କୋହ୍ଲାପୁରରେ ବିନିଦ୍ର ଜୀବନ

ଜନାବାଈ ସୋନାୱନେ କେବେ ବି ଯୁକ୍ତି କରି ନଥିଲେ କି ଘନିଷ୍ଠ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ କଳି କରି ନଥିଲେ ।

କିନ୍ତୁ ଏ ବର୍ଷଟି ଭିନ୍ନ ଧରଣର ଥିଲା । “ଟିକିଏ କଥାରେ ମୁଁ ରାଗି ଯାଉଥିଲି ଓ ସାମାନ୍ୟ ମତଭେଦକୁ ନେଇ ମୋ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ଲଢୁଥିଲି”, ମହାରାଷ୍ଟ୍ରର ଭାଦୋଲେ ଗାଁରେ ତାଙ୍କ ଘର ଆଗରେ ବସିଥିବା ଏହି ୬୨-ବର୍ଷୀୟା ମହିଳା କହନ୍ତି ।

୨୦୨୫ ଖରାଦିନରେ ରାଜ୍ୟର କୋହ୍ଲାପୁର ଜିଲ୍ଲାର ରାତିର ତାପମାନ ଉଲ୍ଲେଖନୀୟ ଭାବେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲା । ଏବଂ ଜନାବାଈ ଦେଖିଲେ ଯେ ନିଦ ହେବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ସଂଘର୍ଷ କରିବାକୁ ପଡୁଛି । ପ୍ରଥମେ ସେ ଭାବିଲେ କି ତାଙ୍କର ଏହି ଅସୁବିଧା ଦିନେ ଦି’ ଦିନରେ କଟିଯିବ । ତେବେ ଏମିତି ଦିନସବୁ କଟିଲା ଯେତେବେଳେ କି ସେ ଛଟପଟ ହୋଇ ମାତ୍ର ଦୁଇ ତିନି ଘଣ୍ଟା ଶୋଇ ପାରିଲେ । ଏଭଳି ଦିନଗୁଡ଼ିକ କ୍ରମେ ସପ୍ତାହ ସପ୍ତାହ ଓ ମାସ ମାସକୁ ପରିବ୍ୟାପ୍ତ ହେଲା । ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ତାଙ୍କୁ ଅବିରତ ଭାବେ ବିରକ୍ତି ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ଲାଗୁଛି ।

ଜଣେ ଭୂମିହୀନ କୃଷିଜୀବୀ ଭାବେ ଜନାବାଈ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜମିରେ ଦିନକୁ ଆଠ ଘଣ୍ଟା ହାଡ଼ଭଙ୍ଗା ପରିଶ୍ରମ କରନ୍ତି । ସେ ଘାସ ଉପାଡ଼ନ୍ତି, ଓଜନିଆ ଗଛବୃଚ୍ଛ ଟେକନ୍ତି ଏବଂ ଫସଲ ଅମଳ କରନ୍ତି । ସନ୍ଧ୍ୟା ହେଲା ବେଳକୁ ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥାନ୍ତି – ତାଙ୍କ କାନ୍ଧ ବିନ୍ଧୁଥାଏ, ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଦିନଟିର ଚାପରେ ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଦି’ଟା ଅଚଳ ଲାଗୁଥାଏ । ସେଭଳି ଗୋଟିଏ ଦିନ ସରିଯିବା ପରେ ସେ ସାଧାରଣତଃ ରାତି ଦଶଟା ସୁଦ୍ଧା ତାଙ୍କ ଘର ଦୁଆରମୁହଁରେ ବସିଥାଆନ୍ତି । କିଛି ମିନିଟ ଭିତରେ ସେ ଶୋଇବାକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

କିନ୍ତୁ ସେଭଳି ବିଶ୍ରାମଦାୟୀ ଗଭୀର ନିଦ ହେବା ରାତିସବୁ ଏବେ ଏକ ସୁଦୂରପରାହତ ସ୍ଵପ୍ନ । ନିକଟରେ କଟି ଯାଇଥିବା ମାସଗୁଡ଼ିକରେ ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ତାପମାନ ଓ ଗୁଳୁଗୁଳି ତାଙ୍କୁ ସାରା ରାତି ଝାଳ ପଚପଚ କରିଦିଏ । କଡ଼ ଏପଟ ସେପଟ କରିକରି ସେ ଅସ୍ଥିର ହୁଅନ୍ତି, ଟିଣଘୋଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଘର ଛାତରୁ ତାତି ବାହାରି ଘରେ ବ୍ୟାପିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ବାରମ୍ବାର ନିଦରୁ ଉଠନ୍ତି ।

ଥରେ ନିଦ ଭାଙ୍ଗିଗଲା ପରେ ପୁଣି ଥରେ ତାଙ୍କୁ ନିଦ ହେବାକୁ ଅନ୍ତତଃ ଘଣ୍ଟାଏ ଲାଗିଯାଏ ।

ସେ ମନେ ପକାନ୍ତି ଯେ ମେ ମାସରେ (୨୦୨୫) କେବଳ ପାହାନ୍ତା ୩ଟା ବେଳକୁ ତାପମାନ କିଛିଟା କମ୍‌ ହେଇ ସହନୀୟ ହେଉଥିଲା । ଏବଂ ସକାଳ ୫ଟା ସୁଦ୍ଧା ସେ ଉଠିପଡ଼ି ଘରକାମ ଆରମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, ଯାହା ପରେ ପରେ ଆଉ ଗୋଟିଏ ଦିନର କଠିନ କାମ କରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା ।

ଜନାବାଈ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପୂର୍ବରୁ ଉଠିପଡ଼ି ପାଣି ଆଣନ୍ତି, ଘର ଓଳାନ୍ତି ଓ ପରିବାରର ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ରାନ୍ଧନ୍ତି । ଷାଠିଏରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ବୟସରେ ଚାଷ ଜମିରେ ପୁରା ଦିନର କାମ ଓ ଅସହନୀୟ ଉତ୍ତାପ ତାଙ୍କୁ କ୍ଳାନ୍ତ କରିଦିଏ । ପୁଣି ଘର କାମ ତାଙ୍କୁ ଜଗି ବସିଥାଏ – ବାସନ ମାଜିବା, ରାତି ଖାଇବା ରାନ୍ଧିବା ଏବଂ ପରଦିନ ପାଇଁ ଜାଳେଣି କାଠ କରିବା ଇତ୍ୟାଦି । “ସବୁବେଳେ କିଛି ନା କିଛି କାମ କରିବାକୁ ରହିଥାଏ”, କ୍ଳାନ୍ତଶ୍ରାନ୍ତ ହେଇ ସେ କହନ୍ତି ।

ଶୋଇଲେ ବିଶ୍ରାମ ମିଳେନି ଓ ସେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ପରିବାର ଲୋକଙ୍କ ପ୍ରତି ଚିତ୍କାର କରି ଉଠନ୍ତି, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଲାଗେ । “ସେମାନେ ଭାବନ୍ତି ମୁଁ ବଦଳି ଯାଇଛି । ପୂର୍ବରୁ ପୁରା ଦିନ କାମ କରି ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହସୁଥିଲି”, ସେ କହନ୍ତି । ପୁରା ଶକ୍ତି ଥିବା ଯୁବା ବୟସ କଥା ସେ ମନେ ପକାନ୍ତି, ଯେତେବେଳେ ଚାଷ ଜମିରେ କାମ କଲାବେଳେ ସେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ, ଓ ତାଙ୍କର ଯେ କେତେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଇଛି ସେ ବିଷୟରେ ତାଙ୍କୁ ଜଣାଥିଲା ।

“ବର୍ତ୍ତମାନ”, ସେ ଯୋଗକରନ୍ତି, “ଲୋକେ ଭାବନ୍ତି ମୁଁ ସବୁବେଳେ ରାଗିଯାଉଛି । କିନ୍ତୁ ଆଉ ମୋ ପାଖରେ ଆଦୌ ଶକ୍ତି ନାହିଁ (ଭଲ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ) ।

କେତେକ ରାତିରେ, ସେ କହନ୍ତି, “ଡୋକା ଡୁକତେ [ମୋ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧୁଥାଏ] । ଡୋଳେ ଲାଲ ଲାଲ ହୋତାତ [ମୋ ଆଖି କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଲାଲ ଦିଶୁଥାଏ] । ମତେ ଲାଗେ ମାଝା ଡୋକା କାମ ଦେତ ନାହି [ମୋ ମୁଣ୍ଡ କାମ କରେନି]”, ସେ ଯୋଗକରି କହନ୍ତି । ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ଜୀବନ ଓ ଭାବନାକୁ ଗ୍ରାସ କରି ନେଇଥାଏ ।

