ശാന്തിനികേതനിലെ നിരവധി രബീന്ദ്രനാഥന്മാർ

“എൻ്റെ അമ്മ ഒരിക്കൽ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടു.”

ആ ‘അദ്ദേഹം’ ആരാണെന്ന് ശാന്തിനികേതനിലെ എല്ലാവർക്കും അറിയാം.

രബീന്ദ്രനാഥ ടഗോറിൻ്റെ ഒരു ചെറിയ രൂപമുണ്ടാക്കുകയാണ് ബിപിൻ കർമാകറിൻ്റെ പരിചയസമ്പന്നമായ കൈകൾ. ആ വലിയ മനുഷ്യനെയാണ് ബിപിൻ “അദ്ദേഹം” എന്ന് ആദ്യം സൂചിപ്പിച്ചത്. “ഇവിടെ വരുന്നവർ നിശ്ചയമായും അദ്ദേഹത്തെ കൊണ്ടുപോകും. പ്രതിമയായിട്ടോ, പെയിൻ്റിംഗായിട്ടോ. പുരിയിൽ പോയാൽ ജഗന്നാഥൻ്റെ മാതൃക കൊണ്ടുപോകുന്നതുപോലെ,” 20-ആം നൂറ്റാണ്ടിലെ ആ വിശ്വസാഹിത്യകാരനെ ദൈവത്തോട് ഉപമിക്കുകയായിരുന്നു ആ കലാകാരൻ. ആ കവിയുടെ പേരിൻ്റെ അവസാനഭാഗത്തിൻ്റെ ബംഗ്ലാ ഭാഷയിലുള്ള ഉച്ചാരണത്തിൻ്റെ അർത്ഥവും, ‘ദൈവികം’ എന്നുതന്നെയാണെന്നതാണ് കൗതുകകരം.

പണ്ട് ഗ്രാമമായിരുന്ന ആ സ്ഥലത്ത് ടഗോർ തൻ്റെ ആശ്രമം സ്കൂളും സർവ്വകലാശാലയും (വിശ്വഭാരതി) സ്ഥാപിച്ചിട്ട് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കൊൽക്കൊത്തയിൽനിന്ന് ഒരു ബീർഭൂം ജില്ലയിലെ തിരക്കുപിടിച്ച ഒരു പട്ടണമാണ് ഇന്ന് ശാന്തിനികേതൻ എന്ന വിനോദസഞ്ചാരകേന്ദ്രം.

ഇന്ന് ആ നൊബേൽ ജേതാവ് എല്ലായിടത്തും നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്ന രൂപമാണ്. കടകളുടെ പേരുകളിലും, ചുവർച്ചിത്രങ്ങളിലും, ചെറുരൂപങ്ങളിലും, വസ്ത്രങ്ങളിലും, സിനിമാ ഹാളുകളിലും നൂറായിരം സ്മരണികകളിലും എല്ലാം. ടഗോറുമായി ബന്ധമില്ലാത്ത എന്തെങ്കിലുമൊന്ന് ശാന്തിനികേതനത്തിൽ കണ്ടെത്തുക പ്രയാസമാണ്.

അമ്മ ഒരു ചെറിയ പെൺകുട്ടിയായിരുന്നപ്പോൾ അമ്മയുടെ സഹോദരൻ അവരെ രബീന്ദ്രനാഥിൻ്റെ വീട്ടിൽ കൊണ്ടുപോയ കാര്യം 62 വയസ്സുള്ള ബിപിൻ ഓർത്തെടുത്തു. “ഒന്നുരണ്ട് വാക്കുകൾ മാത്രമേ അവർ തമ്മിൽ സംസാരിച്ചുള്ളു,” അദ്ദേഹം നാണത്തോടെ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് പറഞ്ഞു.

ശാന്തിനികേതൻ്റെ പുറത്തുള്ള ആദിത്യപുർ ഗ്രാമത്തിലാണ് ബിപിൻ താമസിക്കുന്നതും ജോലി ചെയ്യുന്നതും. ആ ഗ്രാമത്തിലെ ഇടവഴികളിലൂടെ നടന്നാൽ, കളിമണ്ണ് തയ്യാറാക്കിവെച്ചിരിക്കുന്നതും, വിവിധ വലിപ്പത്തിലും ആകൃതിയിലുമുള്ള പാവകളും പ്രതിമകളും ഉണക്കാനിട്ടിരിക്കുന്നതും കാണാം. വലിപ്പത്തിനനുസരിച്ച്, 50-നും 200 രൂപയ്ക്കുമിടയിലാണ് പ്രതിമകളുടെ വില. ടഗോറിൻ്റെ വിവിധ പ്രതിമകളും അർദ്ധകായ പ്രതിമകളും നിരത്തിവെച്ച ഒരു മുറ്റത്താണ് ബിപിനും പൂർണിമ കർമാകറും ജോലി ചെയ്യുന്നത്. ചില രൂപങ്ങളിലെല്ലാം പെയിൻ്റടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ചിലത്, പെയിൻ്റടിക്കാൻ മാറ്റിവെച്ചിരിക്കുന്നു. അച്ചുപയോഗിച്ചാണ് ബിപിൻ കളിമൺ പ്രതിമകളുണ്ടാക്കുന്നത്.

