സീംഗ് കി കംഗി – സരായ് തരിനിലെ ചീർപ്പുകളുടെ പൈതൃകം

എല്ലുകൾ, കൊമ്പുകൾ എന്നിവകൊണ്ട് ബട്ടണുകൾ, ബീർ കോപ്പകൾ, ഗൃഹാലങ്കാര സാധനങ്ങൾ, അടുക്കളസാമഗ്രികൾ എന്നിവയുണ്ടാക്കുന്നതിൽ പേരുകേട്ട സരായ് തരിൻ എന്ന സംഭൽ നഗരത്തിനടുത്ത ഒരു സ്ഥലത്തെ മൊഹമ്മദ് ഇസ്ലാമിൻ്റെ വാടകയ്ക്കെടുത്ത ചെറിയ കടയിലേക്ക് സ്ഥിരമായി ആവശ്യക്കാർ ഒഴുകിയെത്താറുണ്ട്. മിഠായി അന്വേഷിച്ച് കുട്ടികളും, നിത്യോപയോഗ സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ മുതിർന്നവരും അക്കൂട്ടത്തിലുണ്ട്. അവരിൽ, പ്രായമായ ചില പുരുഷന്മാർ വരുന്നത്, നല്ല ചീർപ്പ് വാങ്ങാനാണ്. സീംഗ് കി കംഗി എന്ന് പേരുള്ള, പോത്തിൻ്റെ കൊമ്പുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ചീർപ്പുകൾ. ഇസ്ലാമിൻ്റെ കടയുടെ മുകളിലും കാണാം, സീംഗ് കി കംഗി എന്ന്, കൈകൊണ്ട് പെയിൻ്റ് ചെയ്തത്.

സരായ് തരിനിൽ, കൊമ്പുകൊണ്ട് ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കുന്ന അവസാനത്തെ ഏതാനും കരകൗശലവിദഗ്ദ്ധരിലൊരാളാണ് 60 വയസ്സുള്ള ഇസ്ലാം. അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ ചിരകാല സുഹൃത്ത്, 70 വയസ്സുള്ള മഖ്സൂദ് ഖാനാണ് അതിൻ്റെ അവശേഷിച്ച വിതരണക്കാരിൽ ഒരാൾ.

“ഈ കല അറിയാമായിരുന്ന ചിലർ മരിച്ചുപോയപ്പോൾ, ഈ കലയേയും അവർ കൂടെ കൊണ്ടുപോയി. അതുകൊണ്ട് ഇനി ഇതിനെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ പറ്റില്ല,” ഹുക്കയിൽനിന്ന് ഒരു പുകയെടുത്തുകൊണ്ട് ഇസ്ലാം പറയുന്നു. “വേണമെങ്കിൽ നിങ്ങൾ സരായ് തരിനിൽ മുഴുവൻ അന്വേഷിച്ചുനോക്കൂ, കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള ചീർപ്പുണ്ടാക്കുന്നവരെ വേണമെങ്കിൽ, എല്ലാവരും എൻ്റെയടുത്തേക്കാണ് നിങ്ങളെ പറഞ്ഞുവിടുക.”

2022-ൽ ഇതിന് ഭൗമസൂചികാപദവി (ജ്യോഗ്രാഫിക് ഇൻഡിക്കേഷൻ - ജി.ഐ.) ലഭിച്ചു. ഏതെങ്കിലുമൊരു സ്ഥലവുമായി വിശേഷാൽ ബന്ധമുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾക്ക് കിട്ടുന്ന ഒരു ബൗദ്ധികസ്വത്ത് സംരക്ഷണമാണ് അത്. കരകൗശലവസ്തുക്കൾക്കുവേണ്ടി ഉത്തർ പ്രദേശ് സർക്കാർ ഏർപ്പെടുത്തിയ ‘ഒരു ജില്ല, ഒരു ഉത്പന്നം’ എന്ന പദ്ധതിയിൽ സംഭലിലെ ഈ കൊമ്പ് - എല്ല് കൈവേലയും ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.

“ആർക്കൊക്കെ മുടിയുണ്ടോ, അവർക്കെല്ലാം ചീർപ്പ് വേണം,” നാട്ടിൽ നടപ്പുള്ള ഒരു ഫലിതം ഇസ്ലാം പങ്കുവെച്ചു. “ഒരുകാലത്ത്, ചീർപ്പുകൾ എല്ലായിടത്തുമുണ്ടായിരുന്നു – ഓരോ തെരുവിൻ്റെയും മൂലയ്ക്കലും കവലകളിലും.”

പ്രതിമാസം 2,000 രൂപയ്ക്കാണ് അദ്ദേഹം ഈ കട – ഇത് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ പണിശാലയുമാണ് – നടത്തുന്നത്. കടയുടമയുടേയും കൈവേലക്കാരൻ്റേയും ഭാഗം മാറിമാറി അദ്ദേഹം അഭിനയിക്കുന്നു. തൻ്റെ ജോലിക്കാവശ്യമായ ചില ഉപകരണങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മുമ്പിൽ പരന്നുകിടക്കുന്നുണ്ട്. ആരികൾ (ഈർച്ചവാൾ), റായ്ട്ട് (ഉളി), ഛില്ലി (സ്ക്രാപ്പർ), രെഗ്മാലിൻ്റെ കടലാസ്സുകൾ (ഉരകടലാസ്സുകൾ), പിന്നെ, ചീർപ്പിൻ്റെ സ്ഥാനത്തിനുള്ള ഒരു അഡ്ഡ (മരപ്പലക) എന്നിവ.

ഈ ഉപകരണങ്ങൾപോലും ഇപ്പോൾ കാണാനാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം സൂചിപ്പിച്ചു. “ഇതുണ്ടാക്കുന്നവർ ബാക്കിയില്ലാത്തതുകൊണ്ട്, ഈ സാധനങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നവരും ഇല്ലാതായി. ഞാൻ ഈ സാധനങ്ങളൊക്കെ ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് പരിഷ്കരിക്കും. ഈ ഈർച്ചവാൾ നോക്കൂ. മറ്റെവിടെയും കാണാത്ത ഒരു പ്രത്യേക പല്ലാണ് ഇതിന്. ഞാനിത് അലിഗറിൽനിന്ന് പ്രത്യേകമായി ഉണ്ടാക്കിച്ചതാണ്,” ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കാനുള്ള പരത്തിയ കൊമ്പുകൾ - പൊള്ളയായ കൊമ്പുകൾ പൊളിച്ച് അടിച്ചുപരത്തിയത് – ഓരോന്നിനും 15 രൂപ കൊടുത്താണ് അടുത്തുള്ള ഖാർഖാനകളിൽനിന്ന് (വ്യവസായ യൂണിറ്റ്) വാങ്ങുന്നത്. പണി തീർത്ത ഒരു കൊമ്പ് വിൽക്കുന്നത് 20 രൂപയ്ക്കാണ്. ഒരെണ്ണത്തിന് 5 രൂപവെച്ച് ലാഭം കിട്ടും. ഒരു ചീർപ്പുണ്ടാക്കാൻ രണ്ടുമണിക്കൂർ വേണം അദ്ദേഹത്തിന്.

“ഒരു ചീർപ്പുണ്ടാക്കാൻ 75 ആളുകൾ വേണം. ഇപ്പോൾ എല്ലാ ജോലിയും ഞാനാണ് ചെയ്യുന്നത്. മാസത്തിൽ നൂറുകണക്കിന് ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കുന്നുണ്ട് ഞാൻ. ദൈവം സഹായിച്ചാൽ, ആവശ്യക്കാരെ കിട്ടും,” ഞങ്ങൾ ചെന്ന ദിവസം, മഖ്സൂദ് ഖാൻ 30 ചീർപ്പുകൾ 600 രൂപയ്ക്ക് വാങ്ങിയിരുന്നു.

പരത്തിയ ഒരു കൊമ്പ് ഇസ്ലാം മരപ്പലകയിൽവെച്ച് ചുരണ്ടികൊണ്ട് അതിൻ്റെ പ്രതലം മിനുസപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി. “ചിലായി കാ കാം എന്നാണ് ഇതിന് പറയുക. ഈ ചീർപ്പുണ്ടാക്കുന്ന പ്രക്രിയയിലെ ഏറ്റവും അദ്ധ്വാനം ആവശ്യമുള്ള പണിയാണ് ഇത്. പണ്ടത്തെ കാലത്ത്, കൈവേലക്കാർ ഈ ജോലി ഒഴിവാക്കും. മണിക്കൂറുകളോളം കുത്തിയിരിക്കണമെന്ന കാരണംകൊണ്ട്,” ഇസ്ലാം വിവരിക്കുന്നു.

കൊമ്പിൻ്റെ പലക ആവശ്യത്തിനുള്ള ഘനത്തിലാക്കിക്കഴിഞ്ഞാൽ, വിവിധങ്ങളായ ഈർച്ചവാളുകൾ ഉപയോഗിച്ച് അതിൻ്റെ പല്ലുകളുണ്ടാക്കാൻ തുടങ്ങുകയായി. “ഓരോ പല്ലുകളും ഒരേ അകലത്തിലാണെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തലിലാണ് ഇതിലെ കല ഇരിക്കുന്നത്. ഇത്ര പല്ലുകൾ വേണമെന്ന നിർബന്ധമൊന്നും ഇല്ല. ചീർപ്പിൻ്റെ മൊത്തം വലിപ്പത്തിനനുസരിച്ചാവണം, ഓരോ പല്ലിൻ്റേയും വലിപ്പം. ഒരു കരകൗശലക്കാരന് മാത്രമേ പല്ലുകളുണ്ടാക്കാനാവൂ. ഇത്ര സൂക്ഷ്മത ആവശ്യമുള്ള പണിയൊന്നും യന്ത്രംകൊണ്ട് ചെയ്യാനാവില്ല,” അദ്ദേഹം തുടരുന്നു.

3 ഇഞ്ച് കനമുള്ള കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള ഒരു പ്ലേറ്റിൻ്റെ ഇരുവശത്തും 42 പല്ലുകൾ ഇസ്ലാം രാകിയെടുക്കുന്നു. വലിയ പ്ലേറ്റുകളാകുന്തോറും, കൂടുതൽ പല്ലുകളുണ്ടാക്കാനാവും. ഒരു മില്ലീമീറ്റർ അകലങ്ങളുള്ള പല്ലുകൾ. ചില ചീർപ്പുകൾ തീരെ ചെറുതാണ്. വിരലിൻ്റെ പകുതി മാത്രം നീളമുള്ളവ.

പല്ലുകൾ കൊത്തിയെടുത്താൽ, ചീർപ്പുകൾ ഉരകടലാസ്സുകൊണ്ട് ഉരച്ച്, ഒന്നുകൂടി മിനുസപ്പെടുത്താൻ പിന്നെയും രാകും. ഒടുവിൽ ആകൃതി കിട്ടിക്കഴിഞ്ഞാൽ, ഒന്നുകൂടി മിനുസപ്പെടുത്തും. ആവശ്യമനുസരിച്ച്, ചീർപ്പുകളിൽ പൂക്കളും, പുള്ളികളും കൊത്തിക്കൊടുക്കാറുണ്ട്.

“പോത്തിൻ്റെ കൊമ്പിൽനിന്ന് മാത്രമേ ഈ ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കാനാവൂ. കാളയുടെ കൊമ്പ് ഉള്ളിത്തൊലിപോലെയാണ്. ഈർച്ചവാൾ കടക്കില്ല. എല്ലുകൾക്കാണെങ്കിൽ നല്ല ബലവുമായിരിക്കും. ചീർപ്പുണ്ടാക്കാനുള്ള കൃത്യം പാകം, പോത്തുകളുടെ കൊമ്പുകൾക്ക് മാത്രമേയുള്ളു,” ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ കടയിലെ ഒരു ചില്ലലമാരിയിൽ വിവിധയിനം ചീർപ്പുകൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. തലപ്പാവുകൾ ഒരുക്കാനുള്ള സർദാരോൺ കി കാംഗി, താടി ചീകാനുള്ള മുല്ലാവോ-വാലി-കാംഗി, ബ്രൗൺ നിറത്തിലുള്ള കനം കുറഞ്ഞ ഭൂര കാംഗി എന്നിവ അതിലുണ്ട്.

കമ്പോളത്തിൽനിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായ ഒരുതരം ചീർപ്പുകളാണ് തേൽ വാലി കാംഗി. അതിലെ പല്ലുകളുടെ അകം പൊള്ളയാണ്. അതിൽനിന്ന് തലയിലേക്ക് എണ്ണ കിനിയും. “ഇതുണ്ടാക്കാൻ അറിയാവുന്നവരൊക്കെ മരിച്ചുപോയി,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

10-ആം വയസ്സിൽ, അച്ഛനിൽനിന്നാണ് ഇസ്ലാം ഈ കല സ്വായത്തമാക്കിയത്. “ഇത് ഞങ്ങളുടെ പൂർവ്വിക കലയാണ്. കൊമ്പുകൊണ്ട് ചീർപ്പുണ്ടാക്കുന്നവരെല്ലാം സരായ് തരിനിൽനിന്നുള്ളവരാണ്. മറ്റ് സ്ഥലങ്ങളിലും അവരെ കണ്ടേക്കാം. പക്ഷേ അവരുടെയെല്ലാം വേര് ഈ നാട്ടിലായിരിക്കും,” ഇസ്ലാം തുടരുന്നു. 15 വർഷമെടുത്താണ് ഈ കല അദ്ദേഹം പഠിച്ചെടുത്തത്.

അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ മക്കൾ ഇപ്പോൾ ജോലി ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഒരു മകൻ മൊറാദാബാദിൽ മരത്തിൽ കരകൗശലജോലികൾ ചെയ്യുന്നു. മറ്റൊരാൾ തയ്യൽക്കാരനാണ്. രണ്ട് പെണ്മക്കളും വീട്ടിലിരുന്ന് തയ്യൽപ്പണി ചെയ്യുന്നു. രണ്ടുപേർ പഠിക്കുന്നു. മൂത്ത രണ്ട് പെൺകുട്ടികളുടെ വിവാഹം കഴിഞ്ഞു.. എന്നിട്ടും അദ്ദേഹം ഇപ്പോഴും ജോലി ചെയ്യുന്നു. “ഒരു കരകൗശലത്തൊഴിലാളിക്ക് വെറുതെയിരിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. ഞാൻ ജോലി ആസ്വദിക്കുന്നു. അദ്ധ്വനമൊക്കെയുണ്ടെങ്കിലും ദേഹത്തിനൊന്നും ഒരു വേദനയുമില്ല. ജോലി ചെയ്യാൻ ശരീരം ദാഹിക്കുകയാണ്.”

ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കാത്ത സമയങ്ങളിൽ, മരത്തിൻ്റെ കളിപ്പാട്ടങ്ങളും, ചെറിയ മരക്കിടക്കകളും, ആടുന്ന പാവകളും അദ്ദേഹം ഉണ്ടാക്കുന്നു. “12 വർഷം മുമ്പ് ഒരു അപകടം പറ്റി കിടപ്പിലായപ്പോഴാണ് ഞാനിതൊക്കെ ഉണ്ടാക്കാൻ പഠിച്ചത്. എനിക്ക് വെറുതെയിരുന്ന് വിശ്രമിക്കാൻ സാധിക്കില്ല. അതുകൊണ്ട്, ഈ ആടുന്ന പാവകളുണ്ടാക്കി 50 രൂപയ്ക്ക് ഞാൻ വിറ്റു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

കുട്ടികളെ വളർത്താൻ ഈ കല സഹായിച്ചു. എന്നാൽ, സമ്പാദ്യം വളർന്നത്, കുട്ടികൾ ജോലി ചെയ്യാൻ തുടങ്ങിയപ്പോഴാണ്.

“എൻ്റെ എല്ലാ പെണ്മക്കൾക്കും ഖുർആൻ വായിക്കാനറിയാം. എന്നാൽ ആണ്മക്കൾക്ക് അറിയില്ല. എൻ്റെ കുട്ടികൾ പഠിക്കാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ എൻ്റെ രണ്ട് പെണ്മക്കളെ അവർ കൊളേജിലേക്കയച്ചു. കുടുംബത്തിൽ എല്ലാവരും അതിനെ പിന്തുണച്ചു. ഇപ്പോൾ അവർക്കിരുവർക്കും ജോലി ചെയ്യണമെന്നാണ് ആഗ്രഹം. വീട്ടിലിരുന്ന് ട്യൂഷനെടുക്കാൻ ഒരുപക്ഷേ അവർക്ക് സാധിച്ചേക്കാം,” അദ്ദേഹം അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു. കുടുംബത്തിൽ മറ്റാരും കൊളേജിൽ പഠിച്ചിട്ടില്ല.

നാൽപ്പത് വർഷം മുമ്പ്, 12-15 മണിക്കൂർ ജോലിക്ക് ഇസ്ലാം സമ്പാദിച്ചിരുന്നത് പ്രതിദിനം 11-12 രൂപയായിരുന്നു. “ജോലിയുള്ളതിനാൽ അന്നം മുടങ്ങിയില്ല. എന്നാൽ സമ്പാദ്യമൊന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ഒരു ദിവസത്തെ പണി കഴിഞ്ഞാൽ പിറ്റേന്ന് അതിരാവിലെ 2 മണിക്ക് വീണ്ടും ജോലിക്കാർ ഉറക്കമുണരും. വീണ്ടും ചീർപ്പുകളുണ്ടാക്കാൻ. “വിചിത്രമായ കാലമായിരുന്നു. ഏഴുപേരുള്ള ഒരു പണിശാലയിൽനിന്ന് 700 ചീർപ്പുകൾ ഉത്പാദിപ്പ്ക്കാറുണ്ടായിരുന്നു. അത്തരം ധാരാളം പണിശാലകളുണ്ടായിരുന്നു”

“ഞങ്ങൾക്ക് ഈ ജോലിയോട് വൈകാരികമായ ഒരടുപ്പമുണ്ടായിരുന്നു,”കഴിഞ്ഞ 60 വർഷമായി വിതരണക്കാരനായി ജോലിചെയ്യുന്ന മഖ്സൂർ ഖാൻ പറയുന്നു.

സീംഗ് കി കംഗിക്ക് ഔഷധമൂല്യമുണ്ടെന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകൾക്ക് മുമ്പ്, ആളുകൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. “പേനും പേൻമുട്ടകളുമൊക്കെ കളയാൻ ഇത് സഹായിക്കുമെന്ന് കരുതിയിരുന്നു. താരൻ ഇല്ലാതാക്കാനും ഇത് നല്ലതാണ്. കമ്പോളത്തിൽ ധാരാളം വലിയ വ്യാപാരികളുണ്ടായിരുന്നു. രാജ്യമൊട്ടാകെ, പെട്ടികണക്കിനാണ് ചീർപ്പുകൾ വിറ്റുപോയിരുന്നത്. ഇപ്പോൾ വ്യാപാരികളൊന്നും ഇല്ലാതായി, അതോടെ വാങ്ങാനും ആളില്ലാതായി,” ഇസ്ലാം പരിതപിക്കുന്നു.

ഗ്രാമത്തിലെ മേളകളിൽ സ്ത്രീകൾ ഏറ്റവുമധികം അന്വേഷിച്ചിരുന്നത് ഈ ചീർപ്പുകളെയായിരുന്നു. “ഇന്നും പ്രായമായ സ്ത്രീകൾ ഈ ചീർപ്പുകൾക്കുവേണ്ടി വരുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ചെറുപ്പക്കാരികൾക്ക് ഇതിനോട് വലിയ താത്പര്യമില്ല,” ഖാൻ പറയുന്നു.

40 വർഷമായി കച്ചവടത്തിൽ പങ്കാളികളായ ഖാനും ഇസ്ലാമും ഹുക്ക പങ്കിട്ട് പുകയെടുക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. “അന്നെല്ലാം എല്ലാ പണിശാലയിലും ഒരു ഹുക്കയുണ്ടാവും. വിശ്രമിക്കാൻ അതിനെയാണ് ആശ്രയിക്കുക. ചെറുപ്പക്കാർ ജോലിചെയ്യുന്നതും നോക്കി, പ്രായമായവർ അതിന് ചുറ്റുമിരുന്ന് സമയംപോക്കും.

മറ്റ് തൊഴിലുകളിലേക്ക് മാറിപ്പോയ പഴയ ചീർപ്പ് നിർമ്മാതാക്കൾ ഇപ്പൊഴും ഇസ്ലാമിനെ വല്ലപ്പോഴു സന്ദർശിക്കാൻ വരാറുണ്ട്. കുറച്ചുനേരം ഹുക്കയും വലിച്ചിരിക്കും.

സീംഗ് കി കംഗിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ കമ്പോളം കാൺപുരായിരുന്നു. അത് കഴിഞ്ഞാൽ ആഗ്രയും. എല്ലും കൊമ്പുംകൊണ്ട് സരായ് തരിനിൽ ഉണ്ടാക്കുന്ന കരകൗശലവസ്തുക്കൾ കൂടുതലും കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്നത് യൂറോപ്പ്, അമേരിക്ക, ഗൾഫ് എന്നിവിടങ്ങളിലേക്കാണെങ്കിൽ, കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള ചീർപ്പുകൾക്ക് കൂടുതൽ ആവശ്യക്കാർ രാജ്യത്തിനകത്തുതന്നെയാണ്.

“ആളുകൾ ഇപ്പോൾ കൊമ്പ് ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇത് വൃത്തികെട്ട സാധനമാണെന്നാണ് പുതിയ തലമുറക്കാർ കരുതുന്നത്,” ഈ ചിന്താഗതിയും, പ്ലാസ്റ്റിക്ക് ചീർപ്പുകളുടെ വില്പനയിലുണ്ടായ വർദ്ധനവുമാണ് ആവശ്യക്കാരുടെ എണ്ണത്തിൽ കുറവ് വരുത്തിയതെന്ന് ഖാൻ കരുതുന്നു.

കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള ചീർപ്പുകൾ വാങ്ങുന്നവരിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഹിന്ദുക്കളായിരുന്നുവെന്നും അനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഭാഗമായിരുന്നു അതെന്നും ഇസ്ലാം പറയുന്നു. “അവരത് തലയിൽ വെച്ചുകൊണ്ട് ഗംഗയിൽ കുളിക്കുകയും ഒരനുഷ്ഠാനത്തിൻ്റെ ഭാഗമായി ചീർപ്പിനെ ഗംഗയ്ക്ക് സമർപ്പിക്കുമെന്നും കേട്ടിട്ടുണ്ട്. ധനിക കുടുംബങ്ങൾ നൂറുകണക്കിന് ചീർപ്പുകളാണ് വാങ്ങുക.”

എന്നാലിന്ന്, ഹിന്ദുക്കൾ കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള ചീർപ്പിനെ അവഗണിക്കുന്നുവെന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞുവെങ്കിലും അതിൻ്റെ കാരണമൊന്നും വിശദീകരിച്ചില്ല. “എന്തുകൊണ്ടാണെന്ന് അവർക്ക് നന്നായറിയാം,” എന്നുമാത്രം ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

ആവശ്യക്കാരുടെ എണ്ണം കുറഞ്ഞതിനുള്ള മറ്റൊരു കാരണം, ഗ്രാമ-നഗരങ്ങളിലെ മേളകൾ ഇല്ലാതായതായിരുന്നു. “മേളകൾ കഴിഞ്ഞ് വരുമ്പോഴാണ് ഈ കരകൗശലത്തൊഴിലാളികൾ അവരുടെ കുട്ടികളെ കല്യാണം കഴിപ്പിക്കുക. അത്രയധികം ചീർപ്പുകൾ വിറ്റുപോയിട്ടുണ്ടാവും ആ മേളകളിൽ, എട്ട്—ഒമ്പത് ദിവസങ്ങൾക്കകം 10,000 രൂപയുടെ ലാഭം കിട്ടിയിട്ടുണ്ടാവും സാധാരണയായി. അജ്മീറിലും, കാലിയാറിലും ബദാവുനിലും സൂഫി സന്യാസികളുടെ പേരിലുള്ള മേളകൾ നടക്കും. അലിഗർ പോലുള്ള പട്ടണങ്ങളിൽ പ്രദർശനങ്ങളും നടക്കും. അതിനുപുറമേ, നെസക്കും (ഒരു സൂഫി യോദ്ധാവിൻ്റെ സ്മരണാർത്ഥം സംഭലിലും ചുറ്റുവട്ടത്തുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിലും നടക്കുന്ന മേള) മുഹറത്തിനും ഈദിനും മെഹെന്ദി കി രാത്തിനും നടക്കുന്ന പ്രാദേശികമായ മറ്റ് മേളകളും,” ഗൃഹാതുരത്വത്തോടെ ഇസ്ലാം ഓർത്തെടുക്കുന്നു. “ആ ദിവസങ്ങളൊക്കെ പോയിക്കഴിഞ്ഞു. ഇപ്പോൾ മേളകൾതന്നെ ഇല്ലെന്ന് പറയാം.”

നാലുവർഷം മുമ്പ് നോയ്ഡയിലെ ഒരു വ്യാപാരമേളയിലേക്ക് ഇസ്ലാമിന് ക്ഷണം കിട്ടി. “അതിനുമുമ്പ് ഇതുപോലൊന്ന് ഞാൻ കണ്ടിട്ടില്ലായിരുന്നു. വിദേശികൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള മേളയായിരുന്നു. ആദ്യമായിട്ടാണ് ജീവിതത്തിൽ ഞാൻ വിദേശികളെ ഇത്ര അടുത്തുനിന്ന് കണ്ടത്,” ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

ഉദ്ഘാടനത്തിൻ്റെ സമയത്ത് മുഖ്യമന്ത്രി അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ സ്റ്റാൾ സന്ദർശിച്ചു. “ആളുകൾ എൻ്റെ ചുറ്റും തടിച്ചുകൂടി. അവരെ രസിപ്പിക്കാൻ ഞാനൊരു വിദ്യ കാണിച്ചു. എൻ്റെ ഒരു കാൽ, തലയ്ക്ക് പിന്നിൽ പിണച്ചുവെച്ച്, കൊമ്പിൻ്റെ പ്ലേറ്റ് ഈർച്ചവാൾകൊണ്ട് മിനുസപ്പെടുത്തി. എല്ലാവരും കൈയ്യടിച്ചു. ജീവിതത്തിലാദ്യമായി ഒരു ഫാഷൻ ഷോയും അന്ന് കണ്ടു”, അതെല്ലാം ഇപ്പൊഴും ആവേശത്തോടെ ഓർത്തുകൊണ്ട് ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

പരമ്പരാഗതമായ സീംഗ് കി കംഗി സരായ് തരനിൽനിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായെങ്കിലും എല്ലും കൊമ്പുംകൊണ്ടുള്ള കരകൗശല വ്യവസായം, പ്രത്യേകിച്ചും കയറ്റുമതിക്കായുള്ളത്, ഇപ്പൊഴും നല്ല രീതിയിൽ നടക്കുന്നുണ്ട്. കയറ്റുമതിക്കാരും വിതരണക്കാരും പ്രദേശം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. പണിശാലകൾക്കകത്താകട്ടെ, വിവിധ തലമുറകളിൽപ്പെട്ട കരകൗശലവിദഗ്ദ്ധരും തൊഴിലാളികളും എല്ലും കൊമ്പുംകൊണ്ടുമുള്ള വസ്തുക്കളുടെ വിവിധഘട്ടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുന്ന തിരക്കിലാണ്.

“പുതിയ തലമുറക്കാർ കരകൗശലപ്പണികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും സീംഗ് കി കംഗിയിലൂടെ എങ്ങിനെയാണ് ഇതൊക്കെ ആരംഭിച്ചതെന്ന് അവർക്കറിയില്ല,” ഖാൻ വിഷമത്തോടെ പറയുന്നു.

38 വയസ്സുള്ള മെഹ്ദി ഹസൻ എന്ന പ്രാദേശിക വിതരണക്കാരൻ്റെ പൂർവ്വികർ കൊമ്പിലും എല്ലിലും പണിയെടുത്തവരായിരുന്നു. “എൻ്റെ അച്ഛനും മുത്തച്ഛനും സീംഗ് കി കാംഗിയിൽ പണിയെടുത്തിട്ടുണ്ട്. ഞാനന്ന് കുട്ടിയായിരുന്നെങ്കിലും അവർ കൈകൊണ്ട് ഇതെല്ലാം മുറിക്കുന്നതും, ആകൃതി നൽകുന്നതും, മിനുസപ്പെടുത്തുന്നതും ഇഷ്ടംപോലെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ പലതും ഇപ്പോൾ യന്ത്രംകൊണ്ടാണ് ചെയ്യുന്നത്,” ഹസൻ പറയുന്നു.

അച്ഛൻ മഹ്മൂദ് ഹസനിൽനിന്നാണ് ഹസൻ ഈ കല സ്വായത്തമാക്കിയത്. “ഞങ്ങൾക്ക് എൻജിനീയർമാരോ ഡോക്ടർമാരോ ആവാൻ സാധിക്കുമായിരുന്നു. എന്നാൽ, അന്നത്തെ മോശമായ സാമ്പത്തികസ്ഥിതി കാരണം, വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് മുൻഗണന കൊടുക്കാൻ സാധിച്ചില്ല. അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ കച്ചവടത്തിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിച്ചു,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

ഹസൻ്റെ ഓഫീസിൽ ധാരാളം കരകൗശലവസ്തുക്കൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ബീർ ഗ്ലാസ്സുകൾ, ഫോട്ടോ ഫ്രെയിമുകൾ, കപ്പുകൾ, പഴക്കൊട്ടകൾ, ചൂതുകൾ, കണ്ണടയുടെ ഫ്രെയിമുകൾ, വീട്ടലങ്കാര വസ്തുക്കൾ എന്നിവ. “വിദേശികൾ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നത്, തനിമയുള്ള ഉത്പന്നങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ടാണ് ഞങ്ങളുണ്ടാക്കുന്നവ അധികവും യൂറോപ്പ്, യു.എസ്.ഇ. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങൾ എന്നിവിടങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്യപ്പെടുന്നത്. സംഭൽ എന്ന് പറഞ്ഞാൽ, ലോകത്ത് ആർക്കും അറിയണമെന്നില്ല. പക്ഷേ സരായ് തരിനിൽ ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്ന ഈ തൊഴിലുകൊണ്ടാണ് ലോകം ഞങ്ങൾ അറിയുന്നത്,” അഭിമാനത്തോടെ അദ്ദേഹം പറയുന്നു.

രാജ്യത്തിനകത്തെ ആവശ്യം പരിമിതമാണ്. അന്താരാഷ്ട്രതലത്തിലുള്ള ആവശ്യം നിർവഹിക്കാൻ കരകൗശലത്തൊഴിലാളികളും വിതരണക്കാരും കൂടുതൽ ശ്രമം തുടങ്ങിയതോടടെയാണ് സീംഗ് കി കംഗിയുടെ ഉത്പാദനം അവസാനിച്ചതെന്ന് ഹസൻ പറയുന്നു. “മാത്രമല്ല, കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള സാധനങ്ങൾ വാങ്ങാൻ ഹിന്ദുക്കളായവർ മടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ട്. ഈ വ്യവസായത്തിൽ ജോലി ചെയ്യുന്ന ഹിന്ദുക്കൾ - മൊത്തം 20 ശതമാനമായിരിക്കുമെന്ന് അദ്ദേഹം പറയുന്നു – ഭൂരിഭാഗവും, പാക്കിംഗ് രംഗത്തോ, അഥവാ വിതരണ-കയറ്റുമതി രംഗത്തോ ആണ് ജോലിയെടുക്കുന്നത്.

കൈകളുടെ വലിപ്പത്തിലുള്ള കൊമ്പുകൾപോലും ഹസൻ്റെ പണിശാലയിൽ കെട്ടിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. “ഇന്ത്യയിൽ വിവിധ ഭാഷകളുള്ളതുപോലെ, കൊമ്പുകളും വിവിധതരത്തിലുള്ളവയാണ്. ഏറ്റവും ഗുണമേന്മയുള്ള കൊമ്പ് വരുന്നത് ഗുജറാത്തിൽനിന്നാണ്. വിശേഷിച്ചും, അഹമ്മദാബാദിൻ്റെ ചുറ്റുവട്ടത്തുനിന്ന്. കാരണം അവ വലുതും പണി ചെയ്യാൻ സുഖമുള്ളതുമാണ്,” ഹസൻ പറയുന്നു.

കൊമ്പുകൾ ഉരയ്ക്കുന്നതുമൂലമുള്ള പൊടി തിങ്ങിനിൽക്കുന്നുണ്ട് പണിശാലയ്ക്കകത്തെ വായുവിൽ. “ഞങ്ങൾ ഇതുമായി മെല്ലെ പൊരുത്തപ്പെടും,” ഹസൻ പറയുന്നു. ഈ പൊടികൾ ശേഖരിച്ച്, പാക്ക് ചെയ്ത് കമ്പോളത്തിൽ വിൽക്കുന്നു. വളമായും മറ്റും.

കൊമ്പുകൾക്കുവേണ്ട് മൃഗങ്ങളെ കൊല്ലാറില്ല എന്ന് പറഞ്ഞ്, സ്രോതസ്സിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആശങ്കകൾ ഹസൻ പെട്ടെന്നുതന്നെ ദൂരീകരിച്ചു. മറിച്ച്, ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലുകളും കൊമ്പുകളും വാങ്ങി അതിനെ ഉപയോഗപ്രദമാക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നതെന്ന് വിശദീകരിച്ചുതന്നു.

ഗില സാമാൻ (നനഞ്ഞ സാധനങ്ങൾ) എന്ന് വിളിക്കുന്ന ഇതിൻ്റെ അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളെ അറവുശാലയിലിട്ട് ഉണക്കിയതിനുശേഷമാണ് സരായ് തരിനിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നത്/

ഉണങ്ങിക്കഴിഞ്ഞാൽ ഈ അസംസ്കൃതവസ്തുവിനെ കഷണങ്ങളാക്കി മുറിച്ച്, കൽക്കരിയിലിട്ട് ചൂടാക്കി പതംവരുത്തുകയും പരത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. “സികായ് കാ കാം എന്നാണ് ഇതിനെ വിളിക്കുക. ഇതാണ് ഏറ്റവും ബുദ്ധിമുട്ടുള്ള ഭാഗം. നല്ല ചൂടായിരിക്കും,” ഹസൻ വിസ്തരിക്കുന്നു.

പരത്തിയതിനുശേഷം കൊമ്പുകളെ അമർത്തി, ലോഹത്തിൻ്റെ വാർപ്പുകളുപയോഗിച്ച്, വിവിധ ആകൃതികളിലും രൂപങ്ങളിലുമാക്കും. വാർത്തെടുത്ത കഷണങ്ങളെ സംസ്കരിച്ച്, യന്ത്രങ്ങളുപയോഗിച്ച് മിനുസപ്പെടുത്തും.

15 കൊല്ലത്തെ തൊഴിൽപരിചയമുള്ള മുംതിയാസ് ഖാൻ ഈയിടെയാണ് തൻ്റെ സ്വന്തം സ്ഥാപനം തുടങ്ങിയത്. തൊഴിലാളിയായും വിതരണക്കാരനായും അയാൾ അതിൽ ജോലി ചെയ്യുന്നു. എല്ലുകൾകൊണ്ടുള്ള ബട്ടണുകളാണ് അയാൾ നിർമ്മിക്കുന്നത്. “ഉണ്ടാക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ കൊമ്പുകളും എല്ലുകളും തമ്മിൽ വലിയ വ്യത്യാസമൊന്നുമില്ല. എന്നാൽ കൊമ്പുകൊണ്ടുള്ള സാധനങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കാൻ കൂടുതൽ സാമഗ്രികളും സമയവും ആവശ്യമാണ്.”

ചില വസ്തുക്കളുണ്ടാക്കാൻ കൊമ്പും എല്ലും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. അതിൻ്റെ ഈടും ഡിസൈനും നിലനിർത്താൻ ഇതുകൊണ്ട് സാധിക്കും. “ഉദാഹരണത്തിന് ഫോട്ടോ ഫ്രെയിമുകൾ. കൊമ്പുകൾകൊണ്ടാണ് ഉണ്ടാക്കുന്നതെങ്കിലും അതിൻ്റെ ഉള്ളിലെ മിനുക്കുപണികൾ എല്ലുകൾകൊണ്ടാണ് ചെയ്യുന്നത്,” മുംതിയാസ് പറയുന്നു. ചില വസ്തുക്കൾ ഉണ്ടാക്കാൻ സിന്തറ്റിക്കും പ്ലാസ്റ്റിക്കും തരംപോലെ ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്.

സാധാരണയായി, മുംതിയാസ് എല്ല് വാങ്ങുന്നത് വലിയ അളവിലാണ്. ക്വിൻ്റൽ കണക്കിൽ. ഒരു കിലോഗ്രാം കൊമ്പിന് 70 രൂപ കൊടുക്കണം. എന്നാൽ ഒരു കിലോഗ്രാം ബട്ടണുണ്ടാക്കാൻ ഏകദേശം നാല് കിലോഗ്രാം അസംസ്കൃത വസ്തുക്കൾ ആവശ്യമാണ്. ഈ ബട്ടണുകൾ വിൽക്കുന്നത്, കിലോഗ്രാമിന് 440 രൂപയ്ക്കാണ്. മറ്റൊരു രീതിയിൽ പറഞ്ഞാൽ, ഒരു ക്വിൻ്റൽ (100 കിലോഗ്രാം) അസംസ്കൃത കൊമ്പുകൊണ്ട് 30 കിലോഗ്രാം ബട്ടണുകൾ ഉണ്ടാക്കാം.

മിക്കവാറും എല്ലുകൾകൊണ്ട് ഉണ്ടാക്കുന്ന ബട്ടണുകൾ, സരായ് തരിൻ്റെ സവിശേഷമായ ഉത്പന്നമാണ്. “ഈ ബട്ടണുകൾ ചെന്നെത്തുക, ആഡംബര കോട്ടുകളിലും സൂട്ടുകളിലുമാണ്,” മുംതിയാസ് പറയുന്നു. എല്ലിൻ്റെ കഷണങ്ങളെ, പോളിഷ് ചെയ്യുന്നതിനുമുമ്പ് യന്ത്രമുപയോഗിച്ച് മുറിക്കുന്നതോടെയാണ് ഈ പ്രക്രിയ ആരംഭിക്കുന്നത്. പിന്നെ വരുന്നത്, തിക്‌ലി കാ കാം എന്ന ഘട്ടമാണ്. അവിടെവെച്ച്, എല്ലിനെ, അവസാനമിനുക്കുപണിക്കും കൊത്തുപണിക്കും ആവശ്യമായ വിധത്തിൽ ബട്ടണുകളുടെ രൂപത്തിലാക്കിയെടുക്കും.

തൊഴിൽനൈപുണ്യവും ഗുണമേന്മയുമനുസരിച്ച്, ഒരു കരകൗശലത്തൊഴിലാളിക്ക് പ്രതിദിനം 400 മുതൽ 800 രൂപവരെ ലഭിക്കുന്നു. “തിക്‌ലി കാ കാം ചെയ്യുന്ന ഒരു തുടക്കക്കാരന് 500 രൂപ കിട്ടുന്നു. എന്നാൽ തൊഴിൽനൈപുണ്യമുള്ള ഒരു തൊഴിലാളിക്ക് അതേ ജോലിക്ക് പ്രതിദിനം 800 രൂപ ലഭിക്കും. ജോലിയിലെ ഗുണമേന്മയും ഒരു ഘടകമാണ്,” മുംതിയാസ് പറയുന്നു.

തൊഴിലാളിയാവുന്നതിനുപകരം സ്വന്തമായി സ്ഥാപനം തുടങ്ങാൻ തീരുമാനിച്ചതിനെക്കുറിച്ച് അയാൾ പറയുന്നു, “നിക്ഷേപംകൊണ്ടേ സമ്പത്ത് വർദ്ധിപ്പിക്കന പറ്റൂ. തൊഴിലാളിയായിരുന്നപ്പോൾ കിട്ടിയിരുന്ന വരുമാനംതന്നെയാണ് ഇപ്പോൾ എനിക്ക് കിട്ടുന്നത്. കൂടുതൽ സമ്മർദ്ദമുണ്ടെന്നത് മാത്രമാണ് ഒരേയൊരു വ്യത്യാസം,” ആ യുവസംരംഭകൻ പറയുന്നു.

കുവൈത്തിൽ ഹോസ്പിറ്റാലിറ്റി മേഖലയിൽ ജോലി ചെയ്ത് തിരിച്ചുവന്ന അദ്ദേഹം തൻ്റെ ഒഴിവുസമയത്ത് വാർത്തകൾ ശ്രദ്ധിക്കും. “എല്ല്—കൊമ്പ് എന്നിവയുടെ കരകൗശലമേഖലയുടെ 50 ശതമാനവും അടച്ചുപൂട്ടി. റഷ്യ—ഉക്രെയിൻ യുദ്ധവും, ഇസ്രായേൽ—ഗാസ സംഘർഷവും, അമേരിക്ക ചുമത്തിയ പുതിയ നികുതികളുമാണ് കാരണം.”

കയറ്റുമതിക്കാരോ വിതരണക്കാരോ ആവാനാണ് പുതിയ തലമുറ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്. ഉദാഹരണത്തിന് മഖ്സൂദ് ഖാൻ്റെ മകൻ, കരകൗശലവസ്തുക്കൾ വിൽക്കാൻ ആശ്രയിക്കുന്നത് സാമൂഹികമാധ്യമത്തെയാണ്.

കൊമ്പുകൾകൊണ്ടുള്ള നിർമ്മാണവ്യവസായ കല സമീപകാലത്തുതന്നെ കേവലം ഒരു ഓർമ്മയായി മാറുമോ എന്ന ആശങ്കയിലാണ് ഇസ്ലാമും ഖാനും. എൻ്റെ കുട്ടികൾക്കും സരായ് തരിനിലെ ചെറുപ്പക്കാർക്കും ഈ കല പഠിപ്പിച്ചുകൊടുക്കാൻ എനിക്ക് ആഗ്രഹമുൻട്. പക്ഷേ ഇതിൽനിന്ന് ലാഭമൊന്നുമില്ല. ലാഭമുണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ ആരും ഇത് ഉപേക്ഷിക്കില്ലായിരുന്നല്ലോ,” ഇസ്ലാം പറയുന്നു.

മൃണാളിനി മുഖർജി ഫൗണ്ടേഷൻ ഫെല്ലോഷിപ്പിൻ്റെ പിന്തുണയോടെ ചെയ്ത റിപ്പോർട്ട്

പരിഭാഷ:രാജീവ് ചേലനാട്ട്