నిద్రలేని కొల్హాపూర్

జనాబాయి సోనావణే తన సన్నిహిత స్నేహితులతో ఎప్పుడూ వాదించడం, గొడవ పెట్టుకోవడం చేయలేదు.

కానీ ఈ ఏడాది అందుకు భిన్నంగా ఉంది. "నేను త్వరగా చిరాకుపడిపోయి, చిన్న చిన్న తేడాలొచ్చినా నా స్నేహితులతో గొడవ పడుతున్నాను," మహారాష్ట్రలోని భాదోళే గ్రామంలోని తన రెండు గదుల చిన్న ఇంటి బయట కూర్చొనివున్న జనాబాయి (62) చెప్పారు.

ఈ 2025 వేసవిలో రాష్ట్రంలోని కొల్హాపూర్ జిల్లాలో రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలు గణనీయంగా పెరిగాయి. తాను నిద్ర పోలేకపోవటాన్ని జనాబాయి గ్రహించారు. ఈ అసౌకర్యం ఒకటి రెండు రోజుల్లో తగ్గిపోతుందని మొదట్లో ఆమె భావించారు. అయితే, ఆమె కనీసం మూడు గంటల పాటు కలత నిద్ర కూడా పోలేని రోజులున్నాయి. ఆ రోజులు వారాలుగా మారి నెలలుగా సాగాయి. నిరంతరం చిరాకు, అలసటలు ఆమెను బాధించాయి.

సొంత భూమిలేని రైతు అయిన జానాబాయి రోజుకు ఎనిమిది గంటల పాటు ఇతరుల పొలాల్లో వెన్ను విరిగేలా శ్రమపడి పనిచేస్తారు. ఆమె కలుపు తీయటం, భారీగా ఉండే గడ్డి మోపులను ఎత్తడం, పంట కోతలు కోయటం వంటి పనులు చేస్తారు. సాయంత్రమయ్యేసరికి ఆమె అలసిపోతారు - భుజాలు నొప్పెడతాయి, ఆ రోజు పనిభారానికి కాళ్ళు బరువెక్కిపోతాయి. అలాంటి రోజున, ఆమె సాధారణంగా రాత్రి 10 గంటలకు తన ఇంటి గుమ్మం దగ్గర కుదురుకొని నిమిషాల్లో నిద్రపోయేవారు.

కానీ ఆ గాఢమైన, ప్రశాంతమైన నిద్ర నిండిన రాత్రులు ఇప్పుడు ఒక సుదూర స్వప్నంలా మిగిలిపోయాయి. ఇటీవలి నెలల్లో ఈ ప్రాంతంలో పెరుగుతోన్న ఉష్ణోగ్రతలు, ఆర్ద్రత ఆమెకు రాత్రంతా చెమటలు పట్టేలా చేస్తున్నాయి. అటూ ఇటూ దొర్లుతూ, నిమ్మళం లేకుండా, ఇంటి రేకుల పైకప్పు వెలువరించే వేడి వల్ల ఆమె తరచుగా మేల్కొంటూ ఉంటారు.

ఒక్కసారి మేల్కొంటే, మళ్ళీ నిద్రపోవటానికి ఆమెకు కనీసం ఒక గంట సమయమైనా పడుతుంది.

ఈ మే (2025) నెలలో, తెల్లవారుజామున 3 గంటలకు మాత్రమే ఉష్ణోగ్రత స్వల్పంగా తగ్గి భరించగలిగేలా మారుతోందని ఆమె అంచనా వేస్తున్నారు. ఇకపోతే, కష్టపడి పనిచేయాల్సిన మరో రోజు కోసం ఆమె ఇంటి పనులు పూర్తిచేసుకోవటానికి ఐదు గంటలకల్లా నిద్ర లేవాల్సివుంటుంది.