“ഭക്ഷണം കഴിക്കാനാണ് ഇതൊക്കെ ചെയ്യുന്നത്,” അദ്ദേഹം പറയുന്നു. ഇതിൽനിന്നുള്ള വരുമാനം കൂടിയും കുറഞ്ഞുമിരിക്കും. “തണുപ്പുകാലത്ത് കൂടുതൽ ടൂറിസ്റ്റുകൾ വരുന്നതുകൊണ്ട്, കൂടുതൽ കിട്ടും, കഷ്ടിച്ച്, 8,000 രൂപ,” ബിപിൻ പറയുന്നു. തൻ്റെ വില്പനസാധനങ്ങൾ ആഴ്ചച്ചന്തയിലേക്കാണ് അദ്ദേഹം കൊണ്ടുപോവുക. കങ്കലിതലയിലെയും സോണജൂരിയിലെയും ചന്തകളിലേക്ക്. “മഴക്കാലത്തും വേനൽക്കാലത്തും വിൽപ്പന കുറയും,” ബിപിൻ പറയുന്നു.

1,800 പേർ താമസക്കുന്ന (2011-ലെ സെൻസസ്) ആദിത്യപുരിൽ ഭൂരിഭാഗവും പട്ടികജാതി സമുദായക്കാരാണ്. കളിമൺ നിർമ്മാണം ബിപിൻ്റെ കുടുംബത്തൊഴിലായിരുന്നില്ല. കർമാകർമാർ (പശ്ചിമ ബംഗാളിൽ മറ്റ് പിന്നാക്കജാതികൾ) പരമ്പരാഗതമായി കൊല്ലന്മാരാണ്. എന്നാൽ ആ തൊഴിൽകൊണ്ട് ജീവിക്കാൻ പറ്റാതായപ്പോൾ അവർ കളിമണ്ണിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. 47 കൊല്ലമായി കളിമണ്ണിൽ പണിയെടുക്കുകയാണ് ബിപിൻ. മൂത്ത സഹോദരനെ സഹായിച്ചുകൊണ്ടാണ് ഈ കല അദ്ദേഹം സ്വായത്തമാക്കിയത്.

സ്വന്തമായി 10 ബിഗ ഭൂമിയുണ്ട് കുടുംബത്തിന്. അതിൽ അവർ നെല്ലും പച്ചക്കറികളും കൃഷി ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിലും അതിൽനിന്നുള്ള വരുമാനം കുറഞ്ഞപ്പോൾ അഞ്ച് ബിഗ സ്ഥലം 15 വർഷം മുമ്പ് വിറ്റു. “ഒരു ഹോട്ടലുണ്ടാക്കുന്ന ചില ബാബുമാർക്ക് ഞാൻ വിറ്റു. ആ പണംകൊണ്ടാണ് ഈ വീട് വെച്ചത്,” പൂർണിമയോടൊപ്പം താമസിക്കുന്ന തൻ്റെ അടച്ചുറപ്പുള്ള ആ ഇരുനില വീട്ടിലേക്ക് തലയുയർത്തി നോക്കിക്കൊണ്ട് ബിപിൻ പറയുന്നു. “ഈ ചെയ്യുന്ന ജോലിയിൽനിന്ന് ഇതുപോലുള്ള വീടുണ്ടാക്കാനൊന്നും സാധിക്കില്ല,” ബിപിൻ സൂചിപ്പിച്ചു.

കളിമൺ രൂപങ്ങൾക്ക് പുറമേ, പൂർണിമ നിർമിക്കുന്ന ആഭരണങ്ങളും ബിപിൻ വിൽക്കുന്നു. വീട്ടിൽനിന്ന് നാലഞ്ച് കിലോമീറ്റർ അകലെയുള്ള കങ്കലിതലയിലെ കമ്പോളത്തിൽ, രബീന്ദ്രനാഥിൻ്റെ രൂപങ്ങളേക്കാൾ അധികം വിറ്റുപോവുന്നത് പൂർണിമയുണ്ടാക്കുന്ന മാലകളും കമ്മലുകളുമാണ്.

എന്നാലും ബിപിൻ്റെ പ്രതീക്ഷയ്ക്ക് മങ്ങലില്ല: “കഴിഞ്ഞയാഴ്ച ഞാൻ എല്ലാ രബീന്ദ്രനാഥന്മാരെയും വിറ്റു.”