ଜନାବାଈ କେବଳ ଏକା ନୁହନ୍ତି । ପରିବେଶର ତାପମାନ ବୃଦ୍ଧି, ବିଶେଷ କରି ଉତ୍ତପ୍ତ ଓ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଲହର ରାତିଗୁଡ଼ିକରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଶୋଇବା ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ହେଉଥିଲା । ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଲୋକମାନଙ୍କ ଶୋଇବାକୁ କିପରି ପ୍ରଭାବିତ କରୁଥିଲା ସେ ସମ୍ପର୍କରେ ୨୦୨୫ରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ସନ୍ଦର୍ଭ ଅନୁଯାୟୀ, “...ଜଳବାୟୁ ଉତ୍ତପ୍ତ ହେବା ଦ୍ଵାରା ନିଦ୍ରାହୀନତା ବ୍ୟାପକ ହୁଏ ଓ ନିଦ୍ରାର ଗୁଣବତ୍ତା ହ୍ରାସ ପାଏ, ବିଶେଷ କରି ଅଧିକ ବୟସ୍କ ଓ ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ...”

“ଯେତେବେଳେ ଗୋଟିଏ କୋଠରୀର ପାରିବେଶିକ ଉତ୍ତାପ ଅଧିକ ଥାଏ, ଶରୀରର ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ଥର୍ମୋରେଗୁଲେସନ ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶରୀର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଉତ୍ତାପକୁ ହ୍ରାସ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରେ ଏବଂ ନିଦ୍ରା ଜାରି ରଖେ ।”, ବୁଝାଇ କହନ୍ତି ଡାକ୍ତର ଉବେଶ ଏନ୍. ଏ., ଜଣେ ମନସ୍ତତ୍ତ୍ଵବିଦ । କିନ୍ତୁ ୨୦୨୪ର କ୍ଲାଇମେଟ ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ ଷ୍ଟଡି ଅନୁଯାୟୀ ସାରା ଭାରତରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ୮୦ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ୨୫ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵ ଉତ୍ତପ୍ତ ରାତ୍ରି ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ।

ଗୋଟିଏ ବର୍ଷରେ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ଉତ୍ତପ୍ତ ରାତିର ଏହି ସଂଖ୍ୟା ଅତ୍ୟଧିକ । ଯେଉଁମାନେ ଦିନବେଳା ଘର ବାହାରେ କାମ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏଥିରୁ ତ୍ରାହି ପାଇବାର କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ ।

“ଜୈବିକ ଭାବେ ଆମ ଶରୀର ଏପରି ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଇଛି କି ଶୋଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲାବେଳେ ଉତ୍ତାପ କମ୍‌ ହୁଏ ଓ ଯେତେବେଳେ ଆମେ ଗଭୀର ଶୁଶୁପ୍ତି ସ୍ତରକୁ ଯାଉ ସେହି ଉତ୍ତାପ କମି କମି ଯାଏ”, ଯୋଗକରି କହନ୍ତି ଉବେଶ, ଯେ କି କେରଳର କାଲିକଟସ୍ଥିତ ଆଇକ୍ୟୁଆରଏଏ ଇଣ୍ଟରନ୍ୟାସନାଲ ହସ୍ପିଟାଲ୍ ଆଣ୍ଡ ରିସର୍ଚ ସେଣ୍ଟରରେ ଜଣେ ପରାମର୍ଶଦାତା । “ଏହି ସଂଘର୍ଷ ବାରମ୍ବାର କଡ଼ ଲେଉଟେଇବା, ନିଦ ଭାଙ୍ଗିବା ଓ ଅଶାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରିବା ଆଦି କରାଏ । ସ୍ଵଳ୍ପ ଆୟକାରୀ ଦେଶ ସମୂହରେ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ, ମହିଳାମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ, ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଅନୁଭୂତ ହେଉଥିବା ଅଞ୍ଚଳଗୁଡ଼ିକର ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହା ପରିଦୃଷ୍ଟ ହୁଏ”, ସେ ଯୋଗ କରନ୍ତି।

ଜନାବାଈଙ୍କ ଗାଁ ଘରେ ଛାତ ପଙ୍ଖା କୌଣସି ଆରାମ ଦେଇନଥାଏ – ଏହା କେବଳ ଉତ୍ତପ୍ତ ବାୟୁକୁ ଦୁଇ-ବଖରା ବିଶିଷ୍ଟ ଘରେ ଶୋଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଚାରିଜଣ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କ ଉପରେ ସଂଚାଳିତ କରିଥାଏ ।

ଯେତେବେଳେ ଜନାବାଈଙ୍କୁ ଏହା ସହ୍ୟ କରିବା ଅସମ୍ଭବ ଲାଗେ, “ମୁଁ ଧୂଆଁପତ୍ର ଚୋବାଏ କାରଣ ଏହା ମୋତେ କିଛି ସମୟ ଶୋଇବାକୁ ଯଥେଷ୍ଟ ଶାନ୍ତ କରିଦିଏ”, ଏଭଳି କରିବା ତାଙ୍କର ଏକ ଅଭ୍ୟାସରେ ପରିଣତ ହେଲାଣି ବୋଲି ସେ ‘ପରୀ’କୁ ଜଣାଇଲେ । ତେବେ ଏହା ମାତ୍ର କିଛିଟା ସାମୟିକ ଉପଶମ ଦେଉଥିଲେ ବି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା ଯେ କିଛି ଦିନ ପରେ ନିକୋଟିନ ପ୍ରଭାବରେ ନିଦ୍ରାରେ ବ୍ୟାଘାତ ହୁଏ ।

ନିଦ ପାଇଁ ଧୂଆଁପତ୍ର ଉପରେ ଜନାବାଈଙ୍କ ନିର୍ଭରଶୀଳତା ଏକ ବୃହତ୍ତର ଧାରାକୁ ପ୍ରତିଫଳିତ କରେ । ଗୋଷ୍ଠୀ ନିର୍ବିଶେଷରେ ଲୋକେ ମଦ୍ୟପାନ ବା ସେଭଳି ଅନ୍ୟ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ପ୍ରତି ଆଗ୍ରହୀ ହେବାର ପଛରେ ନିଦ୍ରାହୀନତା ସହ ଯୁଝିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ତାହା ବାରମ୍ବାର କରିବା ଦ୍ଵାରା ପରିଣତି ସ୍ୱରୂପ ନିଦ୍ରାଭଙ୍ଗ ହେବା, ଘୁଙ୍ଗୁଡ଼ି ମାରିବା ଏବଂ ନିଦ୍ରା ଶ୍ଵାସରୁଦ୍ଧ, ଇତ୍ୟାଦି ହୁଏ ।

କ୍ଳାନ୍ତି ଓ ନିଦ୍ରାହୀନତାର କୁପ୍ରଭାବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ପଡ଼େ । ସେ କହନ୍ତି ଯେ ଖରାଦିନେ, ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ରକ୍ତଚାପ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ହୃଦସ୍ପନ୍ଦନ ଦ୍ରୁତ ହୁଏ, ଯାହା ଦ୍ଵାରା ସେ ଅଶାନ୍ତ ଓ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । “ସକାଳକୁ ଠିକ୍‌ ଭାବେ ଶୋଇ ନଥିବାରୁ ଖୁବ ଜୋରରେ ମୁଣ୍ଡ ବିନ୍ଧେ” । ଖରାଦିନେ ପ୍ରତି ସପ୍ତାହରେ ସେ ଗୋଟିଏ ଘରୋଇ କ୍ଲିନିକ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଡାକ୍ତର ତାଙ୍କୁ ନିଦ ଔଷଧ ଲେଖି ଦିଅନ୍ତି ଯାହା ଶେଷରେ ତାଙ୍କୁ କିଛିଟା ଉପଶମ ଆଣିଦିଏ ।

