ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬಡಿದಾಡುತ್ತಿರುವ ಪಲಾಮುವಿನ ಕುರಿ ಪಾಲಕರು

"ಬನ್ನಿ, ಬನ್ನಿ! ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ" ಎಂದು ಕುರಿ ಉಣ್ಣೆಯ ಬಿಳಿ ಕಂಬಳಿ ಹಾಸುತ್ತಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು ನಂದೂ ಪಾಲ್‌ (45). ಗದೇರಿ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾದ ಇವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕುರಿ ಪಾಲನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇವರ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಈ ಕಂಬಳಿ "ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗಿರಿಸುತ್ತದೆ, ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಬೆಚ್ಚಗಿರುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮಳೆಯಿಂದಲೂ ರಕ್ಷಣೆ ನೀಡುತ್ತದೆ."

ಕಂಬಳಿಯ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಉಪಯೋಗಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ ಅವರಿಗೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸಮಾಧಾನವಾಗಲಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಾತು ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಅವರು, "ಇದನ್ನು ರಾಜರು ಮತ್ತು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು ಗೌರವಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮಗುರುಗಳ ಆಸನವೂ ಹೌದು. ಇದನ್ನು ಮಂಗಳಕರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗೀಗ ಆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ" ಎಂದರು.

ನಂದೂ ಪಾಲ್‌ ಅವರ ಛೋಟಾನಾಗಪುರಿ ತಳಿಯ 650 ಕುರಿಗಳು ಶಿಯೋಪುರ್‌ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನಾವು ಕುಳಿತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಮೇಯುತ್ತಿದ್ದವು. ನಂದೂ ಪಾಲ್‌ ಕಳೆದ ಐದು ತಲೆಮಾರುಗಳಿಂದ ಈ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಈ ಕೆಲಸ ಎಂದೂ ಸುಲಭವೆಂದು ಎನ್ನಿಸಿದ್ದಿಲ್ಲ. "ಒಂದು ನಿಮಿಷವೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ಪಾಡಿಗೆ ಬಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ದಾತ್ನ್ (ಹಲ್ಲುಜ್ಜುವ ಕಡ್ಡಿ) ಕಡ್ಡಿ ಜಗಿಯುತ್ತಾ ಅವರು ಹೇಳಿದರು. "ಒಂದು ವೇಳೆ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದೋ ಅವುಗಳ ಮೇಲೆ ನಾಯಿಗಳು ದಾಳಿ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಕುರಿಗಳು ಯಾರದ್ದಾದರೂ ಗದ್ದೆಗೆ ನುಗ್ಗುತ್ತವೆ."

ಅದು ಮೇ ತಿಂಗಳ ಎರಡನೇ ವಾರ,‌ ಅಂದು ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದ ಪಲಾಮು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾಪಮಾನದ ಮಟ್ಟ 43 ಡಿಗ್ರಿಗಳಿಗೆ ಏರಿತ್ತು. ಕಣ್ಣು ಹಾಯಿಸಿದಷ್ಟು ದೂರಕ್ಕೂ ಒಣಗಿದ ಹೊಲಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ನಾವು ಕುಳಿತ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸುಮಾರು 500 ಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆರೆಯೊಂದೇ ಆ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಶಿಯೋಪುರ್ ಗ್ರಾಮದ ಪಾಲಿಗೆ ಉಳಿದಿದ್ದ ಜಲಮೂಲವಾಗಿತ್ತು. ಸ್ಥಳೀಯರು ಇದನ್ನು 'ಶಿಯೋಪುರ್ ಅಣೆಕಟ್ಟು' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಇದು ಬೆಳೆಗಳು ಹಾಗೂ ನಂದೂ ಪಾಲ್‌ ಅವರ ಕುರಿ ಹಿಂಡಿನಂತಹ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಪಾಲಿಗೆ ಆಧಾರ.

ನಂದೂ ಪಾಲ್‌ ಅವರ ತಮ್ಮ ಮತ್ತು ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು ಸಹ ಇಲ್ಲೇ ಬೀಡುಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಅದೇ ನೀರಿನ ಮೂಲ. ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಾಡುಪ್ರಾಣಿಗಳಿಂದ ರಕ್ಷಿಸುವ ಸಲುವಾಗಿ ಅವುಗಳ ಸುತ್ತ ನೈಲಾನ್‌ ಬಲೆಯ ಬೇಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈ ಕುರಿ ಪಾಲಕರು ಯಾವುದೇ ಡೇರೆ ಅಥವಾ ಇತರ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೆ, ತೆರೆದ ಆಗಸದಡಿ ಕಂಬಳಿ ಹಾಸಿಕೊಂಡು ಮಲಗುತ್ತಾರೆ.

"ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಗೊತ್ತಾ?" ಎಂದು ಕೇಳಿದ ಅವರು ನಂತರ ತಾನೇ ಉತ್ತರಿಸಿದರು. "ಅವು [ಕುರಿಗಳು] ಮನುಷ್ಯರಿಂದ ದೂರವಿರಲು ಬಯಸುತ್ತವೆ!"

ನಂದೂ ಅವರಂತಹ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರೀತ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಮೇವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂದು ದೂರುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳು ಚಿಕ್ಕದಾಗುತ್ತಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟವೂ ಹದಗೆಟ್ಟಿವೆ. "ಮೊದಲು ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಕಾಲ ತಂಗುತ್ತಿದ್ದೆವು, ಆದರೆ ಈಗ 10 ದಿನಗಳಿಗೂ ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಕುರಿಗಳು ಮೇಯಲು ಸರಿಯಾಗಿ ಜಾಗವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಪರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ನಂದೂ ಮತ್ತು ಇತರ ಕುರಿ ಪಾಲಕರು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಇತರ ಹಿಂದುಳಿದ ವರ್ಗಗಳಡಿ (ಒಬಿಸಿ) ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿರುವ ಗಡೇರಿಯಾ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ (ಪಾಲ್ ಅಥವಾ ಭೇರಿಹಾರ್-ಗಡೇರಿ) ಸೇರಿದವರು.

ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಭಾರತದ ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲ ಹವಾಮಾನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಿರುವ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಬರ, ಅಸಮರ್ಪಕ ಮಳೆ, ಪ್ರವಾಹ, ಏರುತ್ತಿರುವ ತಾಪಮಾನ ಮತ್ತು ಬಿಸಿ ಗಾಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ರಾಜ್ಯದ ಪಲಾಮು ಜಿಲ್ಲೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಬಾಧಿತ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜಿಲ್ಲಾ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿನ ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ಕುರಿತು 2022ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಇಲ್ಲಿನ ಬೇಸಿಗೆ ತಾಪಮಾನವು 2021ರಿಂದ 2050ರ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ 1-2°C ಹೆಚ್ಚಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯಿದೆ.

ಹೆಚ್ಚಿದ ಬಿಸಿಲು ಮತ್ತು ಅತಿಯಾದ ಮಳೆ ಎರಡೂ ಕೃಷಿ ಹಾಗೂ ಪಶುಪಾಲನೆಯಂತಹ ಸಂಬಂಧಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಈಗಾಗಲೇ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿವೆ. "ಮೊದಲಿಗೆ, ಕುರಿಗಳನ್ನು ಮೇಯಿಸುವುದು ಸಮಸ್ಯೆಯಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈಗ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು ನಾವು ದೂರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿದೆ. ಈಗಲೂ ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಮೇವು ಒದಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್, ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರುವ ಕುರಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಚೈನ್ಪುರ್ ವಿಭಾಗದ ಕಂಚಾರಿ ಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿರುವ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳಲ್ಲಿ ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. 2019ರ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಜಾರ್ಖಂಡ್ ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಕುರಿಗಳಿದ್ದು, ದೇಶದ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಕೆ ಸಾಕಣೆ ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 88 ಲಕ್ಷಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೇಕೆಗಳಿವೆ, ಜೊತೆಗೆ 11 ಮಿಲಿಯನ್ ಜಾನುವಾರುಗಳೂ ಇವೆ. ಈ ಎಲ್ಲಾ ಜಾನುವಾರುಗಳು ಒಂದೇ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

"ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ, ಹುಲ್ಲುಗಾವಲುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿಕೊಂಡು 12–13 ಕೋಸ್ [ಸುಮಾರು 40 ಕಿಲೋಮೀಟರ್] ನಡೆಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಅವರ ಸೋದರ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ 62 ವರ್ಷದ ರಾಮರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಹಿಂದೆ, ದೋಹರ್‌ ಬಳಿ ಮಾಗರ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಹುಲ್ಲು ಸಾಕಷ್ಟು ಹುಲ್ಲು ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಈಗ, ಅದೂ ಕೂಡ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಮಾಗರ್ ಹುಲ್ಲು ಎನ್ನುವುದು ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ದೋಹರಗಳಲ್ಲಿ (ನೈಸರ್ಗಿಕ ಜಲಮೂಲಗಳು) ಹೇರಳವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುವ ಒಂದು ದಪ್ಪಗಿನ ಒರಟಾದ ಹುಲ್ಲು. ಇದನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಮೇವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದು ತೇವಾಂಶವಿರುವ ಮಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಜಲಮೂಲಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಈ ಹುಲ್ಲು ಕೂಡ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲೂ ಜಾನುವಾರುಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಮೇವು ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಹಿಂದೆ ಹೊಲಗಳಲ್ಲಿ ಚನ್ನಾ ಮತ್ತು ಚಕಾವಾಡ್ (Senna obtusifolia) ರೀತಿಯ ಬೆಳೆಗಳು ಬೆಳೆದು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಈಗ ಈ ಬೆಳೆಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಯುವ ರೈತರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಇವುಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಅನೇಕ ರೈತರು ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ, ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಬೆಳೆಗಳು ಮೇವು ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಉಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. "ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಮೊದಲು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ಪೌಷ್ಟಿಕಾಂಶಗಳು ಈಗ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಈಗ ನಿಮಗೆ ಕಾಣಸಿಗುವುದು ಕೇವಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿನ ಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಕೆಲವು ದರ್ಬೆ ಹುಲ್ಲು (​​Cynodon dactylon)" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ (2022 ಮತ್ತು 2023) ಬರಗಾಲದಿಂದಾಗಿ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿನ ಜಲಮೂಲಗಳು ಒಣಗಿ ಹೋಗಿವೆ ಅಥವಾ ಹೆಚ್ಚು ಕಲುಷಿತಗೊಂಡಿವೆ. "ಕುರಿಗಳಿಗೆ ಬದುಕಲು ಶುದ್ಧ ನೀರು ಬೇಕು" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಜಲಮೂಲಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಅವರು ನೋಡಿದ್ದಾರೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಬರಗಾಲದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ, "ನಾವು ತೀವ್ರ ಸಂಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿದ್ದೆವು. ದಿನವಿಡೀ ಮೇದರೂ, ಕುರಿಗಳು ಹಸಿದೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದವು" ಎಂದು ನಂದು ಜೋರಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಸ್ವಲ್ಪ ವಿರಾಮದ ನಂತರ, "ಕಳೆದ ವರ್ಷ (2023ರಲ್ಲಿ) ನಾನು 20 ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೆ" ಎಂದು ಅವರು ದುಃಖದಿಂದ ತಿಳಿಸಿದರು.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ, ನಂದೂ ಮತ್ತು ಅವರ ಜೊತೆಗಾರರು ತಮ್ಮ ಕುರಿಗಳಿಗೆ ನ್ಯುಮೋಕೊಕಲ್ ಕಾಯಿಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸಿದರು. ಶುದ್ಧ ನೀರು ಸಿಗದೆ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಈ ರೋಗ ಒಂದು ಸಂಭಾವ್ಯ ಅಪಾಯ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ನಂದೂ ಪಾಲ್ ‌ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ: "ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಕುರಿಗಳ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ತೆಗೆಯುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಆಗ ಮಾತ್ರ ಅವುಗಳಿಗೆ ಲಸಿಕೆ ಹಾಕಿಸುತ್ತೇವೆ." ಅವರ 600 ಕುರಿಗಳ ಹಿಂಡಿಗೆ, ಅವರು ಪ್ರತಿ ನಾಲ್ಕು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಲಸಿಕೆಗಾಗಿ ಸುಮಾರು 8,000 ರೂಪಾಯಿ ಖರ್ಚು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ, ಅಂದರೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 25,000 ರೂಪಾಯಿ ಆಗುತ್ತದೆ.

ಜಾರ್ಖಂಡ್ ಬಿಹಾರದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದ ಹಳೆಯ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ನಂದೂ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಲಾಲೂ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಚೆನ್ನಾಗಿತ್ತು; ನಮಗೆ ಎಲ್ಲಾ ಔಷಧಿಗಳು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದವು, ಆದರೆ ಈಗ ನಮಗೆ ಏನೂ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ."

"ಈ ಸುದ್ದಿ ನಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ?" ಎಂದು ರಾಮರತಿ ನಡುವೆ ಮಾತನಾಡಿ ಕೇಳಿದರು. "ಸರ್ಕಾರದಿಂದ ನಮಗೆ ಸಹಾಯ ಬೆಂಬಲ ಸಿಗಬೇಕು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಅಮೂಲ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿತ್ತು. “ಈಗ, ನಾವು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿದ ನಂತರ ಎಸೆಯುತ್ತೇವೆ. ಇನ್ನೇನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯ?” ಎಂದು ರಾಮರತಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇತರರೂ ಕೂಡ, "ಈಗ ನಾವು ಏನೂ ಮಾಡಲಾರೆವು..." ಎಂದು ಅವರ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪುತ್ತಾರೆ.

ನಂದೂ ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಶೂಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು, "ಅವರು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತೆಗೆದು ನಮಗೆ ಕಸವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ" ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಹಳೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜರು ಇದ್ದಾಗ, ಕೆಲಸವು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು; ಕುರಿಗಳ ಚರ್ಮದಿಂದ ನಮ್ಮ ಶೂಗಳನ್ನು ತಯಾರಿಸಲಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಅದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಮತ್ತು ಈಗ ನಾವು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಶೂಗಳನ್ನು ಧರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ" ಎಂದು ನಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಕುರಿಗಳನ್ನು ಸಾಕುವ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದರ ಜೊತೆಗೆ ಅವುಗಳ ಉಣ್ಣೆಯಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಿಗಡಾಯಿಸಿದೆ. "ಮೊದಲು ಉಣ್ಣೆ ಮಾರಿದರೆ ಮೂರು ಕಿಲೋಗೆ 100 ರೂಪಾಯಿವರೆಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ನಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಆ ಒಳ್ಳೆಯ ದಿನಗಳು ಎಂದೋ ಕಳೆದುಹೋಗಿವೆ.

ಕುಟುಂಬದ ಮಹಿಳೆಯರು ನೇಯ್ಗೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. "ಅದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಮೊದಲು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸಬೇಕು, ನಂತರ ಅದನ್ನು ಹದಗೊಳಿಸಬೇಕು, ದಾರವನ್ನು ನೂಲಬೇಕು ಆಗ ಮಾತ್ರ ನೇಯ್ಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಒಂದು ಕಂಬಳಿ ನೇಯಲು ಮೂರು ಜನರಿಗೆ ಎರಡು ದಿನಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತಿತ್ತು" ಎಂದು ಸಂಜು ದೇವಿ ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ 45 ವರ್ಷದ ಸಂಜು ದೇವಿ, ಕುರಿಗಾಹಿ ರಾಮರತಿಯವರ ಪತ್ನಿ. ಅವರು ತಮ್ಮ ಕಂಚಾರಿ ಗ್ರಾಮದ ಇಟ್ಟಿಗೆ ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರು. “ಒಂದು ಕಂಬಳಿಯಿಂದ ನಮಗೆ ಕೇವಲ 100ರಿಂದ 200 ರೂಪಾಯಿ ಮಾತ್ರ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಳೆಯ ನೂಲುವ ಯಂತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ, ಈ ಯಂತ್ರ ಈಗ ಕುಟುಂಬದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಕೊನೆಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಅವರು ತಿಳಿಸಿದರು.

ಕೃತಕ ಉಣ್ಣೆಯ ಲಭ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾದ ನಂತರ ನೇಯ್ಗೆಯ ಕಂಬಳಿಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲದಂತಾಗಿದೆ. ಅವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ ವಿನಯ್ ಪಾಲ್, "ಈಗ ನಾವು ಸಹ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಿಂದಲೇ ಕಂಬಳಿಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಿ ತರುತ್ತೇವೆ!" ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ರಾಮರತಿ ಮತ್ತು ಸಂಜು ದಂಪತಿಯ ಬಳಿ ಮೂರು ಬಿಘಾ ಜಮೀನಿದೆ. ಅವರು ಖಾರಿಫ್ (ಮುಂಗಾರು) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳ ಮತ್ತು ಭತ್ತವನ್ನು ಹಾಗೂ ರಬಿ (ಹಿಂಗಾರು) ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗೋಧಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. "ಈ ಬಾರಿ, ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ನಂತರ ಮಳೆಯಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಮೆಕ್ಕೆಜೋಳದ ಬೆಳೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬರಬಹುದು" ಎಂದು ಸಂಜು ಹೇಳಿದರು. ಅವರು ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸ್ವಂತ ಬಳಕೆಗೆ ಉಪಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ, ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ದಂಪತಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಹೆಣ್ಣು ಮಕ್ಕಳು ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಗಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದು, ಅವರಲ್ಲಿ ಮೂವರು ಮದುವೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಬದುಕು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದಾರೆ.

"ನಾನು ಏಳು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಕೆಲಸ ಬಿಟ್ಟೆ. ಇದು ಅತಿಯಾದ ಶ್ರಮ ಬೇಡುವ ಕೆಲಸ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆದಾಯ ಇಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಯಾರೂ ಈಗ ಈ ಕೆಲಸ ಮಾಡಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ರಾಮರತಿಯವರ ಹಿರಿಯ ಮಗ, 25 ವರ್ಷದ ವಿನಯ್ ಪಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಈಗ ದಿನಗೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕನಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. "ನಾವು ಕುರಿಗಳ ಹಾಲಿನಿಂದ ಮಾಡಿದ ತುಪ್ಪವನ್ನೂ ಮಾರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಈಗ ಅದಕ್ಕೂ ಬೇಡಿಕೆ ಇಲ್ಲ" ಎಂದು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಉತ್ಪನ್ನಗಳಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಅವರ ಪ್ರಮುಖ ಆದಾಯದ ಮೂಲವೆಂದರೆ ಕುರಿಗಳ ಮಾರಾಟದಿಂದ ಬರುವ ಹಣ. ಪ್ರತಿ ಕುರಿಯಿಂದ ಸುಮಾರು 2,500ರಿಂದ 3,000 ರೂಪಾಯಿಗಳ ಬೆಲೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ, ಇದರಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ₹100,000 ಆದಾಯ ಬರುತ್ತದೆ. "ನಮ್ಮ ಉಣ್ಣೆಗೆ ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬಂದರೆ..." ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. "ಅದು ನಮ್ಮ ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗ ತರುತ್ತದೆ. ಆಗ ನಾವು ಈ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿರುವ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು."‌

ಆದಾಯ ಕಡಿಮೆಯಾದಂತೆ, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರೂಪಾಯಿಯೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ರಾಮರತಿಯವರ ಮೊಮ್ಮಗನಿಗೆ ಜ್ವರ ಬಂದಿದ್ದು, ಅವರು ಮಧ್ಯ ಭಾರತದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವ ಪರವಾನಗಿ ರಹಿತ ವೈದ್ಯರಾದ 'ಜೋಲಾ ಛಾಪ್' ವೈದ್ಯರನ್ನು ಸಂಪರ್ಕಿಸಿದ್ದಾರೆ. "ಅವರು ನನ್ನ ಮೊಮ್ಮಗ ಗುಣಮುಖನಾಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ನಾನು 200 ರೂಪಾಯಿಗಳಿಗೆ ಔಷಧ ತಂದಿದ್ದೇನೆ" ಎಂದು ರಾಮರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದ ಬಳಲುತ್ತಿರುವ ಮಗುವನ್ನು ನೋಡಲು ಅವರು ಒಂಬತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ನಡೆದು ಹೋಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಹಿಂದಿನ ಸಂಜೆ ಹೊರಟು, ಪರಿಚಿತ ದಾರಿಯ ಮೂಲಕ ಮುಂಜಾನೆ ಹಿಂದಿರುಗಿದ್ದರು.

“ಟುರ್ರ್-ಟುರ್ರ್-ಟುರ್ರ್...” ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಕೂಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಎಲ್ಲಾ ಕುರಿಗಳು ಹೊರಡಲು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತವು. "ಇದು ವಿಶೇಷ ಭಾಷೆ; ನಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ನಗುತ್ತಾರೆ. "ಪ್ರತಿಯೊಂದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಹೆಸರಿದೆ. ಇದು ಚಿಕಾರಿ, ಮತ್ತು ಇದು ಭೂರಿ" ಎಂದು ಅವರು ಹಿಂಡಿನಲ್ಲಿರುವ ಕೆಲವು ಕುರಿಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದರು. ಚಿಕಾರಿ ಎಂಬುದು ಚುಕ್ಕೆಗಳು ಅಥವಾ ಚಿತ್‌ಕಾಬ್ರಾ ಇರುವ ಕುರಿ, ಮತ್ತು ಭೂರಿ ಎಂಬುದು ಅದರ ಕಂದು ಅಥವಾ ಭೂರಾ ಬಣ್ಣದ ಕಾರಣದಿಂದ ಇಡಲಾದ ಹೆಸರು.‌

ಆ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ನಂದೂ: "ಅನ್ನ ಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ, ಬೇಗ ಪಲ್ಯ ತಯಾರಿಸಿ" ಎಂದು ಕರೆ ನೀಡಿದರು. ಅವರ ಬಳಿ ಇರುವುದು ಒಂದೇ ಪಾತ್ರೆಯಾದ್ದರಿಂದ, ವೀರೇಂದರ್ ತಸ್ಲಾ (ಒಂದು ಅಗಲವಾದ ಲೋಹದ ಪಾತ್ರೆ) ದಿಂದ ಅನ್ನವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ನಾಲ್ಕು ತಟ್ಟೆಗಳಿಗೆ ಹರಡಿದರು. ನಂತರ ರಾಮರತಿ ನೆನುವಾ (ಸೋರೇಕಾಯಿ) ವನ್ನು ತೊಳೆದು ಅದನ್ನು ಕೈಗಳಿಂದಲೇ ತುಂಡು ಮಾಡಿದರು - ಚಾಕು ಅವರ ಪಾಲಿಗೆ ಒಂದು ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತುವಿದ್ದಂತೆ.

ಹಾಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಲೇ, ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಒಂದು ಕಪ್ಪು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಚೀಲದಿಂದ ಚಿಟಿಕೆಯಷ್ಟು ಒಣ ಕೆಂಪು ಮೆಣಸಿನಕಾಯಿ, ಜೀರಿಗೆ ಮತ್ತು ಅರಿಶಿನವನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು, ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಸ್ ಮರದ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಮಸಾಲೆಗಳನ್ನು ಕಾದ ಎಣ್ಣೆಗೆ ಹಾಕಿ, ಸೋರೆಕಾಯಿಯನ್ನು ಸೇರಿಸಿ, ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚುತ್ತಾರೆ.

ಸುಮಾರು ಬೆಳಗಿನ 7:30ರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಊಟ ಮುಗಿಸಿ, ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರೆಗಳು, ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಬಕೆಟ್‌ಗಳು ಮತ್ತು ಬಲೆಗಳನ್ನು ಹಳೆಯ ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಸಿಮೆಂಟ್ ಚೀಲಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಪ್ಯಾಕ್ ಮಾಡಿದರು. ತಮ್ಮ ಊರಿನಿಂದ ದೂರಕ್ಕೆ ಪ್ರಯಾಣಿಸುವಾಗ ಈ ಭಾರವನ್ನು ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ಇಂದು ರಾತ್ರಿ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಹಿಂತಿರುಗುವುದರಿಂದ, ಅದನ್ನು ಒಂದು ತಾಳೆ ಮರಕ್ಕೆ ನೇತುಹಾಕಿದರು.

ನಂದೂ ಪಾಲ್, ರಾಮರತಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಲು ಕುರಿಗಳ ಹಿಂಡನ್ನು ಮೂರು ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ವಿಂಗಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉದ್ದನೆಯ ಕೋಲುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕಂಬಳಿಗಳನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಮೂವರೂ ಹೊರಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಿನಕ್ಕೆ 20ರಿಂದ 30 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ದೀರ್ಘ ಪ್ರಯಾಣದ ಮಾರ್ಗಗಳು ಪೂರ್ವಕ್ಕೆ ಲೋಹರ್‌ಡಗಾ ಮೂಲಕ ರಾಂಚಿಗೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಗರ್ವಾ ಮೂಲಕ ಬಿಹಾರದ ದೇಹ್ರಿಗೆ ಸಾಗುತ್ತವೆ, ಇದು 500 ಕಿಲೋಮೀಟರಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ದೂರದಲ್ಲಿದೆ.

ಜಾರ್ಖಂಡ್‌ನ ಪಲಾಮು ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಾಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಬಹುತೇಕ ಗಂಡಸರೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. "ನೀವು ದೆಹಲಿ-ಪಾಣಿಪತ್ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಇಡೀ ಕುಟುಂಬವೇ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಾಯುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಸಿಂಗ್ರೌಲಿ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ" ಎಂದು ರಾಮರತಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಅವರು ಕತ್ತೆ ಮತ್ತು ಒಂಟೆಗಳನ್ನು ಸಹ ಸಾಕುತ್ತಾರೆ." ಬೇರೆ ಪ್ರದೇಶದ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದಾಗ, ಅವರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಇರುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಇಬ್ಬರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಎಂದೂ ಕುರಿಗಳನ್ನು ಕಾಯ್ದಿದ್ದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಈ ಕೆಲಸ ಕೇವಲ ಗಂಡಸರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೇರಿದ್ದು."

ನಂದು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, "ಸರ್ಕಾರದ ಆರ್ಥಿಕ ವರ್ಷ ಮಾರ್ಚಿಯಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ತನಕ ಇರುವಂತೆಯೇ, ನಮ್ಮ ವಲಸೆಯೂ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮಾರ್ಚಿಯಿಂದ ಮುಂದಿನ ಮಾರ್ಚ್‌ ತನಕ ನಾವು ಮೇಯಿಸುವಿಕೆಯ ಒಂದು ವರ್ತುಲವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತೇವೆ."

ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರ ನಡೆದ ಬಗ್ಗೆ ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಮತ್ತು ರಾಮರತಿ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ನಂದು ನಗುತ್ತಾ, "ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಫೋನುಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಹಿಂದೆ, ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಸಾವು-ನೋವಿನಂತಹ ಸುದ್ದಿ ಕಳುಹಿಸಬೇಕಾದರೆ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದು ತಿಳಿಸಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆ ಸಂದೇಶವಾಹಕನು ನಾವು ಯಾವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಲು ದಾರಿಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಹಳ್ಳಿಗರನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಮ್ಮನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದ" ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.

ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆಗಳ ನಂತರ ವಿರಾಮದ ಸಮಯ. "ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಸತ್ತು [ಹುರಿದ ಕಡಲೆ ಹಿಟ್ಟಿನ ಪುಡಿ] ತಿನ್ನುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಲೂ [ಬಿಸಿ, ಒಣ ಬೇಸಿಗೆ ಗಾಳಿ] ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತದೆ" ಎಂದು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಬಲೆಯ ಬೇಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕುರಿಗಳ ಹಿಂಡಿಗಿಂತಲೂ ಸುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಗಾಸಿಪ್‌ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿದಿನ ಸಂಜೆ ಕುರಿಗಾಹಿಗಳು ಊರಿನ ಕಡೆಗೆ ಹಿಂದಿರುಗುವ ಸಮಯಕ್ಕೆ, ತೆರೆದ ಬಯಲಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಗ್ರಾಮಸ್ಥರು ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ; ಈ ಬಾರಿ, ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಅವರ ವಿಸ್ತೃತ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿನ ಮಗುವಿನ ಸಾವಿನ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಕೇಳಲು ಅವರು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು.

ಕತ್ತಲೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ನಂದೂ ಪಾಲ್ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರು. ಆಗ ಹಳ್ಳಿಗರು ತಮ್ಮ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಕುರಿಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪರಸ್ಪರ ಜಗಳವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. "ಅವರು ನಮಗೆ ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಧಾನ್ಯಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು, ಕೆಲವರು ಕುರಿಗಳ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕುರಿಗಳ ಹಿಕ್ಕೆಗಳು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಗೊಬ್ಬರವಾಗಿರುವುದರಿಂದ, ಕುರಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವುಗಳನ್ನು ಕಾಯುವವರು‌ ಊರಿನ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಅತಿಥಿಗಳಾಗಿದ್ದರು.

ಪ್ರಸ್ತುತ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಕುರಿತು ನಂದೂ ಪಾಲ್ ದುಃಖದಿಂದ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ಆದರೆ ಈಗ, ನಾವು ಹಣ ಕೊಡುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೂ ಯಾರಿಗೂ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಆಗ ಮತ್ತು ಈಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿದೆ. ಈಗ ಯಾರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಈ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಕೊಂಡಿ. ನಮ್ಮ ನಂತರ, ಯಾರೂ ಕುರಿ ಕಾಯುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ."

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು