તમિલનાડુના ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયના સભ્યો, જેમણે ઉદારતાપૂર્વક મારી સાથે પોતાનો સમય વિતાવ્યો, તેઓ પોતાની ઓળખ ‘અરાવની’ તરીકે આપતા હતા. ઘણા સમય પછી મને જાણ થઈ કે તેમના સમુદાયના અન્ય ઘણા લોકો આ શબ્દને નકારી કાઢે છે અને પોતાને ‘તિરુનંગાઈ’ તરીકે ઓળખાવે છે. તેમ છતાં, આદરપૂર્વક, મેં અહીં એ જ શબ્દનો ઉપયોગ કર્યો છે જેનો ઉપયોગ મારી સાથે વાત કરનાર લોકોએ પોતાની ઓળખ માટે કર્યો હતો.
26 વર્ષીય જયમાલા, જેઓ એક અરાવની છે, તેઓ કહે છે, “આ અમારો તહેવાર છે. આ 10 દિવસો માટે, અમે એક અલગ જ જિંદગી જીવીએ છીએ. છેલ્લા કેટલાક દિવસોથી હું એક અનોખા નશામાં છું, અને હું તેમાંથી બહાર આવવા માગતી નથી.” તેમને હું 2014માં વિલુપ્પુરમ જિલ્લાના કૂવાગમ ગામમાં મળી હતી. જયમાલા અહીં એક વાર્ષિક ઉત્સવ માટે આવ્યાં છે જે તમિલ કેલેન્ડરના ચિત્રઈ મહિનામાં (એટલે કે મધ્ય-એપ્રિલથી મધ્ય-મે દરમિયાન) યોજાય છે અને 18 દિવસ સુધી ચાલે છે.
દેશભરમાંથી ઘણા ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ કૂવાગમમાં સૌંદર્ય સ્પર્ધાઓ, સંગીત અને નૃત્ય સ્પર્ધાઓ તેમજ અન્ય કાર્યક્રમો માટે આવે છે. ઘણા લોકો અહીં ભગવાન અરાવન સાથે ‘લગ્ન’ કરવા આવે છે. આ ‘લગ્ન’ કૂથાન્દવર (અરાવનનું સ્થાનિક નામ)ને સમર્પિત મંદિરમાં થાય છે, અને તે મહાભારતની એક કથાનું નાટકીય રૂપાંતરણ છે.
તેની કથા કંઈક આ પ્રમાણે છે: અર્જુન અને નાગ રાજકુમારી ઉલુપિના પુત્ર અરાવન, પાંડવો કૌરવો સામે યુદ્ધ જીતી શકે તે માટે દેવી કાળીને પોતાનું બલિદાન આપવા સંમત થાય છે. તેમની અંતિમ ઇચ્છા લગ્ન કરવાની હોય છે. જોકે, કોઈ પણ સ્ત્રી તેમની સાથે લગ્ન કરવા તૈયાર નથી થતી કારણ કે બીજા દિવસે સવારે તો તેમનું બલિદાન થવાનું હતું. આથી, ભગવાન કૃષ્ણ મોહિનીનું સ્ત્રી સ્વરૂપ ધારણ કરે છે અને અરાવન સાથે લગ્ન કરે છે - અને બીજી સવારે જ વિધવા બની જાય છે.
કૂવાગમના ઉત્સવમાં, અરાવનીઓ લગ્ન, બલિદાન અને વૈધવ્યની આ વિધિઓને ફરીથી જીવંત કરે છે. જ્યારે હું ત્યાં પહોંચી, ત્યારે લગ્નની ઉજવણીઓ શરૂ થઈ ચૂકી હતી. મંદિરની અંદર, પૂજારી એક પછી એક અરાવનીના લગ્નની વિધિઓ કરાવી રહ્યા હતા. બહાર, અરાવનીઓ નાચી રહી હતી, અને ફૂલોના હાર, થાલી (મંગળસૂત્ર) અને બંગડીઓ ખરીદી રહી હતી.
હું બેંગ્લોરથી આવેલી અરાવનીઓના એક જૂથને મળી; તે જૂથનાં આગેવાન પ્રજ્વલાએ મને કહ્યું, “હું છેલ્લા 12 વર્ષથી અહીં આવું છું. અમારા માટે આ સમાજમાં જીવવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. પણ આ જગ્યા મને આશા આપે છે કે એક દિવસ અમને પણ સ્વીકારવામાં આવશે. કોઈ દેવતાની પત્ની બનવું એ અમારા માટે એક મોટી ઓળખ અને સન્માનની વાત છે.”
જોકે, આ તહેવાર મોટે ભાગે આનંદ અને ઉલ્લાસથી ભરેલો હોય છે, તેની એક અંધારી બાજુ પણ છે. અરાવનીઓ ભીડમાં પુરુષો દ્વારા થતી જાતીય સતામણી અને પોલીસ દ્વારા થતી મૌખિક ગાળાગાળીની વાત કરે છે. પરંતુ આઈવી, 37 વર્ષીય અરાવની, કહે છે, “તેમ છતાં, હું અહીં આવું છું અને આવતી રહીશ.” તેઓ ભીડમાં ખોવાઈ જાય છે. મારે તેમને પૂછવું હતું કે કઈ બાબત તેમને દર વર્ષે અહીં પાછા ખેંચી લાવે છે. પણ જવાબ સ્પષ્ટ હતો: આ તેમનો તહેવાર છે. આ તે જગ્યા છે જ્યાં તેઓ જેવા છે તેવા જ તેમને આવકારવામાં આવે છે.