ଭାଦୋଲେ ହେଉଛି ଅଣଓସାରିଆ ମାଟି ରାସ୍ତା ଦୁଇକଡ଼ରେ ଡେଙ୍ଗା ନଡ଼ିଆ, ଆମ୍ବ, ଓସ୍ତ ଓ ନିମ୍ବ ଗଛ ରହିଥିବା ଗୋଟିଏ ଶାନ୍ତ ଗାଁ । ଏହାର ଅଧିକାଂଶ ଲୋକ କୃଷି ଶ୍ରମିକ ଭାବେ ଆଖୁ କ୍ଷେତରେ କାମ କରି ଦିନ କାଟନ୍ତି। ଏକଦା ପଡୋଶୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ସମାହିତ ସନ୍ଧ୍ୟାଗୁଡ଼ିକରେ ସେମାନଙ୍କ ଘର ବାହାରେ ବସି ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ସହ କଥାହୋଇ ପରିବେଶକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିଦେଉଥିଲା ବେଳେ ଏବେ ନିୟମିତ ଉତ୍ତାପ ବୃଦ୍ଧି ଘଟୁଥିବାରୁ ତହିଁରେ ଭଟ୍ଟା ପଡ଼ିଯାଇଛି ।

ଖରାଦିନେ କୋହ୍ଳାପୁରରେ ଦିନର ତାପମାତ୍ରା ନିୟମିତ ଭାବେ ୩୮ ଡିଗ୍ରୀ ସେଲସିୟସରୁ ଅଧିକ ରହେ ଓ ଏବର୍ଷ ମଧ୍ୟ ତହିଁରେ କିଛି ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇନାହିଁ । “ପ୍ରତିବର୍ଷର ଖରାଦିନ ତା’ ପୂର୍ବ ବର୍ଷ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଉତ୍ତପ୍ତ ଲାଗେ”, ଗୋଟିଏ ପୁରୁଣା ସ୍କୁଲ ବହିରେ ନିଜକୁ ପଙ୍ଖା କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ କହନ୍ତି ।

ଯେତେବେଳେ ଜନାବାଈ ଓ ତାଙ୍କ ପଡୋଶୀମାନେ କାମସାରି ଘରକୁ ଫେରନ୍ତି ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଭିତରକୁ ରାତିଗୁଡ଼ିକ କେମିତି ଅସହ୍ୟ ଲାଗୁଛି, ପବନ କେମିତି ତାତି ଯାଉଛି, ଏବଂ ନିଦ କେମିତି ସହଜରେ ଆସୁନାହିଁ ଭଳି ବିଷୟ ପଶି ଆସେ । “ଏହା ପୂରାପୂରି ଗରମ ଓ କମ୍‌ ନିଦ ହେବା ଯୋଗୁଁ ଆହୁରି ଅଧିକ ଖରାପ ଲାଗୁଛି”, ସେ ତାଙ୍କ ଦୈନନ୍ଦିନ ଚାପ ଓ ବିଚଳିତ ଅବସ୍ଥାକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଯାଇ କହନ୍ତି ।

ଜନାବାଈ କହନ୍ତି କି ନିଦ୍ରାହୀନତା ଯୋଗୁଁ କାମ କଲା ବେଳେ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି । ସେ କହନ୍ତି ଯେ କାମ କରୁଥିବା ବେଳେ ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ସେ ତାଙ୍କର ସଂଜ୍ଞା ହରେଇବା ଭଳି ଅନୁଭବ କରନ୍ତି । ତାହାର ପ୍ରତିକାର ପାଇଁ, “ମୁଁ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ଚିନି ଆଣିବାକୁ ଆଦୌ ଭୁଲେ ନାହିଁ” । ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ନିଦୁଆ ଲାଗେ ଜନାବାଈ ଚିନି ଖାଆନ୍ତି ଓ ଲେମ୍ବୁପାଣି ପିଅନ୍ତି, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ଉପଶମ ଆଣିଦିଏ ।

ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସହ ହସଖୁସି ଓ ଗପସପ, ପରସ୍ପରଙ୍କୁ ଶୁଣିବା ଓ ସାହାଯ୍ୟ କରିବା, କଥା ଆଦାନପ୍ରଦାନ କରିବା ସମୟ ଏବେ ହେଉଛି ଅତୀତର ଘଟଣା । ମାସ ମାସର ନିଦ୍ରାହୀନତା ଓ କ୍ଳାନ୍ତି ଯୋଗୁଁ ସାମାଜିକ ଆଳାପ ଆଲୋଚନାରେ ଭାଗ ନେବାଠାରୁ ସେ ଦିନ ଦିନ ଧରି ନିଜକୁ ଦୂରେଇ ରଖୁଛନ୍ତି, ଏକଦା ସେ ମଜା ନେଉଥିବା ସାଙ୍ଗମାନଙ୍କ ବନ୍ଧୁତ୍ଵଠାରୁ ଦୂରେଇ ଯାଇ ନିଜ ଭିତରେ ରହିବାକୁ ସେ ଅଧିକ ପସନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି ।

