నిశ్శబ్ద వీధుల మాతృభాషా కథనాలు

నేను బల్ల మీదున్న మిఠాయిల పెట్టెను తెరిచాను, నా చెవుల్లో ఎప్పటిదో ఒక సుపరిచితమైన పిలుపు ప్రతిధ్వనిస్తోంది: రామ్‌దానా లాయి బా, బౌవా కే మిఠాయి బా (రామ్‌దానా మిఠాయి... చిన్నారి ముద్దుపాపలకు మిఠాయి...)

బిహార్ రాజధాని పట్నాలోని చాంద్‌పూర్ బేలా మొహల్లాలో వేడిగా, బడలికగా ఉన్న మధ్యాహ్నం వేళ. అప్పుడు నాకు సుమారు 12 ఏళ్ళుంటాయి. ఒక వీధి వ్యాపారి తన భుజాలపై పెద్ద గాజు డబ్బాను మోసుకుంటూ, వీధుల్లో తిరుగుతూ వచ్చాడు. ఆ విశాలమైన డబ్బా రామ్‌దానా లడ్డూలతో (తోటకూర గింజలతో తయారుచేసిన తీపి ఉండలు) నిండుగా ఉంది.

అతని పిలుపు అతను అమ్మే మిఠాయి కంటే తియ్యగా ఉండేది. ఎంతో ఆంతరంగికంగా ఉండేది. మేం బౌవాలం (చిన్నారి ముద్దుపాపలం), కస్టమర్లం కాదు. అతను మమ్మల్ని బంధువులా సంబోధిస్తూ, కొనుగోలుదారులకు, అమ్మకందారులకు మధ్యనున్న గోడను కూల్చివేశాడు.

ఆ రోజుల్లో మన భాష తరగతి గదులకే పరిమితం కాలేదని నాకనిపిస్తోంది. అది వీధుల్లో, వీధి వ్యాపారుల పిలుపులలో ప్రతిధ్వనించింది.

నాకప్పుడు తొమ్మిది పదేళ్ళుంటాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రం, గుంటూరు జిల్లాలోని కొలకలూరు మా ఊరు. మా ఊర్లో దూదేకుల ముస్లిములైన ఇద్దరు అక్కచెల్లెళ్ళు ఆయా కాలాల్లో దొరికే తాజా పూలను మాలలుగా కట్టి ఊరంతా వీధుల్లో తిరుగుతూ అమ్మేవారు. నడివయసులో ఉన్న వారిలో ఒకరు బక్కగా, బలహీనంగా ఉండేవారు; మరొకరు ఎత్తుగా, దృఢంగా ఉండేవారు. నాకిప్పుడు వాళ్ళ పేర్లు గుర్తులేవు, అసలు తెలియదు కూడానేమో! నేను వాళ్ళను పిన్నీ అని పిలిచేదాన్ని. వాళ్ళు మా అమ్మను అక్కా అనేవాళ్ళు. వాళ్ళు చిన్నపిల్లలుగా ఉండగా కొద్దిరోజులు బడికి వెళ్ళారట. అప్పుడు మా తాతయ్య వాళ్ళకు చదువు చెప్పాడట. బహుశా అందుకనేమో మా కుటుంబమంటే చాలా ప్రేమగా, గౌరవంగా ఉండేవాళ్ళు.

ఆ రోజుల్లో మల్లెపూలు కేవలం వేసవి కాలంలోనే దొరికేవి. మిగిలిన కాలాల్లో వాళ్ళు మధ్యలో ఒకే ఒక్క గులాబీ పెట్టి చెండులుగా కట్టిన చేమంతి పూలను, మరువం, దవనం కలిపి మాలలుగా కట్టిన బంతి, చేమంతి, కారబ్బంతి, చిట్టి చేమంతి, కాగడా మల్లెలు, కనకాంబరాలను అమ్మేవారు. వెలిసిపోయిన నూలు చీరలు కట్టుకొని, మోచేతులకు తగిలించుకున్న వెదురుబుట్ట నుంచి రంగు రంగుల తాజా పూల మాలలు వేలాడుతుండగా, వాళ్ళు ఆ పూల మాలలను - మల్లేపూలూ, చేమంతీ పూలూ, కాగడాలూ, కారబ్బంతులూ, కనకాంబరాలే... అని పిలుస్తూ వీధుల్లో తిరుగుతూ అమ్మేవారు.

అప్పట్లో వేసవి కాలం సెలవులంటే అమ్మాయిలకు, వారి అమ్మలకు మల్లె పూల జడలూ, పూల ముడులే! జడమొగ్గలుగా ప్రసిద్ధి చెంది, ఏవో కొన్ని ఇళ్ళల్లో తప్ప బయట కొనటానికి దొరకని దొంతర మల్లెలను మా పిన్నివాళ్ళు నాకోసం ప్రత్యేకంగా, ఎవరికీ కనిపించకుండా దాచిపెట్టి, అరిటాకులోనో తామరాకులోనో భద్రంగా పొట్లం చుట్టి తెచ్చిచ్చేవాళ్ళు.

ఇప్పుడు మల్లెపూలు వేసవితో పనిలేకుండా ఏడాది పొడవునా దొరుకుతున్నాయి. కానీ పెళ్ళిళ్ళ సందర్భంగా తప్ప, ఆమ్మాయిలెవరూ పూల జడలను వేసుకోవటంలేదు. అలాగే తాజా పూలను విడిపూలగానూ, మాలలుగానూ చెండులుగానూ అల్లి వీధుల్లో తిరుగుతూ అమ్మే మహిళలు కూడా ఎవరూ కనిపించటంలేదు.

మనకిప్పుడు యాప్‌లు, నోటిఫికేషన్లు, డోర్‌స్టెప్ డెలివరీలు ఉన్నాయి తప్ప, మనల్ని మన ముద్దుపేర్లతో పిలుస్తూ, వీధుల్లో మన మాతృభాషను సజీవంగా ఉంచిన స్వరాలు లేవు - బౌవా లేదు, చిన్నా లేదు. సౌకర్యాలు పెరిగాయి, కానీ మన సామూహిక జ్ఞాపకాలు మాత్రం మసకబారుతున్నాయి.

దాదాపు 50 ఏళ్ళ క్రితం, ఛత్తీస్‌గఢ్‌లోని మహాసముంద్ జిల్లా, పాటన్‌దాదర్ గ్రామంలో ఒక లయబద్ధమైన పిలుపు, మండే వేసవి మధ్యాహ్నాల నిశ్శబ్దాన్ని క్రమం తప్పకుండా ఛేదించేది. ఠండే మీఠే బరాఫ్, లాలే లాల్, ముహ్ మేఁ డాల్ (చల్లచల్లని, తియ్యతియ్యని, ఎర్రఎర్రని, మీ నాలుకను జిల్లనిపించే ఐస్). అతని పిలుపు వినపడగానే, పిల్లలమైన మేం చేతుల్లో బియ్యం నిండిన గిన్నెలతోనూ, ఆదివాసీ పిల్లలు ఎండిన మహువా (ఇప్ప పువ్వు)తోనూ పరుగులుపెట్టేవాళ్ళం.. ఆ రోజుల్లో డబ్బు చాలా తక్కువగా ఉండేది, మేం ఒక ఐస్ గోలా కోసం ఈ వస్తుమార్పిడి చేసుకునేవాళ్ళం.

ఆ వీధివ్యాపారి పేరు ఎవరికీ తెలియదు. మేం అతన్ని బేఁటీఖియా అని పిలిచేవాళ్ళం, ఆ పదం వారి సామాజిక స్థితిని సూచిస్తుంది. అతనెప్పుడూ మమ్మల్ని పలకరించేటప్పుడు దీదీ, కాకా, దాదా అంటూ బంధుత్వ పదాలను ఉపయోగించేవాడు. తరచుగా బేఁటీఖియా ఒక సంచార సందేసియా (దూత) లాగా వ్యవహరించి, సమీప గ్రామాల నుండి మా బంధువుల వార్తలను తీసుకువచ్చేవాడు. చాలాసార్లు, మా అమ్మమ్మ అతనికి పఖాల్ (నీళ్ళతో కలిపిన అన్నం) తినడానికి ఇవ్వటాన్ని చూశాను.

ఎవరినైనా చూడగానే వాళ్ళు ఆకలిగా ఉన్నట్టు అర్థం చేసుకుని, వారిని పిలిచి ఒక అన్నం ముద్ద తినిపించడం - అది నిశ్శబ్ద రూపంలోని భాష. మాటలు లేకుండానే అనర్గళంగా మాట్లాడే మాతృభాష.

కేరళలోని ఎర్నాకుళం జిల్లాలోని ఓడరేవు పట్టణమైన కొచ్చి వీధులు ఒకప్పుడు చేపల వ్యాపారుల పిలుపులతో సందడిగా ఉండేవి. పగటిపూట దొరికిన తాజా చేపలను సముద్రపు వాసన, తీరపు వాసనతో అమ్మేవారు. భుజాలపైనున్న కావడి కర్రకు వేలాడుతోన్న రెండు వెదురు బుట్టలను మోసుకెళ్ళే పురుషులు, తలపై ఆ రోజు దిగుబడిని నింపుకున్న పెద్ద అల్యూమినియం పాత్రలతో మహిళలు, జనావాసాల గుండా కిలోమీటర్ల దూరాలు నడిచేవారు.

శీతలీకరణ ట్రక్కులు, మంచుగడ్డలతో నిండిన లారీలు ఈ వ్యాపారాన్ని సూపర్ మార్కెట్లకు తీసుకెళ్ళే అధికారాన్ని చేజిక్కించుకోవటానికి చాలా కాలం ముందే, లేదా ఆన్‌లైన్‌లో చేపల కొనుగోలును కోవిడ్ మరింత అనుకూలంగా మార్చడానికి, వాతావరణంలో మార్పు అనిశ్చితినీ హెచ్చుతగ్గులనూ తీసుకురావడానికి ముందే, నాకెంతో సుపరిచితమైన ఈ గొంతు వినిపించడం నాకు గుర్తుంది.

వీధుల్లో ఒక అలలా లేచి పడుతూ వినవచ్చే ఒక సుదీర్ఘమైన పిలుపు, ఆ రోజు పట్టుకున్న చేపల పేర్లను - మత్తి... అయిలే... స్రావ్... చెమ్మీన్... తిలోప్పియా (కవళ్ళు, కానాగర్తలు, సొరచేపలు, రొయ్యలు, తిలాపియా) - అంటూ వరుసబెట్టి వినిపిస్తుంది. అవును, మత్స్యకారులు ఇప్పటికీ చుట్టూరానే ఉన్నారు, కానీ ముంగిట్లోకే వచ్చి పిలిచి అమ్మేవారు వారు పట్టుకున్న చేపల మాదిరిగానే చాలా అరుదుగానూ, అనిశ్చితంగానూ ఉంటున్నారు.

వలస పాలన అనంతరం భాషాప్రయుక్త రాష్త్రాలుగా విభజించిన భారతదేశంలో సొంత నేలంటూ లేని భాషను సగర్వంగా మాట్లాడేవాడిని నేను. రాజస్థాన్‌, శ్రీ గంగానగర్ జిల్లాలోని ఈ చిన్న పట్టణంలో ఉండే కొద్దిమంది సింధీ వాసుల పరిధిని మించి, మా ఇళ్ళ వెలుపల నా మాతృభాషను ఎవరైనా మాట్లాడటం నేనెప్పుడూ వినలేదు- భారత రాజ్యాంగంలోని 22వ షెడ్యూల్డ్ భాషలలో ఇది ఒకటి అయినప్పటికీ.

భారత, పాకిస్తాన్‌ల మధ్యనున్న హిందూమల్కోట్ సరిహద్దు నుండి కేవలం 25 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న గంగానగర్ పట్టణ వీధుల్లో మీరు దీన్ని వినలేరు. వ్యాపారం జరిగే స్థానిక కూడళ్ళలోనూ, ప్రభుత్వ కార్యాలయాలలో కూడా. తమ వస్తువులను అమ్ముకునే వీధి వ్యాపారులు పంజాబీ లేదా హిందీ భాషలో కేకలు వేస్తారు.