జనాబాయి ఇంటి కోసం నీళ్ళు తీసుకురావడానికి, ఊడ్చడానికి, కుటుంబానికి వంట చేయడానికి సూర్యోదయానికి ముందే లేస్తారు. రోజంతా పొలంలో పనిచేయడం, మండే వేడి అరవైల వయసులో ఉన్న ఆమెను అలసిపోయేలా చేస్తున్నాయి. ఇంకా పాత్రలు కడగడం, రాత్రికి భోజనం సిద్ధం చేయడం, మరుసటి రోజు కోసం కట్టెలు సేకరించడం వంటి ఇంటి పనులు కూడా ఉంటాయి. "ఎల్లప్పుడూ చేయడానికి ఏదో ఒక పని మిగిలే ఉంటుంది," అలసటగా అన్నారామె.

ప్రశాంతమైన నిద్ర లేకపోవటం వల్ల ఆమె తరచుగా తన కుటుంబ సభ్యులపై విరుచుకుపడి, ఆపైన చింతిస్తుంటారు. "నేను మారిపోయానని వాళ్ళనుకుంటారు. ఇంతకుముందు, రోజులో చాలా ఎక్కువసేపు పనిచేసిన తర్వాత కూడా నేను నవ్వేదాన్ని," అన్నారామె. పొలాల్లో పనిచేసేటప్పుడు పాటలు పాడుతూ, శక్తితో నిండిన తన యవ్వనపు రోజులను గుర్తుచేసుకుంటే, తానిప్పుడు ఎంతగా మారిపోయిందో ఆమెకు అర్థమవుతోంది.

"ఇప్పుడు, నేనెప్పుడూ కోపంగా ఉంటానని జనం అనుకుంటారు. కానీ నా దగ్గర ఇప్పుడు [ప్రసన్నంగా ఉండటానికి] తగిన బలం లేదు,” అన్నారామె.

కొన్ని రాత్రులు, “డోకా దుక్తయ్ [నా తల అదిరిపోతుంది]. డోలే లాల్ లాల్ హోతాత్ [అలసట వలన నా కళ్ళు ఎర్రబడతాయి]. అది “మాఝా డోకా కామ్ దేత్ నహీ [నేను సూటిగా ఆలోచించలేను] అనిపిస్తుంది,” అన్నారామె. అశాంతి, ఆందోళన ఆమె జీవితంలోకి, పదజాలంలోకి ప్రవేశించాయి.

ఈ విషయంలో జనాబాయి ఒంటరి కాదు. ముఖ్యంగా వేడిగా ఉండే రాత్రులు, వేడిగాలుల సమయంలో పెరుగుతున్న పరిసర ఉష్ణోగ్రతలు ప్రజలను నిద్రపోనీయకుండా చేస్తున్నాయి. వాతావరణ మార్పు నిద్రను ఎలా ప్రభావితం చేస్తుందనే దాని గురించి 2025 నాటి ఒక పత్రం ఇలా చెబుతోంది, “...వాతావరణం వేడెక్కడం ప్రత్యేకించి వృద్ధులలో, మహిళలలో నిద్ర లేమిని తీవ్రతరం చేస్తుంది, నిద్ర నాణ్యతను తగ్గిస్తుంది...”

"గదిలో వ్యాపించి ఉన్న ఉష్ణోగ్రత ఎక్కువగా ఉన్నప్పుడు, శరీర అంతర్గత తాప నియంత్రణా వ్యవస్థకు నిద్రను ప్రారంభించడానికి, కొనసాగించడానికి తగిన విధంగా శరీర ఉష్ణోగ్రతను తగ్గించడం కష్టమవుతుంది," అని మానసిక వైద్యుడు డాక్టర్ యువైస్ ఎన్.ఎ. వివరించారు. కానీ భారతదేశమంతటా ప్రజలు 25 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే ఎక్కువ ఉష్ణోగ్రతలతో 80 'వేడి' రాత్రులను అనుభవిస్తున్నారని క్లైమేట్ సెంట్రల్ చేసిన ఈ 2024 అధ్యయనం చెబుతోంది.

ఏడాది పొడవునా చాలా వేడి రాత్రులు ఉంటాయి. పగటిపూట బయట పనిచేసేవారికి, విశ్రాంతి అనేదే ఉండదు.

