‘ನನ್ನಂತಹವರು ದೇವರಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲʼ

ನಾಮ್‌ಘರ್‌ ಮಣ್ಣಿನ ನೆಲ ಅದೇ ಮಣ್ಣಿನ ದೀಪಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ದೀಪದ ಬೆಳಕು ನೆಲವನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾ ಆಗಷ್ಟೇ ಬರಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದ ಭಕ್ತರಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು. ಗಾಯನ್‌ (ಗಾಯನ್) ಮತ್ತು‌ ಬಾಯನ್‌ (ವಾದಕ) ಇಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿದರು. ವಾದಕನು ಖೋಲ್‌ ಎನ್ನುವ ಅಸ್ಸಾಮಿ ತಾಳವನ್ನು ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು. ಸಂಗೀತಗಾರರು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹಿತ್ತಾಳೆ ತಾಳಗಳು (ಬೋರ್‌ ತಾಲ್) ದೀಪದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.

ಆ ಸಂಜೆಯ ನಿರೂಪಕರಾದ ಸೂತ್ರಧಾರ ಬಿಪುಲ್‌ ದಾಸ್‌ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಕೋಣೆ ಮೌನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇದರೊಂದಿಗೆ ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಡೆಯಲಿರುವ ಭಾವೊನಾ - ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಷ್ಣವ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಂಗ ಕಲೆ – ರೋಮಾಂಚಕವಾಗಿ ಆದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಗಂಭೀರ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡಿತು. ಈ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಮಾಯಣ ಮತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ ಕತೆಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ನಟಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾಭಾರತ ಮಹಾಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ತಾಯಿಯಾದ ಕುಂತಿಯ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಬಿಪುಲ್‌ ಅವರಿಗೆ ಪ್ರೀತಿ. "ಊರಿನಲ್ಲಿ ಜನರು ನನ್ನನ್ನು ಕುಂತಿ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಂಟಿ ತಾಯಿಯ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ನನಗೆ ಈ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ನನ್ನೊಳಗೆ ಒಬ್ಬಳು ತಾಯಿಯಿದ್ದಾಳೆ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ, ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಕುಂತಿಯನ್ನು ಆಪ್ತವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.” ಅವರು ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಹಾಡತೊಡಗಿದರು.

ಬಿಪುಲ್‌ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಭಾವೊನಾ ನೋಡುತ್ತಾ ಬೆಳೆದವರು. "ನಮ್ಮ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಆಗಲೇ ಬಲವಾದ ಭಾವೊನಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೇರೂರಿತ್ತು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಊರಿನ ಪಕ್ಕದ ಕಚು ಗಾಂವ್‌ ಎನ್ನುವ ಊರಿನ ಜನರು ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ಹುರಿದುಂಬಿಸಿದರು. "ನನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಅವರು ಬಹಳವಾಗಿ ಬೆಂಬಲ ನೀಡಿದರು. ನಟನೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ವೇಷಭೂಷಣ, ಧ್ವನಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಲಿಸಿದ್ದು ನನ್ನ ಊರಿನ ಜನರೇ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

ತಮ್ಮ 15ನೇ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ, ಅವರು ಕೇಸರಿ ಮತ್ತು ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಸೀರೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿ, 'ಸೀತಾ ಹರಣ' ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ಸೀತಾ ದೇವಿಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಿದರು.

ಅದಾಗಿಈಗ, ಸುಮಾರುಎರಡುದಶಕಗಳುಕಳೆದಿವೆಯಾದರೂ, ಆಮೊದಲದಿನದಬಗ್ಗೆಅವರುಮಾತನಾಡುವಾಗ, ಅವರಕಣ್ಣುಗಳುಆದಿನದಸಂತೋಷದನೆನಪಿನಿಂದಹೊಳೆಯುತ್ತವೆ: "ಆ ಪಾತ್ರನನಗೆಬಹಳಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಜನರುನನ್ನಅಭಿನಯವನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಹೊಗಳಿದರು."

ಈ ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಅಸ್ಸಾಂನ ಲಖಿಂಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಪರಿ ವರದಿಗಾರರೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ಕೈಬರ್ತ ಸಮುದಾಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ (ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಜಾತಿಗಳಡಿ ಪಟ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ) ಸುಮಾರು 70 ಮನೆಗಳು ಪ್ರಬಲ ಜಾತಿಗಳ ಮನೆಗಳಿಂದ ದೂರದಲ್ಲಿತ್ತು. ಅವರ ಸಮುದಾಯದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಕುಟುಂಬಗಳು ದಿನಗೂಲಿ, ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕೃಷಿ ಮತ್ತು ಸಣ್ಣ ವ್ಯವಹಾರಗಳನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತಿವೆ.

"ನನ್ನ [ಕೆಳಜಾತಿ] ಉಪನಾಮದ ಕಾರಣ, ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಹಲವು ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಯಿತು" ಎಂದು ಈ ದಲಿತ ಪ್ರದರ್ಶಕ ಹೇಳಿದರು. "ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಜನರು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕವಾಗಿ ಶ್ರೀಮಂತರು, ಅವರಿಗಿಂತಲೂ ಶ್ರೀಮಂತರು" ಎಂದು ಬಿಪುಲ್ ಹೆಮ್ಮೆಯಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಅಮಕ್ ತೆಯೋಲೋಕೋರ್ ನಿಮಂತ್ರೋನೋರ್ ಪ್ರಯೋಜಿನ್ ನಾಯಿ. ಆಮಿ ಅಮರ್ ನಿಜೋಸ್ವಾ ನಾಮ್‌ಘರ್ ಅರು ಸಾಂಗ್ಸ್‌ಕೃತಿಕ್ ಮಾಂಚಾ ಗೋರ್ಹಿ ತುಲಿಸೊ. ಆಮಿ ಸ್ವಾಧೀನ್" [ನಮಗೆ ಈಗ ಅವರ ಆಮಂತ್ರಣದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸ್ತುತ ನಾವು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ನಾಮ್‌ಘರ್‌ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೇವೆ. ನಾವೀಗ ಸ್ವತಂತ್ರರು."

ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಂಭಾವನೆಯಾಗಿ 1,000-1,500 ರೂಪಾಯಿಗಳ ತನಕ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವ ಯಾವುದೇ ಭರವಸೆಯಿಲ್ಲ; ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಿಪುಲ್‌ ಉಚಿತವಾಗಿಯೂ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೆಲಸ ಸಿಗುವುದು ಅಪರೂಪವಾದ ಕಾರಣ ಈ ದಲಿತ ಕಲಾವಿದ ಅನೇಕ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. 33 ವರ್ಷ ಪ್ರಾಯದ ಅವರು ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಕುಟುಂಬದ ಮೂರು ಎಕರೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೈತನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅವರು ಮನೆ ಬಳಕೆಗಾಗಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಮಾರಾಟಕ್ಕಾಗಿ ಸಾಸಿವೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅಸ್ಸಾಮಿ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುವ ಅವರು ಸಂಜೆಯ ಹೊತ್ತು ತಮ್ಮ ಊರಿನ ಶಾಲಾ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಹಿಂದಿ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಗಣಿತವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯ ಹೊತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅವರು ಹೆಣಿಗೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಲೋಹದ ಕಡ್ಡಿಗಳನ್ನು ಬಳಸಿ ಹೆಣಿಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಬರುವ ಸದ್ದು ರಾತ್ರಿಯ ನೀರವಕ್ಕೆ ಒಂದು ಲಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. “ಪ್ರಸ್ತುತ ನನಗಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ವೆಟರ್‌ ಹೆಣೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಮುಂದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಮಾರಾಟ ಮಾಡುವ ಯೋಜನೆಯೂ ಇದೆ” ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ಅವರ ಕೈಗಳು ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ನೇಯುತ್ತಕೇ ಇದ್ದವು.

ಭಾವೊನಾ ಹಂಗಾಮು (ಡಿಸೆಂಬರ್‌ ತಿಂಗಳಿನಿಂದ ಮಾರ್ಚ್‌ ತನಕ) ಶುರುವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಬಿಪಿಲ್‌ ಅವರ ಬದುಕಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅವರೊಬ್ಬ ಪ್ರದರ್ಶಕ, ಕತೆಗಾರ ಹಾಗೂ ಮಹಿಳೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಡುತ್ತಾರೆ.

ಭಾವೊನಾ - ಭಾವ ಅಥವಾ ಭಾವನೆಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ - ಅಸ್ಸಾಂನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೈಷ್ಣವ ಧಾರ್ಮಿಕ ರಂಗ ಕಲೆ. 15 ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕವಿ, ಸಂತ, ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಕ ಮತ್ತು ವಿದ್ವಾಂಸ ಶ್ರೀಮಂತ ಶಂಕರದೇವರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಇದು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಾಬಲ್ಯದ ವಿರೋಧದ ತಿರುಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಆದರೆ ದಿನ ಕಳೆದಂತೆ ಶಂಕರದೇವ ಪರಂಪರೆ ತನ್ನ ಜಾತ್ಯಾತೀತ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಕಳೇದುಕೊಂಡಿತು. ಮತ್ತು ಈ ಮೂಲಕ ದಲಿತರು ಮತ್ತು ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನರನ್ನು ಈ ಕಲೆಯಿಂದ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು.

ಈ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಜಾಗದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ – ಹಳ್ಳಿಯ ನಾಮ್‌ಘರ್ (ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರ) ವನ್ನು ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಅಕ್ಕಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಕಾರ್ಯ ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಶೈಕ್ಷಣಿಕ, ರಾಜಕೀಯ, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಇತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಚರ್ಚಿಸುವ ಸಮುದಾಯ ಭವನವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಅದರ ಈ ಕಾರ್ಯವು ಈಗ ಸಂಕುಚಿತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಕುಗ್ಗಿದೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ, ನಾಮ್‌ಘರ್‌ಗಳು ಮೇಲ್ಜಾತಿಗಳ ಸ್ಥಳಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ರಂಗಭೂಮಿ ಎರಡರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣಿಗಳು ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರದ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಗಳು, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಧೂಪದ ಹೊಗೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಲೆಗೊಂಡಿವೆ. ಈ ಗೋಡೆಗಳು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಯನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ, ಅದರ ಚಿತ್ರಣವೇನೊ ಎನ್ನುವಂತೆ ಈ ಹೊಗೆಯ ಕಲೆಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. "ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಾಢ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಅವುಗಳ ನಡುವೆ ಆಳವಾದ ಸಂಪರ್ಕವಿದೆ. ಭಾವೊನಾ ಯಾವಾಗಲೂ ನಾಮ್‌ಘರ್‌ನಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬೇರೆಲ್ಲಿಯೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಮತಿಯಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಜೋರ್ಹಾಟ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಮಧುಸೂದನ ಸಾಂಗ್ಸ್ಕೃತಿಕ್ ಭಾವನಾ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರಾದ ಕಂಕಣ ಮಹಾಂತ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಮಹಾಂತ ಸಮುದಾಯವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಸತ್ರಗಳನ್ನು (ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕೇಂದ್ರಗಳು) ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತದೆ.

ಕಂಕಣ್ ಅವರ ಊರಾದ ಟಿಟಾಬೋರ್ ಬ್ಲಾಕ್‌ನ ಸಿಪೋಹಾದಲ್ಲಿ (ಬೋಗರ್ ಗಾಂವ್ ಅಧಿಕೃತ ಹೆಸರು), ಗೋಸ್ವಾಮಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾಂತಾಗಳಂತಹ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವೈಷ್ಣವರು ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೂ ಭಾವೊನಾ ಕಲೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಕಂಕಣ್, ಓರ್ವ ಮೇಲ್ಜಾತಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ, ಭಾವೊನಾ ಕಲೆಯು ನಾಮ್‌ಘರ್‌ ಒಳಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ನಡೆಯಬೇಕು ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಡೆಯುವಂತೆ ಪುರುಷರೇ ಮಹಿಳೆಯರ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳಿ ಅವರು ವರದಿಗಾರರ ಕಡೆಗೆ ನೋಡಿ ನಕ್ಕರು.

ಸಂಜೆಯ ಕತ್ತಲು ಸಿಪೋಹಾ ಗ್ರಾಮದ ಮೇಲೆ ಕವಿಯುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ನಾಮ್‌ಘರ್‌ ಒಳಗಿನಿಂಧ ತಾಳಗಳ ನಾದ ಕೇಳಿಬರತೊಡಗಿತು. ಒಳಗೆ, ಪೋಷಾಕುಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಪುರುಷರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ತಾಳಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಏರುತ್ತಿದ್ದು, ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಅವರು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ದಿಗಂತ ತಾಯಿದ್ ಓರ್ವ ಭಾವೊನಾ ಕಲಾವಿದ. ಅವರು ಮಿಶಿಂಗ್ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದವರಾಗಿದ್ದು, ಅವರ ಪೂರ್ವಜರನ್ನು ಈ ಕಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಗಿತ್ತು—ಅವರು ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡುವುದು, ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದನ್ನು ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಪರಿಯೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು. ಅವರ ಅನುಭವವೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಭಿನ್ನವಿಲ್ಲ: "ನಾನು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ, ಅವರು ನಾನು ಯಾರೆನ್ನುವುದನ್ನು ನನಗೆ ನೆನಪಿಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಅಸ್ಸಾಂನ ಲಖಿಂಪುರ ಜಿಲ್ಲೆಯ 29 ವರ್ಷದ ಈ ಯುವಕ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಸುಬನ್ಸಿರಿ ನದಿಯ ದಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಬಗಳ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಮಿಸಲಾದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಅವರ ಬಿದಿರಿನ ಮನೆಯಾದ ಚಾಂಗ್ ಘೊರ್ ಒಳಗೆ ಕುಳಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಪತ್ನಿ, ಮೂರು ವರ್ಷದ ಮಗಳು ಮತ್ತು ಹೆತ್ತವರೊಂದಿಗೆ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಮಿಶಿಂಗ್ ಅಸ್ಸಾಮಿನ ಸ್ಥಳೀಯ ಟಿಬೆಟೊ-ಬರ್ಮನ್ ಜನಾಂಗೀಯ ಗುಂಪು, ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇವರು ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರದ ಫಲವತ್ತಾದ ಪ್ರವಾಹ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ. ಓದಿ: ಅಪಾಂಗ್: ಸಮುದಾಯದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬಿಯರ್

ದಿಗಂತ ಅವರ ಸಮುದಾಯವು ಈಗ ತಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು—ತನ್ನದೇ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ—ಆಯೋಜಿಸುತ್ತದೆ. "ನಮ್ಮನ್ನು ಅವರು ಹೊರಗಿಡುವುದನ್ನು ಕಂಢು ಬೇಸರವಾಗಿ ನಾವು ನಮ್ಮದೇ ಆದ ಭಾವೊನಾ ತಂಡ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡೆವು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನಮ್ಮಿಂದ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿರುವಾಗ, ಅವರ ಒಪ್ಪಿಗೆಗಾಗಿ ಏಕೆ ಕಾಯಬೇಕು?" ದಿಗಂತ ತಮ್ಮ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ಉಚಿತವಾಗಿ ನಟಿಸುತ್ತಾರೆ.

ದಿಗಂತ ಅವರು ಹತ್ತಿರದ ಗ್ರಾಮವಾದ ನಮೋನಿ ಬೋರ್ಖಾಮುಖ್ ಗಾಂವ್‌ ಎನ್ನುವಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಒಬ್ಬ ರೈತರೂ ಆಗಿದ್ದು, ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ 20 ಎಕರೆ ಜಮೀನನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಜಮೀನಿನಲ್ಲಿ ಭತ್ತ ಮತ್ತು ಸಾಸಿವೆ ಬೆಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಜಮೀನು ಸಾಸಿವೆ ಬೆಳೆಯಿಂದ ವಾರ್ಷಿಕವಾಗಿ ಸರಿಸುಮಾರು ಒಂದು ಲಕ್ಷ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಆದಾಯವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಸಂಜೆ ಹೊತ್ತು ದಿಗಂತ ಭಾವೊನಾ ಕಲೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಅಸ್ಸಾಮಿಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮಾತೃಭಾಷೆಯಾದ ಮಿಸಿಂಗ್‌ ಭಾಷೆಯ ಲಯವಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಪ್ರದರ್ಶಕರು ಆಗಾಗ ನೆನಪಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ. "ಅವರು ನನ್ನ ಭಾಷೆಯ ಶೈಲಿ ಮತ್ತು ಉಚ್ಚಾರವನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ" ಎಂದು ಅವರು ವರದಿಗಾರರಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.

ವೇಷದ ವಿಷಯದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಘೋಷಿತ ನಿಯಮಗಳಿವೆ. ಅವರು ರಾವಣ ಅಥವಾ ಅಸುರನಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಬಹುದು ಆದರೆ ರಾಮ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣನ ವೇಷ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ.

“ನನ್ನಂತಹವರು ದೇವರಾಗುವಂತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

16 ನೇ ಶತಮಾನದ ಅಸ್ಸಾಂನ ಸತ್ರಗಳು ಐತಿಹಾಸಿಕವಾಗಿ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ವೈಷ್ಣವ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳ ಪ್ರಾಬಲ್ಯ ಹೊಂದಿದ್ದವು. ಈ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳು ಭಾವೊನಾ ಕಲೆಯ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯ ದೈವಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮೇಲ್ಜಾತಿಯ ಅಸ್ಸಾಮಿಗಳೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಲಗೊಂಡಿತು—ಈ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇದನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತಿಸಲಾಯಿತು. ಹೀಗಾಗಿ, ಮಿಸಿಂಗ್ ಮತ್ತು ಇತರ ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರನ್ನು ಹೊರಗಿನವರು ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಯಿತು.

ಹಾಗೆಯೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮಹಿಳೆಯರನ್ನೂ ಭಾವೊನಾ ಕಲೆಯಿಂದ ಹೊರಗಿಡಲಾಯಿತು.

"ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಸ್ತ್ರೀ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಹುಡುಗರನ್ನು ಅವರು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ" ಎಂದು ಬಿಪುಲ್ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅವರನ್ನು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಿಗಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಿತ್ತಾದರೂ ಅಪಹಾಸ್ಯ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. “ನೀವು ಅವರ ಬೂಟಾಟಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ʼದೇವಿʼ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಇವರು ಅದೇ ವೇದಿಕೆಯ ಹೊರಗೆ ʼಹೆಣ್ಣಿಗʼ ಮತ್ತು ಹಿಜ್ಡಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಎಲ್ಲ ನಾಟಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತನ್ನೊಳಗಿನ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಸವಾಲು ಹಾಕುವುದು ದಕ್ಷಯಜ್ಞ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ದಿಗಂತ. ಈ ತೀವ್ರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಅವರು ಶಿವನ ಪತಿ ಸತಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಅವರನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಣಿಸುವ ಪಾತ್ರವಿದು. "ಇದು ಸವಾಲಿನ ಪಾತ್ರ. ಏಕೆಂದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಳಬೇಕು, ಕಿರುಚಾಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೊರಹಾಕಬೇಕು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ನಾನು ಪುರುಷ. ಮಹಿಳೆಯ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರತರುವುದು ಕಷ್ಟ ಎನಿಸುತ್ತದೆ, ಹಾಗಾಗಿ ತಿಂಗಳುಗಟ್ಟಲೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಲಖಿಂಪುರದ ನಿವೃತ್ತ ಶಿಕ್ಷಕ ಥಾನೇಶ್ವರ ಬೋರಾ ಅವರು, ಪವಿತ್ರ ನಾಮ್‌ಘರ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯು ಆಗಲೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತು ಈಗಲೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ, ಹಾಗೆಯೇ ಕೆಳ ಜಾತಿಯವರಿಗೂ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ" ಎಂದು ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥದ ಈ ಸ್ಥಳೀಯ ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ಗುವಾಹಟಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಮಹಿಳಾ ಅಧ್ಯಯನ ವಿಭಾಗದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕಿ ಡಾ. ಪೋಲಿ ವೌಕ್ಯುಲೈನ್, ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವ ಪಂಥವು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಪುರುಷ-ಕೇಂದ್ರಿತ ಧರ್ಮವಾಗಿತ್ತು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. "ನೃತ್ಯ ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪುರುಷರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಧ್ಯಕಾಲೀನ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶಾಹಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಈ ಪಂಥ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು, ಆಗ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನವು ಅತ್ಯಂತ ಕೆಳಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಆ ರಚನೆಯು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಿತು" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು, ನೃತ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ನಾಟಕಗಳನ್ನು ಪುರುಷರೇ ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ, ಮಹಿಳೆಯರದ್ದು ಇದರಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಪಾತ್ರವಿತ್ತು. ಈ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ರಚನೆಯು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.

ಆದರೆ ಭಾವೊನಾ ಕಲಾವಿದ ಕಂಕಣ್‌, "ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾಣೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಾರ್ಥನಾ ಮಂದಿರಗಳಿಂದ ರಂಗಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಸ್ಥಳಾಂತರಗೊಂಡಿದೆ ಮತ್ತು ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

ರಂಗಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ಪರಿಶ್ಮಿತಾ ಕಲಿತಾ ಕೂಡ ಒಬ್ಬರು. ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತಕೋತ್ತರ ಪದವಿ ಪಡೆದಿರುವ ಈ 26 ವರ್ಷದ ಯುವತಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಉದ್ಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ತಮ್ಮ ದಿನಗಳನ್ನು ದೇಸಾಯಿಕಾಶ್ ಬಾಮುನ್ ಗಾಂವ್ ಬಳಿಯ ಗೊರೋಖಿಯಾ ದೋಲ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ತಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ.

ಅವರು ಒಂದು ಗಮುಸಾವನ್ನು ಮಡಚಿ ಅದನ್ನು ಕಪಾಟಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ, ಒಂದು ಹಿತ್ತಾಳೆಯ ತಟ್ಟೆಯನ್ನು ಒರೆಸಿ ಅಡುಗೆ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟರು. ಅವರ ದಿನಗಳು ಹೀಗೆಯೇ ಕಳೆಯುತ್ತವೆ—ಮನೆಗೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ಓಡಾಡುತ್ತಾ, ತಮ್ಮ ಕಾಯಸ್ಥ ಸಮುದಾಯದಲ್ಲಿನ ಮುಂದಿನ ಹಬ್ಬ ಅಥವಾ ಮದುವೆಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ; ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಮನೆಯವರೆದುರು ಭಾವೊನಾದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವ ಇಂಗಿತವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದಾಗ ಅವರ ಮನೆಯವರು ಹಿಂಜರಿದಿದ್ದರು. "ಮೊದಲಿಗೆ ಹಿಂಜರಿದರೂ ಕೊನೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು. ಆದರೆ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಕೆಲವರು ಶರತ್ತುಗಳನ್ನು ಸಹ ಒಡ್ಡಿದ್ದರು. ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣಿನಂತೆಯೇ ಕಾಣಬೇಕು. ಪುರುಷ ವೇಷ ಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ" ಎನ್ನುವುದರೊಂದಿಗೆ ಅನುಮತಿ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.

ಜೋರಹಾಟ್‌ ಜಿಲ್ಲೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಯಾಕೆ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಗಂಡಸರೇ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎನ್ನುವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ 2017ರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ತಿಯಾಗಿ ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರೇ ಇದ್ದ ತಂಡವೊಂದು ದಕ್ಷಯಜ್ಞ ಕತೆಯ ಭಾವೊನಾ ಆಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಅವರ ಯೋಚನೆ ಬದಲಾಯಿತು. "ಆ ಅನುಭವ ಹೊಸದಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೂ ಮೊದಲು ನಾನು ಈ ರೀತಿಯ ಭಾವೊನಾ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಳದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ನಾನೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಪ್ರಬಲ ಬಯಕೆ ಮೂಡಿತು. ಈ ಮಹಿಳೆಯರ ಅಭಿನಯ ನೋಡಿದ ನಂತರ ಇದು ನನ್ನಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಮೂಡಿತು" ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ಅಸ್ಸಾಂನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಲಿಂಗ ಮತ್ತು ಜಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಿಗಿಯಾದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಯಾರಿಗೆ ಸ್ಥಾನ, ಮತ್ತು ಯಾರು ಕೆಳಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿವೆ. ಆದರೆ, ಬಿಪುಲ್, ದಿಗಂತ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ಮಿತಾ ಅವರಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಈ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸವಾಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ದಲಿತರು, ಬುಡಕಟ್ಟು ಜನಾಂಗದವರು ಮತ್ತು ಮಹಿಳಾ ಕಲಾವಿದರು ತಾವು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಗಿಡಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಪ್ರತಿ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ನಿರ್ವಹಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ, ಅವರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದಾರೆ, ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೂ ಮೀರಿದ್ದನ್ನು ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ದೀರ್ಘಕಾಲದಿಂದ ತಮ್ಮನ್ನು ಹೊರಗಿಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಒಂದು ಜಾಗದ ಭಾಗವಾಗಿ ಗೆದ್ದಿದ್ದಾರೆ.

ಬಿಪುಲ್‌ ರಂಗಮಂಚವನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರ ತಾಣ ಮತ್ತು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯನ್ನಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. "ನಾನು ಈ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಂಟಿಯಾಗಿಯೇ ಸಾಗುತ್ತೇನೆ," ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗೇಲಿ, ಹೊರಗಿಡುವಿಕೆ, ಅಥವಾ ಕೊನೆಯ ನಿಮಿಷದ ರದ್ದತಿಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೇಷಭೂಷಣಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಇಡಲಾಗಿದೆ. ನಾಟಕದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಅವರು ಕರೆದರೆ ಹೋಗಿ ರಾಣಿ, ದೇವಿ, ಮಹಿಳೆಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕರೆಯದೆ ಹೋದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಉಣ್ಣೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸ್ವೆಟರ್‌ ಹೆಣೆಯಲು ಕೂರುತ್ತಾರೆ.

“ಅವರು ನನ್ನತ್ತ ನೋಡಿ ನಗುತ್ತಾರೆ, ಆದರೂ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಲು ಬರುತ್ತಾರೆ” ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.

“ಮತ್ತೆ ಇದು ಹೀಗೇ ಮುಂದುವರೆಯಲಿದೆ.”

ಅನುವಾದ: ಶಂಕರ. ಎನ್. ಕೆಂಚನೂರು