కానీ మా పెద్దలు తమ కాలంలో స్థానికంగా అమ్ముకునేవారు సింధీలో హోరెత్తించడం గురించి మాట్లాడుకునేవారు. వారిని హోకో డియణు (కొనమని పిలవడం) అని పిలిచేవారు. దేశ విభజన తర్వాత వచ్చిన అబానా (1958) అనే చిత్రంలో సింధ్ చిరు తిండ్లను గురించి పాడుతూ అమ్మే చిరు వ్యాపారి పాత్ర నాకు గుర్తుంది: బిహా బతాలో చహిరా చహిరా చటిణీ చష్కే వారీ, నిని పెసని మేఁ ధౌ కరాయా నేరాని ఔ మోచారీ. ఓ కాకా, ఓ భావు, ఓ చాచా హేదే ఆవ్ (కరకరలాడే తామర కాడల వడలు, నోరూరించే చట్నీ... రెండు పైసలకే కడుపునిండా చిరుతిండి. ఓ మామా, ఓ సోదరా, ఓ చిన్నాన్నా, ఇక్కడికి రండి. నేను మీ కోసం ఒకటి చేసిస్తాను).

కాబట్టి, ఎక్కడో కొన్ని పుస్తకాలలో, కొన్ని సినిమాల్లో, కొన్ని వయసుమళ్ళుతోన్న హృదయాలలో ఈ సింధీ కథలు, పాటలు, స్వరాలు మనుగడలో ఉన్నాయి. కానీ వాడుక భాష, వీధుల్లో దానిని వినే ఆనందం - ఇలా చెప్పొచ్చో లేదో సరిగ్గా తెలియదు - దేశవిభజనతో నేను కోల్పోయాను.

మన వీధుల్లో ప్రతిధ్వనించే ఈ స్వరాలకు నిజంగా తక్షణమే ప్రభావితమైనవారు ఎవరంటే, అది పిల్లలే. అవి వారిలో దాగి ఉన్న నిగూఢమైన కోరికలను, రుచిమొగ్గలను, వారి భయాలను కూడా మేల్కొలిపేవి. పిల్లలు కూడా వారితో గొంతు కలిపి, ఆ ప్రాంతపు శబ్దాలకు, ఉల్లాసానికి తమ స్వంత స్వరాలను జోడించేవారు.

నేను బడికి వెళ్ళే రోజుల్లో అసొమ్‌లోని కామ్‌రూప్ జిల్లా భేహ్‌బరీ గ్రామంలోని వీధులు, చాలా భిన్నంగా కనిపించేవి. ఆ రోజుల్లో కదలకమెదలక ఉంచే తెరలు (మొబైల్ స్క్రీన్స్), వీధుల్లో ప్రవహిస్తుండే జీవశక్తిని దోచుకోలేదు. కొన్ని దశాబ్దాల క్రితం, చిన్న పిల్లలు వీధుల్లో సాంప్రదాయక ఆటలు ఆడుతూ గొడవ గొడవ చేసేవారు. క్రికెట్‌కు మించిన ఆటలు.

దిగువ అసొమ్‌లో నా చిన్ననాట నేను ఆడిన ఆటల్లో హౌ ఒకటి. అది కబడ్డీలాంటి ఆట. ఎదురెదురుగా రెండు జట్లు ఉంటాయి. ఒక జట్టు నుండి ఒక ఆటగాడు 'హౌ రే హప్పయ్' అని అరుస్తూ ప్రత్యర్థి జట్టులోకి ప్రవేశించి వీలైనంత ఎక్కువమంది ఆటగాళ్ళను తాకి 'చంపడానికి' ప్రయత్నిస్తాడు. వారలా చేస్తే వారి స్వంత జట్టులోని అదే సంఖ్యలో ఆటగాళ్ళు 'మళ్ళీ బ్రతికి' వస్తారు. ఆడినంతసేపూ అరుస్తూ, ఉత్సాహంగా ఆడటం నాకు గుర్తుంది. వాన పడినప్పుడు తప్ప, మేం ఆ ఆటను ఆడకుండా ఒక్క రోజు కూడా గడవలేదు.

