ಶಾಲಾಮಕ್ಕಳು: ಡಿಜಿಟಲ್ ಅಂತರದಿಂದ ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಭಜನೆಯತ್ತ

ರಾಜೇಶ್ ಅಂಧಾರೆಗೆ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟಮೊದಲನೇ ಬಾರಿಗೆ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಹಿಡಿಯುವ ಸಲುವಾಗಿ ರೂ. 2500 ಡೌನ್ ಪೇಮೆಂಟ್ ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗಿ ಬಂದಿತು. ಎರಡು ವರ್ಷ ಕಳೆದರೂ, ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನ ಬಳಸೋದಕ್ಕೆ ಬರೋದಿಲ್ಲ. “ಆಗಿನ್ನೂ ಸ್ಕೂಲಿನಿಂದ ಪಾಸ್ ಆಗಿದ್ದ ನನ್ನ ಹಿರೇ ಮಗ ದಿನೇಶನಿಗೆ ಗಿಫ್ಟ್ ಅದು,” ಅನ್ನತಾರೆ 43-ಹರೆಯದ ರಾಜೇಶ್. “ಬಾಕಿ ಮೊತ್ತ ರೂ. 1,000ದಂತೆ ಐದು ಕಂತಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದೆವು. ಫೋನಿನ ಬೆಲೆ ಸರಿಸುಮಾರು ರೂ. 7,500.”

16ರ ಹರೆಯದ ದಿನೇಶ್ ಬಳಿ ಆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇದೆ, ಆದರೆ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಪಾಲಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಡೊಂಗರಿ ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿರುವ ತನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ರಾಜೇಶ್ ಕೂಡ ಅದನ್ನ ಬಳಸೋ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಟ್ಟರು – ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ.

ಆ ಫೋನಿನ ಬೆಲೆ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕರಾದ ರಾಜೇಶ್ ದಿನಕ್ಕೆ ರೂ. 250-300ರಂತೆ ಅಂದಾಜು ಒಂದು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ದುಡಿಯವಷ್ಟು. “ಅದನ್ನ ಬಳಸೋದನ್ನ ಕಲಿಯೋಕೆ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆ,” ಎಂದು ಹೇಳತಾರೆ. “ಆದರೆ ಕೆಲ ದಿನಗಳ ನಂತರ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟೆ. ನನಗೆ ನನ್ನ ಹಳೆಯ ಫೋನೇ ಸರಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ಸರಿಯಾದ ಕೀಪ್ಯಾಡ್ ಇದೆ.”

ಕಡಿಮೆ ಆದಾಯದ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನ ಹೊಂದಿರುವ, ಆದಿವಾಸಿಗಳೇ ಬಹುಸಂಖ್ಯಾತರಾಗಿರುವ ತಳಾಸರಿ ತಾಲೂಕಿನಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟಕರವಾದ ಭೂ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಹಾಗೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗಳಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಮಗನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಬಳಸೋದರಲ್ಲಿ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಖರ್ಚು-ವೆಚ್ಚಗಳು ಹಾಗೂ ಸಂಪರ್ಕದ ಕೊರತೆಗಳು ಅಡ್ಡಗಾಲು ಹಾಕುತ್ತವೆ.

ಗುಜರಾತ್ ಗಡಿ ಪ್ರದೇಶದ ಬಳಿಯಿರುವ ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶ ಮುಂಬಾಯಿ ಇಂದ ಕೇವಲ 130 ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿದೆ – ಆದರೆ ಮಿಂಬಲೆ (ಇಂಟರ್ನೆಟ್) ಸಂಪರ್ಕ ಇಲ್ಲಿ ತೀರ ಕಳಪೆಯದಾಗಿದೆ. “ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ಕೂಡ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಲ್ಲ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ” ಅನ್ನತಾರೆ ವರ್ಲಿ ಬುಡಕಟ್ಟಿಗೆ ಸೇರುವಂಥ ರಾಜೇಶ್.

ಹಾಗಾಗಿ ಡೊಂಗರಿ ಯ ಒಂದು ಮರದ ಕೆಳಗೆ ಹುಡುಗರ ಗುಂಪೇನಾದರೋ ಕಂಡು ಬಂದರೆ, ಆ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ವರ್ಕ್ ಸಂಪರ್ಕ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಿಗತಿದೆ ಅಂತ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಆ ಗುಂಪಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಥವಾ ಇಬ್ಬರ ಹತ್ತಿರ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇರತದೆ, ಮಿಕ್ಕವರೆಲ್ಲರೂ ಸಡಗರದಿಂದ ಅದನ್ನೇ ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡತಿರ್ತಾರೆ. ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹುಡುಗರೇ ಆಗಿರತಾರೆ, ನಿಜ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಮಾಲೀಕರಾದ ಹುಡುಗಿಯರು ಕಂಡು ಬರೋದು ಕಷ್ಟ.

ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಬಡ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಉಂಟುಮಾಡಿರುವ ಲಾಕ್ಡೌನಿನ ‘ಆನ್ಲೈನ್ ತರಗತಿಗಳು’ ಹಾಗೂ ಕಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಗ್ತಿರುವ ಅತಿವೇಗದ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನ ಹೇಗೆ ಎದುರಿಸಲಿದ್ದಾರೆ? ರಾಜ್ಯದ ಆರ್ಥಿಕ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಗಳ್ಳಲ್ಲಿಯೇ 1.5 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದಾರೆ – ಅವರಲ್ಲಿ ಶೇ. 77ರಷ್ಟು ಗ್ರಾಮೀಣ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಎಷ್ಟೋ ಮಕ್ಕಳ ಪೋಷಕರು ರಾಜೇಶ್ ಅಂಧಾರೆಯಂತೆಯೇ ಹಣಕಾಸಿನ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಹಿಂಜಿಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.

“ಇದು ಡಿಜಿಟಲ್ ವಿಭಜನೆಯೇ ಹೊರತು ಬೇರೇನೂ ಅಲ್ಲ” ಎಂದು ಆನ್ಲೈನ್ ಕಲಿಕೆಯತ್ತದ ನೂಕುನುಗ್ಗಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಹ್ಮದ್ ನಗರ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಅಕೋಲೆ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಹಾಗೂ ಹೋರಾಟಗಾರರಾದ ಭಾಉ ಚಾಸ್ಕರ್ ಹೇಳತಾರೆ. “ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಕಲಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮಾಧ್ಯಮ ಆಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.”

ಇದೇ ವರ್ಷದ ಜೂನ್ 15ರಂದು, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರ ಸರಕಾರವು ಪ್ರಸ್ತುತ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ವರ್ಷದ ಚಾಲನೆಗಿರುವ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ ಒಂದು ಸುತ್ತೋಲೆಯನ್ನು ಹೊರಡಿಸಿದರು. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಮೂರು ತಿಂಗಳಿಂದ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸಿರುವ ಈ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಸುತ್ತಲೂ ದಾರಿಗಳನ್ನು ಕೂಲಂಕುಷವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿತು.

“ಇನ್ನು ಮುಂದೆ, ವಿವಿಧ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಟ್ಟಿಸುವುದು ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.” ಎಂದು ಸುತ್ತೋಲೆ ಹೇಳತದೆ. “ಈವರೆಗೂ ವಾಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಂದಿರುವ ಉಪನ್ಯಾಸದ ಪದ್ದತಿಯನ್ನ ಬಿಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ತಾವೇ ಸ್ವತಃ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡಿ, ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಂಶಯಗಳನ್ನ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಸ್ಪಷ್ಟಗೊಳಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಟಿವಿ, ರೇಡಿಯೋ, ಮತ್ತು ಇತರೆ ಆನ್ಲೈನ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಲಭ್ಯ ಇವೆ. ಅವುಗಳನ್ನ ನಾವು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.”

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ, ಆನ್ಲೈನ್ ಪದ್ದತಿಯ ಕಡೆಗೇ ಗಮನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇದೆ.