ଗାଁରେ ସର୍ବଦା କଥାଟିଏ ଶୁଣିବାକୁ ମିଳେ, “ଝୋପ ନାହି ତର ଶରୀର ଦମ୍ ଦେତ ନାହି, ଆନି ମନ ଶାନ୍ତ ହୋତ ନାହି [ନିଦ ବିନା ଶରୀର ବିଶ୍ରାମ ପାଏ ନାହିଁ, ଏବଂ ମନ ଶାନ୍ତ ରହେ ନାହିଁ ]” ।

ଏହି କଥାଟି ଜନାବାଈଙ୍କ ମନ ଭିତରେ ଅନୁରଣିତ ହୁଏ, ସେ କ୍ଳାନ୍ତ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଦ ଆସେ ନାହିଁ ।

ଜନାବାଈଙ୍କ ଗାଁଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୩୦ କି.ମି.ରୁ ଟିକିଏ ଅଧିକ ଦୂରରେ ଥିବା ଜମ୍ଭାଲି ଗାଁରେ ରହୁଥିବା ଲାଲୁବାଈ କାମ୍ବଲେ ମଧ୍ୟ ତାତିକୁ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ ।

“ଏବର୍ଷ ଅତ୍ୟଧିକ ଗରମ ହେଲା, ଓ ମୁଁ ତିନିମାସ ଧରି ଦିନକୁ ମାତ୍ର ଘଣ୍ଟାଏ ଶୋଉଥିଲି”, ସେ କହନ୍ତି । ତାଙ୍କ ଘରେ ନ’ଜଣ ବୟସ୍କ ଲୋକ ରହୁଥିଲା ବେଳେ ସେମାନଙ୍କର ଗୋଟିଏ ମାତ୍ର ଟେବୁଲ ପଙ୍ଖାକୁ ତାଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲା । “ଠିକ୍‌ ଭାବେ ନିଦ ହେଉ ନଥିବାରୁ ପରଦିନ ମୁଁ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲି”, କହନ୍ତି ଏହି ୭୨-ବର୍ଷୀୟା ମହିଳା ଯେ କି ଆଖୁ କିଆରୀରେ କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରି ଦେଇଛନ୍ତି । ଗରମ ରାତିରେ ବିଳମ୍ବିତ ନିଦ୍ରା ଯୋଗୁଁ ଶାରୀରିକ ଦୁର୍ବଳତା ଅନୁଭୂତ ହୁଏ ଏବଂ ତା’ ସହ ଅବସାଦ, ଚିନ୍ତା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାନସିକ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ।

ବୟସ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତିଦିନ ଅନ୍ୟୁନ ସାତ ଘଣ୍ଟା ଶୋଇବା ପାଇଁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଥାଏ । ତେବେ, ଲାଲୁବାଈଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଏକ ଦୁରନ୍ତ ସ୍ୱପ୍ନ, ଯେ କି କେତେକ ଦିନରେ ଶୋଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ସଂଘର୍ଷ କରନ୍ତି । ଏଭଳି ହେବାର କାରଣ ହେଲା କି ଯେ ଆଖୁ କ୍ଷେତରେ ବର୍ଷ ବର୍ଷର ଶାରୀରିକ ଭାବେ କଠିନ ପରିଶ୍ରମ, ଓ ଏବେ ଉତ୍ତପ୍ତ ରାତିରେ ନିଦ ନହେବା ଯୋଗୁଁ ଶରୀର ଉପରେ ତାହାର ପ୍ରଭାବ ମିଶ୍ରିତ ପ୍ରଭାବରେ ଶରୀରର ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟତା ।