"జీవశాస్త్రపరంగా, మనం నిద్రకు సిద్ధమవుతున్నప్పుడు, నిద్ర గాఢమైన దశల్లోకి ప్రవేశించినప్పుడు కూడా మన శరీరాలు చల్లబడటానికి రూపొందించబడ్డాయి," అని కేరళ, కాలికట్‌లోని IQRAA ఇంటర్నేషనల్ హాస్పిటల్, రీసెర్చ్ సెంటర్‌ సలహాదారు యువైస్ అంటున్నారు. "ఈ పోరాటం అటూ ఇటూ దొర్లటం, తరచుగా మేలుకోవటం, విశ్రాంతి లేకపోవడం వంటి భావనకు దారితీస్తుంది." తక్కువ ఆదాయ దేశాలకు చెందినవారు, వృద్ధులు, మహిళలు, వేడి ప్రాంతాలలో నివసించేవారిలో ఇది స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని ఆయన అన్నారు.

జనాబాయి గ్రామంలోని ఇంట్లో ఉన్న సీలింగ్ ఫ్యాన్ తక్కువ సౌకర్యాన్నే అందిస్తుంది- ఆ రెండు గదుల ఇంట్లో నిద్రపోవడానికి ప్రయత్నించే నలుగురు వ్యక్తులపై అది వేడి గాలిని ప్రసరింపజేస్తుంది.

జనాబాయికి తట్టుకోవడం అసాధ్యం అనిపించినప్పుడు, "నేను పొగాకు నములుతాను, ఎందుకంటే దాని వల్ల కొంతసేపు నిద్రపోయే ప్రశాంతత లభిస్తుంది," PARIతో మాట్లాడుతూ ఆమె తాను దానికి అలవాటు పడుతున్నట్టుగా చెప్పారు. అయితే, కాలక్రమేణా నికోటిన్ నిద్రకు భంగం కలిగిస్తుందని అంటారు కాబట్టి, అది ఇచ్చే ఉపశమనం తాత్కాలికమే అవుతుంది.

నిద్రపోడానికి జనాబాయి పొగాకుపై ఆధారపడటం ఒక పెద్ద నమూనాను ప్రతిబింబిస్తుంది. సముదాయాలలో చాలామంది నిద్రలేమిని ఎదుర్కోవడానికి మద్యం లేదా ఇతర పదార్థాల వైపు మొగ్గు చూపుతున్నారు. కానీ దీనిని తరచుగా ఉపయోగించడం వల్ల నిద్రలేమి, గురక, నిద్రలో శ్వాసకు అంతరాయం (స్లీప్ అప్నియా) కూడా వస్తున్నాయి.

అలసట, నిద్ర లేకపోవడం ఆమె శరీరంపై కూడా ప్రభావం చూపుతున్నాయి. వేసవిలో రక్తపోటు తరచుగా పెరుగుతుందని, గుండె వేగంగా కొట్టుకుంటుందని, నిమ్మళం కోల్పోయి ఒత్తిడికి గురవుతుంటానని ఆమె చెప్పారు. "సరిగ్గా నిద్రపోకపోవటం వల్ల పొద్దుటికల్లా తలనొప్పి తీవ్రంగా ఉంటుంది." వేసవికాలంలో ఆమె ప్రతి వారం ఒక ప్రైవేట్ క్లినిక్‌కు వెళ్తారు. అక్కడి వైద్యుడు నిద్ర మాత్రలు రాసివ్వటంతో, అదే చివరకు ఆమెకు కొంత ఉపశమనాన్ని ఇస్తుంది.

