କେରଳର ରନ୍ଧାଘରକୁ ଫେରିଲା ଧୂଆଁ

‘କାଟ୍ଟିଲେ କଦା’ରେ ପ୍ରଥମ ଗ୍ରାହକ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ଜଙ୍ଗଲରେ ଦିନଚର୍ଯ୍ୟା ଆରମ୍ଭ ହୋଇସାରିଥାଏ ।

ସିନ୍ଦୂରା ଫାଟିବା ବେଳକୁ, ଶଶିକୁମାରୀ କାନି ଓ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ତିରୁବନନ୍ତପୁରମ ଜିଲ୍ଲାର ବିଥୁରା-ପେପ୍ପରା ନଦୀବନ୍ଧ ରାସ୍ତାରୁ ତଳକୁ ଗଡ଼ି ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରକୁ ଚାଲିବାରେ ଲାଗିଥାଆନ୍ତି । ପଶ୍ଚିମ ଘାଟ ପର୍ବତମାଳାର ପାଦଦେଶରେ ଅବସ୍ଥିତ ଏହି ଭୂଭାଗରେ ପେପ୍ପରା ଜଳଭଣ୍ଡାର କଡ଼େ କଡ଼େ ଲମ୍ବି ଯାଇଛି ଏହି ରାସ୍ତା, ଏବଂ ଆଗକୁ ଛୋଟ ଛୋଟ ଆଦିବାସୀ ପଲ୍ଲୀରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି ଏଠାକାର ଜନବସତି । ଏଠାରେ, ରାନ୍ଧିବା ପାଇଁ ଜାଳେଣି ଘରେ ପହଞ୍ଚାଇ ଦିଆଯାଏ ନାହିଁ । ଏହା ସଂଗ୍ରହ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ।

ସନ୍ତୁଳିତ ଭାବରେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଜାଳେଣି କାଠ ବିଡ଼ା ରଖି ସେମାନେ ଫେରିଆସନ୍ତି । କେବଳ ତା’ପରେ ରନ୍ଧାଘର ଖୋଲାହୁଏ। ‘କାଟ୍ଟିଲେ କଦା’ର ଆକ୍ଷରିକ ଅନୁବାଦ ହେଉଛି ‘ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଦୋକାନ’ ।

ରାସ୍ତାକଡ଼ର ଏହି ଛୋଟ ଭୋଜନାଳୟଟି ଭିତରେ ଧୂଆଁ ଉପରକୁ ଉଠୁଥାଏ ଏବଂ କଳା ପଡ଼ିଯାଇଥିବା ହାଣ୍ଡି ତଳେ ଲାଖି ରହୁଥାଏ । ଗୋଟିଏ କୋଣରେ ପଡ଼ି ରହିଥାଏ ଏକ ଅବ୍ୟବହୃତ ରନ୍ଧନ ଗ୍ୟାସ ସିଲିଣ୍ଡର । ଗ୍ୟାସ୍ ଭରିବାରେ ଅନିୟମିତତା, ଦରଦାମ ବୃଦ୍ଧି, ଏବଂ ଯୋଗାଣରେ ଅନିଶ୍ଚିତତା ।

“ଏଣିକି ଆମେ ଆଉ ଗ୍ୟାସ୍ ଉପରେ ଭରସା କରିପାରିବୁନି,” ୪୯ ବର୍ଷୀୟା ଶଶିକୁମାରୀ କହନ୍ତି । “ତେଣୁ ଆମେ ପୁଣି ଏହି ପୁରୁଣା ଉପାୟକୁ ଆଦରି ନେଇଛୁ ।”

ଇରାନ ବିରୋଧରେ ଆମେରିକା-ଇସ୍ରାଏଲର ଯୁଦ୍ଧ କାରଣରୁ ‘ଲିକ୍ୟୁଫାଏଡ୍ ପେଟ୍ରୋଲିୟମ୍ ଗ୍ୟାସ୍ (ଏଲପିଜି)’ ଯୋଗାଣ ବାଧାପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛି ଏବଂ ସମଗ୍ର କେରଳର ଛୋଟ ଛୋଟ ଭୋଜନାଳୟ ସବୁ ଏହି ସ୍ଥିତି ସହିତ ସଂଘର୍ଷ କରୁଛନ୍ତି । ଗ୍ୟାସ ମିଳିବାରେ ବିଳମ୍ବ ଏବଂ ଚଢ଼ା ଦର ଯୋଗୁଁ ଅନେକ ପୁଣି ଜାଳେଣି କାଠରେ ରାନ୍ଧିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି ।

‘କାଟ୍ଟିଲେ କଦା’ରେ ସାରା ଦିନର ରୂପରେଖ ବଦଳାଇ ଦେଇଛି ରନ୍ଧନର ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ଧାରା ।

ଚାରି ବର୍ଷ ତଳେ, ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ୫୮ ବର୍ଷୀୟ ମାନିୟାନ ରୋଗରେ ପଡ଼ି ଆଉ ଶାରୀରିକ ପରିଶ୍ରମ କରି ନପାରିବାରୁ ଶଶିକୁମାରୀ ଏହି ଭୋଜନାଳୟ ଖୋଲିଥିଲେ । ସେମାନେ କାନି ଜନଜାତିର - ଯେଉଁମାନେ କି ଜଙ୍ଗଲ ସହିତ ନିବିଡ଼ ସଂପର୍କ ରଖିଥିବା ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମ ଘାଟର ଏକ କ୍ଷୁଦ୍ର ଆଦିବାସୀ ସଂପ୍ରଦାୟ । ତେଣୁ ଶଶିକୁମାରୀ ପୁଣି ସେହି ଉପାୟ ବାଛି ନେଲେ, ଯାହାକି ସେ ସବୁଠାରୁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଥିଲେ: ଭୂମି ଦ୍ୱାରା ସଂଯୋଜିତ ଖାଦ୍ୟ ।

‘ସମନ୍ୱିତ ଆଦିବାସୀ ଉନ୍ନୟନ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ’ ସହାୟତାରେ ଏବଂ କୁଡୁମ୍ବଶ୍ରୀ ଜରିଆରେ ମିଳିଥିବା ଋଣରେ, ଏହି ମହିଳାମାନେ ରୋଜଗାରର ଏକ ଉତ୍ସ ହାସଲ କରିବାକୁ, ରାସ୍ତାକଡ଼ରେ ମାମୁଲି ରନ୍ଧାଘରଟିଏ ତିଆରି କରିଥିଲେ । କୋଭିଡ-୧୯ ଲକଡାଉନ୍ ସମୟରେ ବହୁସଂଖ୍ୟକ ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନ ଧାରଣରେ କୁଡୁମ୍ବଶ୍ରୀ ‘ହୋଟେଲ’ ସହାୟକ ହୋଇଥିଲା ।

ଏଲପିଜି କିଛିଟା ଆଶ୍ୱସ୍ତି ଆଣି ଦେଇଥିଲା- ଧୂଆଁ ଏବଂ ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ ସମୟ ଖର୍ଚ୍ଚରୁ ନିସ୍ତାର ମିଳିଥିଲା । ଏବେ, ପୁଣି ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳର ପ୍ରଥମ କାମ ହେଉଛି ଜାଳେଣି କାଠ ସଂଗ୍ରହ ।

“ଯଦି ଆମେ ଆଗୁଆ ନ ଯାଉ, ତେବେ ସେତେ ବେଶୀ ମିଳିବନି,” ଶଶିକୁମାରୀଙ୍କ ବୋହୂ, ୩୮ ବର୍ଷୀୟା ସ୍ୱପ୍ନା କାନି କହନ୍ତି । ଅତିରିକ୍ତ ପରିଶ୍ରମମାନେ ଦିନର ପ୍ରଥମ ଭୋଜନ ଥାଳି ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଶାରୀରିକ ଶକ୍ତିର ଅଧିକାଂଶ ଭାଗ ଖର୍ଚ୍ଚ ହୋଇସାରିଥାଏ ।

ରୋଷେଇଘର ଭିତରେ, କାମ ଧିମେଇ ଯାଏ, ବୋଝ ଅଧିକ ଥାଏ । ଅନବରତ ନିଆଁରେ ଜାଳେଣି ଦେବାକୁ ପଡ଼େ । ଘର ସାରା ଧୂଆଁରେ ଭରିଯାଏ । ଉତ୍ତାପ ଅଧିକ ହୁଏ ଏବଂ ବେଶୀ ସମୟ ଲାଗି ରହେ । ଅଧିକ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ରାନ୍ଧିବାକୁ ଖୁବ୍ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗେ ।

ତଥାପି, ଗ୍ରାହକ ସଂଖ୍ୟା କେବଳ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଛି ।

ମଧ୍ୟାହ୍ନ ବେଳକୁ, ଭୋଜନାଳୟ ଭର୍ତ୍ତି ହୋଇଯାଏ । ପେପ୍ପରା ବନ୍ଧକୁ ଯାଉଥିବା ଯାତ୍ରୀମାନେ ଏଠାରେ ଅଟକି ଯାଆନ୍ତି । ବିଥୁରା ଓ ପାଲୋଡ଼େ ଭଳି ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସହରର ଲୋକେ ଏଠାକୁ ଆସନ୍ତି । କେତେକ ତ କେବଳ ପାଳୁଅ ଗଛର ପତ୍ରରେ ଖାଦ୍ୟ ପରଷା ଯାଉଥିବା କଥା ଶୁଣି ଆସିଥାଆନ୍ତି ।

ଏଠାକାର ଖାଦ୍ୟ ସରଳ ଏବଂ ପାରମ୍ପରିକ । କନ୍ଦମୂଳ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଉପାଦାନ । ତରକାରୀ ନିର୍ଭର କରେ ମିଳୁଥିବା ପରିବା ଉପରେ । ସଦ୍ୟ କଟାଯାଇଥିବା ପାଳୁଅ ପତ୍ରରେ ଭୋଜନ ପରଷା ଯାଏ ଏବଂ ଏଥିରୁ ହାଲୁକା ଔଷଧୀୟ ଗନ୍ଧ ବାହାରୁଥାଏ ।

“ଜାଳେଣି କାଠରେ ରନ୍ଧା ଖାଦ୍ୟର ସ୍ୱାଦ ନିଆରା,” ଖାଇବା ପରେ ପତ୍ରକୁ ମୋଡ଼ି ଉଠାଉ ଉଠାଉ ତିରୁବନନ୍ତପୁରମରୁ ଆସିଥିବା ଜଣେ ପର୍ଯ୍ୟଟକ କହନ୍ତି । ଅନ୍ୟମାନେ ବି କହନ୍ତି ଯେ ଏହା ଆହୁରି ରୁଚିକର ।

ସେହି ସ୍ୱାଦ ପାଇଁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ମୂଲ୍ୟ ଦେବାକୁ ପଡ଼େ ।

ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଭୋଜନାଳୟରେ ପ୍ରତିଦିନ ୬୦ରୁ ୧୨୦ ଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପରଷା ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଏବେ ପାଖାପାଖି ୨୦୦ ଲୋକ ଭୋଜନ କରୁଛନ୍ତି । ଅଧିକ କିଛି ସୁବିଧା ନାହିଁ କି ଭୋଜନାଳୟର ସଂପ୍ରସାରଣ କରାଯାଇନାହିଁ । କେବଳ କାମର ବେଗ ବଢ଼ିଛି । ପୋନ୍ନି ଚାଉଳ କିମ୍ବା ବଗଡ଼ା ଚାଉଳର ଭାତ ସହିତ ମାଛ ତରକାରୀ ଏବଂ ପରିବାରୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ତିନିଟି ବ୍ୟଞ୍ଜନ ରହିଥିବା ସାଧାରଣ ଭୋଜନର ମୂଲ୍ୟ ୬୦ ଟଙ୍କା । ପତ୍ର ଉପରେ ଖାଦ୍ୟର ସମ୍ଭାର ଚମତ୍କାର, କିନ୍ତୁ “ଆମ ପରିବାରର ସମସ୍ତ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ସଦସ୍ୟ ଏଠାରେ ଏକାଠି କାମ କରି ଦିନକୁ ୪,୨୦୦ରୁ ୫,୦୦୦ ଟଙ୍କା (ସବୁ ଖର୍ଚ୍ଚ ବାଦ) ରୋଜଗାର କରୁ ।”

ଏଲପିଜି ଯୋଗାଣ ହ୍ରାସ ପାଇଥିବାରୁ, ସମଗ୍ର କେରଳରେ, ବଡ଼ ବଡ଼ ଗୋଷ୍ଠୀ ରନ୍ଧନଶାଳା ସମେତ ବହୁସଂଖ୍ୟକ କୁଡୁମ୍ବଶ୍ରୀ ପରିଚାଳିତ ଭୋଜନାଳୟ ଏବେ ଜାଳେଣି କାଠରେ ରାନ୍ଧିବା ଆରମ୍ଭ କଲେଣି। କେତେକ ଭୋଜନାଳୟରେ ଖାଦ୍ୟର ପ୍ରକାର କମିଛି । ଅନ୍ୟ କେତେକରେ ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଷଣ ସମୟ ବଦଳି ଯାଇଛି ।

କାନି ସଂପ୍ରଦାୟର ମହିଳାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ଳାନ୍ତିକର । ସେମାନଙ୍କର ଖାଦ୍ୟ ପରମ୍ପରା ସବୁବେଳେ ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଥାଏ । କାଠରେ ରୋଷେଇ କରିବା କିଛି ନୂଆ କଥା ନୁହେଁ ।

କିନ୍ତୁ ସେହି ପୁରୁଣା ବାଟକୁ ଫେରି ଆସିବାର କାରଣ ।

“ଆମେ ଏମିତିକା ଯୋଜନା କରି ନଥିଲୁ,” ଶଶିକୁମାରୀ କହନ୍ତି । “ଗ୍ୟାସ ଯୋଗୁଁ କାମ ସହଜ ହେଉଥିଲା । ଏବେ ଆମର କାମ ଅଧିକ ।” ଜାଳେଣି ସଂଗ୍ରହରେ ଅଧିକ ସମୟ ଲାଗୁଛି। ଧୂଆଁ ଭିତରେ ଅଧିକ ରହିବାକୁ ପଡୁଛି । ପରଷା ଯାଉଥିବା ପ୍ରତିଟି ଭୋଜନ ପଛରେ ରହିଛି ଅତିରିକ୍ତ ପ୍ରୟାସ ।

ବିଳମ୍ବିତ ଅପରାହ୍ନ ସୁଦ୍ଧା ଭିଡ଼ କମିଯାଏ । କାଠଗଦାର ଆକାର ଛୋଟ ହୋଇଯାଇଥାଏ । ଶେଷ ଗ୍ରାହକ ଜଣକ ବିଦାୟ ନିଅନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲର ସୀମା ପୁଣି ବନ୍ଦ ହୁଏ ।

ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଇଁଲା ପୂର୍ବରୁ, ଏହି ମହିଳାମାନେ ପୁଣି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଫେରିଆସିବେ, ରନ୍ଧାଘର ଚାଲୁ ରଖିବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କର ଯାହା ଦରକାର, ତାହା ସଂଗ୍ରହ କରିବେ । ତେଣେ, କାହିଁ କେଉଁ ଦୂରରେ, ଇନ୍ଧନ ଓ ଯୋଗାଣ ସଂପର୍କିତ ନିଷ୍ପତ୍ତି ପରିବର୍ତ୍ତିତ ହେବାରେ ଲାଗିଥିବ । ଏଠି, କାଟ୍ଟିଲେ କଦାରେ, ସେହି ପରିବର୍ତ୍ତନ ସବୁ ଚୁପଚାପ ନିୟମିତ କାମରେ ପରିଣତ ହୋଇଯାଏ ।

ଥରକରେ ବିଡ଼ାଟିଏ ଜାଳେଣି କାଠ ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