హౌ రే హప్పయ్, డిమా ఖబా నప్పయ్, ఇటూ కొఠా కొనే కొసీ, బోర్‌డేకర్ అప్పయ్, బోర్‌డేకర్ అప్పయ్ (హౌ రే హప్పయ్, గుడ్లు తినేందుకు అనుమతి లేదు, అలాగని ఎవరు చెప్పారు? అన్నయ్య కొడుకు. అన్నయ్య కొడుకు), మేం కూడా మా వంతు వచ్చినప్పుడు అదే చెబుతాం. ప్రాసలు అక్షరాలా అదే అర్థాన్ని కలిగి ఉన్నాయా లేదా అనేదానితో సంబంధం లేకుండా, అవి ఎల్లలు లేని స్వేచ్ఛ, గాఢమైన స్నేహ బంధాలు, పిల్లలకు మాత్రమే తెలిసిన అంతులేని ఆనందపు లెక్కలేనన్ని అర్థాలను కలిగి ఉండేవి. ఒక నిర్దిష్ట తరం పిల్లలు మాత్రమే ఈ ఆనందాలను పంచుకోగలిగారని నేను చెప్పనవసరం లేదు కదా?

పంజాబ్‌లోని తరన్ తారన్ జిల్లా పట్టి గ్రామంలోని మా బడి ముందు టాఫీలు, ఆయా కాలాల్లో దొరికే పండ్లు, చింతపండు, వాటర్ చెస్ట్‌నట్‌లు (సింగాడాలు), పుల్లైసులు అమ్మే వ్యక్తి నిలబడి ఉండేవాడు. ఆ రోజుల్లో మాకు ప్యాక్ చేసిన ఆహారాలు, జేబుఖర్చుకు డబ్బులు (పాకెట్ మనీ) లేవు. ఆ అమ్మే వ్యక్తి పేరు నాకు పేరు గుర్తులేదు. కానీ అతను శీతాకాలంలో సంఘడాలు (వాటర్ చెస్ట్‌నట్) అమ్మేవాడు కాబట్టి, పిల్లలు అతన్ని సంఘడా అని పిలిచేవారు! అతను కూడా మేం పెట్టిన ఆ ముద్దుపేరును స్వీకరించాడు.

కానీ ఏదో కారణం వలన, మా పిల్లల్లో ఎవరైనా తల్లిదండ్రులతోనో, ఉపాధ్యాయులతోనో దురుసుగా ప్రవర్తించినప్పుడు, ఆ రాత్రికి మమ్మల్ని సంఘడాతో వదిలేస్తామని చెప్పి బెదిరించేవాళ్ళు. ఆ ఆలోచనకే నేను భయపడేదాన్ని. ముఖ్యంగా నాలుగేళ్ళ వయసున్న నేను అప్పటికే అతని పొడవాటి విగ్రహాన్ని, నల్లటి జుట్టును చూసి భయపడి ఉన్నాను.

అయినప్పటికీ, అతను పిల్లలమైన మా కోసం పాడుతున్నప్పుడు అతని గొంతులో ఒక వింత ఆకర్షణ వినపడేది:

హోహోహోహో లాలాలాలాలాలా
లో లో బచ్చియొ బర్ఫ్ దా గోలా...
హీహీహీహీహీహీ
బదలే బిఛే దే దో ఇక్క్ దస్సీ
లాలాలాలాలీలీలీలీ
ఆహ్ రహీ తుహడీ ఇమ్లీ
ఆజా మేరీ రాణీ ధీ మేరూ రాణీ ధీ
బదలే విచ్ దే దో ఛావనీ
సునావో మెను 4 ద పహాడా
రాతీ ఖావో ఇక్క్ సంఘాడా

(హోహోహోహో లాలాలాలాలాలా
రండి పిల్లలూ రండి,
తీసుకోండి ఈ చల్లటి విందుని...
హీహీహీహీహీహీ
తీసుకొని నాకు పది పైసల నాణెమివ్వు
లాలాలాలాలీలీలీలీ
ఇదిగో నీ చింతపండు
నా చిన్ని యువరాణీ, నా రాణీ ఇటు రా
ఈ చింతపండు కోసం నాకు పావలా ఇవ్వు
నా కోసం నాలుగో ఎక్కం పాడు,
స్వచ్ఛమైన సంఘాడా ఆనందం కోసం)

ఆ గొంతు జ్ఞాపకం నేటికీ నన్ను కాలంలో వెనక్కి తీసుకెళుతుంది.

కాబూలివాలా నాకు కేవలం ఒక సినిమా కాదు, నమ్మకం, అనుబంధం గురించి నా మొదటి పాఠం. నేను 5వ తరగతిలో ఠాగూర్ రాసిన అసలు కథను చదవడానికి చాలా ఏళ్ళకు ముందే, 1957లో వచ్చిన ఆ సినిమాలోని చిన్న అమ్మాయి మిని, కాబూలివాలాగా నటించిన ఛబి బిశ్వాస్ నాపై శాశ్వత ముద్ర వేశారు. మిని, వలస వచ్చిన వీధి వ్యాపారి కాబూలివాలాల మధ్యనున్న సంబంధం మనం బయటి వ్యక్తులను అర్థం చేసుకోవాలని, వారికి భయపడకూడదని నాకు నేర్పింది. బహుశా ఈ కథ కారణంగానే నేను వీధి వ్యాపారులను, చిన్న వ్యాపారులను ఎప్పుడూ అపరిచితులుగా భావించలేదు.

ఖాజాల అమ్మకందారుడైన (కరకరలాడే పొరలపొరల పేస్ట్రీల అమ్మకందారు) యాకూబ్ క్రమం తప్పకుండా ముర్శిదాబాద్‌లోని బేల్డాంగా గ్రామానికి వచ్చేవాడు. గూరేర్ ఖాజా, తిలేర్ ఖాజా...ఖేతే మొజా, వరీ మొజా (బెల్లం ఖాజా, నువ్వుల ఖాజా... తింటే మజా, అంతులేని మజా). అతని గొంతు విన్న ప్రతిసారీ నేను ఆనందపడిపోయేదాన్ని. అతనేదో మా కుటుంబసభ్యుడన్నట్టు, మేమతని కోసం ఎదురుచూసేవాళ్ళం.

ఏళ్ళు గడిచాక నేను చదువుల కోసం కొల్‌కతాకు వచ్చాను. ఆ వాతావరణం చాలా భిన్నంగా ఉంది, అదేవిధంగా విశ్వవిద్యాలయంలో చదువు చెప్పే మాధ్యమమైన ఆంగ్లం కూడా కొత్తగా ఉండేది. నా చుట్టూ ఉన్న ప్రతిదానితో సంబంధం లేకుండా నేను ఒంటరినైనట్టుగా భావించేదాన్ని. అలాంటి ఒక వ్యాకులంగా ఉన్న మధ్యాహ్నాన నేను అదే పిలుపును విన్నాను. ఖాజా ఖాజా గూరేర్ ఖాజా! ఈసారి ఒక వేరే నగరంలో, వేరే వీధిలో, నన్నేదో తిరిగి నా బాల్యంలోకి పిలిచినట్టు. లేదు, అది కల కాదు, అదిగో సాక్షాత్తూ యాకూబ్!

ఆ సందడిగా ఉండే మహానగరంలో ప్రత్యేకమైన లయబద్ధత, గుర్తింపు ఉన్న యాకూబ్ స్వరం నన్ను నాతో అనుసంధానించుకునేలా చేసింది. అలా అతన్ని మళ్ళీ కలవడం నా సొంత కాబూలివాలా-క్షణం, నాకొక లంగరు. ఈ మహానగరానికి అనుకూలంగా నన్ను నేను మలుచుకోవాల్సిన అవసరం లేదని నేను గ్రహించాను.

ఈరోజు యాకూబ్ ఎక్కడా లేడు, కానీ నన్ను నా మూలాలతో కలుపుతూ, అతని గొంతు ఎప్పుడూ నాలో ప్రతిధ్వనిస్తూనే ఉంటుంది.

బిహార్‌లోని సీతామఢీ జిల్లాలోని మా గ్రామం బర్రీ ఫుల్వరియా నుండి దాదాపు గంట దూరంలో భవానీపూర్ అనే గ్రామం ఉంది. అక్కడి నుండి ఒక మహిళ, తలపై ఛాయఁతి (వెదురు బుట్ట)లో మాంసం పేర్చుకుని, మా గ్రామ పరిసర ప్రాంతాలలో తిరుగుతూ ఉండేది. ఆమెకు పాన్ (తమలపాకు) అంటే చాలా ఇష్టం, దాంతో అందరూ ఆమెను పాన్‌వాలీ అని పిలిచేవారు. ఇది 1979లో.

అవి తీవ్రమైన కొరత ఉన్న రోజులు, చాలా తక్కువ మంది మాత్రమే చేపలు లేదా మాంసం కొనగలిగేవారు. కానీ రెండు నెలలకు ఒకసారి పాన్‌వాలీ వచ్చినప్పుడు మాకు ఈద్ లాగా ఉండేది. గోస్ లే లో గోస్ (రండి మాంసం కొనండి, రండి మాంసం కొనండి)!

నేను చిన్నప్పుడు మాంసం తినడానికి ఎంత ఇష్టపడేవాడినంటే, మా తాత షేక్ అబ్దుల్ హకీమ్ నన్ను ఆటపట్టిస్తూ, “జబ్ బడా హోగా, తేరీ షాదీ పాన్‌వాలీ కీ బేటీ సే కరా దూంగా [నువ్వు పెద్దవాడివయ్యాక, నీకు పాన్‌వాలీ కూతురితో పెళ్ళి చేస్తాను] అనేవాడు.

మాది ముస్లిములు అధికంగా ఉండే గ్రామం. భవానీపూర్ నుండి ఫుల్వరియాకు రెండు దారులు మాత్రమే ఉండేవి. ఒకటి నరహర్‌పూర్ గుండా, మరొకటి బసౌల్ గుండా వెళ్ళేవి. ఈ రెండింటిలోనూ హిందువుల, ముస్లిముల మిశ్రమ జనాభా ఉంది. ఆపై, మా గ్రామానికి చేరుకోవడానికి పాన్‌వాలీ దాటవలసిన అధవారా నది కూడా ఉంది.

మా గ్రామం నుండి ఆమె హిందువులు అధికంగా ఉండే బర్రీ, బాజిత్‌పూర్ గ్రామాల గుండా నడిచి కంచన్‌పూర్ చేరుకునేది. అక్కడ ఆమె మిగిలిపోయిన మాంసాన్ని అమ్మేది.

ఈరోజున ఇది నమ్మశక్యం కానిదిగా అనిపించవచ్చు, కానీ ఆ మహిళ తలపై మాంసం బుట్టతో ఇంటింటికీ వెళుతుంటే ఎవరూ ఆపలేదు, గ్రామాల గుండా నడుచుకుంటూ వెళుతుంటే ఎవరూ ఆమెకు హాని చేయలేదు. మా ప్రాంతాల్లోని హిందువులు పంది మాంసం తినడం, కల్లు, మద్యం సేవించడం పట్ల ముస్లిములు అసంతృప్తి చెందలేదు. అదేవిధంగా, ముస్లిములు మాంసం తినడం పట్ల హిందువులు ఇబ్బంది పడనూలేదు.

ఇప్పుడు పాన్‌వాలీ బతికే ఉందో లేదో నాకు తెలియదు, కానీ ఈ కాలం మాత్రం ఖచ్చితంగా ఆ కాలం కాదు. భవానీపూర్, ఫుల్వరియాల మధ్య దూరం పెరుగుతూనే ఉంది.

ఈ రచనను మొదట స్వర్ణ్ కాంత, సుధామయి సత్తెనపల్లి, నిర్మల్ కుమార్ సాహు, రాజీవ్ చెలనాట్, కరణ్ వన్నీ, పంకజ్ దాస్, కమల్‌జిత్ కౌర్, స్మితా ఖటోర్, కమర్ సిద్ధిక్‌లు వివిధ భాషలలో రాశారు.

దీనిని స్వర్ణ్ కాంత హిందీలోకి అనువదించి, సవరించారు, జాషువా బోధినేత్ర ఆంగ్లంలోకి అనువదించారు, ప్రతిష్ఠ పాండ్య ఆంగ్లపాఠాన్ని సవరించారు. ఈ రచన లేఅవుట్‌ను, ఫోటో ఎడిటింగ్‌ను బినయ్‌ఫర్ భరుచా చేశారు.

అనువాదం: సుధామయి సత్తెనపల్లి