ఇరుకైన మట్టి దారులు, ఎత్తైన కొబ్బరి, మామిడి, పీపల్ (రావి), నీమ్(వేప) వంటి చెట్లు ఉండే భాదోళే ఒక ప్రశాంతమైన గ్రామం. చాలామంది జనం తమ రోజులను సుదూరంగా ఉన్న చెరకు తోటలలో వ్యవసాయ కూలీలుగా గడుపుతారు. ఒకప్పుడు ఇరుగుపొరుగువారు తమ ఇళ్ళ బయట ఒకరితో ఒకరు మాట్లాడుకుంటూ ఉత్సాహంగా గడిపిన సాయంత్రాలు, ఉష్ణోగ్రతలు క్రమంగా పెరగడంతో బాగా తగ్గిపోయాయి.

కొల్హాపూర్‌లో వేసవి పగటి ఉష్ణోగ్రతలు క్రమం తప్పకుండా 38 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే ఎక్కువగా ఉంటాయి, ఈ ఏడాది కూడా అందుకు భిన్నంగా ఏమీ లేదు. "ప్రతి వేసవి గత వేసవి కంటే వేడిగా ఉంటోంది," ఆమె స్నేహితురాళ్ళలో ఒకరు ఒక పాత బడి పుస్తకంతో విసురుకుంటూ అన్నారు.

జనాబాయి, ఆమె పొరుగువారు పని నుండి తిరిగి వచ్చాక వారి సంభాషణలన్నీ తరచుగా రాత్రులు ఎంత భరించలేనివిగా మారాయో, గాలి ఎంత వేడిగా ఉందో, ఇక నిద్ర రావటం సులభం కాదు అనే విషయాల వైపే మళ్ళుతాయి. "ఇప్పటికే చాలా వేడిగా ఉంది, సరైన నిద్ర లేకపోవడం దాన్ని మరింత తీవ్రమయ్యేలా చేస్తుంది," అంటూ ఆమె తన రోజువారీ ఒత్తిడి, ఆందోళనల గురించి వివరించారు.

సరైన నిద్ర లేకపోవడం వల్ల తాను పని చేయలేకపోతున్నానని, పని చేస్తున్నప్పుడు తాను కుప్పకూలిపోతానేమో అనిపిస్తుండని జనాబాయి చెబుతున్నారు. దానిని నివారించడానికి, "తప్పకుండా నేను కొంత పంచదారను నాతో తీసుకెళ్తాను." ఆమెకు మగతగా అనిపించినప్పుడల్లా జనాబాయి దానిని తిని, నిమ్మరసం తాగుతారు, దీనివల్ల త్వరగా ఉపశమనం లభిస్తుందని ఆమె అంటారు.

స్నేహితులతో గడిపే సమయం, నవ్వుతూ, కబుర్లు చెప్పుకుంటూ, వింటూ, ఒకరికొకరు సహాయం చేసుకుంటూ, కథలు పంచుకుంటూ గడిపే సమయం ఇప్పుడు గతానికి సంబంధించినదైపోయింది. నెలల తరబడి నిద్రలేమి, చిరాకు, అలసట ఆమెను రోజుల తరబడి సామాజిక సంబంధాలకు దూరంగా ఉండేలా చేస్తున్నాయి; ఒకప్పుడు సంతోషంగా ఆస్వాదించిన స్నేహాలను వదులుకుని, తనతో తాను ఉండటానికే ఆమె ఇష్టపడుతున్నారు.

"ఝోప్ నహీ తర్ శరీర్ దమ్ దేత్ నహీ, ఆనీ మన్ శాంత్ హోత్ నహీ [నిద్ర లేకపోతే శరీరం విశ్రాంతి తీసుకోదు, మనసు ప్రశాంతంగా ఉండదు]," అనే సామెత గ్రామంలో తరచుగా వినిపిస్తుంటుంది.

ఈ సామెత జనాబాయి మనసులో మెదులుతుంటుంది; ఆమెకు అలసిపోయినట్లు అనిపిస్తుంది, కానీ నిద్ర మాత్రం రాదు.

జనాబాయి ఇంటి నుండి కేవలం 30 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న జాంభళీ గ్రామంలో, లాలుబాయి కాంబళే పరిస్థితి కూడా ఇంతకు భిన్నంగా ఏమీ లేదు.

"ఈ ఏడాది విపరీతమైన వేడిగా ఉంది, ఈ మూడు నెలల్లో నేను రోజుకి ఒక గంట కూడా నిద్రపోలేదు," అని చెప్పారామె. తొమ్మిదిమంది పెద్దలు ఉన్న ఆమె ఇంట్లో ఉన్న ఒక్క టేబుల్ ఫ్యాన్‌ను ఆమె కుమారుడు ఉపయోగిస్తున్నాడు. "సరైన నిద్ర లేకపోవటంతో, మరుసటి రోజుకు నాకు అలసిపోయినట్టుగా, బలహీనంగా అనిపిస్తుంది," చెరకు తోటలలో పనిచేయడం మానేసిన ఈ 72 ఏళ్ళ మహిళ చెప్పారు. వేడిగా ఉండే రాత్రుల్లో ఆలస్యంగా నిద్రపోవడం శారీరక అలసటను కలిగిస్తుంది, నిరాశ, ఆందోళన వంటి ఇతర మానసిక ఆరోగ్య సమస్యల ప్రమాదాన్ని పెంచుతుంది.

కనీసం ఏడు గంటల పాటు క్రమం తప్పకుండా నిద్రపోవడం పెద్దలకు తప్పనిసరి అని చెబుతారు. కానీ లాలుబాయికి, ఇంత సాధారణ నిద్ర కూడా ఒక సుదూర స్వప్నంగా మారింది. ఈ పరిస్థితికి కారణం- వయసు మళ్ళటంతో పాటు చెరకు పొలాలలో దశాబ్దాలుగా కష్టపడి పనిచేసిన శారీరక బాధ, ఇప్పుడు తీవ్రమైన వేడి రాత్రుల వల్ల నిద్రపోలేకపోవటం.

"నాలుగేళ్ళ క్రితం వరకూ కూడా, నేను ఐదు నిముషాల్లో నిద్రపోగలిగేదాన్ని," లాలుబాయి PARIతో చెప్పారు. "కానీ ఇప్పుడలా కాదు."

ఆమె అసలు నిద్రపోవటంలేదని 45 ఏళ్ళ ఆమె కుమారుడు ప్రమోద్ ఆందోళన చెందుతున్నారు. "ఆమె ఎప్పుడూ అలసిపోయినట్లే కనిపిస్తుంది," అన్నారతను. "ఆమె నిశ్శబ్దంగా కూర్చున్నప్పుడు కూడా, ఆమె మనస్సు నిమ్మళంగా లేనట్లు అనిపిస్తుంది."

అవసరమైనంత నాణ్యమైన నిద్ర లేకపోవడం వల్ల డిప్రెషన్, ఆందోళన, బైపోలార్ డిజార్డర్, పోస్ట్-ట్రామాటిక్ స్ట్రెస్ డిజార్డర్ వంటి మానసిక ఆరోగ్య సమస్యలు మరింత తీవ్రమవుతాయని యువైస్ చెప్పారు. నిద్రలేమి మెదడులోని రసాయన ప్రక్రియలకు అంతరాయం కలిగిస్తుంది. మెదడులోని ఒత్తిడి, భావోద్వేగ కేంద్రాలు మరింత చురుగ్గా మారతాయి. ఫలితంగా శరీరం నిరంతరం "ఒత్తిడి మోడ్"లో ఇరుక్కుపోయి, తక్కువ-స్థాయి వాపును కలిగిస్తుంది, శరీరపు సహజ నిద్ర-మేల్కొలుపు చక్రాన్ని ప్రభావితం చేస్తుంది.

"కాలంతో పాటు బాధ తగ్గుతుందని నేను అనుకున్నాను, కానీ తగ్గలేదు," లాలుబాయి ఆందోళనగా అన్నారు.

తాను పొలం పనిని శాశ్వతంగా వదులుకోవాల్సి వస్తుందని ఇప్పుడామె నమ్ముతున్నారు. ఆమె ఎప్పుడూ ఒత్తిడిలోనే ఉంటున్నారు; అది ఆమె ముఖంలో స్పష్టంగా కనిపిస్తోందని ఆమె ఇరుగుపొరుగువారు చెప్పారు.

ఐదు నెలలపాటు నిద్రలేని రాత్రులు గడిపిన తర్వాత, చివరకు లాలుబాయి ఒక వైద్యుడిని సంప్రదించారు, అతను ఆమెకు నిద్రమాత్రలు రాశారు. "నాకు బాగైపోతుందని అనుకున్నాను... చివరకు చిన్న చిన్న పనులు కూడా చేయడం కష్టంగా అనిపించటంతో, ఏదో తీవ్రమైన సమస్య ఉందని నేను గ్రహించాను," అని ఆమె అన్నారు.

భాదోళే గ్రామానికి చెందిన నందా సోనావణే వేసవి అంటే భయపడుతున్నారు. వేసవికాలం మొదలవగానే, నందా మనసు 90 రోజులను లెక్కించడం ప్రారంభిస్తుంది. "వేసవి ముగియాలని నేను ప్రతిరోజూ దేవుడిని ప్రార్థిస్తున్నాను," అన్నారు 50 ఏళ్ళ నందా. ఎందుకంటే, సీజన్ మారగానే ఆమె నిద్రాచక్రం మెరుగుపడటం మొదలవుతుంది.

బాగా వేడిగా ఉన్న రాత్రులలో ఆమెకు మూడు గంటలసేపు కూడా నిద్ర పట్టటంలేదు. "ఏం చేసిన ఉపయోగం లేకపోతే, నిద్రపడుతుందేమోననే ఆశతో నేను టెలివిజన్ చూడటం మొదలుపెడతాను," అన్నారామె. నిద్రలేమి వలన కలిగే పరిణామాలు తీవ్రంగా ఉంటాయి. మరుసటి రోజున ఆమెకు చిరాకుగా అనిపిస్తుంది, తలతిరుగుతుంది, తీవ్రమైన ఒళ్ళునొప్పులు వస్తాయి. నొప్పి తగ్గించే మందు తీసుకునే వరకు అది తగ్గదు.

జనాబాయి, లాలుబాయి లాగానే నందాకు కూడా నిద్ర మాత్రలను రాశారు. ఇది చాలామంది మహిళలకు ఒక వ్యసనంగా మారిందని ఆమె చెబుతున్నారు. ఆమె అల్ప రక్తపోటుతో బాధపడుతున్నారు. తీవ్రమైన వేడి దానిని మరింత తీవ్రతరం చేసి, ఆమెకు నిద్రపట్టకుండా చేస్తోంది. వేడిమి వలన మేల్కొన్నప్పుడల్లా ఆమె తనను తాను శాంతపరచుకోవడానికి కొంత పంచదారను తీసుకుంటారు.

జిల్లావ్యాప్తంగా పెరిగిపోతోన్న వేడి ప్రజలకు నిద్రను దూరం చేస్తోంది.

"ఇంతకుముందు నాకెప్పుడూ నిద్ర సమస్యలు రాలేదు," అన్నారు జనాబాయి. తాను ఇంతకుముందెప్పుడూ ఒత్తిడికి గురికాలేదని, ఇప్పుడు మాత్రం ఒత్తిడి లేకుండా ఒక్క రోజు కూడా గడపలేదని ఆమె అన్నారు.

వాతావరణ మార్పు, మానసిక ఆరోగ్యంపై PARI దేశవ్యాప్తంగా నిర్వహిస్తోన్న ఈ ధారావాహికకు మరివాలా హెల్త్ ఇనిషియేటివ్ సహకారం ఉంది. ఈ ధారావాహిక గ్రామీణ భారతదేశంలోని ప్రజల మానసిక ఆరోగ్యంతో పాటు సాధారణ ఆరోగ్యం పైన, పట్టణ భారతదేశంలోని గ్రామీణ వలసదారుల జీవనోపాధిపైన వాతావరణ సంక్షోభం వేస్తోన్న ప్రభావాన్ని పరిశీలిస్తుంది.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి