ತಾಯ್ನುಡಿಯ ನೀರವ ಬೀದಿಗಳು

ಮೇಜಿನ ಮೇಲಿದ್ದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಯ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯೊಂದನ್ನು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಹಳೆಯ ಪರಿಚಿತ ಕೂಗೊಂದು ನನ್ನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು: ರಾಮ್‌ದಾನಾ ಲೇ ಬಾ, ಬವುವಾ ಕೆ ಮಿಠಾಯಿ ಬಾ (ರಾಮ್‌ದಾನಾ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ... ಪುಟ್ಟ ಕಂದಮ್ಮಗಳಿಗಾಗಿ ಸಿಹಿತಿಂಡಿ...)

ಅದು ಬಿಹಾರದ ರಾಜಧಾನಿ ಪಾಟ್ನಾದ ಚಾಂದ್‌ಪುರ್ ಬೇಲಾ ಮೊಹಲ್ಲಾದ ಒಂದು ಬೇಸಗೆಯ ಆಲಸಿ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಹೊತ್ತು. ಆಗ ನನಗೆ ಸುಮಾರು 12 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸು. ಬೀದಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬರು ತನ್ನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ದೊಡ್ಡ ಗಾಜಿನ ಭರಣಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅಲೆಯುತ್ತಿದ್ದರು; ಅದರ ಅಗಲವಾದ ಬಾಯಿಯಿಂದ ರಾಮ್‌ದಾನಾ ಲಡ್ಡುಗಳು (ರಾಜಗಿರಿ ಬೀಜಗಳಿಂದ ತಯಾರಿಸಿದ ಸಿಹಿ ಉಂಡೆಗಳು) ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು.

ಅವರ ಆ ಕೂಗು ಅವರು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದ ಸಿಹಿತಿಂಡಿಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಸವಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇತ್ತು. ನಾವು ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಗ್ರಾಹಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಬವುವಾ (ಕಂದಮ್ಮಗಳು) ಆಗಿದ್ದೆವು. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಕರೇನೊ ಎನ್ನುವಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು; ಇದು ಕೊಳ್ಳುವವರು ಮತ್ತು ಮಾರುವವರ ನಡುವಿನ ಗೋಡೆಯನ್ನೇ ಅಳಿಸಿಹಾಕುತ್ತಿತ್ತು.

ಇಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಷೆ ಕೇವಲ ಮನೆ ಅಥವಾ ಶಾಲೆಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಅದು 1989ರ ಸಮಯ. ನನಗೆ ಸುಮಾರು 8-9 ವರ್ಷ ವಯಸ್ಸಾಗಿರಬಹುದು. ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶದ ಗುಂಟೂರು ಜಿಲ್ಲೆಯ ನನ್ನ ಊರಾದ ಕೋಲಕಲೂರು ಎನ್ನುವಲ್ಲಿ, ಸುಮಾರು 45 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ದುದೇಕುಲ ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದ ಇಬ್ಬರು ಸಹೋದರಿಯರು ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬರು ಬಡಕಲು ದೇಹದ ಸಣ್ಣ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಎತ್ತರವಾದ ಮತ್ತು ಬಲಿಷ್ಠ ಮೈಕಟ್ಟಿನವರಾಗಿದ್ದರು. ನನಗೆ ಅವರ ಹೆಸರುಗಳು ನೆನಪಿಲ್ಲ. ನಾನು ಅವರನ್ನು ಪಿನ್ನಿ (ಚಿಕ್ಕಮ್ಮ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ನನ್ನ ತಾಯಿಯನ್ನು ಅಕ್ಕ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರು ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಶಾಲೆಗೂ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಅವರಿಗೆ ಪಾಠ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿಯಿತ್ತು.

ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಲ್ಲೆಪೂಲು (ಮಲ್ಲಿಗೆ ಹೂವು) ನಮಗೆ ಕೇವಲ ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ವರ್ಷದ ಉಳಿದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಚೆಮಂತಿಪೂಲು (ಸೇವಂತಿಗೆ), ಬೆಂತಿ (ಚೆಂಡುಹೂವು) ಮತ್ತು ಕರಬ್ಬಂತುಲು (ಸಣ್ಣ ಚೆಂಡುಹೂವು) ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಣ್ಣಗೆಟ್ಟ ಹಳೆಯ ಸೀರೆಗಳನ್ನು ಉಟ್ಟು, ಸೊಂಟಕ್ಕೆ ಚಾಚಿಕೊಂಡ ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳಿಂದ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಗಳು ಇಳಿಬಿದ್ದಿರಲು, ಅವರು ತಾಜಾ ಹೂವುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಲ್ಲೆಪೂಲು, ಚೆಮಂತಿಪೂಲು, ಕರಬಂದಾಲೂ, ಕರಬ್ಬಂತುಲು...

ಬೇಸಿಗೆ ರಜೆಯ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳು ಚಂದದ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಡಿದುಕೊಂಡಿರುವುದು ಆಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ದೃಶ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅಪರೂಪದ ದೊಂತರ ಮಲ್ಲೆ (ದಪ್ಪಗಿನ ಎರಡು ಪದರಗಳ ಎಸಳುಳ್ಳ ಮಲ್ಲಿಗೆ) ಅರಳಿದಾಗಲೆಲ್ಲಾ, ಆ ಪಿನ್ನಿಯರು (ಚಿಕ್ಕಮ್ಮಂದಿರು) ಅದನ್ನು ಇತರ ಗ್ರಾಹಕರಿಗೆ ಕಾಣದಂತೆ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟು, ತಾಜಾ ತಾವರೆ ಅಥವಾ ಬಾಳೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ನನಗೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತರುತ್ತಿದ್ದರು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ದೊಂತರ ಮಲ್ಲೆ ವರ್ಷವಿಡೀ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಯುವತಿಯರು ಗಜ್ರಾ (ಹೂಮಾಲೆ) ಮುಡಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೂವು ಮಾರುವ ಆ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೂಡ ಈಗ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಈಗ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಆ್ಯಪ್‌ಗಳಿವೆ, ನೋಟಿಫಿಕೇಶನ್‌ಗಳಿವೆ, ಮನೆಬಾಗಿಲಿಗೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಲುಪಿಸುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿವೆ. ಆದರೆ, ನಮ್ಮ ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಕೂಗುವ ಮತ್ತು ನಮ್ಮ ಮಾತೃಭಾಷೆಯನ್ನು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸಿದ್ದ ಆ ದನಿಗಳಿಲ್ಲ – ಅಲ್ಲಿ ಈಗ ಬೌವಾ ಇಲ್ಲ, ಚಿನ್ನಾ ಎಂಬ ಪ್ರೀತಿಯ ಕರೆಗಳಿಲ್ಲ. ಸೌಕರ್ಯಗಳು ಹತ್ತಾರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ ನಿಜ, ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆನಪುಗಳು ಮಾತ್ರ ಮಸುಕಾಗುತ್ತಿವೆ.

ಸುಮಾರು 50 ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ, ಛತ್ತೀಸ್‌ಗಢದ ಮಹಾಸಮುಂದ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟಾಣದಾದರ್ ಗ್ರಾಮದ ಸುಡುವ ಮಧ್ಯಾಹ್ನಗಳ ಮೌನವನ್ನು ಒಂದು ಲಯಬದ್ಧ ಕೂಗು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಮುರಿಯುತ್ತಿತ್ತು: "ಠಂಡೆ ಮೀಠೆ ಬರ್ಫ್, ಲಾಲೇ ಲಾಲ್, ಮುಹ್ ಮೇ ದಾಲ್" (ತಂಪಾದ ಐಸ್, ಸಿಹಿಯಾದ ಐಸ್, ಕೆಂಪು ಕೆಂಪಾದ ಐಸ್, ನಿಮ್ಮ ನಾಲಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕರಗುವ ಐಸ್). ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ದನಿ ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ, ನಾವು ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಆದಿವಾಸಿ ಮಕ್ಕಳು ಒಣಗಿದ ಮಹುವಾ ತುಂಬಿದ ಬಟ್ಟಲುಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಓಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹಣದ ಕೊರತೆಯಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿ ನಾವು ಐಸ್ ಗೋಲಾ ಕೊಳ್ಳಲು ವಸ್ತು ವಿನಿಮಯದ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು.

ಆ ಬೀದಿ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಹೆಸರು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿದಿರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಅವರನ್ನು ಬೆಂತಿಖಿಯಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಈ ಪದ ಅಂದಿನ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರು ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸುವಾಗ ಯಾವಾಗಲೂ ಸಂಬಂಧವಾಚಕ ಪದಗಳನ್ನೇ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರು: ದೀದಿ (ಅಕ್ಕ), ಕಾಕಾ, ದಾದಾ (ಅಣ್ಣ/ಅಜ್ಜ). ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಈ ಬೆಂತಿಖಿಯಾ ಒಬ್ಬ ಸಂಚಾರಿ ಸಂದೇಶಿಯಾ (ಸಂದೇಶವಾಹಕ) ಆಗಿಯೂ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಹತ್ತಿರದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿರುವ ನಮ್ಮ ಸಂಬಂಧಿಕರ ಕ್ಷೇಮಸಮಾಚಾರಗಳನ್ನು ಇವರು ನಮಗೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿ ಅವರನ್ನು ಕರೆದು ಹಲವು ಬಾರಿ ಪಖಾಲ್ (ನೀರಿನಲ್ಲಿ ನೆನೆಸಿದ ಅನ್ನ/ಗಂಜಿ) ಬಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.

ಒಬ್ಬರನ್ನು ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರಿಗೆ ಹಸಿವಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನಂತರ ಅವರನ್ನು ಕರೆದು ಕೂರಿಸಿ ಒಂದಷ್ಟು ಅನ್ನವನ್ನೋ, ಗಂಜಿಯನ್ನೋ ಬಡಿಸುವುದೇ ಭಾಷೆಯ ಮೌನ ರೂಪವಾಗಿತ್ತು. ಪದಗಳ ಹಂಗಿಲ್ಲದೆಯೇ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಮಾತೃಭಾಷೆಯ ಸಾರವಿದು.

ಕೇರಳದ ಎರ್ನಾಕುಲಂ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಂದರು ಪಟ್ಟಣವಾದ ಕೊಚ್ಚಿಯ ಬೀದಿಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೀನು ಮಾರಾಟಗಾರರ ಕೂಗಿನಿಂದ ಗಿಜಿಗುಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಮುದ್ರ ಮತ್ತು ತೀರದ ಘಮವನ್ನು ಬೀರುತ್ತಿದ್ದ ಅಂದಿನ ತಾಜಾ ಮೀನುಗಳು ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ, ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದವು. ಹೆಗಲ ಮೇಲಿದ್ದ ಬಿದಿರಿನ ಕೋಲಿಗೆ ಎರಡು ಬದಿಯಲ್ಲೂ ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿಗಳನ್ನು ನೇತು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಬರುವ ಗಂಡಸರು ಮತ್ತು ಆ ದಿನ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮೀನಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೊಡ್ಡ ಅಲ್ಯೂಮಿನಿಯಂ ಪಾತ್ರೆಗಳನ್ನು ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತ ಮಹಿಳೆಯರು ವಸತಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಮೂಲಕ ಕಿಲೋಮೀಟರುಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಶೀತಲೀಕರಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿರುವ ಲಾರಿಗಳು ಅಥವಾ ಐಸ್‌ ತುಂಬಿದ ಲಾರಿಗಳು ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ವ್ಯವಹಾರವನ್ನು ಸೂಪರ್ ಮಾರ್ಕೆಟ್‌ಗಳ ಪಾಲಾಗಿಸಿದ , ಅಥವಾ ಸಾಂಕ್ರಾಮಿಕ ರೋಗವು ಆನ್‌ಲೈನ್‌ನಲ್ಲಿ ಮೀನು ಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸಿದ, ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಹವಾಗುಣ ವೈಪರೀತ್ಯವು ಮೀನಿನ ಇಳುವರಿಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಮತ್ತು ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನು ತಂದು ಅವರ ಬದುಕಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ನೀಡುವುದಕ್ಕೂ ಮೊದಲಿನ ಕಾಲವದು. ಅಂದಿನ ಆ ಪರಿಚಿತ ಧ್ವನಿ ಈಗಲೂ ನನ್ನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿದೆ.

ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆಯಂತೆ ಏರಿಳಿಯುವ ಆ ಉದ್ದನೆಯ ಕೂಗು ಅಂದು ಬಲೆಗೆ ಬಿದ್ದ ಮೀನುಗಳ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು: ಮತ್ತಿ... ಅಯಿಲಿ... ಸ್ರಾವು... ಚೆಮ್ಮೀನ್... ತಿಲೋಪಿಯಾ... (ಬೂತಾಯಿ, ಬಂಗುಡೆ, ಶಾರ್ಕ್, ಸೀಗಡಿ). ಹೌದು, ಮೀನುಗಾರರು ಇಂದಿಗೂ ಇದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಮನೆ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಬಂದು ಕೂಗುವ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಇಂದು ಅವರ ಬಲೆಗೆ ಬೀಳುವ ಮೀನುಗಳಷ್ಟೇ ಅಪರೂಪ ಮತ್ತು ಅನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಭಾಷಾವಾರು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಣೆಯಾದ ವಸಾಹತುಶಾಹಿ ನಂತರದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ, ಸ್ವಂತ ನೆಲವಿಲ್ಲದ ಭಾಷೆಯ ಹೆಮ್ಮೆಯ ಭಾಷಿಗ ನಾನು. ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಶ್ರೀ ಗಂಗಾನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಈ ಸಣ್ಣ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯಷ್ಟು ಸಿಂಧಿ ನಿವಾಸಿಗಳ ವಲಯವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ, ನಮ್ಮ ಮನೆಗಳ ಆಚೆಗೆ ನನ್ನ ಮಾತೃಭಾಷೆ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶವೇ ನನಗೆ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಭಾರತೀಯ ಸಂವಿಧಾನದ 22 ಅಧಿಕೃತ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ ಕೂಡ ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಾಕಿಸ್ತಾನದ ನಡುವಿನ ಹಿಂದೂಮಲ್‌ಕೋಟ್ ಗಡಿಯಿಂದ ಕೇವಲ 25 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ಗಂಗಾನಗರ ಪಟ್ಟಣದ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆ ನಿಮಗೆ ಕೇಳಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟು ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳೀಯ ಚೌಕಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಸರ್ಕಾರಿ ಕಚೇರಿಗಳಲ್ಲಾಗಲಿ ಇದು ಧ್ವನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿನ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ತಮ್ಮ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಮಾರುವಾಗ ಪಂಜಾಬಿ ಅಥವಾ ಹಿಂದಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲೇ ಕೂಗುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ನನ್ನ ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳು ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಹೋಕೋ ಡಿಯಾನು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ (ಇದರ ಅರ್ಥ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕೂಗಿ ಕರೆಯುವುದು). ವಿಭಜನೆಯ ನಂತರದ ಕಾಲದ 'ಅಬಾನಾ' (1958) ಎಂಬ ಚಲನಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಂಧ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಆಹಾರವನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾ ಮಾರುವ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಪಾತ್ರ ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ: ಬಿಹ ಬಟಲೋ ಚಹಿರಾ ಚಹಿರಾ ಚಟಿನಿ ಚಶ್ಕೆ ವಾರಿ, ಬಿನಿ ಪೆಸಾನಿ ಮೆನ್ ಧೌ ಕರಾಯನ್ ನೇರಾನಿ ಔನ್ ಮೋಚರಿ. ಓ ಕಾಕಾ, ಓ ಭೌ, ಓ ಚಾಚಾ ಹೇಡೆ ಆವು (ಕಮಲದ ಹೂವಿನ ದಂಟಿನ ಕುರುಕಲು ಬಜಿಗಳು, ನಾಲಿಗೆ ಚಪ್ಪರಿಸುವಂತಹ ಚಟ್ನಿ... ಕೇವಲ ಎರಡು ಪೈಸೆಗಳಿಗೆ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬುವಷ್ಟು ಉಪಾಹಾರ. ಓ ಕಾಕಾ, ಓ ಸಹೋದರ, ಓ ಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಇಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ, ಇಲ್ಲಿ ಬನ್ನಿ. ನಿಮಗೂ ಒಂದು ಕೊಡುತ್ತೇನೆ).

ಹಾಗಾಗಿ, ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ, ಕೆಲವು ಚಲನಚಿತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ವಯಸ್ಸಾಗುತ್ತಿರುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಹೃದಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಿಂಧಿ ಭಾಷೆಯ ಈ ಕಥೆಗಳು, ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಧ್ವನಿಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿವೆ. ಆದರೆ ಆಡುವ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನಾನು ದೇಶ ವಿಭಜನೆಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ ಎಂದು ಹೇಳಬೇಕೆ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಖಚಿತವಿಲ್ಲ.

ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ದನಿಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಗಾಢವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಮಕ್ಕಳ ಗುಂಪು. ಈ ದನಿಗಳು ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಸುಪ್ತವಾಗಿದ್ದ ಆಸೆಗಳನ್ನು, ರುಚಿ ಅಭಿಲಾಷೆಯನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ಭಯವನ್ನೂ ಸಹ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ನಮ್ಮ ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳ ಗುರುತಾಗಿದ್ದ ಆ ಗೊಂದಲಮಯ ಮಧುರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮಕ್ಕಳು ಕೂಡ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ, ಸ್ಕ್ರೀನ್‌ಗಳು ಬೀದಿಗಳ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲು ಅಸ್ಸಾಂನ ಕಾಮರೂಪ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಭೆಹ್ಬಾರಿ ಗ್ರಾಮದ ಬೀದಿಗಳು ಬಹಳ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾನು ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ, ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳು ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಆಟಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಾ ಮಾಡುವ ಗದ್ದಲವನ್ನು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಕಾಣಬಹುದಿತ್ತು. ಅವು ಕೇವಲ ಕ್ರಿಕೆಟ್‌ಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರದ ಆಟಗಳಾಗಿದ್ದವು.

ಕೆಳ ಅಸ್ಸಾಂನ ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವ ಆಟವೆಂದರೆ ಹೌ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಬಡ್ಡಿಯಂತೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಂಡಗಳು ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ಒಂದು ತಂಡದ ಆಟಗಾರ 'ಹೌ ರೇ ಹೊಪ್ಪರ್' ಎಂಬ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಹಾಡನ್ನು ಕೂಗುತ್ತಾ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ನುಗ್ಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಮುಟ್ಟಿ 'ಕೊಲ್ಲಲು' ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಎದುರಾಳಿ ತಂಡದ ಎಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಮುಟ್ಟುತ್ತಾನೋ, ಅಷ್ಟೇ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಆಟಗಾರರು ಆತನ ಸ್ವಂತ ತಂಡದಲ್ಲಿ 'ಪುನರುಜ್ಜೀವನ' ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಹೌ ರೇ ಹಪ್ಪೈ, ಡಿಮಾ ಖಾಬಾ ನಪ್ಪೈ, ಇತೋ ಕೊಥಾ ಕೊನೆ ಕೊಚ್ಚಿ, ಬೋರ್ಡೆಕರ್ ಅಪ್ಪೈ, ಬೋರ್ಡೆಕರ್ ಅಪ್ಪೈ" (ಹೌ ರೇ ಹಪ್ಪಾಯ್, ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುವಂತಿಲ್ಲ, ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಯಾರು ಹೇಳಿದರು? ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಮಗ ಹೇಳಿದನು, ಹಿರಿಯಣ್ಣನ ಮಗ ಹೇಳಿದನು). ಈ ಪ್ರಾಸಬದ್ಧ ಸಾಲುಗಳು ಅಕ್ಷರಶಃ ಅರ್ಥವನ್ನು ನೀಡಲಿ ಅಥವಾ ನೀಡದಿರಲಿ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ಹೇರಳವಾದ ಸಂಭ್ರಮ, ಗಾಢ ಸ್ನೇಹದ ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ತಿಳಿಯುವ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಸಂತೋಷ ಅಡಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥವಾ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತಲೆಮಾರಿನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಈ ಸೌಭಾಗ್ಯ ತಿಳಿದಿತ್ತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಬೇಕೆ?

ಪಂಜಾಬ್‌ನ ತರ್ನ್ ತರನ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಪಟ್ಟಿ ಗ್ರಾಮದ ನನ್ನ ಶಾಲೆಯ ಮುಂದೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಟಾಫಿ, ಹಂಗಾಮಿ ಹಣ್ಣುಗಳು, ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು, ಸಿಂಗಾಡ ಮತ್ತು ಐಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಡಿಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ನಿಲ್ಲುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದ ಆಹಾರಗಳಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಕೈತುಂಬಾ ಖರ್ಚು ಮಾಡುವಷಗಟು ಹಣವಾಗಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಹೆಸರು ನನಗೆ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಸಂಘಡಾಸ್ (ಸಿಂಗಾಡ) ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಮಕ್ಕಳೆಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು 'ಸಂಘಾಡಾ' ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು! ಅವರು ಕೂಡ ನಾವು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಇಟ್ಟಿದ್ದ ಆ ಅಡ್ಡಹೆಸರನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.

ಆದರೆ ಯಾವುದೋ ವಿಷಯಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಮಗು ತುಂಟಾಟ ಮಾಡಿದರೆ ನಮ್ಮ ಪೋಷಕರು ಅಥವಾ ಶಿಕ್ಷಕರು, ಆ ರಾತ್ರಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸಂಘಡಾ ಜೊತೆ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವುದಾಗಿ ಹೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಆ ಆಲೋಚನೆಯೇ ನನಗೆ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ನಾಲ್ಕು ವರ್ಷದವಳಾಗಿದ್ದ ನನಗೆ ಆತನ ಅತೀ ಎತ್ತರದ ಆಕಾರ ಮತ್ತು ಕಡು ಕಪ್ಪು ಕೂದಲು ಆಗಲೇ ಗಾಬರಿ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದವು.

ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡಿನಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಸೆಳೆಯುವ ಒಂದು ಗುಣವಿತ್ತು:

ಹೋಹೋಹೋಹೋ ಲಾಲಾಲಾಲಾಲಾಲಾ
ಲೋ ಲೋ ಬಚ್ಚಿಯೋ ಬರ್ಫ್ ದಾ ಗೋಲಾ...
ಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿ
ಬದ್ಲೆ ಬಿಚೆ ದೇ ದೋ ಇಕ್ ದಸ್ಸಿ
ಲಾಲಾಲಾಲಾಲಿಲಿಲಿಲಿಲಿ
ಆ ರಹೀ ತುಹಾದಿ ಇಮ್ಲಿ
ಆಜಾ ಮೇರಿ ರಾಣಿ ಧಿ ಮೇರಿ ರಾಣಿ ಧಿ
ಬದ್ಲೆ ವಿಚ್ ದೇ ದೋ ಚವಾನಿ
ಸುನಾವೋ ಮೆನು 4 ದಾ ಪಹಾಡಾ
ರಾತಿ ಖಾವೋ ಇಕ್ ಸಂಘಡಾ

(ಹೋಹೋಹೋಹೋ ಲಾಲಾಲಾಲಾಲಾಲಾ
ಬನ್ನಿ ಮಕ್ಕಳೇ ಬನ್ನಿ,
ಇಲ್ಲಿ ಈ ಐಸ್‌ ಕ್ಯಾಂಡಿ ತಿನ್ನಿರಿ...
ಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿಹಿ
ಹತ್ತು ಪೈಸೆ ನಾಣ್ಯ ನೀಡಿ ಐಸ್‌ ತಿನ್ನಿ
ಲಾಲಾಲಾಲಾಲಿಲಿಲಿಲಿಲಿ
ಇಲ್ಲಿ ನೋಡಿ ನಿಮಗಾಗಿ ಹುಣಸೆಹಣ್ಣು (ಇಮ್ಲಿ) ತಂದಿರುವೆ
ಬಾ ನನ್ನ ಪುಟಾಣಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ, ಬಾ ನನ್ನ ರಾಣಿ
25 ಪೈಸೆ ಕೊಡು ಹುಣಸೇಹಣ್ಣು ತಿನ್ನು
ನಾಲ್ಕರ ಮಗ್ಗಿ ಹೇಳು,
ಸಿಂಗಾಡದ ಅಪ್ಪಟ ಸವಿಯ ಆನಂದಿಸು)

ಆ ದನಿ ಈಗಲೂ ನನ್ನನ್ನೂ ಆ ಕಾಲದ ನೆನಪಿನ ಓಣಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

ಕಾಬೂಲಿವಾಲಾ ಸಿನೆಮಾಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಕೇವಲ ಚಲನಚಿತ್ರವಷ್ಟೇ ಆಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅದೊಂದು ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಕುರಿತಾದ ಮೊದಲ ಪಾಠವಾಗಿತ್ತು. 1957ರ ಆ ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಿನಿ ಎಂಬ ಪುಟ್ಟ ಹುಡುಗಿ ಮತ್ತು ಕಾಬೂಲಿವಾಲಾನಾಗಿ ನಟಿಸಿದ ಛಾಬಿ ಬಿಸ್ವಾಸ್ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಅಳಿಸಲಾಗದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದ್ದರು; ನಾನು ಐದನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಗೋರ್ ಅವರ ಮೂಲ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದುವುದಕ್ಕಿಂತ ಎಷ್ಟೋ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲೇ ಇದು ನಡೆದಿತ್ತು. ಮಿನಿ ಮತ್ತು ವಲಸೆ ಬಂದ ಬೀದಿ ಬದಿಯ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಕಾಬೂಲಿವಾಲಾನ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವು, ನಾವು ಹೊರಗಿನವರನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ಹೆದರಬಾರದು ಎಂಬುದನ್ನು ನನಗೆ ಕಲಿಸಿಕೊಟ್ಟಿತು. ಬಹುಶಃ ಈ ಕಥೆಯ ಕಾರಣದಿಂದಲೇ ನಾನು ಬೀದಿ ಬದಿಯ ಹವಾರಿಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಾರಿಗಳನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಅಪರಿಚಿತರೆಂದು ಭಾವಿಸಲಿಲ್ಲ.

ಮುರ್ಷಿದಾಬಾದ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬೆಲ್ಡಂಗಾ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಯಾಕೂಬ್ ಎನ್ನುವ ಖಾಜಾ ಮಾರಾಟಗಾರ (ಗರಿಗರಿಯಾದ ಪದರಗಳುಳ್ಳ ಮಿಠಾಯಿ) ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ. 'ಗುರೇರ್ ಖಾಜಾ, ತಿಲೇರ್ ಖಾಜಾ... ಖೇತೇ ಮಜಾ, ಭಾರೀ ಮಜಾ' (ಬೆಲ್ಲದ ಖಾಜಾ, ಎಳ್ಳಿನ ಖಾಜಾ... ತಿನ್ನಲು ಮಜಾ, ತುಂಬಾ ಮಜಾ). ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಅವನ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿದಾಗಲೂ ನಾನು ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅವನು ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದವನೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ನಾವು ಅವನಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆವು.

ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ನಾನು ಹೆಚ್ಚಿನ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕಾಗಿ ಕೋಲ್ಕತ್ತಾ ಬಂದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ವಾತಾವರಣ ಬೇರೆಯದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿತ್ತು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ಬೋಧನಾ ಮಾಧ್ಯಮವೂ ಕೂಡ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಆಗಿತ್ತು. ಒಂಟಿತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಸಂಪರ್ಕ ಕಡಿತಗೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಒಂದು ಮಂಕು ಮಂಕಾದ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮತ್ತೆ ಅದೇ ಧ್ವನಿ ಕೇಳಿಸಿತು. 'ಖಾಜಾ ಖಾಜಾ ಗುರೇರ್ ಖಾಜಾ'. ಈ ಬಾರಿ ಮತ್ತೊಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ, ಆ ಧ್ವನಿ ನನ್ನನ್ನು ಮತ್ತೆ ಬಾಲ್ಯದ ಓಣಿಗೆ ಕರೆಯುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಇಲ್ಲ, ಅದು ಕನಸಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅಲ್ಲಿ ಯಾಕೂಬ್ ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದರು!

ಅಬ್ಬರದ ಮೆಟ್ರೋಪೋಲಿಸ್ ನಗರದ ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ, ಯಾಕೂಬ್‌ ಅವರ ಆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಯಬದ್ಧ ಧ್ವನಿ ನನ್ನನ್ನು ನಾನೇ ಮತ್ತೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ಹಾಗೆ ಭೇಟಿಯಾದದ್ದು ನನ್ನ ಪಾಲಿನ 'ಕಾಬೂಲಿವಾಲಾ-ಕ್ಷಣ'ವಾಗಿತ್ತು ಮತ್ತು ಅದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಭದ್ರವಾದ ಆಸರೆಯಾಯಿತು. ಈ ಬೃಹತ್ ನಗರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗಿಕೊಳ್ಳಲು ನಾನು ನನ್ನನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಥವಾ ಕೃತಕವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನಗೆ ಅಂದು ಅರಿವಾಯಿತು.

ಇಂದು ಯಾಕೂಬ್ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಸದಾ ನನ್ನೊಳಗೆ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತದು ನನ್ನನ್ನು ನನ್ನ ಬೇರುಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಸೆಯುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ನಮ್ಮ ಊರಾದ ಬರ್ರಿ ಫುಲ್ವಾರಿಯಾದಿಂದ (ಬಿಹಾರದ ಸೀತಾಮಡಿ ಜಿಲ್ಲೆ) ಸುಮಾರು ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ದೂರದಲ್ಲಿ ಭವಾನಿಪುರ ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಗ್ರಾಮವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಮಹಿಳೆಯೊಬ್ಬರು ಮಾಂಸ ತುಂಬಿದ 'ಛ್ಯಾಂತಿ' (ಬಿದಿರಿನ ಬುಟ್ಟಿ)ಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತು ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯ ಮೊಹಲ್ಲಾಗಳಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರಿಗೆ ಪಾನ್ (ವೀಳ್ಯದೆಲೆ) ತಿನ್ನುವುದೆಂದರೆ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟವಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅವರನ್ನು 'ಪಾನ್‌ವಾಲಿ' ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು 1979ರ ಸಮಯ.

ಅವು ತೀವ್ರ ಅಭಾವದ ದಿನಗಳಾಗಿದ್ದವು, ಮೀನು ಅಥವಾ ಮಾಂಸವನ್ನು ಖರೀದಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಜನರಿಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪಾನ್‌ವಾಲಿ ನಮ್ಮೂರಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ನಮಗೆ ಅದು ಈದ್ ಹಬ್ಬದ ಸಂಭ್ರಮದಂತಿರುತ್ತಿತ್ತು. "ಗೋಸ್ ಲೇ ಲೋ ಗೋಸ್" (ಮಾಂಸ ಕೊಳ್ಳಿ, ಮಾಂಸ ಕೊಳ್ಳಿ)! ಎಂದು ಆಕೆ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಮಾಂಸ ಎಷ್ಟು ಇಷ್ಟವೆಂದರೆ, ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಶೇಖ್ ಅಬ್ದುಲ್ ಹಕೀಮ್ ಅವರು ನನ್ನನ್ನು ಯಾವಾಗಲೂ ಕಿಚಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. “ನೀನು ದೊಡ್ಡವನಾದ ಮೇಲೆ, ನಿನ್ನ ಮದುವೆಯನ್ನು ಆ ಪಾನ್‌ವಾಲಿಯ ಮಗಳ ಜೊತೆಯೇ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಅವರು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.

ನಮ್ಮದು ಮುಸ್ಲಿಂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಗ್ರಾಮವಾಗಿತ್ತು. ಭವಾನಿಪುರದಿಂದ ಫುಲ್ವಾರಿಯಾಕ್ಕೆ ಬರಲು ಕೇವಲ ಎರಡು ರಸ್ತೆಗಳಿದ್ದವು. ಒಂದು ನರಹರಪುರದ ಮೂಲಕ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು, ಮತ್ತೊಂದು ಬಸೌಲ್ ಮಾರ್ಗವಾಗಿ. ಈ ಎರಡೂ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಿಂದೂ ಮತ್ತು ಮುಸ್ಲಿಂ ಸಮುದಾಯದವರು ಬೆರೆತು ಬದುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ, ಪಾನ್‌ವಾಲಿ ನಮ್ಮ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ತಲುಪಬೇಕಾದರೆ ಅಧ್ವಾರಾ ನದಿಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕಿತ್ತು.

ನಮ್ಮ ಊರಿನಿಂದ ಆಕೆ ಹಿಂದೂ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತ ಗ್ರಾಮಗಳಾದ ಬರ್ರಿ ಮತ್ತು ಬಾಜಿತ್‌ಪುರದ ಮೂಲಕ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಂಚನಪುರ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ಮಾಂಸವನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಳು.

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಂಬಲಸಾಧ್ಯ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಬುಟ್ಟಿ ತುಂಬಾ ಮಾಂಸವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಮನೆಮನೆಯ ಬಾಗಿಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ಯಾರೂ ತಡೆಯುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಳ್ಳಿಗಳ ಮೂಲಕ ಹಾದುಹೋಗುವಾಗಲೂ ಯಾರೂ ಆಕೆಗೆ ಹಾನಿ ಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಭಾಗದ ಹಿಂದೂಗಳು ಹಂದಿ ಮಾಂಸ ತಿನ್ನುವುದು ಅಥವಾ ಸೇಂದಿ ಮತ್ತು ಮದ್ಯ ಸೇವಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮುಸ್ಲಿಮರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಸಮಾಧಾನವಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದೇ ರೀತಿ, ಮುಸ್ಲಿಮರು ಮಾಂಸವನ್ನು ಸವಿಯುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಂದೂಗಳಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಸಮಸ್ಯೆಯಿರಲಿಲ್ಲ.

ಪಾನ್‌ವಾಲಿ ಇಂದು ಬದುಕಿದ್ದಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು, ಆದರೆ ಆ ಕಾಲವಂತೂ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಭವಾನಿಪುರ ಮತ್ತು ಫುಲ್ವಾರಿಯಾ ನಡುವಿನ ಅಂತರ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಮೂಲತಃ ಸ್ವರ್ಣ ಕಾಂತ, ಸುಧಾಮಯಿ ಸತ್ತೇನಪಲ್ಲಿ, ನಿರ್ಮಲ್ ಕುಮಾರ್ ಸಾಹು, ರಾಜೀವ್ ಚೆಲನಾಟ್, ಕರಣ್ ವನ್ನಿ, ಪಂಕಜ್ ದಾಸ್, ಕಮಲಜಿತ್ ಕೌರ್, ಸ್ಮಿತಾ ಖಾಟೋರ್ ಮತ್ತು ಕಮರ್ ಸಿದ್ದಿಕಿ ಅವರು ವಿವಿಧ ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದಾರೆ.

ಈ ಲೇಖನವನ್ನು ಸ್ವರ್ಣ ಕಾಂತ ಹಿಂದಿಯಲ್ಲಿ ಅನುವಾದಿಸಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಜೋಶುವಾ ಬೋಧಿನೇತ್ರ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಗೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪಾಂಡ್ಯ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬರಹದ ವಿನ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಫೋಟೋ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ಬಿನೈಫರ್ ಭರೂಚಾ ಅವರು ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ.

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು