আহমেদাবাদৰ আৱৰ্জনা সংগ্ৰকাৰীসকল

‘‘মোৰ নাম তুলসীভাই নাৰনভাই, কিন্তু মোক বিচাৰিবলৈ হ’লে আপুনি ক’ব লাগিব ‘‘বচ্চনক মাতা’৷ মানুহবোৰে মোক এই নামেৰেই জানে’’, তুলসীভাইক কিয় চলচ্চিত্ৰৰ এজন ছুপাৰষ্টাৰৰ নামেৰে মতা হয় সেই বিষয়ে তেওঁ ক’লে৷

৬০ৰ দেওনা গৰকা এই ব্যক্তিজন তেওঁৰ পুতেক তনুভাইৰ সৈতে আহমেদাবাদৰ গুলবাই তেকৰাৰ পদপথত বাস কৰে৷ তনুভাইৰ জন্মৰ সময়তে তেওঁৰ পত্নীয়ে ইহলীলা ত্যাগ কৰে৷ ‘‘মোৰ আইতাই মোক ডাঙৰ-দীঘল কৰিছে৷ তেওঁ এতিয়াও জীৱিত আৰু বসয় তেওঁৰ এশৰো অধিক,’’ ৩০ বছৰীয়া তনুভাইয়ে এইদৰে কয়৷

পিতা-পুত্ৰই পুৱা ন বজাৰ পৰা নিশা ন বজালৈ আৱৰ্জনা বুটলি ফুৰে আৰু চহৰখনৰ তালুকা মেমনগৰত কিলো হিচাপত ভাংগাৰৱালাৰ (আৱৰ্জনা সামগ্ৰীৰ ডীলাৰ)তাত বিক্ৰী কৰে৷ তাতেই চহৰৰ আৱৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰীয়ে কিলোগ্ৰাম হিচাপত পেলনীয়া সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰে।

এই প্ৰতিবেদকে তেওঁলোকক সাক্ষাৎ কৰাৰ দিনা আবেলি ২ বজাৰ পৰা তেওঁলোকে চাৰি কিলো প্লাষ্টিকৰ বটল আৰু এক কিলো কাৰ্ডব’ৰ্ড সংগ্ৰহ কৰিছিল৷ আৱৰ্জনা সামগ্ৰীৰ ডীলাৰৰ পৰা এই সামগ্ৰীৰ বাবদ তেওঁলোকে ১১০ টকা লাভ কৰিছিল৷ ‘’গ্ৰীষ্মৰ দিনকেইটা এইবাৰ অসহনীয় আছিল৷ আমি বেমাৰত পৰিলোহেঁতেন৷ সংগ্ৰহ কৰা কাৰ্ডব’ৰ্ডেৰে আমি দিনটোৰ গৰম আঁতৰাবলৈ নিজকে বিচিছিলো’’, তুলসীভাইয়ে এইদৰে কয়৷

প্ৰতিদিনে বস্ত্ৰপুৰ, মেমনগৰ আৰু নাৰনপুৰাকে ধৰি প্ৰায় পাঁচ কিলোমিটাৰ ব্যাসাৰ্ধজোৰা অঞ্চলত পিতা-পুত্ৰই বিগত সাঁতবছৰ ধৰি আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ আৰু বিক্ৰীৰ কাম কৰি আহিছে৷ বাৰিষাৰ সময়ছোৱাত আৱৰ্জনা সংগ্ৰহৰ কাম দুৰুহ হৈ পৰাৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত তেওঁলোকে আগন্তুক গণেশ চতুৰ্থীৰ বাবে মুৰ্তি বনোৱাৰ কাম কৰে৷

‘‘পূৰ্বে মই চেইন, আঙুঠি আৰু ধাতুৰ অলংকাৰ বনোৱা আৰু বিক্ৰীৰ কাম কৰিছিলো৷ মালিকে টাউন এৰাৰ পিছত দোকানখন বন্ধ কৰিবলগীয়া হ’ল আৰু মই চাকৰি হেৰুৱালো’’, তুলসীভাইয়ে এইদৰে কয়৷ ‘‘আগতে মই গকুল, মথুৰা, দ্বাৰকা পৰ্যন্ত ঠাইলৈ গৈ সামগ্ৰী ডেলিভাৰী কৰিছিলো৷ এতিয়া এই [আৱৰ্জনা সংগ্ৰহ]ৰ কাম কৰো’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

ঠিক সেইদৰে নাৰনপুৰাত বাস কৰা ৭৫ বৰ্ষীয়া কামুবেন বাঘেলাই পূৰ্বে ঘৰুৱা সহায়িকা হিচাপে কাম কৰিছিল যদিও এতিয়া তেওঁ আৱৰ্জনা বোটলাৰ কাম কৰে আৰু পাঁচোটাকৈ নাতি-নাতিনীৰ পৰিচৰ্যাৰ দায়িত্ব লৈছে৷ ২০২৩ চনত তেওঁৰ পুত্ৰ আৰু বোৱাৰীৰ মৃত্যু হৈছে৷

আইতাগৰাকীয়ে পুৱাৰ পৰা সন্ধিয়ালৈ কাম কৰে আৰু কামৰ পৰা ঘূৰি আহি নাতি-নাতিনীক খোৱাৰ যোগান ধৰে৷ দুগৰাকী নাতিনী চকুৰে নেদেখে৷ মাজে-সময়ে অতিৰিক্ত টকাৰ কাৰণে ঘৰে-ঘৰে কামো কৰে৷

নাতি-নাতিনীৰ এটাও স্কুললৈ নাযায়৷ ‘‘সিহঁতক কোনে অনা-নিয়া কৰিব? পৌৰনিগমৰ স্কুল ইয়াৰ পৰা দূৰৈত আৰু সিহঁতে স্কুললৈ নিজে যাব নোৱাৰে’’, তেওঁ এইদৰে কয়৷

আৱৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰীসকলৰ স্বাস্থ্য প্ৰায়ে অসুৰক্ষিত৷ তেওঁলোক প্ৰায়েই শ্বাস-প্ৰশ্বাসজনিত ৰোগ, গেষ্ট্ৰিক আৰু চৰ্মৰোগত আক্ৰান্ত হয়৷ তাৰোপৰি পতংগ আৰু জন্তুৱে কামোৰা আদিবোৰতো আছেই৷ ২০২৩ চনৰ এক অধ্যয়ন অনুসৰি ভাৰতত প্ৰায় চল্লিশ লাখ লোক আৱৰ্জনা ব্যৱস্থাপনা কৰ্মক্ষেত্ৰৰ সৈতে জড়িত৷

চল্লিশ বৰ্ষীয় ৰীতাৰবেনেও চহৰখনৰ আৱৰ্জনা সামগ্ৰী সংগ্ৰহ কৰে৷ তেওঁ কয়, ‘‘মাজে-সময়ে মই গা ধুবলৈও সময় নাপাওঁ৷ আপুনি মোক কওক- এনে ধৰণৰ কাম কৰি কোনো মানুহ গা নোধোৱাকৈ থাকিব পাৰে নেকি? সেই দিনকেইটাত মই ভালদৰে শুবলৈও নাপাওঁ৷ সৰ্বশৰীৰত মই লেতেৰা অনুভৱ কৰো৷’’

তেওঁ নাৰনপুৰাৰ ফুটপাথত বাস কৰে৷ ৰাজহুৱা স্নানগৃহত তেওঁ গা ধোৱে আৰু ১০ টকা হিচাপত কাপোৰ-কানি ধোৱে৷

‘‘খাদ্যৰ জোখাৰে মোৰ উপাৰ্জনেই নহয়৷’’ শাৰীৰ আঁচলত বান্ধি থোৱা চিপছৰ পেকেটতো ফালি তেওঁ কয়, ‘‘মই তিনিদিন ধৰি একো খোৱা নাই৷ মোৰ চাহিবে এই চিপছৰ পেকেট কেইটা কিনি দিছে৷’’

শৰীৰত থকা বিভিন্ন আঘাতবোৰলৈ দেখুৱাই তেওঁ কয়, ‘’ওচৰ-চুবুৰীয়াৰ আটাইয়ে জানে যে মোৰ স্বামীয়ে মোক মাৰে৷ কিন্তু তেওঁলোকে একো কৰিব নোৱাৰে৷ তেওঁ সুৰাৰ ৰাগিত মোক পিটে, বাচন-বৰ্তনেৰে মাৰে৷’’

‘‘তেওঁ উপাৰ্জন কৰা ধনখিনি গিৰিয়েকে মদ খাই উৰুৱাই দিয়ে৷ এয়া ভাল কথা নে?’’, ৰীতাৰবেনৰ ওচৰ চুবুৰীয়া ৭০ বৰ্ষীয় সাৰদাবেনে এইদৰে কয়৷ বৃত্তিত তেঁৱো এগৰাকী আৱৰ্জনা সংগ্ৰহকাৰী৷

‘‘মই আন এটা কাম বিচাৰি আছো৷ যদি ভাল কাম এটা পাঁও তেন্তে মানুহটোক এৰি গুচি যাম৷ গোটেই আহমেদাবাদখনেই আছে, কিয় নাযাম?’’ ৰীতাৰবেনে এইদৰে কয়৷

‘‘কিন্তু আমি এই কাম কৰিবই লাগিব৷ আমি হ’লো হৰিজন, এই কামেই আমি কৰিব লাগিব’’, সাৰদাবেনে এইদৰে কয়৷

অনুবাদক: মনোৰঞ্জন মজুমদাৰ