ನಿಧಾನಗತಿಯ ರೈಲು, ಶ್ರಮದ ದುಡಿಮೆ, ಕಡಿಮೆ ವೇತನ, ದೀರ್ಘಾವಧಿ ದಿನಗಳು

ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಜಾದವ್‌ಪುರ್‌ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದ ಜನನಿಬಿಡ ಪ್ಲ್ಯಾಟ್‌ಫಾ಼ರಂನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ಸರ್ದಾರ್‌ ಜೋರುದನಿಯಲ್ಲಿ, “ಇಂದು ರೈಲಿನ ಒಳಗಡೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗವಿರುತ್ತದೆಂದು ನಿಮಗೆ ಅನಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?” ಎಂದರು. ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಹಿಳೆಯರು ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನಗುತ್ತಾ, ನಿರಾಶೆಯ ಭಾವದಲ್ಲಿ ತಲೆಯಲ್ಲಾಡಿಸಿದರು.

ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಯವರು ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ಗೆ ತೆರಳುವ 4:35ರ ರೈಲಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ರೈಲು ಜಾದವ್‌ಪುರ್‌ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಾಗಲೇ ತುಂಬಿತುಳುಕುತ್ತಿರುವ ಹೆಂಗಸರ ಎರಡು ಬೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತಲು ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲೇ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಮುನ್ನುಗ್ಗುತ್ತಾರೆ.

ಉತ್ತರ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಸಿಅಲ್ದದಿಂದ ಬಂದ ರೈಲು, ಪಾರ್ಕ್‌ ಸರ್ಕಸ್‌, ಬಾಲಿಗಂಜ್‌ ಜಂಕ್ಷನ್‌ ಮತ್ತು ಧಕುರಿಯಾದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಜಾಧವ್‌ಪುರ್‌ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ರೈಲು, ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ, ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ಮಧ್ಯಮ ವರ್ಗ ಮತ್ತು ಶ್ರೀಮಂತ ಪ್ರದೇಶಗಳೆನಿಸಿದ ಬಾಘಾ ಜತಿನ್‌, ನ್ಯೂ ಗರಿಯಾ ಮತ್ತು ಗರಿಯಾಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಜಾಧವ್‌ಪುರ್‌ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗದುದ್ದಕ್ಕೂ ಇರುವ ಇತರೆ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುವ ಹೆಂಗಸರು ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಈ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಇವರಲ್ಲಿನ ಅನೇಕರು 45 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಸಿಅಲ್ದ-ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದು 16 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. 25 ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ 65 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ಸಿಅಲ್ದ-ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತಪುರ್‌ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸಾಗುವ ಸಿಅಲ್ದ-ನಮ್ಖಾನಾ ರೈಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇವರು ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿನ ಕೆಲವರು ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಸಾಗುವ ಈ ರೈಲುಗಳನ್ನು ʼಝಿ ಸ್ಪೆಷಲ್‌ʼ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಝಿ ಎಂಬುದು ಮಹಿಳಾ ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರಿಗೆ ಬಳಸುವ ಬಂಗಾಳಿ ಭಾಷೆಯ ಅವಮಾನಕರ ಪದ.

ಕಿತ್ತಳೆ ವರ್ಣದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಕೆಂಪು ಬಿಂದಿಯನ್ನಿಟ್ಟು, ಬಿಳಿಯ ಬಣ್ಣದ ಕೈಚೀಲವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ಅಂದು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ, ಕೆಲಸದ ನಂತರ ಮನೆಗೆ ವಾಪಸ್ಸಾಗುವಾಗ, ನುಗ್ಗುತ್ತಲೇ ರೈಲ್ವೆ ಬೋಗಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಒಳಗೆ, ಚೀಲಗಳು, ಬಳೆಗಳಿಂದ ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿದ್ದ ಜನಸಂದಣಿಯಲ್ಲಿ, ಕೇವಲ ನಿಲ್ಲಲು ಮಾತ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದ ಚಿಕ್ಕ ಜಾಗವೊಂದನ್ನು ಹಿಡಿದ ಆಕೆ ಹತ್ತಿರದ ಕಿಟಕಿಯ ಬಳಿಯ ಸೀಟನ್ನು ಪದೇಪದೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಅಲ್ಲಿಂದ ತೆರಳಿದಾಗ, ತಾನು ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ದಢಕ್ಕನೆ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹೆಂಗಸು ಆಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹರಿಹಾಯ್ದರು.

ಜಗಳವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಕೋಪದಿಂದ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಯ ಗಂಟಲು ಜೋರಾಯಿತು. ಇತರೆ ಮಹಿಳೆಯರು ತಕ್ಷಣವೇ ಮಧ್ಯಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು. ಸಮಾಧಾನಗೊಂಡ ಆಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ತೊಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಂಡರು. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮುಗುಳ್ನಗೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಬಳಿಯಿದ್ದ ಹೆಂಗಸೊಬ್ಬರಿಗೆ ಹಾವು ಮೊಲವೊಂದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಿರುವ ವಿಡಿಯೋ ಅನ್ನು ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ತೋರಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಕೋಪದಿಂದ ಆಕೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದು ಹೀಗೆ: “ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾನು ಜಗಳಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಹೆಂಗಸು ಹೇಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದಳೆಂಬುದನ್ನು ನೀವು ನೋಡಿದಿರಲ್ಲವೇ?”

ಸುಮಾರು 75 ನಿಮಿಷಗಳ ನಂತರ, ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ರೈಲನ್ನು ಹತ್ತಿದ ಜಾದವ್‌ಪುರ್‌ನಿಂದ ಸುಮಾರು 45 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರವವನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿದ ರೈಲು ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌, ದಕ್ಷಿಣದ 24 ಪರಗಣಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಂದರ್‌ಬನ್ಸ್‌ ಪ್ರದೇಶದ ಹೊರಭಾಗದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ. ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಸಮೀಪದಲ್ಲಿ ಕೆಲಸದ ಆಯ್ಕೆಗಳಿಲ್ಲದ ಕಾರಣ, ಮಹಿಳೆಯರು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಪ್ರತಿ ದಿನ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಂತಾಗಿದೆ.

ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿಯ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ 30 ನಿಮಿಷಗಳ ನಡಿಗೆ. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ, ಆಕೆ ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಹೀಗೆಂದರು: “ಈ ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು, ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ 5ನೇ ತರಗತಿಯ ನಂತರ, ಅವರಿಗೆ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕಷ್ಟವಾಯಿತು.” ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಗೆ ಮೂವರು ಸಹೋದರಿಯರು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಸಹೋದರ. 11 ವರ್ಷದವಳಿದ್ದಾಗ ಜನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ ಆಕೆ, ಆಗಿನಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. 14ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮದುವೆಯಾದ ಇವರಿಗೀಗ 28ರ ವಯಸ್ಸು.

ಸಂಜೆ ಸುಮಾರು 6ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಾವು ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಯವರ ಎರಡು ಕೋಣೆಗಳ ತಗಡಿನ ಮನೆಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ, ಅವರ ಪುತ್ರಿಯರಾದ 11 ವರ್ಷದ ತಾನ್ಯ ಮತ್ತು 10 ವರ್ಷದ ಸಾನ್ಯ, ಆಕೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈಕೆಗೆ ಆರು ವರ್ಷದ ಬಿಸ್ವಜಿತ್‌ ಎಂಬ ಮಗನೂ ಇದ್ದಾನೆ. ಮಕ್ಕಳು ಇವರ ಹೆತ್ತವರು ಹಾಗೂ ಅತ್ತೆ ಮಾವಂದಿರೊಂದಿಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ಮತ್ತು ಅವರ ಪತಿ, ಸಂಜಿಬ್‌ ಸರ್ದಾರ್‌ ಅವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸದಿಂದಾಗಿ ವಿರಾಮವು ದೊರೆಯುವುದು ವಿರಳ. ಸಂಜಿಬ್‌, ಫರ್ಸಾನ್‌ ತಯಾರಿಕಾ ಘಟಕದಲ್ಲಿ ಉದ್ಯೋಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ತಿಂಗಳಿಗೆ 9,000 ರೂ.ಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಅಂದು ಸಂಜೆ, ಆಕೆಯ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಣ್ಣೆ ಹಾಗೂ ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಅವರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ, ಅಡಿಗೆಗೆ ಗೋಬರ್‌ ಗ್ಯಾಸ್‌ ಅಗ್ಗಿಷ್ಟಿಕೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿಸಿ, ಹತ್ತಿರದ ಕೊಳವೆಬಾವಿಯಿಂದ ನೀರು ತರುತ್ತಾರೆ. ಸಂಜೀಬ್‌ ಸಹ ಬೇಗನೇ ಮನೆಗೆ ಬರಲಿದ್ದಾರೆ. ತನಗೆ ಹಾಗೂ ಪರಿವಾರಕ್ಕೆ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ ಬಳಿಕ ಕೆಲವು ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮಲಗುವ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ, ಮುಂಜಾನೆ 4.30ರ ಜಾದವ್‌ಪುರ್‌ ರೈಲಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ 3ಕ್ಕೆ ಏಳುತ್ತಾರೆ. “ಆಗ ಕತ್ತಲೆಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಚಳಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ನೆರೆಹೊರೆಯ ಅನೇಕರು ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದಲ್ಲಿನ ಜನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವ ಕಾರಣ, ನನಗೆ ಭಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮನೆಯ ಬಳಿ ಸಾಗುವಾಗ ಅವರವರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ ತೆರಳುತ್ತೇವೆ” ಎಂದರಾಕೆ.

ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ಆರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುತ್ತಾರೆ. “ಅಡಿಗೆ, ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುವುದು, ಪಾತ್ರೆ ತೊಳೆಯುವುದು, ಮನೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವುದು ನನ್ನ ಕೆಲಸ. ಒಟ್ಟಾರೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ 8500 ರೂ.ಗಳು ದೊರೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಚಹಾ ಮತ್ತು ಊಟವು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಿಂಗಳಿಗೆ 3-4 ದಿನಗಳ ರಜೆಯು ಲಭ್ಯ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಉದ್ಯೋಗದಾತರೂ ಒಳ್ಳೆಯವರಲ್ಲ. ಒಮ್ಮೆ, ನಾನು 20 ದಿನಗಳು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಹೋಗದ ಕಾರಣ, ಒಂದು ಮನೆಯವರು ಸಂಬಳವನ್ನು ಕಟಾಯಿಸಿದರು. ನಾನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ.”

ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ, ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ತನ್ನನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಡೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆಂದು ಹೇಳಿದರಾದರೂ, ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಘನೆಗಳ ಸಮೂಹದ ವತಿಯಿಂದ 2016ರಲ್ಲಿ ಗೃಹೊ ಶ್ರಮಿಕ್‌ ಅಧಿಕಾರ್‌ ಅಭಿಯಾನ್‌ ಮೂಲಕ ಸಲ್ಲಿಸಲಾದ ಜ್ಞಾಪನದಲ್ಲಿ, ಸೂಕ್ತ ಸಂಬಳದ ಕೊರತೆ, ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ನಿಶ್ಚಿತ ಕೆಲಸದ ಅವಧಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರಯೋಜನಗಳಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ನಿಂದನೆ ಮತ್ತು ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳಗಳು ಅವರನ್ನು ನಿಯತವಾಗಿ ಕಾಡುವ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಎಂಬುದಾಗಿ ತಿಳಿಸಲಾಗಿದೆ.

ʼಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಬಳವನ್ನು ಕೋರಿದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಬೇರೆಯವರು ಕಡಿಮೆ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವರಿಗೆ ಹಳಸಿದ ಊಟವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ…ʼ

ಮಾನವ ಕಳ್ಳಸಾಗಾಣಿಕೆದಾರರು ಮತ್ತು ಉದ್ಯೋಗವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಏಜೆನ್ಸಿಗಳಿಂದ ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರ ಶೋಷಣೆ, ಬಲವಂತದ ವಲಸೆ, ಜನಹಿತಕಾರಿ ಕ್ರಮಗಳು ಮತ್ತು ಕೌಶಲ್ಯಾಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಮಾರ್ಗಗಳು ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಜ್ಞಾಪನವು ಪಟ್ಟಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರನ್ನು ಅಸಂಘಟಿತ ಕಾರ್ಮಿಕರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಭದ್ರತಾ ಕಾಯ್ದೆ (2008) ಹಾಗೂ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಲೈಂಗಿಕ ಕಿರುಕುಳ (ತಡೆಗಟ್ಟುವಿಕೆ, ನಿಷೇಧ ಮತ್ತು ನಿವಾರಣೆ) ಕಾಯ್ದೆ, 2013ರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಕೆಲಸದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳನ್ನು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳ ಸರ್ಕಾರವು ಇನ್ನೂ ವಿಧಿಬದ್ಧಗೊಳಿಸಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುರಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಕನಿಷ್ಟ ಕೂಲಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಶಿಫಾರಸುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕೇಂದ್ರ ಸರ್ಕಾರವು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ನೀತಿಯೊಂದರ ಕರಡನ್ನು ರೂಪಿಸಿದ್ದು, ಅದರ ಕಾರ್ಯಾನ್ವಯನವನ್ನು ರಾಜ್ಯಗಳಿಗೆ ವಹಿಸಿದೆ.

ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರ ಸಂಘಟನೆಯಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗ ಗೃಹ ಪರಿಚಾರಿಕ ಸಮಿತಿಗೆ 2018ರಲ್ಲಿ ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಟ್ರೇಡ್‌ ಯೂನಿಯನ್‌ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ನೀಡಲಾಯಿತು. ನಂತರ ಶೀಘ್ರದಲ್ಲಿಯೇ ಸಂಘಟನೆಯು ಪ್ರತಿ ಗಂಟೆಗೆ 54 ರೂ.ಗಳ ಕೂಲಿ, ಹೆರಿಗೆ ರಜೆ, ಪ್ರತಿ ತಿಂಗಳು ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳ ವೇತನಸಹಿತ ರಜೆ, ಮತ್ತು ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶೌಚಾಲಯವನ್ನು ಬಳಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ, ತನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಗಳನ್ನು ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿತು.

ಮನೆಕೆಲಸಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಮೂಲದ ಸರ್ಕಾರೇತರ ಸಂಸ್ಥೆ ಪರಿಚಿತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕಾ ದಾಸ್‌ ಹೀಗೆನ್ನುತ್ತಾರೆ: “ಮಹಿಳೆಯರು ಹೆಚ್ಚಿನ ಕೂಲಿಯನ್ನು ಕೇಳಿದಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಏಕೆಂದರೆ ಇತರರು ಕಡಿಮೆ ಕೂಲಿಗೆ ಕೆಲಸಮಾಡಲು ಸಿದ್ಧರಿರುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಶಿಶುಪಾಲನಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಹೀಗಾಗಿ ಅವರು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಇತರರ ನಿಗಾವಣೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಳಸಿದ ಊಟವನ್ನು ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಇವರಿಗೆ ತಮ್ಮ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಸಹ ಅನುಮತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ರೈಲ್ವೆ ನಿಲ್ದಾಣದ ಶೌಚಾಲಯಗಳಿಗೆ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಬೀಗವನ್ನು ಹಾಕಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವೇ ಮುರಿದ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಅವು ಎಷ್ಟರಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೆಟ್ಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆಯೆಂದರೆ, ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಸಂಜೆ ಮನೆಗೆ ತಲುಪುವವರೆಗೂ ಬಹಿರ್ದೆಸೆಗೆ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿಯ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ತಮ್ಮ ಶೌಚಾಲಯಗಳನ್ನು ಬಳಸಲು ಅವರಿಗೆ ಅನುಮತಿಯಿತ್ತಿದ್ದಾರೆ. “ನಾನು ಅವರಿಗಾಗಿ ಚಪಾತಿಗಳನ್ನು ನಾದುತ್ತೇನೆ, ತರಕಾರಿ ಹಚ್ಚುತ್ತೇನೆ. ಅವರೇಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಬೇಕು?” ತಾವು ಕೆಲಸವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ದಿನವಿಡೀ ನಿಂತಿರುವುದು ಹಾಗೂ ವಾಪಸ್ಸಾಗುವಾಗ ರೈಲಿನಲ್ಲಿಯೂ ನಿಂತೇ ಪ್ರಯಾಣಿಸಬೇಕಿರುವುದು ಅವರ ದೊಡ್ಡ ಸಮಸ್ಯೆ. “ನನ್ನ ಕಾಲು ಹಾಗೂ ಬೆನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ನೋಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ” ಎನ್ನುತ್ತಾರವರು.

ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಕ್ಯಾನಿಂಗ್‌ ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ಮುಂಜಾನೆ 4ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಜನರ ಗಡಿಬಿಡಿಯು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಪ್‌ ಚಹಾ ಹಾಗೂ ಬಿಸ್ಕತ್ತುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಬ್ರೇಶ್‌ಪತಿ ಪ್ಲಾಟ್‌ಫಾರ್ಮ್‌ನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲೂ ಅವರು ತಲೆಯನ್ನು ನೀಟಾಗಿ ಬಾಚಿ ಗಂಟು ಹಾಕಿ, ಹಣೆಗೆ ಬಿಂದಿಯನ್ನಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ. ಮುಖವು ಕಾಂತಿಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜಾದವ್‌ಪುರ್‌ನಲ್ಲಿಯೇ ಕೆಲಸಮಾಡುವ ಇವರ ಗೆಳತಿ ಬಸಂತಿ ಸರ್ದಾರ್‌ ಅವರನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಂತೆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತೆರಳುವ ಇತರೆ ಮಹಿಳೆಯರ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆ. “ಮಳೆ ಇರಲಿ, ಬಿಸಿಲಿರಲಿ, ನೌಕರರಾದ ನಾವು ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತರಳಲೇಬೇಕು. ಇಲ್ಲದಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಉದ್ಯೋಗದಾತರು ಸಿಟ್ಟಾಗುತ್ತಾರೆ. ನಾವಿಲ್ಲದೆ ಅವರು ನಿಭಾಯಿಸಲಾರರು!” ಎಂದ ಬಸಂತಿಯವರ ಮಾತಿಗೆ ಹೆಂಗಸರೆಲ್ಲ ನಗೆಬೀರಿದರು.

ಅನೇಕ ನೌಕರರು ಸಹ ದಕ್ಷಿಣದ 24 ಪರಗಣಗಳ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಲಕ್ಷ್ಮಿಕಾಂತಪುರ್‌ ಊರಿನಿಂದ ಸಿಅಲ್ದಗೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. 60 ಕಿ.ಮೀ.ಗಳ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ಸುಮಾರು 85 ನಿಮಿಷಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾರ್ಗದ ಮೂರನೆಯ ನಿಲ್ದಾಣ, ಮಥುರಾಪುರ್‌ ರಸ್ತೆಯ ನಿಲ್ದಾಣದಿಂದ ಚಮೇಲಿ ಬೈದ್ಯ ರೈಲು ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಇವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾದ ಬ್ಯಾಲಿಗಂಜ್‌ ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿರುವ ಆರು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಅವರ ಬದುಕು ಹೀಗಿರಲಿಲ್ಲ.

“ನಾನು ಹಾಗೂ ನನ್ನ ಪತಿ ಪಾನ್‌-ಬೀಡಿ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದೆವು. ಸ್ವಲ್ಪ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು. ನಂತರದಲ್ಲಿ, ನನ್ನ ಪತಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಹಣವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಬೇಕಾಯಿತಲ್ಲದೆ, ನಾನು ಜನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡತೊಡಗಿದೆ. ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ನಾನು ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿದ್ದೆ. ಈಗ ಜನರ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಮಾಡುವಾಗ ತಡವಾದರೆ ಅಥವಾ ಒಂದು ದಿನದ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಬೈಗುಳವನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚಮೇಲಿಯವರಿಗೀಗ ಮನೆಯ ಬಾಡಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸುವುದೂ ದುಸ್ತರವಾಗಿದೆ. ಇವರು ಪತಿ ಹಾಗೂ ಮೂರು ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಹಾಗೂ ಒಬ್ಬ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ಮಥುರಾಪುರ್‌ ರೈಲ್ವೆ ಮಾರ್ಗದ ಹತ್ತಿರವಿರುವ ಗುಡಿಸಲಿನಲ್ಲಿ ವಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ.”

ಮನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕಿಂತ ರೈಲು ಪ್ರಯಾಣವು ಕಷ್ಟಕರವಾದುದು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಚಮೇಲಿ. “ಪ್ರತಿ ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಪ್ರಯಾಣವು ನನಗೆ ತ್ರಾಸದಾಯಕ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ನೂಕಾಡುತ್ತ, ಕೂಗಾಡುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. ಜನರು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಟವನ್ನೂ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಲು ಜಾಗವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಊಟವನ್ನು ಒದಗಿಸುವುದು ನನಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿದಿದ್ದರೆ, ನಾನು ಈ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕೆಳೆಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದೆ.”