ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ମୋନ୍ୟୁଲ ପାଇଁ ଗାୟନ

…ମୋନ୍ୟୁଲଚୋଲେଗ୍ୟାଲୋ
ମୋନ୍ୟୁଲଚୋଲେଗ୍ୟାଲୋ

[ମୋନପା ଭୂମିର ଜୟ ହେଉ
ମୋନ୍ୟୁଲର ଜୟ ହେଉ]

ଏହା ହେଉଛି ବିଦ୍ୟାଳୟ ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭାର ଶେଷ ଗୀତ ଯାହା ମୋ ମନରେ ଅନେକ ପ୍ରଶ୍ନ ଛାଡ଼ି ଯାଇଥାଏ। କେବଳ ଏଇଥିପାଇଁ ନୁହେଁ ଯେ ଏହା ମୋ ପାଇଁ ଅପରିଚିତ, କିମ୍ବା ଏହା ମୁଁ ଜାଣିଥିବା ଭାଷା ନୁହେଁ, ବରଂ ଏଥିପାଇଁ ଯେ ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭିନ୍ନ ଭାଷା। ଏପରିକି ଏହା ସେହି ଭାଷାଠାରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଲଗା ଯାହାକୁ ଏହି ହିମାଳୟ ଉପତ୍ୟାକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକମାନେ କଥାବର୍ତ୍ତା ହେଉଥିବା ବେଳେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ମୁଁ ଗତ କିଛି ଦିନ ଧରି ପଶ୍ଚିମ କାମେଙ୍ଗ ଜିଲ୍ଲାର ଚୁଗ୍‌ ଗ୍ରାମରେ ମୋନପା ଲୋକଙ୍କ ଜୀବନକୁ ନେଇ ଗବେଷଣା କରୁଛି।

ଜୁଲାଇ ଶେଷ ଗୁରୁବାର ସକାଳ। ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶର ସବୁଠୁ ସୁନ୍ଦର ଗ୍ରାମ ରୂପେ ଲୋକମୁଖରେ ଚର୍ଚ୍ଚିତ ଗାଁରେ ମୁଁ ଥାଏ। ଗୋଟିଏ ସରକାରୀ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିକ୍ଷକ ଥିବା ନୱାଙ୍ଗ ସେରିଙ୍ଗଙ୍କ ବାଇକ୍‌ ପଛରେ ମୁଁ ବସିଥାଏ। ଚୁଗ୍‌ଠାରୁ ପାଖାପାଖି ୬ କିଲୋମିଟର ଦୂର ରାମାକ୍ୟାମ୍ପସ୍ଥିତ ପିଏମ୍‌ ଶ୍ରୀ ସରକାରୀ ମାଧ୍ୟମିକ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ମୁଁ ପହଞ୍ଚେ। ଆଖପାଖ ଗାଁରେ ଅନେକ ପିଲା ସକାଳୁ ସକାଳୁ ଚାଲି ଚାଲି ବିଦ୍ୟାଳୟକୁ ଯାଆନ୍ତି ।

ସକାଳ ୯ଟା ବାଜିଛି… ପ୍ରାର୍ଥନା ସମୟ। ମଞ୍ଚରୁ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନେତୃତ୍ୱ ନେଉଥିବା କିଛି ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ଠିକ୍‌ ପଛରେ ମୁଁ ଯଥାସମ୍ଭବ କାନ୍ଥକୁ ଲାଗି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥାଏ। ମୋ ସାମ୍ନାରେ ଘଞ୍ଚ ସବୁଜ ପର୍ବତ। ଜଳଜ ନୀଳ ଓ ବେଦାଗ ଧଳା ବାଦଲକୁ ଧରି ରଖିଥିବା ବିସ୍ତିର୍ଣ୍ଣ ଆକାଶ ଛାତ୍ରଛାତ୍ରୀଙ୍କ ୟୁନିଫର୍ମର ରଙ୍ଗ ସହ ମେଳ ଖାଉଥାଏ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୨୬୦ ଜଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସିଧା ଧାଡ଼ିରେ ଛିଡ଼ା ହୋଇଯାଆନ୍ତି।

ସେମାନେ ପ୍ରଥମେ ମଞ୍ଜୁଶ୍ରୀଙ୍କ (ବା ବୋଧିସତ୍ତ୍ୱ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିତ୍ୱର ପ୍ରତୀକ) ନାମ ଜପ କରନ୍ତି ଏହାପରେ ସଂସ୍କୃତରେ ଶ୍ଳୋକ, ତା’ପରେ ଜାତୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଏବଂ ଶେଷରେ ମୋନପା (ସେମାନଙ୍କର ମାତୃଭାଷାରେ ମୋନ୍ୟୁଲ) ସଙ୍ଗୀତ ଉପତ୍ୟାକାରେ ଗୁଞ୍ଜରିତ ହୁଏ। ଏହି ଧାରା ମୋତେ ରୋମାଞ୍ଚିତ କରେ। ଏହି ଶେଷ ଗୀତ ହିଁ ବିଶେଷ କରି ମୋ ରୁଚିକୁ ଆକୃଷ୍ଟ କରିଥାଏ।

ପରେ, ତୃତୀୟ ଏବଂ ଚତୁର୍ଥ ଶ୍ରେଣୀରେ ଅଧ୍ୟୟନରତ ସମାନ ନାଁ ତେନଜିନ୍‌ ଡ୍ରେମା ଥିବା ଦୁଇ ଜଣ ସାଙ୍ଗ ମୋ ପାଇଁ ସେହି ଗୀତ ଗାଇ ଦେଇଥିଲେ। ଉପତ୍ୟାକାର ତିନୋଟି ବିଦ୍ୟାଳୟ ମଧ୍ୟରୁ ଯେକୌଣସିଟିରେ ପଢ଼ୁଥାଆନ୍ତୁ ପଛେ ଏହି ଗାଁର ମଲିଆମା ପଡ଼ାର ସବୁ ମୋନପା ପିଲାମାନେ ସେହି ଗୀତ ସହ ପରିଚିତ ଥିଲେ। ଦିରାଙ୍ଗ ମୋନପା ଭାଷାରେ ଗୀତ ବୋଲାଯାଉଥିଲା ଏବଂ ତାହା ଭୋଟି ଲିପିରେ ରଚିତ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟ ସହିତ ଏହାର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ସଂଯୋଗ ରହିଛି ବୋଲି ବିବେଚନା କରାଯାଏ।

ତିବ୍ବତୀୟ ସାହିତ୍ୟରେ ମୋନର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ତିବ୍ବତୀୟ ମାଳଭୂମି ତୁଳନାରେ କମ୍‌ ଉଚ୍ଚତା ବିଶିଷ୍ଟ ଭୂମି ଏବଂ ପା’ର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ଲୋକ। ସେଥିପାଇଁ ମୋନପାର ଅର୍ଥ ହେଉଛି ହିମାଳୟର ଚଟାଣରେ ତିବ୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ। ସେମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ଭୌଗୋଳିକ ସ୍ଥାନ, ଜୀବିକା ଅଭ୍ୟାସ ଏବଂ କଥିତ ଭାଷା ଆଧାରରେ ଉପବିଭାଗରେ ବିଭାଜିତ କରାଯାଇଥାଏ। ତେବେ ସମସ୍ତେ ମୋନପା ମହାଯାନ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମର ପାଳନ କରିଥା’ନ୍ତି। ଏହି ଧର୍ମର ଇତିହାସ ଅଷ୍ଟମ ଶତାବ୍ଦୀଠାରୁ ଚାଲି ଆସିଛି । ସେତେବେଳେ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ତିବ୍ବତ ରାସ୍ତା ଦେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲା। ଏଠାରେ ମୋନପାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରାୟତଃ ବୌଦ୍ଧ ବୋଲି ପରିଚୟ ଦିଆଯାଏ।

ପଶ୍ଚିମ କାମେଙ୍ଗ ସମେତ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମାବଲମ୍ବୀମାନେ ରହୁଥିବା ଚାରିଟି ଜିଲ୍ଲାର ସବୁ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭୋଟି ଲିପିକୁ ପଢ଼ାଇବାକୁ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ସରକାର ୨୦୧୧ରେ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରିଥିଲେ। ‘‘ଏବେ ଅନେକ ଯୁବପିଢ଼ି ଉଚ୍ଚଶିକ୍ଷା ଓ ଚାକିରି ପାଇଁ ବଡ଼ ସହର ଏବଂ ନଗରକୁ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଆମର ଭାଷା ଓ ସଂସ୍କୃତିକୁ ବୁଝନ୍ତୁ ବୋଲି ଆମେ ଚାହୁଁଛୁ,’’ ନୱାଙ୍ଗ କୁହନ୍ତି।

୨୦୧୧ ଜନଗଣନା ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ୧୩,୭୦୩ ଜଣ ଲୋକ ବୃହତ ମୋନପା ଭାଷା ପରିବାରର କୌଣସି ନା କୌଣସି ଭାଷାରେ କଥା ହୁଅନ୍ତି, ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ୧୨,୩୯୮ ଜଣ କେବଳ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶରେ ରୁହନ୍ତି। ଦିରାଙ୍ଗ ମୋନପା ଗୋଟିଏ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାଷା ଉପଗୋଷ୍ଠୀ, ଏହାକୁ ରାଜ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଭାଷା ସୁରକ୍ଷା ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ଯୋଜନାରେ ସାମିଲ କରାଯାଇଛି ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ କାମେଙ୍ଗର ଦିରାଙ୍ଗ ଉପଜିଲ୍ଲାରେ ଏହି ଭାଷା କହୁଥିବା ମାତ୍ର ୮୯୬ ଜଣ ଲୋକ ଅଛନ୍ତି।

ବିଦ୍ୟାଳୟର ଜଣେ ହିନ୍ଦୀ ଶିକ୍ଷୟତ୍ରୀ ତାଶି ସେରିଙ୍ଗ କୁହନ୍ତି, ‘‘ତିବ୍ବତୀୟ-ବର୍ମା ଭାଷା ବିଭାଗର ମୋନପା ଭାଷାରେ ଭୋଟି ଲିପି ବ୍ୟବହାର କରାଯାଏ ଏବଂ ଏହାର ଅନେକ ଉପଭାଷା ରହିଛି। ବର୍ତ୍ତମାନ ଅଷ୍ଟମ ଶ୍ରେଣୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଭାଷା ପଢ଼ାଇବା ଲାଗି ଆମ ପାଇଁ ବାଧ୍ୟତାମୂଳକ କରାଯାଇଛି।’’

ବିଦ୍ୟାଳୟର ପ୍ରାର୍ଥନା ସଭା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିନ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ ପ୍ରତି ଦିନ ପିଲାମାନେ ଉପରୋକ୍ତ ଚାରିଟି ଗୀତକୁ ସମାନ ସୂଚୀରେ ଗାଇଥା’ନ୍ତି। ସେଥିପାଇଁ ଦୁଇ ତେନଜିନ ଡ୍ରେମା ଏସବୁ ଗୀତକୁ ମନେ ରଖି ଦେଇଛନ୍ତି। ‘‘ଏହି ଗୀତ ଆମେ ବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଶିଖିଛୁ। ଏହା ଗୋଟିଏ ମୋନପା ଗୀତ। ଏହା ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ଗୀତ। ଆମେ କେବଳ ଏତିକି ଜାରିଛୁ। ଏହାର ଅର୍ଥ ଏବଂ ଆଉ ଅନ୍ୟ କିଛି ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ,’’ ସେ ସ୍ମିତ ହସି କୁହନ୍ତି।

ଏସବୁ ମୋନପା (ଯାହାକୁ ମୋନ୍ୟୁଲ୍‌ ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ) ଗୀତ ଅରୁଣାଚଳ ପ୍ରଦେଶ ପଶ୍ଚିମ କାମେଙ୍ଗର ଚୁଗ୍‌ ଗ୍ରାମରେ ବୋଲାଯାଏ। ଏହି ଗୀତକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାରେ ସହାୟତା ଲାଗି ନୱାଙ୍ଗ ସେରିଂ (ଦିରାଙ୍ଗ) ଏବଂ ଗେଁଦେଁ ସାଙ୍ଗେ (ତୱାଙ୍ଗ)ଙ୍କୁ ରିପୋର୍ଟର ଧନ୍ୟବାଦ ଅର୍ପଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।

ପରୀର ବିଲୁପ୍ତପ୍ରାୟ ଭାଷା ପ୍ରକଳ୍ପ (ଇଏଲପି), ଅଜିମ ପ୍ରେମଜୀ ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟ ଦ୍ୱାରା ସମର୍ଥିତ ଏକ ପ୍ରୟାସର ଏକ ଅଂଶ। ଏସବୁ ଭାଷା କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସ୍ୱର ଏବଂ ଜୀବନ୍ତ ଅଭିଜ୍ଞତା ମାଧ୍ୟମରେ ଭାରତର ଦୁର୍ବଳ ଭାଷାଗୁଡ଼ିକର ଦସ୍ତାବିଜ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଏହାର ଲକ୍ଷ୍ୟ।

ଅନୁବାଦ: ଓଡ଼ିଶାଲାଇଭ୍‍