন্ন হ’লহেঁতেন! থিয়েটাৰৰ থটোও মই নাজানিলোহেঁতেন।” এতিয়া তেওঁ নিজকে শিল্পী, অভিনেত্ৰী, গায়ক আৰু আম্বেদকাৰপন্থী হিচাপে চায়। “আমি আম্বেদকাৰক আমাৰ গীতৰ যোগেদি পঢ়ো আৰু শিল্পত আম্বেদকাৰক উপস্থাপন কৰো,” বিদ্ধুদীপা কেন্দ্ৰত বাস কৰা দুৰ্গাই কয়, তেওঁৰ মাক-দেউতাক ওচৰতে থাকে।

দুৰ্গাই কোলাটা আৰু দল্লু কুনিতা (নৰ্তক-নৰ্তকীয়ে ডাঙৰ ঢোল বজাই নচা এবিধ নৃত্যশৈলী) শিকি আছে। “মানুহে মোক প্ৰায়ে কয় যে মই ল’ৰাৰ দৰে নাচো,”মিচিকীয়াই হাঁহি এটি মাৰি তেওঁ কয়। কোলাটা আৰু দল্লু কুনিতা কৰ্ণাটকৰ সামূহিক জীৱন আৰু মৌখিক ইতিহাসেৰে সমৃদ্ধ পৰম্পৰাগত লোকনৃত্য।

নাৰায়ণস্বামীৰ পিতৃ আৰু প্ৰয়াত ককা দুয়োগৰাকী কোলাটা (লাঠী লৈ নচা লোকনৃত্য) শিল্পী আছিল। কিন্তু জন্মৰে পৰা তেওঁ দৃষ্টিগত দিশত বিশেষভাৱে সক্ষম হোৱা বাবে পৰিয়ালৰ পৰম্পৰা অব্যাহত ৰাখিব নোৱাৰিলে। তেওঁ নৃত্যত নগৈ গীতৰ সাধনাত লাগিল। ধৰ্মীয় মিলা-প্ৰীতি, সামাজিক সমানতা আৰু সাংস্কৃতিক আদান-প্ৰদানৰ ভাব-আদৰ্শেৰে গঢ়ি উঠা প্ৰতিৰোধ আৰু তত্বপাড়া নামে দৰ্শনধৰ্মী লোক কবিতা বা গীতৰ প্ৰতি তেওঁ আগ্ৰহী হৈ পৰে।

নাৰায়ণস্বামীয়ে নিজেই তাম্বুৰি (তানপুৰা) শিকিলে। তন্ত্ৰীবাদ্যবিধ দেখাত সৰল যেন লাগিলেও পৰিৱৰ্তনকামী ইতিহাসৰ সৈতে এইবিধ বাদ্যযন্ত্ৰ জৰিত হৈ আছে। প্ৰজন্মৰ পিছত প্ৰজন্ম ধৰি তাম্বুৰাখন ইখনৰ পৰা সিখন গাঁও ভ্ৰমি ফুৰা শৰণ কবিসকলৰ আছিল। তেওঁলোকে বাচৱন্না বচন (সমতাবাদ, শ্ৰমৰ মৰ্য্যাদা আৰু শিৱৰ প্ৰতি ভক্তিক প্ৰসাৰিত কৰা ভক্তি আন্দোলনৰ দাৰ্শনিক কবিতা) মানুহৰ মাজত বিলাই ফুৰিছিল। ব্ৰাহ্মণ্যবাদীৰ মাজত সুৰক্ষিত হৈ থকা বীণা আৰু মৃদংগৰ বিপৰীতে তাম্বুৰি সদায়েই সাধাৰণজনৰ বাদ্যযন্ত্ৰ হৈ আছে - লৈ ফুৰিবলৈ সুবিধা, বিদ্ৰোহী প্ৰকৃতিৰ আৰু গণতান্ত্ৰিক প্ৰমূল্যবোধেৰ সংপৃক্ত।

ত্ৰিচ বছৰ বয়সলৈ নাৰায়ণস্বামীয়ে তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ আৰু পত্নী-সন্তানৰ সৈতে একেলগে থাকিছিল। টি গোল্লাহাল্লিৰ পৰা ২০ কিলোমিটাৰ দূৰৰ বুদ্ধিদীপ সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰটোলৈ তেওঁৰ নিতৌ কামৰ বাবে অহা-যোৱা কৰিছিল।

তাম্বুৰিটো কেৱল চুই চোৱাৰ দুৰ্বাৰ হেঁপাহ কৰা দিনবোৰ তেওঁৰ মনত আছে। তেনে এটা তাম্বুৰি কিনি ল’ব নোৱাৰাৰ বাবে সেই ইচ্ছা আৰু বেছি প্ৰৱল হৈ উঠিছিল। কেবাবছৰ পিছত যেতিয়া তেওঁ গীত পৰিৱেশনৰ বাবে পুৰষ্কাৰ হিচাপে লাভ কৰিলে, তেতিয়া তেওঁ মনত বৰ আনন্দ পালে আৰু সিয়েই তেওঁৰ জীৱনৰ অন্যতম সুখ আৰু অবিস্মৰণীয় মুহূৰ্তত পৰিণত হ’ল।

কোটিগনহাল্লি ৰামাইয়া দলিত সমাজৰ এগৰাকী সুপৰিচিত লেখিকা আৰু কবি। জাতি বৈষম্য প্ৰতিৰোধত তেওঁৰ অৱদান তেওঁৰ লেখা আৰু কবিতাত স্পষ্ট। ৰামাইয়াৰ কাগে কান্নু ইৰুভে বালা নাটখন কৰ্ণাটকৰ বহু বিদ্যালয়ত পৰিৱেশন কৰা হয়। ই দলিত আৰু উপান্ত শ্ৰেণীৰ শিশুসকলক নাটকত অংশগ্ৰহণৰ জৰিয়তে সংস্কৃতি আৰু ইতিহাস বুজিবলৈ উৎসাহিত কৰা হয়।

সেয়া আছিল দুৰ্গাৰ বাবে প্ৰথমখন নাট। এতিয়া নাৰায়ণস্বামী আৰু তেওঁ দুয়োজনেই তেওঁৰ সৈতে গায়ক আৰু অভিনেতা হিচাপে কাম কৰে।

১৯৭০ চনত বি বাসৱলিংগাপ্পাই (কৰ্ণাটকৰ দেৱৰাজ উৰ্ছ চৰকাৰৰ এজন দলিত ৰাজনীতিবিদ আৰু প্ৰাক্তন মন্ত্ৰী) মূলসুঁতিৰ কন্নড় সাহিত্যক সমালোচনা কৰিবলৈ বুছা (পশুখাদ্য) শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰিছিল। অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল যে দলিত সাহিত্য আৰু লেখা আদিক প্ৰান্তীয়কৰণ কৰিছে। সেইটোৱেই ৰাজ্যখনত বুছা আন্দোলনৰ সূচনা কৰিছিল যাৰ পৰা কেইবাটাও প্ৰতিৰোধৰ আন্দোলন গঢ় লৈ উঠিছিল।

মহীশূৰ আৰু কোলাৰৰ দলিত একচন কমিটি আৰু দলিত ছাত্ৰ ফেডাৰেচনে প্ৰতিৰোধৰ গীত আৰু কন্নড় সাহিত্যত বন্দয়া সাহিত্যৰ উত্থানত উল্লেখযোগ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল। এগৰাকী কৰ্মী হিচাপে ৰামাইয়াই কোলাৰত দলিত সংঘৰ্ষ সমিতিক সংগঠিত কৰাত মুখ্য ভূমিকা পালন কৰিছিল।

আন বহুতৰ সৈতে কোটিগণহাল্লি ৰামাইয়াই ব্ৰাহ্মণবাদী একনায়কত্ববাদক প্ৰত্যাহ্বান জনাই কোলাৰৰ শিৱগংগেত ২০০৫ত আদিমা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰ স্থাপন কৰে। তাৰ আগলৈকে কৰ্ণাটকৰ থিয়েটাৰ স্কুলবোৰত ৰংগয়ানা আৰু নিনাচমে দলিতৰ দুখ-কষ্ট দৰ্শোৱাৰ বাবে প্ৰায়ে উচ্চ জাতৰ অভিনেতাক প্ৰশিক্ষণ দি আহিছিল। দলিতক মঞ্চত উঠিবলৈ দিয়াৰ ঘটনা আছিল বিৰল। ৰংগয়ানাই দলিত সমাজকৰ্মী, লিখক আৰু থিয়েটাৰ কমিউনিটিৰ পৰা জাত-পাতৰ বৈষম্যৰ প্ৰপাগেণ্ডাৰ প্ৰশ্ৰয় লোৱাৰ বাবে তীব্ৰ সমালোচনা আৰু প্ৰতিবাদৰ সন্মুখীন হৈছিল।

আদিমাৰ যোগেদিয়ে দুৰ্গা আৰু নাৰায়ণস্বামীয়ে থিয়েটাৰত প্ৰথমে প্ৰৱেশ কৰিছিল। “আদিমা চেৰকোণ্ডেমেলে নামাগে নম্মা হাদিনা মহত্ব তিলিচিকট্টু, জোতেগে হাদুৱা ধাৰিয়া বান্তু (আদিমাই মোক সাহস দিয়ে। ইয়ে আমাক কৈছে যে আমাৰ জীৱনবোৰ লজ্জাজনক নহয়। আমাৰ গীতবোৰ কোনোগুণে কম নহয়,” দুৰ্গাই কয়।

মুকলি আকাশৰ তলত অৱস্থিত আদিমাখন গাঁৱৰ পৰিৱেশৰ মাজত নিৰ্মিত। আম্বেদকাৰ নাটোৎসৱ (আম্বেদকাৰ থিয়েটাৰ ফেষ্টিভেল)ৰ দৰে নিয়মীয়া উৎসৱ, হান্নিমে হাব্বাই নাট যিয়ে জাতি, শ্ৰম আৰু ভূমিৰ অধিকাৰৰ বিষয়ে কয়, লগতে বুডাকট্টু জনপদা (জনজাতীয় লোক পৰম্পৰা)ৰ ওপৰত কৰ্মশালাও তাত অনুষ্ঠিত হয়। প্ৰান্তীয় শিল্পীসকলে একত্ৰিত হৈ নাট পৰিৱেশনক এক ন-ৰূপ দি ব্ৰাহ্মণ্যবাদক প্ৰত্যাহ্বান জনায়।

দুৰ্গাই মনত পেলায় কেনেকৈ আখৰাথলি হৈ পৰে গাঁৱৰ মিটিং, নাট পৰিৱেশৰ পিছৰ পৰিৱেশ হৈ পৰে আলোচনাৰ আৰু থিয়েটাৰক কেনেকৈ সামূহিক চেতনা উদ্ৰেগকাৰী হিচাপে গণ্য কৰা হৈছিল। দুৰ্গা আৰু নাৰায়ণস্বামীৰ বাবে সেয়া আছিল প্ৰথম অভিজ্ঞতা, যেতিয়া তেওঁলোকৰ অভিনয় আছিল কেন্দ্ৰত, পৰিসীমাৰ বাহিৰত নহয়।

তেওঁলোকে ২০১০ চনত প্ৰতিষ্ঠিত বুদ্ধিদীপা সাংস্কৃতিক কেন্দ্ৰত যোগদান কৰাৰ সময়ত এই প্ৰতিৰোধৰ যাত্ৰা চলি থাকিল। ৰামাইয়াই আম্বেদকাৰবাদী চিন্তাধাৰাত শিপাই থকা সাংস্কৃতিক, ৰাজনৈতিক, আৰু বৌদ্ধিক জাগৰণৰ বাবে এই নতুন মঞ্চখন গঢ় দিছিল। তাত এটা আম্বেদকাৰ পুথিভঁৰাল আছে যাৰ নাম আম্বেদকাৰ পুথিভঁৰাল আন্দোলন (চমুকৈ এএলএম), আলম বুলি কোৱা হয়। তেওঁ কয় যে দলিতৰ এই সংগ্ৰামক তেওঁ সংগ্ৰাহলয়ৰ ভিতৰত থাকি যোৱাটো নিবিচাৰে।

ৰামাইয়াই শিশুৰ বাবে লিখা নাটবোৰ স্কুলৰ গ্ৰীষ্মকালীন শিবিৰত উপস্থাপন কৰা হয়। “আমি পাঠ্যপুথিৰ ভিত্তিত শিকনৰ পৰা আঁতৰি শিল্প, পৰিৱেশন আৰু নাটকৰ যোগেদি সিহঁতক মাজত ভাষা, সমাজবিজ্ঞান আৰু সামাজিক সচেতনতাৰ সৈতে জৰিত কৰিব কৰাব বিচাৰো,” তেওঁ পাৰিক কয়।

“আমাক প্ৰায়ে লোকশিল্পী বা আম্বেদকাৰপন্থী গায়ক নাম দিয়া হয়। এই টেগটোৱে আমাৰ শিল্পক উপান্ত বা অগতানুগতিক বুলি চিহ্নিত কৰে,” দুৰ্গাই কয়। এই কলংক একাষৰীয়া কৰি ৰাখি তেওঁলোকে ৰামাইয়াৰ গীত গায় - বৈপ্লৱিক আৰু বৰ্ণবৈষম্যবিৰোধী গীত।

লোকগীত এতিয়া নিশকতীয়া ধাৰা হৈ পৰিছে, সুযোগ-সুবিধা সংকুচিত হৈ পৰিছে। স্বীকৃতি বিৰল, কিন্তু এই দুগৰাকী শিল্পীয়ে কয় যে তেওঁলোকে জীয়াই থাকিবলৈ গীত গায়। ডাঙৰ মঞ্চ নথকা স্বত্তেও তেওঁলোকৰ গীত মানুহৰ মাজত বিয়পিছে।

শিল্পীসকল সচেতন যে মানুহৰ সংগীতৰ ৰুচি ডিজে, বলিউডৰ গীত, ইলেকট্ৰিক বিট আৰু গীটাৰলৈ গতি কৰিছে। “কিন্তু আমি আমাৰ গীত গাওঁ, প্ৰতিৰোধৰ গীত কিয়নো বাবাচাহেবক আমি গীতেৰে আগবঢ়াই লৈ যোৱাৰ বাবে দৃঢ়প্ৰতিজ্ঞ,” দুৰ্গাই কয়।

কিন্তু এই দৃঢ়তাৰে ঘৰ নচলে। কৰ্ণাটকৰ কন্নড় আৰু সাংস্কৃতিক বিভাগে ধ্ৰুপদী শিল্পক কোটি কোটি টকাৰ সাহায্য আগবঢ়াই আহিছে, আম্বেদকাৰপন্থী লোকশিল্পী বহিৰ্ভুত হৈ ৰৈছে। “আমি যেতিয়া আম্বেদকাৰৰ আদৰ্শক লৈ গীত গাওঁ, মঞ্চৰ দুৱাৰ বন্ধ হৈ যায়,” দুৰ্গাই কয়। “আয় অনিশ্চিত। কিন্তু আন কি কৰিব পাৰো আমি? এয়াই আমাৰ জীৱন।”

কৃষি সংকট আৰু প্ৰব্ৰজনে বিধ্বস্ত কৰা খৰাংপ্ৰৱণ কোলাৰ জিলাখনত দলিতসকল ঘাইকৈ নিচেই কম মজুৰিত দিনহাজিৰা কৰে। কৰ্ণাটকত কৰ্মক্ষেত্রত দলিত মহিলাৰ যোগদান ২০ শতাংশ। “আমি পথাৰত খৰাঙৰ সন্মুখীন হওঁ, কাঁহীবোৰো উদং,” দুৰ্গাই তেওঁৰ আইতাকৰ কথা মনত পেলায়: “আমাক কেৱল গীতেই জীয়াই ৰাখিছে।”

নাৰায়ণস্বামীয়ে নিৰ্মাণ শ্ৰমিক, কৃষিশ্ৰমিক, কাঠকটীয়া আদি বিভিন্ন কাম কৰি অহা দিনবোৰ মনত পেলায়। “কোনোমতে পেটেভাতে খাই আছিলো। শাৰীৰিকভাৱে অক্ষম হৈ পৰাত কোনোৱে মোক কাম নিদিয়া হ’ল।”

দুৰ্গা আৰু নাৰয়ণস্বামীয়ে শিল্পী হিচাপে আৰম্ভণিৰ দিনবোৰত এক পৰিৱেশনৰ বাবে ১,০০০ টকা পাইছিল, সেয়া দশক বাগৰাৰ পিছত ৫,০০০ টকা হয়। তেওঁলোকে আৰ্থিক কাৰণত দল বান্ধি পৰিৱেশন কৰি আহিছে। তেওঁলোকে নিজাকৈ অতিৰিক্ত শিল্পী বা বাদ্যযন্ত্ৰ ৰাখিব নোৱাৰে।

এতিয়ালৈ তেওঁলোকৰ দলটোৱে পোৱা সৰ্বোচ্চ মাননি আছিল ১০ হাজাৰ টকা। দুৰ্গাই কয়, “এই কাম অনিশ্চয়তাৰে ভৰা। পৰিয়াল পুহিব পৰাকৈ আমাৰ নিয়মীয়া আয় নাই। ১৫ বছৰৰ অভিজ্ঞতাৰ পিছতো আমি আমাৰ মৌলিক প্ৰয়োজনখিনি পূৰাব পৰা নাই।”

“আমি চহৰলৈ যেতিয়া যাও, তাতো বৰ্ণবৈষম্য দেখা পাও, মাত্ৰ তাৰ ৰূপ ভিন্ন।”

“পৰিস্থিতি যিয়েই নহওক, সন্মুখত প্ৰত্যাহ্বান যিয়েই নাথাকক, আমি শেষকণ উশাহ পৰ্য্যন্ত গীত গাম আৰু নাট পৰিৱেশন কৰিম,” দুৰ্গাই দৃঢ়তাৰে কয়। তেওঁৰ কণ্ঠত জাত-পাতক লৈ বৈষম্য আৰু পিতৃতান্ত্ৰিক সমাজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদৰ সুৰ স্পষ্ট।

তেওঁ দা ১৯৭৯ আনট’ল্ড ষ্ট’ৰি নামে তৰুণ পৰিচালক পুষ্পাৰাজা পৰিচালিত চলচ্চিত্ৰখন মুকলি হোৱালৈ বাট চাই আছে। তাত তেওঁ ভনীয়েক হিচাপে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰিত্ৰ ৰূপায়ণ কৰিছে। তেওঁ কয়, “অলপ স্বীকৃতি আৰু শিল্পী হিচাপে সুযোগ-সুবিধা বঢ়াৰ আশা কৰিছো।”

(এই প্ৰতিবেদনৰ আটাইবোৰ গীত কোটিগনহাল্লি ৰামাইয়া ৰচিত।)

এই প্ৰতিবেদন মৃণালিনী মুখাৰ্জী ফাউণ্ডেচন চমুকৈ এমএমএফৰ ফেল’শ্বিপৰ অধীনত কৰা হৈছে।