“ଚାରି ବର୍ଷ ପୂର୍ବ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ମିନିଟ ଭିତରେ ଶୋଇ ଯାଉଥିଲି”, ଲାଲୁବାଈ ‘ପରୀ’କୁ କହନ୍ତି, “କିନ୍ତୁ ଆଉ ହେଉନି” ।

ତାଙ୍କର ୪୫-ବର୍ଷୀୟ ପୁଅ ପ୍ରମୋଦ ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଅନ୍ତି କି ଯେ ସେ ଆଦୌ ଶୋଉ ନାହାନ୍ତି ବୋଲି । “ସେ ସବୁବେଳେ କ୍ଳାନ୍ତ ଦିଶୁଛନ୍ତି”, ପ୍ରମୋଦ କହନ୍ତି । “ଏପରିକି ସେ ଚୁପଚାପ ବସିଥିବା ବେଳେ ବି ସେ ଅଶାନ୍ତ ଦିଶୁଥାନ୍ତି” ।

ଦରକାର ମୁତାବକ ଭଲ ନିଦ ନହେଲେ ତାହା ଅବସାଦ, ଅସ୍ଥିରତା, ବାଇପୋଲାର ଡିସଅର୍ଡର, ଏବଂ ମାନସିକ ଆଘାତ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଅସୁସ୍ଥତାଜନିତ ଚାପ ଇତ୍ୟାଦିକୁ ଅଧିକ ଖରାପ କରିପାରେ, କହନ୍ତି ଉବେଶ । କମ୍‌ ନିଦ ମସ୍ତିଷ୍କ ରାସାୟନିକ ପଦାର୍ଥକୁ ବିଶୃଙ୍ଖଳ କରିପାରେ, ଚାପକୁ ଓ ମସ୍ତିଷ୍କର ଆବେଗ କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଅଧିକ ସକ୍ରିୟ କରିବା ସହ ଶରୀରକୁ “ଚପଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥା”ରେ ରଖିପାରେ, ନିମ୍ନ-ଧରଣର ପ୍ରଦାହର ଏବଂ ଶରୀରର ପ୍ରାକୃତିକ ନିଦ୍ରା-ଜାଗ୍ରତ ଚକ୍ରକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବାର କାରଣ ହୋଇପାରେ ।

“ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ଋତୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସହ କଷ୍ଟ ଲାଘବ ହୋଇଯିବ, କିନ୍ତୁ ହେଲା ନାହିଁ”, ବିବ୍ରତ ଭାବେ ଲାଲୁବାଈ ଯୋଗକରି କହନ୍ତି ।

ବର୍ତ୍ତମାନ, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଚାଷଜମି କାମ କରିବା ବନ୍ଦ କରିଦେବେ ବୋଲି ଚାହୁଁଛନ୍ତି । ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ସେ ସବୁବେଳେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ରହୁଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ସେମିତି ଜଣା ପଡୁଛି ।

ଶେଷରେ, ପାଞ୍ଚମାସ ଧରି ବିନିଦ୍ର ରଜନୀ କଟାଇବା ପରେ ଲାଲୁବାଈ ଜଣେ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ସହ ଦେଖାକଲେ, ଯିଏ କି ନିଦ ବଟିକା ସେବନ କରିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ପରାମର୍ଶ ଦେଲେ । “ମୁଁ ଭାବିଥିଲି ଅବସ୍ଥାରେ ଉନ୍ନତି ଆସିବ... କିନ୍ତୁ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଦେଖିଲି କି ଯେ ସାଧାରଣ କାମ କରିବା କଷ୍ଟକର ଲାଗୁଛି, ମୁଁ ବୁଝିପାରିଲି କିଛି ଚିନ୍ତାଜନକ କଥା ଘଟିଛି”, ସେ କହନ୍ତି ।

ଭାଦୋଲେ ଗାଁର ନନ୍ଦା ସୋନାୱନେ ଖରାଦିନକୁ ଭୀଷଣ ଭୟ କରନ୍ତି । ଯେତେବେଳେ ଖରାଦିନ ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ସେ ୯୦ ଦିନର ଅବଗଣନା ଆରମ୍ଭ କରିଦିଅନ୍ତି । “ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ଖରାଦିନ ଶେଷ ହେଇଯାଉ ବୋଲି ସେ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି”, କହନ୍ତି ଏହି ୫୦-ବର୍ଷୀୟା ମହିଳା । କାରଣ ଏହି ଋତୁ ଶେଷ ହେଉ ହେଉ ତାଙ୍କ ନିଦ୍ରା ଚକ୍ର ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହୁଏ ।

ଗରମ ଦିନଗୁଡ଼ିକର ରାତିରେ ସେ ତିନି ଘଣ୍ଟାରୁ କମ୍‌ ସମୟ ଶୋଇବାକୁ ପାଆନ୍ତି । “ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଶୋଇ ହୁଏନାହିଁ, ମୁଁ ଶୋଇଯିବା ଆଶାରେ ଟିଭି ଦେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରେ”, ସେ କହନ୍ତି । କମ୍‌ ନିଦ ହେବାର ପରିଣତି ଅତି ଗୁରୁତର ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚାଏ । ପରଦିନ ସେ ବିରକ୍ତି ଓ ମୁଣ୍ଡ ଘୂରେଇବା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶରୀରରେ ଗୁରୁତର କଷ୍ଟ ହୁଏ ଯାହାକି ସେ କଷ୍ଟଲାଘବ (ପେନକିଲର୍) ଔଷଧ ନଖାଇବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେଥିରୁ ଉପଶମ ମିଳେ ନାହିଁ ।

ଜନାବାଈ ଓ ଲାଲୁବାଈ ପରି ଲୋକ ତଥା ନନ୍ଦାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶୋଇବା ଔଷଧ ଖାଇବାକୁ ପରାମର୍ଶ ଦିଆଯାଇଛି, ଯାହାକି ନନ୍ଦାଙ୍କ କହିବା ଅନୁଯାୟୀ ବହୁତ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ନିଶାରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ସେ ନିଜେ ନିମ୍ନ-ରକ୍ତଚାପ ଭୋଗୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ଅତ୍ୟଧିକ ଉତ୍ତାପ ତାହାକୁ ଅଧିକ ଖରାପ କରୁଥିବାରୁ ନିଦ ହେବା ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଷ୍ଟକର ହେଉଛି । ଯେତେବେଳେ ଉତ୍ତାପ ଯୋଗୁଁ ତାଙ୍କ ନିଦ ଭାଙ୍ଗି ଯାଉଛି ସେ କିଛି ଚିନି ଖାଇ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ ରଖୁଛନ୍ତି ।

ସାରା ରାଜ୍ୟରେ ବଢୁଥିବା ଉତ୍ତାପ ଲୋକମାନଙ୍କ ନିଦକୁ ହଜେଇ ଦେଉଛି ।

“ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ କେବେ ବି ଶୋଇବା ପାଇଁ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉ ନଥିଲି”, କହନ୍ତି ଜନାବାଈ । ସେ କହନ୍ତି କି ପୂର୍ବରୁ ସେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଉନଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ଏଭଳି ଗୋଟିଏ ଦିନ ନାହିଁ ଯେଉଁଦିନ ସେ ଚାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଉନାହାନ୍ତି ।

ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଓ ମାନସିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକୁ ଘେନି ‘ପରୀ’ର ଏହି ଜାତୀୟ ସ୍ତରୀୟ ଶୃଙ୍ଖଳା ମାରିୱାଲା ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟ ପଦକ୍ଷେପ ବା ମାରିୱାଲା ହେଲଥ ଇନିସିଏଟିଭ ସହଯୋଗରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଛି । ଏହି ଉପସ୍ଥାପନାର ଶୃଙ୍ଖଳା ଜଳବାୟୁ ପରିବର୍ତ୍ତନର ପ୍ରଭାବ ଦ୍ୱାରା ସୃଷ୍ଟି ହେଉଥିବା ଜଳବାୟୁ ସଙ୍କଟ କିଭଳି ମାନସିକ ଓ ସାମଗ୍ରିକ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ୟକୁ ପ୍ରଭାବିତ କରୁଛି, ଏବଂ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଭାରତର ଲୋକମାନଙ୍କର ଓ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳରୁ ସ୍ଥାନାନ୍ତରିତ ହୋଇ ଯାଇ ସହରାଞ୍ଚଳ ଭାରତରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଉପରେ ପ୍ରଭାବ ପକାଉଛି ତାହାର ଅନୁସନ୍ଧାନ କରିବ ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