ಜೂನ್ 15ರ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಬಿಡುಗಡೆ ಆದಾಗಲಿಂದ, ಡೊಂಗರಿಯಲ್ಲಿನ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷದ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾಪಕರಾದ ರವಿ ರಾಖ್ ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರ ಹಾಗೂ ಅವರ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇರುವವರ ದೂರವಾಣಿ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಬರೆದಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. “ಅಧ್ಯಾಪಕರದ್ದು ಒಂದು ವಾಟ್ಸ್ಆಪ್ ಗ್ರೂಪ್ ಇದೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಪೀಡೀಎಫ್ ಆಗಲಿ, ವೀಡಿಯೋಗಳಾಗಲಿ, ಮಕ್ಕಳ ಪಠ್ಯಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅಗತ್ಯವಾದ ಸೂಚನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಬರತವೆ,” ಎಂದು ಹೇಳತಾರೆ. “ಅವುಗಳನ್ನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇರೋರಿಗೆ ಫಾರ್ವರ್ಡ್ ಮಾಡ್ತೇವೆ. ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ದೊರಕಿಸಿಕೊಡಲಿಕ್ಕೆ ಪೋಷಕರೊಡನೆ ಕೋರಿಕೊಳ್ಳತೇವೆ, ಅವರೇನೋ ಹೂಂ ಅಂತಾರೆ, ಆದರೆ ಅದು ಯಾವುದೂ ಸರಿಯಾಗಿ ನಡೀತಾ ಇಲ್ಲ.”

ಅದು ಇನ್ನ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ ಅಂತ ಊಹೆ ಮಾಡೋದೂ ಕಷ್ಟ.

ಮಹರಾಷ್ಟ್ರದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶೇ. 18.5 ಮನೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿಂಬಲೆ (ಇಂಟರ್ನೆಟ್) ಸೌಲಭ್ಯ ಇತ್ತು ಎಂದು ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಾದರಿ ಸಮೀಕ್ಷೆಯ ಒಂದು 2017-18ರ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 6 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ “ಇಂಟರ್ನೆಟ್ ಬಳಕೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ” ಇತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಅದು ಪ್ರತಿ 11 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಅಷ್ಟೇ.

ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ, ಆ ವರದಿಯು ಇನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆಂದರೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ 7 ಜನರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮಿಂಬಲೆಯ ಪ್ರಯೋಗ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿದ 30 ದಿನಗಳ ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಬರತಿದ್ದದ್ದು. ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ, ಅದು 12ರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ, ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶೇ. 9.4 ಹಾಗೂ ಶೇ. 12 ರಷ್ಟು ಇರುವ ಆದಿವಾಸಿಗಳು ಹಾಗೂ ದಲಿತರು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಹೊಮ್ಮುವುದು.

ಈ ಬುಡಕಟ್ಟು ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ, ಉನ್ನತ ವ್ಯಾಸಂಗವು ಕೂಡ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿನ ಗತಿಯನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಬಾಂಬೇ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯ ಹಾಗೂ ಕಾಲೇಜು ಅಧ್ಯಾಪಕರ ಒಕ್ಕೂಟದ ಒಂದು ಸಮೀಕ್ಷೆ ತಿಳಿಸುತ್ತದೆ. ಪಾಲಘರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಜವ್ಹಾರ್ ತಾಲ್ಲೂಕಿನ ಮೇಲೆ ಡಾ|| ತಾಪತಿ ಮುಖೋಪಾಧ್ಯಾಯ ಹಾಗೂ ಡಾ|| ಮಧು ಪರಂಜಪೆರವರು ಜೂನ್ 7ರಂದು ರಚಿಸಿದ ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ “ಎಲ್ಲವೂ ಸ್ಥಗಿತವಾಗಿದೆ. ಕಾಲೇಜು ಆವರಣಗಳು ಮುಚ್ಚಿವೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಉಪನ್ಯಾಸವಾಗಲಿ, ಕಲಿಕೆಗೆ ಹೊರತಾದ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಾಗಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿಲ್ಲ.” ಮಿಂಬಲೆಯ ಸಂಪರ್ಕ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಅದರ ಕ್ಷಮತೆ (ಬ್ಯಾಂಡ್‌ವಿಡ್ತ್) ದುರ್ಬಲವಾಗಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಸರಬರಾಜು ದುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ. “ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಆನ್ಲೈನ್ ಉಪನ್ಯಾಸ/ಕಲಿಕೆ ಯಾವುದೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಒತ್ತಿ ಹೇಳತಾರೆ.

ದುಬಾರಿ ಯಂತ್ರೋಪಕರಣಗಳನ್ನ ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಇಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳು ಆ ಕಾರಣದಿಂದಾಗಿ ಹಿಂದುಳಿದುಬಿಟ್ಟರೆ ಅವರು ತಮ್ಮಲ್ಲಿ “ಕೀಳರಿಮೆ ಭಾವನೆಯನ್ನ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಗಳಿವೆ” ಎಂದು ಭಾವು ಚಾಸ್ಕರ್ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ನೀಡತಾರೆ. ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಟಿವಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಒಳ್ಳೇದಿದೆ ಎಂದು ಅವರ ವಾದ ಆಗಿದ್ದು, “ರಾಜ್ಯ ಸರಕಾರ ತನ್ನದೇ ವಾಹಿನಿ ಒಂದನ್ನ ಶುರು ಮಾಡಬೇಕು, ಅಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲರೂ ಪಾಠ ಮಾಡುವಂತಿರಬೇಕು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳನ್ನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸುವಂತೆ ಇರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ, ರಾಜ್ಯ ಒಂದು ಹೊತ್ತಗೆ (ವರ್ಕ್ ಬುಕ್) ತಯ್ಯಾರಿಸಬೇಕು. ಕೇರಳ ಸರಕಾರ ಇದೇ ರೀತಿಯ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆ (ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ) ಸುತ್ತೋಲೆಯಲ್ಲಿ ಟಿವಿ ಮತ್ತು ರೇಡಿಯೋಗಳ ಮಾತಿದೆ, ಆದರೇ ಅವುಗಳನ್ನ ಹೇಗೆ ಬಳಸಬಹುದು ಅನ್ನೋದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ರೀತಿಯ ಯೋಜನೆಗಳು ಹಾಕಿಲ್ಲ.”

ರಾಜೇಶ್ ಅಧಾರೆಯ ಕಿರೇಮಗಳು ಅನಿತಾ, ವಯಸ್ಸು 11, ಹಳ್ಳಿಯ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷದ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಾಳೆ. ಅವಳ ಕಲಿಕೆಯ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಅಣ್ಣನಾದ ದಿನೇಶ್ ಫೋನ್ ಕೊಡುವನೇ? “ಕೊಡ್ತಾನೆ, ಆದರೆ ಕೊಡಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಅನ್ನೋ ಹಾಗೆ,” ಅಂತ ಅನಿತಾ ಹೇಳತಾಳೆ. “ಲಾಕ್ಡೌನ್ ಆಗಕ್ಕೂ ಮುಂಚಿನಿಂದಲೂ ಅಷ್ಟೇ, ಅವನು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅದನ್ನ ಬಳಸೋದಕ್ಕೆ ಬಿಡತರಿಲಿಲ್ಲ.”

ಕಳೆದ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಅನಿತಾ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನಿನ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ, ಅದರ ಮೂಲಕ ಕಲಿಕೆ ಆಗುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವಳಿಗೆ ಅನುಮಾನ ಇದೆ. “ಆನ್ಲೈನ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಬಗ್ಗೆ ಊಹೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕೂ ಸಹ ಆಗೋದಿಲ್ಲ ನನಗೆ. ನನಗೇನಾದರೋ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದ್ರೆ? ನಾನು ಕೈ ಎತ್ತಿದರೆ, ಅಧ್ಯಾಪಕರಿಗೆ ಗೊತ್ತಾಗತ್ತ?”

13-ಹರೆಯದ ವಿಕಲೂ ವಿಲಾತ್ ಗೆ ಆ ರೀತಿಯ ಯಾವುದೇ ಚಿಂತೆಗಳಿಲ್ಲ. ಅದೇ ಗ್ರಾಮವ್ಯಾಪ್ತಿಯ ನೆರೆ ಹಟ್ಟಿಯವಳಾದ ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ಈ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಎಂದೂ ತನ್ನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಹಿಡಿದಿದ್ದೇ ಇಲ್ಲ, ಆನ್ಲೈನ್ ಕ್ಲಾಸ್ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತೆ ಅನ್ನೋದರ ಬಗ್ಗೆ ಊಹೇ ಮಾಡೋದು ಹಾಗಿರಲಿ. ಆಕೆಯ ತಂದೆ, ಶಂಕರ್ ರಾಜೇಶನಂತೆಯೇ ಓರ್ವ ಬಡ ಕೂಲಿಕಾರ್ಮಿಕ. “ನಮ್ಮ ಹತ್ರ ಒಂದು ಏಕರೆಗೂ ಚೂರು ಕಡಿಮೆ ಜಮೀನು ಇರೋದು” ಅಂತ ಹೇಳತಾರೆ. “ಇಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರಂತೆಯೇ ನಾನೂ ಕೂಡ ಕೂಲಿಯಾಳು ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಜೀವನ ನಡೆಸ್ತಿದ್ದೇನೆ.”

ಹಾಗದರೆ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಇಲ್ಲದೇ ಇರೋರ ಕತೆ ಏನು? ರವಿ ರಾಖ್, ಡೊಂಗರಿ ಶಾಲೆಯ ಶಿಕ್ಷಕ, ಶಿಕ್ಷಕರು ಎಲ್ಲಾ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನ ಹಂಚಿದಾರೆ ಎಂದು ತಿಳಿಸತಾರೆ. “ಕೆಲ ಪಾಠಗಳನ್ನ ಓದಲಿಕ್ಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿ ಅಂತ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇವೆ,” ಎಂದು ಹೇಳತಾರೆ. “ಪೋಷಕರಿಗೆ ಅವರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಕಣ್ಣಿಟ್ಟಿರಿ ಅಂತ ಕೋರಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ, ಆದರೇ ಹಾಗೆಲ್ಲ ಕೇಳೋದು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಿತಿಮೀರಿದ ಹಾಗೆನೇ.”

ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ, ಕಳೆದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಪೋಷಕರಿಗೆ ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ಮನೆಯಿಂದ ಆಚೆ ತೆರಳೋದಕ್ಕೆ ಅಂಥದ್ದೇನು ಕಸಿವಿಸಿ ಇರತಿರ್ಲಿಲ್ಲ. “ಮಕ್ಕಳನ್ನ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಚನ್ನಾಗಿಯೇ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳತಿದ್ದರು,” ಅಂತ ಅನಿತಾಳ ತಾಯಿಯಾದ 40-ವಯಸ್ಸಿನ ಚಂದನ್ ಹೇಳ್ತಾರೆ. “ಅವರಿಗೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟ ಸಿಗತಿತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟದ ಸಮಸ್ಯೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ನಾವು ಆದರ ಬಗ್ಗ ಯೋಚನೆ ಮಾಡಬೇಕಿರಲಿಲ್ಲ.”

ಸರಕಾರದ ಜೂನ್ 15ರ ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ ಕೇಸುಗಳಿಲ್ಲದ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳು ಹಂತ-ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ತೆರೆಯಲು ಅವಕಾಶವಿದೆ. 6-8ನೇ ತರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಓದುತ್ತಿರುವ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಆಗಸ್ಟ್ 2020ರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಬಹುದಿದೆ. ಒಂದು ತಿಂಗಳ ನಂತರ 3-5ನೇ ತರಗತಿಗಳು ಮರಳಿ ಶುರು ಮಾಡಬಹುದಿದೆ. 1-2 ನೇ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳ ವಿಷಯವನ್ನ ಸುತ್ತೋಲೆಯು ಶಾಲಾ ನಿರ್ವಹಣಾ ಸಮಿತಿಗಳ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ಮರು-ಆರಂಭಿಸುವ ಮುನ್ನ, ಸುತ್ತೋಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ, “ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರತಿ ಶಾಲೆಯೂ ಶುದ್ಧೀಕರಣವಾಗಲಿ, ಆಸನ ವಿನ್ಯಾಸ-ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಹಾಗೂ ಸ್ವಚ್ಛತಾ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬೇಕು.” ಮತ್ತು “ಕೊರೋನಾವೈರಸ್ನಿಂದಾಗಿ ತೆರೆದಿರುವ ಶಾಲೆ ಮತ್ತೆ ಮುಚ್ಚಬೇಕಾದ್ದಲ್ಲಿ, ಕಲಿಕೆಯನ್ನ ಆನ್ಲೈನಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಸಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಬೇಕು.”

ಆದರೆ, ಸಕ್ರಿಯ ಪ್ರಕರಣಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವ ಕಾರಣ ತಾಲ್ಲೂಕು ಹಸಿರು ವಲಯದಲ್ಲಿದ್ದರೂ, ತಳಾಸರಿ ಯ ಶಿಕ್ಷಕರಿಗೆ ಶಾಲೆಗಳನ್ನ ಮರು-ತೆರೆಯಲು ಹಿಂಜರಿಕೆ ಇದೆ.

ತನ್ನ 12-ವರ್ಷದ ತಂಗಿ ಪ್ರಿಯಾಂಕಾ ಕೂಡ ಓದುವ ಸಲುವಾಗಿ, ಅವಳೊಟ್ಟಿಗೆ ಫೋನ್ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳೋದಕ್ಕೆ ಅಂಕೇಶ್ ಗೆ ಯಾವುದೇ ಅಭ್ಯಂತರ ಇಲ್ಲ. “ಆದರೆ ನಾವಿಬ್ಬರೂ ಸದಾ ಫೋನ್ ಬಳಸೋಕೆ ಶುರು ಮಾಡಿದರೆ, ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಡೇಟಾ ಪ್ಯಾಕೇಜ್ ಬೇಕಾಗತ್ತೆ ನಮಗೆ.” ಅನ್ನತಾರೆ. “ಈಗ ಸಧ್ಯಕ್ಕೆ ತಿಂಗಳಿಗೆ ನಾವು ರೂ. 200 ಕೊಡ್ತೇವೆ, ದಿನಕ್ಕೆ 2GB ಗಾಗಿ.”

ಡೊಂಗರಿ ಹಳ್ಳಿಯಿಂದ 13-ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ತಳಾಸರಿ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿರುವ 9-ವರ್ಷದ ನಿಖಿಲ್ ಡೊಭಾರೆ, ರಾಜೇಶ್ ಅಂಧಾರೆ ತನ್ನ ಫೋನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಕಿಂತ ನಾಲ್ಕರಷ್ಟು ಬೆಲೆ ಬಾಳುವಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಸ್ಮಾರ್ಟ್ಫೋನ್ ಹೊಂದಿರುವಂಥ ಕೆಲ ಅದೃಷ್ಟವಂತರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ. ಅವನು ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸಂಗ ಮಾಡತಿದ್ದು, ಅವನ ತಂದೆ ಪಟ್ಟಣದ ಜಿಲ್ಲಾ ಪರಿಷದ್ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಮಾಡತಾರೆ. ನಿಖಿಲಿಗೆ, ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಒಳ್ಳೆಯ ಸಂಪರ್ಕವುಳ್ಳ ಮಿಂಬಲೆಯ ಸೌಕರ್ಯ ಇದೆ.

ಆದರೆ, ಅವನ ತಂದೆ ಹೇಳ್ತಾರೆ, “ಅವನಿಗೆ ಇದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಹಿಡಿಸಿರುವ ಹಾಗೆ ಅನಿಸತಿಲ್ಲ”

“ಶಾಲೆ ಮರಳಿ ಶುರು ಆಗೋದಕ್ಕೆ ಕಾಯತಾ ಇದೀನಿ”, ಎಂದು ನಿಖಿಲ್ ಹೇಳತಾನೆ. “ನನ್ನ ಗೆಳೆಯರೊಟ್ಟಿಗೆ ಇರೋದನ್ನ ನಾನು ಮಿಸ್ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತಿದ್ದೇನೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಓದೋದರಲ್ಲಿ ಮಜಾ ಇಲ್ಲ.”